Adhyaya 119

Verse 2

ऋषय ऊचुः । यत्वया सूतज प्रोक्तं देवी कात्यायनी च सा । महिषांतकरी जाता कथं सा मे प्रकीर्तय । कीदृग्दानववर्यः स माहिषं रूपमाश्रितः । कस्मात्स सूदितो देव्या तन्मे विस्तरतो वद

ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂતનંદન! તમે જણાવ્યું કે દેવી જ કાત્યાયની છે અને તે મહિષાસુરનો સંહાર કરનાર બની. તે કેવી રીતે થયું તે અમને કહો. મહિષનું રૂપ ધારણ કરનાર તે શ્રેષ્ઠ દાનવ કેવો હતો? અને દેવી દ્વારા તે કયા કારણે વધ થયો? આ બધું વિસ્તારે કહો।

Verse 3

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि देव्या माहात्म्यमुत्तमम् । श्रुतमात्रेऽपि मर्त्यानां येन शत्रुक्षयो भवेत्

સૂતે કહ્યું—અહીં હું તમને દેવીનું પરમ ઉત્તમ માહાત્મ્ય કીર્તન કરી સંભળાવું છું; જેને માત્ર સાંભળવાથી જ મર્ત્યોના શત્રુઓનો ક્ષય થાય છે।

Verse 4

हिरण्याक्षसुतः पूर्वं महिषोनाम दानवः । आसीन्महिषरूपेण येन भुक्तं जगत्त्रयम्

પૂર્વે હિરણ્યાક્ષનો પુત્ર ‘મહિષ’ નામનો દાનવ હતો; તેણે મહિષરૂપ ધારણ કરીને ત્રિલોકને કબજે કરી પીડિત કર્યું।

Verse 5

ऋषय ऊचुः । माहिषेण स्वरूपेण किंजातः सूतनंदन । अथवा शापदोषेण सञ्जातः केनचिद्वद

ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂતનંદન! તે મહિષ-સ્વરૂપે કેમ જન્મ્યો? કે પછી કોઈ શાપદોષના કારણે એવો બન્યો? અમને કહો।

Verse 6

सूत उवाच । संजातो हि सुरूपाढ्यः शतपत्रनिभाननः । दीर्घबाहुः पृथुग्रीवः सर्वलक्षणलक्षितः । नाम्ना चित्रसमः प्रोक्तस्तेजोवीर्यसमन्वितः

સૂતજીએ કહ્યું—તે અતિ સુંદર રૂપે જન્મ્યો; તેનું મુખ શતદલ કમળ સમાન હતું. તે દીર્ઘબાહુ, પૃથુગ્રીવ અને સર્વ શુભલક્ષણોથી લક્ષિત હતો. ‘ચિત્રસમ’ નામે પ્રસિદ્ધ, તેજ અને વીર્યથી સમન્વિત હતો.

Verse 7

सबाल्यात्प्रभृति प्रायो महिषाणां प्रबोधनम् । करोति संपरित्यज्य सर्वमश्वादिवाहनम्

બાળ્યકાળથી જ તે મોટેભાગે મહિષોને જગાડવા અને હાંકવામાં જ લાગેલો રહેતો; અશ્વાદિ સર્વ પ્રકારનાં વાહનો તેણે સંપૂર્ણપણે ત્યજી દીધાં.

Verse 9

कदाचिन्महिषारूढः स प्रतस्थे दनोः सुतः । जाह्नवीतीरमासाद्य विनिघ्नञ्जलपक्षिणः

એક વખત દનુનો પુત્ર મહિષ પર સવાર થઈને નીકળ્યો; જાહ્નવીના કાંઠે પહોંચી ત્યાંના જલપક્ષીઓને મારવા લાગ્યો.

Verse 10

विहंगासक्तचित्तेन शून्येन स मुनीश्वरः । दृष्टो न महिषक्षुण्णः खुरैर्वेगवशाद्द्विजः

પક્ષીઓમાં આસક્ત ચિત્ત હોવાથી તે મુનીશ્વરનું મન જાણે શૂન્ય થયું; વેગથી દોડતા મહિષના ખુરોથી કચડાતો તે દ્વિજ તેને દેખાયો નહિ.

