Adhyaya 107

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अष्टषष्टिरियं प्रोक्ता या त्वया सूतनन्दन । क्षेत्राणां देवदेवस्य कथं सा तत्र संस्थिता । एतत्सर्वं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

ઋષિઓએ કહ્યું—“હે સૂતનંદન! દેવદેવના ક્ષેત્રોની આ ‘છાસઠ’ સંખ્યા તું કહી છે. તે ત્યાં કેવી રીતે સ્થાપિત થઈ? આ બધું કહો; અમને પરમ કૌતૂહલ છે।”

Verse 2

सूत उवाच । प्रश्नभारो महानेष यो भवद्भिः प्रकीर्तितः । तथापि कीर्तयिष्यामि नमस्कृत्वा पिनाकिनम्

સૂતે કહ્યું—“આપ સૌએ ઉઠાવેલો પ્રશ્નોનો ભાર મહાન છે; તેમ છતાં પિનાકિન (શિવ)ને નમસ્કાર કરીને હું તેનું વર્ણન કરીશ।”

Verse 3

चमत्कारपुरेऽवासीत्पूर्वं ब्राह्मणसत्तमः । वत्सस्यान्वयसंभूतश्चित्रशर्मा महायशाः

પૂર્વકાળે ચમત્કારપુરમાં વત્સવંશમાં જન્મેલો મહાયશસ્વી ચિત્રશર્મા નામે એક શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ વસતો હતો।

Verse 4

तस्य बुद्धिरियं जाता पाताले हाटकेश्वरम् । अत्रानीय ततो भक्त्या पूजयामि दिवानिशम्

ત્યારે તેના મનમાં આ સંકલ્પ ઊઠ્યો—“પાતાળમાંથી હાટકેશ્વરને અહીં લાવી, હું દિવસ-રાત ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરીશ।”

Verse 5

एवं स निश्चयं कृत्वा तपश्चके ततः परम् । नियतो नियताहारः परां निष्ठां समाश्रितः

આ રીતે દૃઢ નિશ્ચય કરીને તેણે પછી તપશ્ચર્યા આરંભી. સંયમી અને નિયમિત આહારવાળો બની પરમ નિષ્ઠાનો આશ્રય લીધો।

Verse 6

तस्यापि भगवाञ्छंभुः कालेन महता ततः । संतुष्टो ब्राह्मण श्रेष्ठास्ततः प्रोवाच सादरम्

ઘણો સમય ગયા પછી તેની તપશ્ચર્યાથી ભગવાન શંભુ પ્રસન્ન થયા. ત્યારબાદ તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને તેમણે સાદર વચન કહ્યું।

Verse 7

वरं प्रार्थय विप्रेन्द्र यत्ते मनसि वर्तते । अपि त्रैलोक्यराज्यं ते तुष्टो दास्याम्यसंशयम्

“હે વિપ્રેન્દ્ર! તારા મનમાં જે છે તે વર માગ. હું પ્રસન્ન છું; નિઃસંદેહ તને ત્રિલોકનું રાજ્ય પણ આપી દઈશ.”

Verse 8

तस्मात्प्रार्थय ते नित्यं यत्र चित्ते व्यवस्थितम् । दुर्लभं सर्वदेवानां मनुष्याणां विशेषतः

અતએવ તારા હૃદયમાં દૃઢપણે સ્થિર થયેલું જે છે, તેની માટે તું નિત્ય પ્રાર્થના કર; તે સર્વ દેવોને પણ દુર્લભ છે અને મનુષ્યોને તો વિશેષ કરીને દુર્લભ છે.

Verse 9

चित्रशर्मोवाच । यदि तुष्टोसि मे देव वरं चेन्मे प्रयच्छसि । तदत्रागच्छ पातालाल्लिंगरूपी सुरेश्वर

ચિત્રશર્માએ કહ્યું— હે દેવ! જો તમે મારા પર પ્રસન્ન હો અને જો મને વર આપશો, તો હે સુરેશ્વર, પાતાળમાંથી અહીં લિંગરૂપે પધારો.

Verse 10

यत्पाताले स्थितं लिंगं ब्रह्मणा संप्रतिष्ठितम् । हाटकेश्वरसंज्ञं तु तदिहायातु सत्व रम्

પાતાળમાં સ્થિત જે લિંગ બ્રહ્માએ પ્રતિષ્ઠિત કર્યું છે અને ‘હાટકેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ છે—તે લિંગ અહીં શીઘ્ર આવી પહોંચે.

