Adhyaya 112

Verse 1

सूत उवाच । ततः कतिपयाहस्य गते तस्मिन्महीपतौ । स्वगृहं प्रति दुःखार्ते परिवारसमन्विते

સૂત બોલ્યા—થોડા દિવસો વીતી ગયા પછી તે રાજા, દુઃખથી પીડિત થઈ અને પરિવાર-પરિવારજન સાથે, પોતાના ઘરની તરફ નીકળ્યો।

Verse 2

पद्भ्यामेव समायाता ह्यष्टषष्टिर्द्विजोत्तमाः । परिश्रांताः कृशांगाश्च धूलिधूसरिताननाः

પગપાળા જ અડસઠ શ્રેષ્ઠ દ્વિજ આવ્યા—અતિશય થાકેલા, કૃશ અંગવાળા, અને ધૂળથી ધૂસરિત મુખવાળા।

Verse 3

यावत्पश्यति दाराः स्वा दिव्याभरण भूषिताः । दिव्यवस्त्रैः सुसंवीता राजपत्न्य इवापराः

જ્યારે તેમણે પોતાની પત્નીઓને જોયા—દિવ્ય આભૂષણોથી અલંકૃત, ઉત્તમ વસ્ત્રોથી સુસજ્જ, જાણે અન્ય રાજપત્નીઓ—ત્યારે તેઓ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા।

Verse 4

ततश्च विस्मयाविष्टाः पप्रच्छुस्ते क्षुधान्विताः । किमिदं किमिदं पापा विरुद्धं विहितं वपुः

પછી તેઓ આશ્ચર્યમાં ડૂબી, ભૂખથી પીડાઈને પૂછવા લાગ્યા—“આ શું છે, આ શું છે, હે પાપિનીઓ! વિધિ-મર્યાદાને વિરુદ્ધ એવું આ રૂપ કેમ?”

Verse 5

कथं प्राप्तानि वस्त्राणि भूषणानि वराणि च । नूनमस्मद्गतेर्भ्रंशः खे जातो नाऽन्यथा भवेत्

તમને આ ઉત્તમ વસ્ત્રો અને શ્રેષ્ઠ ભૂષણો કેવી રીતે પ્રાપ્ત થયા? નિશ્ચયે અમારી ગતિમાં ભ્રંશ થયો છે; અમારી સ્થિતિમાં કોઈ ચ્યૂતિ ઉત્પન્ન થઈ છે—અન્યથા એવું થઈ શકે નહીં।

Verse 6

विकारमेनं संत्यक्त्वा युष्मदीयं सुगर्हिताः । अथ ताः सर्ववृत्तांतमूचुस्तापसयोषितः

તમારા માટે અત્યંત ગર્હિત એવો આ અનોચિત વિકાર ત્યજીને, તે તાપસોની પત્નીઓએ ત્યારબાદ સમગ્ર વૃત્તાંત કહ્યો।

Verse 7

यथा राज्ञी समायाता दमयन्ती नृपप्रिया । भूषणानि च दत्तानि तया चैव यथा द्विजाः

તેઓએ કહ્યું—રાજપ્રિયા રાણી દમયંતી કેવી રીતે આવી, અને હે દ્વિજોએ, જેમ બન્યું તેમ તેણે પોતે જ ભૂષણો દાનમાં આપ્યાં।

Verse 8

यथा शापश्च सञ्जातो ब्राह्मणानां महात्मनाम् । अथ ते मुनयः क्रुद्धास्तच्छ्रुत्वा गर्हितं वचः । राजप्रतिग्रहो निंद्यस्तापसानां विशेषतः

તેઓએ કહ્યું—મહાત્મા બ્રાહ્મણોમાંથી શાપ કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયો. તે ગર્હિત વચન સાંભળી મુનિઓ ક્રોધિત થઈ બોલ્યા—રાજાથી દાન સ્વીકારવું નિંદ્ય છે, વિશેષ કરીને તાપસો માટે।

Verse 9

ततो भूपस्य राष्ट्रस्य नाशार्थं जगृहुर्जलम् । क्रोधेन महताविष्टा वेपमाना निरर्गलम्

પછી તેઓ મહાન ક્રોધથી આવિષ્ટ થઈ, અણઘડ રીતે કંપતા, રાજાના રાજ્યના નાશાર્થે (શાપવિધિ માટે) જળ ગ્રહણ કરવા લાગ્યા।