Verse 12

ततः क्षतजदिग्धांगः स दृष्ट्वा दानवं पुरः । अथ दृष्ट्वा प्रणामेन रहितं कोपमाविशत् । ततः प्रोवाच तं क्रुद्धस्तोयमादाय पाणिना । यस्मात्पाप मम क्षुण्णं गात्रं महिषजैः खुरैः

ત્યારે લોહીથી લિપ્ત અંગો ધરાવતા તે મુનિએ સામે ઊભેલા દાનવને જોયો; અને તેને પ્રણામ વિના જોઈ ક્રોધમાં પ્રવેશ્યો. પછી હાથમાં જળ લઈને ક્રોધપૂર્વક બોલ્યો—“હે પાપી! તારા મહિષના ખુરોથી મારું શરીર કચડાયું છે…”

Verse 13

समाधेश्च कृतो भंगस्तस्मात्त्वं महिषो भव । यावज्जीवसि दुर्बुद्धे सम्यग्ज्ञानसमन्वितः

તમે મારી સમાધિ ભંગ કરી; તેથી તમે મહિષ (ભેંસ) બનો. હે દુર્બુદ્ધિ, જેટલા સમય સુધી તમે જીવશો, તેટલા સમય સુધી સમ્યક્ જ્ઞાનની સ્પષ્ટ ચેતના સાથે યુક્ત રહેશો.

Verse 14

अथाऽसौ महिषो जातः कृष्णगात्रधरो महान् । अतिदीर्घविषाणश्च अंजनाद्रिरिवापरः

ત્યારે તે મહાન મહિષ બન્યો—કૃષ્ણ ગાત્રવાળો અને અત્યંત દીર્ઘ શિંગવાળો; જાણે બીજો અંજનાદ્રિ પર્વત.

Verse 15

ततः प्रसादयामास तं मुनिं विनयान्वितः । शापातं कुरु मे विप्र बाल्यभावादजानतः

પછી તે વિનયપૂર્વક તે મુનિને પ્રસન્ન કરવા લાગ્યો—“હે વિપ્ર, કૃપા કરીને મારા શાપને મૃદુ કરો; બાળભાવથી અજાણ રહીને મેં કર્યું.”

Verse 16

अथ तं स मुनिः प्राह न मे स्याद्वचनं वृथा । तस्माद्यावत्स्थिताः प्राणास्तावदित्थं भविष्यति

ત્યારે મુનિએ તેને કહ્યું—“મારું વચન વ્યર્થ થઈ શકે નહીં. તેથી જેટલા સમય સુધી પ્રાણ સ્થિર છે, તેટલા સમય સુધી આ સ્થિતિ એવી જ રહેશે.”

Verse 17

महिषस्य स्वरूपेण निन्दितस्य सुदुर्मते । एवं स तं परित्यज्य गंगातीरं मुनीश्वरः । जगामाऽन्यत्र सोऽप्याशु गत्वा शुक्रमुवाच ह

આ રીતે તે અતિ દુષ્ટ પુરુષ મહિષરૂપથી નિંદિત થઈ ત્યાં જ રહી ગયો. મુનીશ્વર તેને ત્યજી ગંગાતીરથી અન્યત્ર ગયા; અને તે પણ તત્કાળ જઈને શુક્રને કહ્યું.

Verse 18

अहं दुर्वाससा शप्तः कस्मिंश्चित्कारणांतरे । महिषत्वं समानीतस्तस्मात्त्वं मे गतिर्भव

હું કોઈ કારણસર દુર્વાસાના શાપથી પીડિત થઈ મહિષત્વને પામ્યો છું; તેથી તમે જ મારી ગતિ અને શરણ બનો.