Verse 11

श्रीभगवानुवाच । अचलं सर्वलिंगं स्यात्सर्वत्रापि द्विजोत्तम । कि पुनः प्रथमं यच्च ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम्

શ્રીભગવાન બોલ્યા— હે દ્વિજોત્તમ! સર્વત્ર સર્વ લિંગ અચલ જ હોય છે; તો પછી જે આદ્ય લિંગ સ્વયં બ્રહ્માએ રચ્યું છે, તે તો વધુ જ અચલ છે.

Verse 12

तस्मात्थापय लिंगं तद्धाटकेन द्विजोत्तम । हाटकेश्वरसंज्ञं तु लोके ख्यातं भविष्यति

અતએવ, હે દ્વિજોત્તમ! તે લિંગને હાટક (સુવર્ણ) વડે સ્થાપિત કર; તે ‘હાટકેશ્વર’ નામે લોકમાં પ્રસિદ્ધ થશે.

Verse 15

चित्रशर्माऽपि कृत्वाथ प्रासादं सुमनोहरम् । तत्र हेममयं लिंगं स्थापयामास भक्तितः

ત્યારે ચિત્રશર્માએ પણ અતિ મનોહર પ્રાસાદ (મંદિર) બાંધ્યો અને ત્યાં ભક્તિપૂર્વક હેમમય લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી।

Verse 16

शास्त्रोक्तेन विधानेन पूजां चक्रे च नित्यशः । ततस्त्रैलोक्य विख्यातं तल्लिंगं तत्र वै द्विजाः

શાસ્ત્રોક્ત વિધાન મુજબ તેણે નિત્ય પૂજા કરી; ત્યારબાદ, હે દ્વિજોઃ, એ જ લિંગ ત્રૈલોક્યમાં વિખ્યાત બન્યું।

Verse 17

दूरादभ्येत्य लोकाश्च पूजयंति ततः परम् । अथ तत्र द्विजा येऽन्ये संस्थिता गुणवत्तराः

દૂર દૂરથી લોકો આવીને તેને વધુ ને વધુ પૂજવા લાગ્યા; ત્યાર પછી ત્યાં અન્ય દ્વિજ પણ વસતા હતા—વધુ ગુણસંપન્ન।

Verse 18

तेषां स्पर्धा ततो जाता दृष्ट्वा तस्य विचेष्टितम् । एकस्थानप्रसूतानां सर्वेषां गुणशालिनाम्

તેના વર્તનને જોઈને તેમામાં સ્પર્ધા ઊભી થઈ—એક જ સ્થાન અને એક જ કુલસમુદાયમાં જન્મેલા, સૌ ગુણશાળી।

Verse 19

अयं गुणविहीनोऽपि प्रख्यातो भुवनत्रये । हराराधनमासाद्य यस्मात्तस्माद्वयं हरम् । तदर्थे तोषयिष्यामः साम्यं येन प्रजायते

‘આ ગુણહીન હોવા છતાં ત્રિભુવનમાં પ્રખ્યાત થયો, કારણ કે તેને હરાની આરાધના પ્રાપ્ત થઈ. તેથી અમે પણ એ જ હેતુથી હરાને પ્રસન્ન કરીશું, જેથી સમતા પ્રગટે.’

Verse 20

अष्टषष्टिः स्मृता लोके क्षेत्राणां शूलपाणिनः । यत्र सान्निध्यमभ्येति त्रिकालं परमेश्वरः

લોકમાં શૂલપાણિના અડસઠ પવિત્ર ક્ષેત્રો સ્મરાય છે; જ્યાં પરમેશ્વર ત્રિકાળે સાન્નિધ્ય પ્રગટ કરે છે।

Verse 22

अष्टषष्टिश्च गोत्राणामस्माकं चात्र संस्थिता । एतेन मूढमनसा सार्धं सामान्यलक्षणा

અમારા ગોત્રોમાંથી પણ અડસઠ અહીં સ્થાપિત છે; અને આ મૂઢમનવાળા સાથે તેઓ સૌ સમાન બાહ્યલક્ષણ ધરાવે છે।

Verse 23

तथा सर्वैश्च सर्वाणि क्षेत्रलिंगानि कृत्स्नशः । आनेतव्यानि चाराध्य तपःशक्त्या महेश्वरम्

અતએવ સૌએ સર્વ ક્ષેત્રલિંગોને સંપૂર્ણ રીતે એકત્ર લાવી, તપઃશક્તિથી મહેશ્વરની આરાધના કરવી જોઈએ।