Verse 10

अनेन पाप्मनाऽस्माकं कुभूपेन प्रणाशिता । खे गतिर्लोभयित्वा तु पत्न्योऽस्माकमकृत्रिमाः । सरलास्तद्गणाः सर्वे येनेदृग्व्यसनं स्थितम्

આ પાપકર્મથી તે દુષ્ટ રાજાએ અમારો સર્વનાશ કર્યો. અમારી ગતિ અને નિશ્ચયને લોભાવી તેણે અમારી નિષ્કપટ પત્નીઓને પણ ભ્રમિત કરી. તેના તે બધા સરળ જન—તેના કારણે જ—આવો ભયંકર વ્યસન ઊભો થયો.

Verse 11

सूत उवाच । एवं ते मुनयो यावच्छापं तस्य महीपतेः । प्रयच्छंति च तास्तावदूचुर्भार्या रुषान्विताः

સૂત બોલ્યા—મુનિઓ જ્યારે તે રાજાને શાપ આપવા ઉદ્યત થયા, તે જ ક્ષણે ક્રોધથી ભરેલી તેની રાણીઓ ઊભી થઈને બોલી ઉઠीं.

Verse 12

न देयो भूपतेस्तस्य शापो ब्राह्मणसत्तमाः । अस्मदीयं वचस्तावच्छ्रोतव्यमविशंकितैः

હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો, તે રાજાને શાપ ન આપવો. પહેલાં નિઃશંક ચિત્તે અમારી વાત સાંભળો.

Verse 13

वयं सर्वा नरेन्द्रस्य भार्यया समलंकृताः । सुवस्त्रैर्भूषणैर्दिव्यैः श्रद्धापूतेन चेतसा

અમે સર્વે નરೇಂದ್ರની પત્નીઓ તરીકે શોભિત હતાં—ઉત્તમ વસ્ત્રો અને દિવ્ય ભૂષણોથી—અને શ્રદ્ધાથી પવિત્ર થયેલા ચિત્તથી.

Verse 14

वयं दरिद्रदोषेण सदा युष्मद्गृहे स्थिताः । कर्शिता न च संप्राप्तं सुखं मर्त्यसमु द्भवम्

પરંતુ દારિદ્ર્યના દોષથી અમે સદા તમારા ઘરમાં જ આશ્રિત રહ્યાં. કષ્ટથી ક્ષીણ થઈ ગયાં, અને માનવજીવનમાં મળતું સામાન્ય સુખ પણ અમને પ્રાપ્ત ન થયું.

Verse 15

एतेषां परलोकोऽत्र विद्यते ये तपोरताः । न च मर्त्यफलं किंचिदपि स्वल्पतरं भवेत्

તપમાં રત જન માટે અહીં પણ પરલોક જ પરમ અર્થ છે; તેમના માટે મનુષ્યલોકનું ફળ, અતિ નાનું હોય તોય, કશી ગણતરીમાં નથી।

Verse 16

अन्येषां विषयस्थानामिह लोकः प्रकीर्तितः । भोगप्रसक्तचित्तानां नीचानां सुदुरात्मनाम्

પરંતુ વિષયોમાં સ્થિર રહેનાર અન્ય લોકો માટે આ લોક જ તેમનો ‘લોક’ કહેવાયો છે—ભોગમાં આસક્ત ચિત્તવાળા, નીચ સ્વભાવના, અતિ દુષ્ટ મનવાળા।

Verse 17

गृहस्थाश्रमिणां चैव स्वधर्मरतचेतसाम् । इह लोकः परश्चैव जायते नाऽत्र संशयः

પરંતુ ગૃહસ્થાશ્રમમાં રહી સ્વધર્મમાં રત ચિત્તવાળાઓ માટે ઇહલોક અને પરલોક—બન્ને સિદ્ધ થાય છે; તેમાં સંશય નથી।

Verse 18

ता वयं नात्र सन्देहो गृहस्थाश्रममुत्तमम् । संसेव्य साधयिष्यामो लोकद्वयमनुत्तमम्

અતએવ અમે—આમાં કોઈ સંશય નથી—ઉત્તમ ગૃહસ્થાશ્રમને યથાવિધિ સેવીને બન્ને લોકનું પરમ શ્રેય સિદ્ધ કરીશું।