Verse 19

यथा स्यात्पूर्वजं देहं तिर्यक्त्वं नश्यते यथा । प्रसादात्तव विप्रेंद्र तथा नीतिर्विधीयताम्

હે વિપ્રેન્દ્ર! આપના પ્રસાદથી એવો ઉપાય નિર્ધારિત કરો કે મને પૂર્વદેહ ફરી પ્રાપ્ત થાય અને આ તિર્યક્-અવસ્થા નાશ પામે.

Verse 20

शुक्र उवाच । तस्य शापोऽन्यथा कर्तुं नैव शक्यः कथंचन । केनापि संपरित्यज्य देवमेकं महेश्वरम्

શુક્ર બોલ્યા—તે શાપને કોઈ રીતે પણ બદલવું શક્ય નથી; તેથી કોઈને પણ પરિત્યજ્યા વિના એક દેવ મહેશ્વરની જ શરણ લો.

Verse 21

तस्मादाराधयाऽशु त्वं गत्वा लिंगमनुत्तमम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वसिद्धिप्रदायके

અતએવ તું ત્વરાથી જઈ સર્વસિદ્ધિપ્રદ હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાં આવેલા અનુત્તમ લિંગની આરાધના કર.

Verse 22

तत्र सञ्जायते सिद्धिः शीघ्रं दानवसत्तम । अपि पापयुगे प्राप्ते किं पुनः प्रथमे युगे

હે દાનવસત્તમ! ત્યાં સિદ્ધિ ઝડપથી થાય છે—even પાપયુગ આવી ગયાં છતાં; તો પ્રથમ યુગમાં તો કેટલું વધુ!

Verse 23

एवमुक्तः स शुक्रेण दानवः सत्वरं ययौ । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं तपस्तेपे ततः परम्

શુક્રે એમ કહ્યે ત્યારે તે દાનવ તરત જ નીકળી ગયો. હાટકેશ્વરના પવિત્ર ક્ષેત્રમાં જઈ ત્યારપછી તેણે તપશ્ચર્યા કરી.

Verse 25

तस्यैवं वर्तमानस्य तपःस्थस्य महात्मनः । जगाम सुमहान्कालः कृच्छ्रे तपसि वर्ततः

આ રીતે તપમાં સ્થિત તે મહાત્મા કઠિન તપશ્ચર્યામાં અડગ રહી રહ્યો ત્યારે અતિ લાંબો સમય વીતી ગયો.

Verse 26

ततस्तुष्टो महादेवो गत्वा तद्दृष्टिगोचरम् । प्रोवाच परितुष्टोऽस्मि वरं वरय दानव

ત્યારે પ્રસન્ન મહાદેવ તેની નજરે પડીને આવ્યા અને બોલ્યા—“હું પૂર્ણતઃ પ્રસન્ન છું; હે દાનવ, વર માગ.”

Verse 27

महिष उवाच । अहं दुर्वाससा शप्तो महिषत्वे नियोजितः । तिर्यक्त्वं नाशमायातु तस्मान्मे त्वत्प्रसादतः

મહિષ બોલ્યો—“દુર્વાસાના શાપથી મને મહિષત્વમાં નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો છે. તેથી આપની કૃપાથી મારી આ તિર્યક્ અવસ્થા નાશ પામે.”

Verse 28

श्रीभगवानुवाच । नान्यथा शक्यते कर्तुं तस्य वाक्यं कथंचन । तस्मात्तव करिष्यामि सुखोपायं शृणुष्व तम्

શ્રીભગવાન બોલ્યા—“તેના વચનને કોઈ રીતે પણ અન્યથા કરી શકાતું નથી. તેથી હું તારા માટે એક સુખદ ઉપાય કરીશ—તે સાંભળ.”

Verse 29

ये केचिन्मानवा भोगा दैविका ये तथाऽसुराः । ते सर्वे तव गात्रेऽत्र सम्प्रयास्यंति संश्रयम्

માનવોમાં, દેવોમાં તથા એ જ રીતે અસુરોમાં જે જે ભોગો છે—તે સર્વ અહીં તારા દેહમાં આવી આશ્રય લેશે અને એકત્ર થશે.