Verse 24

एतेषां सर्वगोत्राणामानेष्यति च शंकरः । यद्गोत्रं क्षेत्रसंयुक्तं यच्चान्यद्वा भविष्यति

આ સર્વ ગોત્રોને શંકર એકત્ર લાવશે—ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલ ગોત્ર હોય કે ભવિષ્યમાં ઊભું થનાર અન્ય ગોત્ર હોય।

Verse 25

ततस्ते शर्मसंयुक्ताः सर्व एव द्विजोत्तमाः । चक्रुस्तपःक्रियां सर्वे दुष्करां सर्वजन्तुभिः

પછી તે સર્વ દ્વિજોત્તમો શુભ ધૈર્ય-સંકલ્પથી યુક્ત થઈ, સર્વ પ્રાણીઓ માટે દુષ્કર એવી તપઃક્રિયાનો સર્વે અનુષ્ઠાન કરવા લાગ્યા।

Verse 26

जपैर्होमोपवासैश्च नियमैश्च पृथग्विधैः । बलिपूजोपहारैश्च स्नानदानादिभिस्तथा

જપ, હોમ, ઉપવાસ અને નાનાવિધ નિયમોથી; બલિ, પૂજા, ઉપહાર તથા સ્નાન‑દાન આદિ દ્વારા પણ—તેમણે પોતાના વ્રત‑અનુષ્ઠાનો કર્યા।

Verse 27

लिंगं संस्थाप्य देवस्य नाम्ना ख्यातं द्विजेश्वरम् । मनोहरतरे प्रोच्चे प्रासादे पर्वतोपमे

તેમણે ભગવાનનું લિંગ સ્થાપ્યું, જે દિવ્ય નામથી ‘દ્વિજેશ્વર’ તરીકે ખ્યાત થયું; અને તેને પર્વતસમાન વૈભવવાળા, અતિમનોહર ઊંચા પ્રાસાદમાં પ્રતિષ્ઠિત કર્યું।

Verse 28

त्यक्त्वा गृहक्रियाः सर्वास्तथा यज्ञसमुद्भवाः । अन्याश्च लोकयात्रोत्थास्तोषयंति महेश्वरम्

તેમણે સર્વ ગૃહકર્મો, યજ્ઞજન્ય વિધિઓ તથા લોકજીવનયાત્રાથી ઉપજતા અન્ય કાર્યો પણ ત્યજી, માત્ર મહેશ્વરને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો।

Verse 29

एवमाराध्यमानोऽपि सन्तोषं परमेश्वरः । नाभ्यगच्छत्परां तुष्टिं कथंचिदपि स द्विजाः

હે દ્વિજોએ! આ રીતે આરાધિત થવા છતાં પરમેશ્વરને સંતોષ ન થયો; કોઈ રીતે પણ તે પરમ તૃપ્તિ સુધી પહોંચ્યો નહીં।

Verse 30

ततो वर्षसहस्रांते समाराध्य महेश्वरम् । न च किञ्चित्फलं प्राप्ता यावत्क्रुद्धास्ततोऽखिलाः

પછી મહેશ્વરની સહસ્ર વર્ષ સુધી સમ્યક આરાધના કર્યા છતાં તેમને કોઈ ફળ મળ્યું નહીં; પરિણામે અંતે તેઓ બધા ક્રોધિત થયા।

Verse 31

अस्य मूर्खतमस्याऽपि त्वं शूलिंश्चित्रशर्मणः । सुस्तोकेनाऽपि कालेन सन्तोषं परमं गतः

આ પરમ મૂર્ખ મનુષ્ય માટે પણ, હે શૂલિન, તમે ચિત્રશર્મા પ્રત્યે અતિ અલ્પ સમયમાં જ પરમ સંતોષ પામ્યા।

Verse 32

वयं वार्धक्यमापन्ना बाल्यात्प्रभृति शंकरम् । पूजयन्तोऽपि नो दृष्टस्तथाऽपि परमेश्वर

અમે બાળપણથી શંકરની પૂજા કરતાં કરતાં વૃદ્ધાવસ્થાને પહોંચ્યા; છતાં, હે પરમેશ્વર, અમે તમારું દર્શન કર્યું નથી।

Verse 33

तस्मात्सर्वे प्रकर्तव्यं हव्यवाहप्रवेशनम् । अस्माभिर्निश्चयो ह्येष तवाग्रे सांप्रतं कृतः