Verse 19

तस्माद्गृहाणि रम्याणि प्रवदंति समाहिताः । भूपालाद्भूमिमादाय वृत्तिं चैवाभिवांछिताम्

ત્યારે તેઓ સમાહિત ચિત્તે બોલ્યા—“અતએવ અમને રમ્ય ગૃહો આપો; અને રાજા પાસેથી ભૂમિ અપાવી, અમારી અભિવાંછિત જીવનવૃત્તિ પણ આપો।”

Verse 20

ततश्चैवाथ वीक्षध्वं पुत्रपौत्रसमुद्भवम् । सौख्यं चापि कुमारीणां बांधवानां विशेषतः

ત્યારપછી તમે નિશ્ચયે પુત્ર‑પૌત્રોની વૃદ્ધિ જોશો; તેમજ કન્યાઓનું સુખ અને વિશેષ કરીને પોતાના બાંધવોનું પણ કલ્યાણ જોશો।

Verse 21

न करिष्यथ चेद्वाक्यमेतदस्मदुदीरितम् । सर्वाः प्राणपरित्यागं करिष्यामो न संशयः

જો તમે અમારા ઉચ્ચારેલા આ વચનનું પાલન નહીં કરો, તો અમે બધા પ્રાણત્યાગ કરીશું—એમાં કોઈ શંકા નથી।

Verse 22

यूयं स्त्रीवधपापेन युक्ताः सन्तस्ततः परम् । नरकं रौरवं दुर्गं गमिष्यथ सुनिश्चितम्

સ્ત્રીવધના પાપથી કલુષિત બનીને તમે, ત્યારબાદ નિશ્ચયે દુર્ગમ રૌરવ નરકમાં જશો—આ નિર્ધારિત છે।

Verse 23

एवं ते मुनयः श्रुत्वा तासां वाक्यानि तानि वै । भूपृष्ठे तत्यजुस्तोयं शापार्थं यत्करैर्धृतम्

તે સ્ત્રીઓના વચનો સાંભળી, મુનિઓએ શાપાર્થે હાથમાં ધરેલું જળ ત્યારે ભૂમિ પર ઢાળી દીધું।

Verse 24

ततस्तत्तोयनिर्दग्धं तद्विभागं क्षितेस्तदा । ऊषरत्वमनुप्राप्तमद्यापि द्विजसत्तमाः

ત્યારે તે જળથી દગ્ધ થઈ ધરતીનો તે ભાગ ઊસર (ખારો બંજર) બની ગયો; હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, તે આજેય એવો જ છે।

Verse 25

आस्तामन्नादिकं तत्र यदुत्पं न प्ररोहति । न जन्म चाप्नुयाद्भूयः पक्षी वा कीट एव वा

ત્યાં અન્ન વગેરે વાવ્યાં છતાં અંકુરિત થતા નથી. ત્યાં ફરી જન્મ મળતો નથી—ન પક્ષીરૂપે, ન કીટરૂપે પણ.

Verse 26

तृणं वाथ मृगस्तत्र किं पुनर्भक्तिमान्नरः । यस्तत्र कुरुते श्राद्धं श्रद्धया फाल्गुने नरः

ત્યાં તૃણ કે મૃગને પણ એવો પ્રભાવ થાય, તો ભક્તિમાન મનુષ્યની તો શું વાત! જે પુરુષ ફાલ્ગુન માસમાં શ્રદ્ધાથી ત્યાં શ્રાદ્ધ કરે છે—

Verse 27

पौर्णमास्यां रवैर्वारे स पितॄनुद्धरेन्निजान् । अपि स्वकर्मणा प्राप्तान्नरके दारुणाकृतौ

પૌર્ણિમાના દિવસે જ્યારે રવિવાર આવે, ત્યારે તે પોતાના પિતૃઓનો ઉદ્ધાર કરે છે—પોતાના કર્મથી ભયંકર નરકમાં ગયેલા હોય તેમનો પણ.

Verse 112

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये दमयन्त्युपाख्यान ऊषरोत्पत्तिमाहात्म्यकथनंनाम द्वादशोत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યના દમયંતી ઉપાખ્યાન અંતર્ગત ‘ઊષરોત્પત્તિ-માહાત્મ્ય-કથન’ નામનો એકસો બારમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.