Verse 31

महिष उवाच । यद्येवं देवदेवेश भोगप्राप्तिर्भवेन्मम । तस्मादवध्यमेवास्तु गात्रमेतन्मम प्रभो

મહિષ બોલ્યો—જો એમ જ હોય, હે દેવદેવેશ, અને મને ભોગપ્રાપ્તિ થવાની હોય, તો હે પ્રભુ, મારું આ દેહ અવધ્ય જ રહો—વધ ન થનારું.

Verse 32

दशानां देवयोनीनां मनुष्याणां विशेषतः । तिर्यञ्चानां च नागानां पक्षिणां सुरसत्तम

દસ પ્રકારની દેવયોનિઓમાં, અને વિશેષ કરીને મનુષ્યોમાં; તેમજ તિર્યક્ (પશુઓ)માં, નાગોમાં અને પક્ષીઓમાં પણ—હે સૂરશ્રેષ્ઠ—

Verse 33

श्रीभगवानुवाच । नावध्योऽस्ति धरापृष्ठे कश्चिद्देही च दानव । तस्मादेकं परित्यक्त्वा शेषान्प्रार्थय दैत्यप

શ્રીભગવાન બોલ્યા—હે દાનવ, ધરતીના પૃષ્ઠ પર કોઈ પણ દેહધારી સંપૂર્ણ અવધ્ય નથી. તેથી તે એક વર ત્યજીને, બાકીના વરો માગ, હે દૈત્યપ।

Verse 34

ततः स सुचिरं ध्यात्वा प्रोवाच वृषभध्वजम् । स्त्रियमेकां परित्यक्त्वा नान्येभ्यस्तु वधो मम

પછી તેણે ઘણો સમય વિચાર કરીને વૃષભધ્વજ (શિવ)ને કહ્યું—એક સ્ત્રીને છોડીને, બીજાં કોઈથી પણ મારો વધ ન થવો જોઈએ.

Verse 35

तथात्र मामके तीर्थे यः कश्चिच्छ्रद्धया नरः । करोति स्नानमव्यग्रस्त्वां पश्यति ततः परम्

એ જ રીતે મારા આ તીર્થમાં જે કોઈ મનુષ્ય શ્રદ્ધાથી અને અવ્યગ્ર ચિત્તે સ્નાન કરે છે, તે પછી તમને (પ્રભુને) દર્શન કરે છે।

Verse 36

तस्य स्यात्त्वत्प्रसादेन संसिद्धिः सार्वकामिकी । सर्वोपद्रवनाशश्च तेजोवृद्धिश्च शंकर

હે શંકર! તમારા પ્રસાદથી તેને સર્વ કામનાઓની પૂર્ણ સિદ્ધિ થાય છે; સર્વ ઉપદ્રવો નાશ પામે છે અને તેનું તેજ વધે છે।

Verse 37

भोगार्थमिष्यते कायं यतो मर्त्यं सुरासुरैः । समवाप्स्यसि तान्सर्वांस्तस्मात्तव कलेवरम्

ભોગ માટે દેવો અને અસુરો પણ મર્ત્યદેહની ઇચ્છા કરે છે; તેથી તું પણ તે સર્વ ભોગો પ્રાપ્ત કરીશ; તેથી તારો આ કલેવર—

Verse 38

भूतप्रेतपिशाचादि संभवास्तस्य तत्क्षणात् । दोषा नाशं प्रयास्यंति तथा रोगा ज्वरादयः

તે જ ક્ષણથી ભૂત-પ્રેત-પિશાચાદિથી ઉત્પન્ન દોષો નાશ પામે છે; તેમજ જ્વર વગેરે રોગો પણ વિનાશ પામે છે।

Verse 39

एवमुक्त्वाऽथ देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । महिषोऽपि निजं स्थानं प्रजगाम ततः परम्

આમ કહી દેવેશ ત્યારબાદ અદૃશ્ય થઈ ગયા; અને મહિષ પણ પછી પોતાના સ્થાને પાછો ગયો।

Verse 40

स गत्वा दानवान्सर्वान्समाहूय ततः परम् । प्रोवाचामर्षसंयुक्तः सभामध्ये व्यवस्थितः

તે જઈને સર્વ દાનવોને બોલાવી લાવ્યો; પછી સભામધ્યે ઊભો રહી, અમર્ષ અને ક્રોધથી ભરાઈને બોલ્યો।

Verse 41

पिता मम पितृव्यश्च ये चान्ये मम पूर्वजाः । दानवा निहता देवैर्वासुदेवपुरोगमैः

મારા પિતા, મારા પિતૃવ્ય અને મારા અન્ય પૂર્વજો—એ દાનવો વાસુદેવને અગ્રે રાખી દેવોએ સંહાર્યા।

Verse 42

तस्मात्तान्नाशयिष्यामि देवानपि महाहवे । अहं त्रैलोक्यराज्यं हि ग्रहीष्यामि ततः परम्

અતએવ મહાયુદ્ધમાં હું તે દેવોને પણ નાશ કરીશ; અને ત્યારબાદ ત્રિલોકનું રાજ્ય હું જ ગ્રહણ કરીશ।

Verse 43

अथ ते दानवाः प्रोचुर्युक्तमेतदनुत्तमम् । अस्मदीयमिदं राज्यं यच्छक्रः कुरुते दिवि

ત્યારે તે દાનવો બોલ્યા—“આ યુક્ત છે, ખરેખર અનુત્તમ. સ્વર્ગમાં શક્ર જે રાજ્ય ભોગવે છે, તે વાસ્તવમાં આપણું જ છે।”

Verse 44

तस्मादद्यैव गत्वाऽशु हत्वेन्द्रं रणमूर्धनि । दिव्यान्भोगान्प्रभुञ्जानाः स्थास्यामः सुखिनो दिवि

“અતએવ આજે જ ત્વરાથી જઈને રણના શિખરે ઇન્દ્રને વધ કરીએ; પછી દિવ્ય ભોગો ભોગવીને અમે સ્વર્ગમાં સુખી રહીશું।”

Verse 45

एवं ते दानवाः सर्वे कृत्वा मंत्रविनिश्चयम् । मेरुशृंगं ततो जग्मुः सभृत्यबलवाहनः

આ રીતે તે સર્વ દાનવો મંત્રણા કરીને દૃઢ નિશ્ચય કરી, સેવકો, સેનાઓ અને વાહનો સહિત મેરુશિખર તરફ ગયા।

Verse 46

अथ शक्रादयो देवा दृष्ट्वा तद्दानवोद्भवम् । अकस्मादेव संप्राप्तं बलं शस्त्रास्त्रसंयुतम् । युद्धार्थं स्वपुरद्वारि निर्ययुस्तदनंतरम्

ત્યારે શક્ર વગેરે દેવોએ અચાનક શસ્ત્રાસ્ત્રોથી સજ્જ થઈ આવેલું તે દાનવબળ જોઈ, યુદ્ધાર્થે તરત જ પોતાના નગરદ્વારે બહાર નીકળ્યા।

Verse 47

आदित्या वसवो रुद्रा नासत्यौ च भिषग्वरौ । विश्वेदेवास्तथा साध्याः सिद्धा विद्याधराश्च ये

આદિત્યો, વસુઓ, રુદ્રો, વૈદ્યશ્રેષ્ઠ એવા બે નાસત્ય, વિશ્વેદેવો, સાધ્યો, સિદ્ધો અને જે વિદ્યાધરો હતા તે સૌ (યુદ્ધ માટે) એકત્ર થયા।

Verse 48

ततः समभवद्युद्धं देवानां सह दानवैः । मिथः प्रभर्त्स्यमानानां मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

પછી દેવો અને દાનવો વચ્ચે યુદ્ધ ઊભું થયું; પરસ્પર પ્રહાર કરતા તેઓ મૃત્યુને જ અંત માનીને જ પાછા ફરતા।

Verse 49

एवं समभवद्युद्धं यावद्वर्षत्रयं दिवि । रक्तनद्योतिविपुलास्तत्रातीव प्रसुस्रुवुः

આ રીતે સ્વર્ગમાં ત્રણ વર્ષ સુધી યુદ્ધ ચાલ્યું; ત્યાં અતિ વિશાળ પ્રવાહો રક્તનદીઓની જેમ વહેવા લાગ્યા।

Verse 50

अन्यस्मिन्दिवसे शक्रं दृष्टैवारावणसंस्थितम् । तं शुक्लेनातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि । देवैः परिवृतं दिव्यशस्त्रपाणिभिरेव च

બીજા દિવસે તેમણે શક્રને ઐરાવત પર આસનસ્થ જોયા—શ્વેત રાજછત્રથી તેમનું મસ્તક છાયિત હતું—અને દિવ્ય શસ્ત્રધારી દેવોથી તેઓ પરિભ્રમિત હતા।

Verse 51

ततः कोपपरीतात्मा महिषो दानवाधिपः । महावेगं समासाद्य तस्यैवाभिमुखो ययौ

ત્યારે ક્રોધથી આવૃત ચિત્તવાળો દાનવાધિપ મહિષાસુર મહાવેગ ધારણ કરીને સીધો તેની જ સામે ધસી ગયો।

Verse 52

शृंगाभ्यां च सुतीक्ष्णाभ्यां ततश्चैरावणं गजम् । विव्याध हृदये सोऽथ चक्रे रावं सुदारुणम्

પછી તેણે પોતાના અતિ તીક્ષ્ણ બે શિંગોથી ઐરાવત ગજના હૃદયમાં ભેદ કર્યો; અને ઐરાવતે અત્યંત ભયંકર ચીસ પાડી।

Verse 53

ततः पराङ्मुखो भूत्वा पलायनपरायणः । अभिदुद्राव वेगेन पुरी यत्रामरावती

ત્યારે તે મોં ફેરવી, માત્ર પલાયનમાં તત્પર બની, વેગથી જ્યાં અમરાવતી આવેલી છે તે નગરી તરફ દોડ્યો।

Verse 54

अंकुशोत्थप्रहारैश्च क्षतकुंभोऽपि भूरिशः । महामात्रनिरुद्धोऽपि न स तस्थौ कथंचन

અંકુશના વારંવાર પ્રહારોથી તેના કુંભસ્થળો બહુ ઘાયલ થયા; અને મહામાત્રોએ રોક્યો છતાં તે કોઈ રીતે સ્થિર ઊભો રહી શક્યો નહીં।

Verse 55

अथाब्रवीत्सहस्राक्षो महिषं वीक्ष्य गर्वितम् । गर्जमानांस्तथा दैत्यान्क्ष्वेडनास्फोटनादिभिः

ત્યારે સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર) એ ગર્વથી ફૂલેલા મહિષને જોઈને, અને ઠઠ્ઠા, તાળી તથા અન્ય કોલાહલથી ગર્જતા દૈત્યોને જોઈને, કહ્યું।

Verse 56

मा दैत्य प्रविजानीहि यन्नष्टस्त्रिदशाधिपः । एष नागो रणं हित्वा विवशो याति मे बलात्

હે દૈત્ય! દેવોના અધિપતિ નષ્ટ થયો છે એમ માનશો નહીં. આ નાગ (ઐરાવત) રણ છોડીને, મારા બળથી વિવશ થઈ હટાવવામાં આવે છે।

Verse 57

तस्मात्तिष्ठ मुहूर्तं त्वं यावदास्थाय सद्रथम् । नाशयामि च ते दर्पं निहत्य निशितैः शरैः

અતએવ તું એક ક્ષણ ઊભો રહેજે, જ્યાં સુધી હું મારા ઉત્તમ રથ પર ચઢું. તીક્ષ્ણ બાણોથી તને નિહત કરીને તારો દર્પ નાશ કરી દઈશ।

Verse 58

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो मातलिः शक्रसारथिः । सहस्रैदर्शभिर्युक्तं वाजिनां वातरंहसाम्

એ જ સમયે શક્રના સારથી માતલિ આવી પહોંચ્યા; પવનવેગે દોડતા હજાર ઘોડાઓથી જોડાયેલો રથ લઈને આવ્યા।

Verse 59

ते ऽथ मातलिना अश्वाः प्रतोदेन समाहताः । उत्पतंत इवाकाशे सत्वं संप्रदुद्रुवुः

પછી માતલિએ ચાબુકથી પ્રહાર કરતાં જ તે ઘોડાઓ મહાબળથી આગળ ધસી ગયા; જાણે આકાશમાં ઉછળી જશે એમ લાગ્યું।

Verse 60

अथ चापं समारोप्य सत्वरं पाकशासनः । शरैराशीविषाकारैश्छादयामास दानवम्

ત્યારે પાકશાસન ઇન્દ્રે ત્વરાથી ધનુષ્ય ચઢાવી, વિષધર સર્પાકાર બાણોથી દાનવને સર્વત્ર ઢાંકી દીધો।

Verse 61

ततः स वेगमास्थाय भूयोऽपि क्रोधमूर्छितः । अभिदुद्राव वेगेन स यत्र त्रिदशाधिपः

પછી તે ફરી વેગ સંચય કરીને, ક્રોધમૂર્છાથી વ્યાકુલ થઈ, જ્યાં ત્રિદશાધિપ ઇન્દ્ર ઊભા હતા ત્યાં મહાવેગે ધસી ગયો।

Verse 62

ततस्तान्सुहयांस्तस्य शृंगाभ्यां वेगमाश्रितः । दारयामास संक्रुद्ध आविध्याविध्य चासकृत्

ત્યારે તે વેગનો આધાર લઈને ક્રોધિત થયો અને પોતાના શિંગોથી તેના ઉત્તમ ઘોડાઓને ફાડી નાખ્યા; વારંવાર આઘાત કરીને તેમને ઉછાળી ફેંકતો રહ્યો।

Verse 63

ततस्ते वाजिनस्त्रस्ताः संजग्मुः क्षतवक्षसः । रक्तप्लावितसर्वांगा मार्गमैरावणस्य च

ત્યારે તે ઘોડાઓ ભયભીત થઈ, છાતીમાં ઘાયલ અને રક્તથી ભીંજાયેલા સર્વ અંગો સાથે, ઐરાવતના માર્ગે પણ ભાગી ગયા।

Verse 64

ततः शक्ररथं दृष्ट्वा विमुखं सुरसत्तमाः । सर्वे प्रदुद्रुवुर्भीतास्तस्य मार्गमुपाश्रिताः

ત્યારે શક્રના રથને વિમુખ જોયે, દેવશ્રેષ્ઠ બધા ભયભીત થઈ, એ જ માર્ગનો આશ્રય લઈને દોડી ગયા।

Verse 65

ततस्तु दानवाः सर्वे भग्नान्दृष्ट्वा रणे सुरान् । शस्त्रवृष्टिं प्रमुंचंतो गर्जमाना यथा घनाः

ત્યારે યુદ્ધમાં દેવતાઓને ભંગ થયેલા જોઈ સર્વ દાનવો મેઘોની જેમ ગર્જના કરતાં શસ્ત્રવર્ષા વરસાવવા લાગ્યા।

Verse 66

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता रजनी तमसावृता । न किंचित्तत्र संयाति कस्यचिद्दृष्टिगोचरे

આ વચ્ચે અંધકારથી ઢંકાયેલી રાત્રિ આવી પહોંચી; ત્યાં કોઈની નજરની હદમાં કશુંય આવતું ન હતું।

Verse 67

ततस्तु दानवाः सर्वे युद्धान्निर्वृत्य सर्वतः । मेरुशृंगं समाश्रित्य रम्यं वासं प्रचक्रमुः

પછી સર્વ દાનવોએ સર્વત્રથી યુદ્ધ છોડીને મેરુના શિખરનો આશ્રય લીધો અને મનોહર નિવાસ-છાવણી ગોઠવવા લાગ્યા।

Verse 68

विजयेन समायुक्तास्तुष्टिं च परमां गताः । कथाश्चक्रुश्च युद्धोत्था युद्धं तस्य यथा भवत्

વિજયથી યુક્ત અને પરમ સંતોષ પામીને તેઓ પરસ્પર યુદ્ધની વાતો કરવા લાગ્યા—તે સંઘર્ષ કેવી રીતે બન્યો તે પ્રમાણે।

Verse 69

देवाश्चापि हतोत्साहाः प्रहारैः क्षतविक्षताः । मंत्रं चक्रुर्मिथो भूत्वा बृहस्पतिपुरःसराः

દેવતાઓ પણ ઉત્સાહ ગુમાવી, પ્રહારોથી ઘાયલ-વિખૂટા થઈ, બૃહસ્પતિને અગ્રે રાખીને એકત્ર થયા અને મંત્રણા કરવા લાગ્યા।

Verse 70

सांप्रतं दानवैः सैन्यमस्माकं विमुखं कृतम् । विध्वस्तं सुनिरुत्साहमक्षमं युद्धकर्मणि

હાલ દાનવોએ અમારી સેના પાછી ફેરવી દીધી છે; તે વિધ્વસ્ત, અત્યંત નિરુત્સાહ અને યુદ્ધકાર્યમાં અસમર્થ બની ગઈ છે।

Verse 72

एवं ते निश्चयं कृत्वा ब्रह्मलोकं ततो गताः । शून्यां शक्रपुरीं कृत्वा सर्वे देवाः सवासवाः

આ રીતે નિશ્ચય કરીને, ઇન્દ્ર સહિત સર્વ દેવો બ્રહ્મલોકમાં ગયા; શક્રપુરી (અમરાવતી)ને ખાલી કરીને ગયા।

Verse 73

ततः प्रातः समुत्थाय दानवास्ते प्रहर्षिताः । शून्यां शक्रपुरीं दृष्ट्वा विविशुस्तदनंतरम्

પછી પ્રાતઃકાળે ઊઠીને તે દાનવો હર્ષિત થયા; શૂન્ય શક્રપુરી જોઈ તરત જ તેમાં પ્રવેશ્યા।

Verse 74

अथ शाक्रे पदे दैत्यं महिषं संनिधाय च । प्रणेमुस्तुष्टिसंयुक्ताश्चक्रुश्चैव महोत्सवम्

પછી શક્રના સિંહાસન પર દૈત્ય મહિષને બેસાડી, સંતોષપૂર્વક નમન કર્યું અને મહોત્સવ ઉજવ્યો।

Verse 76

जगृहुर्यज्ञभागांश्च सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् । देवस्थानेषु सर्वेषु देवताऽभिमताश्च ये

તેમણે ત્રિદિવના સર્વ નિવાસીઓના યજ્ઞભાગો છીનવી લીધા; અને સર્વ દેવસ્થાનોમાં દેવતાઓને પ્રિય તથા અધિકારસિદ્ધ ભાગો પણ હડપ કર્યા।

Verse 94

स्थापयित्वा महल्लिगं भक्त्या देवस्य शूलिनः । प्रासादं च ततश्चक्रे कैलासशिखरोपमम्

ત્રિશૂલધારી દેવ શિવ પ્રત્યે ભક્તિપૂર્વક તેણે મહાલિંગની સ્થાપના કરી; ત્યારબાદ કૈલાસશિખર સમાન ભવ્ય પ્રાસાદ-મંદિર બાંધ્યું।