અતઃ આપણે સૌએ અગ્નિમાં પ્રવેશ કરવો જોઈએ; આ અમારો નિશ્ચય છે, જે હમણાં જ તમારી સમક્ષ કર્યો છે।

Verse 34

ततश्चाहृत्य काष्ठानि सर्वे ते द्विजसत्तमाः । ईश्वरं मनसि ध्यात्वा चिताश्चक्रुः पृथग्विधाः

પછી તે સર્વ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ લાકડાં લાવી, મનમાં ઈશ્વરનું ધ્યાન કરીને, જુદા જુદા પ્રકારની અલગ અલગ ચિતાઓ રચી।

Verse 35

तथा सर्वं क्रियाकल्पं स्नानदानादिकं च यत् । कृत्वा ते ब्राह्मणाः सर्वे सुसमिद्धहुताशनम्

એ જ રીતે સ્નાન, દાન વગેરે સર્વ ક્રિયાવિધાન પૂર્ણ કરીને, તે સર્વ બ્રાહ્મણોએ હુતાશનને સારી રીતે પ્રજ્વલિત કર્યો; જ્વાળા પ્રખર બની।

Verse 36

यावत्कृत्वा सुतैः सार्धं प्रविशंति समाहिताः । तावत्स भगवांस्तुष्टस्तेषां संदर्शनं ययौ

જ્યારે તેઓ પુત્રો સહિત મન એકાગ્ર કરીને પ્રવેશ કરવા ઉદ્યત થયા, ત્યારે જ પ્રસન્ન ભગવાન્ તેમના દર્શનપથ પર પ્રગટ થયા।

Verse 37

अब्रवीच्च विहस्योच्चैर्मेघगम्भीरया गिरा । सर्वांस्तान्ब्राह्मणश्रेष्ठान्मृतान्संजीवयन्निव

પછી તેમણે ઊંચે હસતાં હસતાં, મેઘગંભીર વાણીથી કહ્યું—એ વચન સાંભળી તે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો જાણે મૃતમાંથી જીવંત થયા હોય તેમ લાગ્યું।

Verse 38

भो भो ब्राह्मणशार्दूला मा मैवं साहसं महत् । यूयं कुरुत मद्वाक्यात्संतुष्टस्य विशेषतः

હે બ્રાહ્મણશાર્દૂલો! આ રીતે એટલું મોટું સાહસ ન કરો. મારા વચન મુજબ જ કરો—વિશેષ કરીને હવે, જ્યારે હું પ્રસન્ન છું।

Verse 39

तस्माद्वदत यच्चित्ते युष्माकं चैव संस्थितम् । येन दत्त्वा प्रगच्छामि स्वमेव भुवनं पुनः

અતએવ તમારા ચિત્તમાં જે સ્થિર છે તે કહો; તે આપીને હું ફરી મારા જ લોકમાં પ્રસ્થાન કરીશ।

Verse 40

ब्राह्मणा ऊचुः । अस्मिन्क्षेत्रे सुरश्रेष्ठ पुरस्यास्य च संनिधौ । क्षेत्राणामष्टषष्टिर्या धन्या संकीर्त्यते जनैः

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—હે દેવશ્રેષ્ઠ! આ ક્ષેત્રમાં, આ નગરની નજીક, અડસઠ ધન્ય તીર્થક્ષેત્રો છે, જેને લોકો કીર્તન કરીને વર્ણવે છે।

Verse 41

सदाभ्यैतु समं लिंगैस्तैराद्यैः सुरसत्तम । येनामर्षप्रशांतिर्नः सर्वेषामिह जायते

હે દેવશ્રેષ્ઠ, તે આદ્ય લિંગો સદા અહીં એકસાથે સમરૂપે વિરાજમાન રહે, જેથી અમ સૌનો ક્રોધ અને પરસ્પર સ્પર્ધા આ સ્થાને શમિત થાય।

Verse 42

एष संस्पर्धतेऽस्माभिः सर्वैर्गुणविवर्जितः । त्वल्लिंगस्य प्रभावेन तस्मादेतत्समाचर

આ માણસ ગુણવિહિન હોવા છતાં અમ સૌ સાથે સ્પર્ધા કરે છે; તેથી તમારા લિંગના પ્રભાવથી આ વિવાદ-શમનનો ઉપાય કરો।

Verse 43

सूत उवाच । एतस्मिन्नंतरे विप्रो ज्ञात्वा तं वरदं हरम् । उवाच स्पर्धया युक्तश्चित्रशर्मा महेश्वरम्

સૂત બોલ્યા—આ વચ્ચે વિપ્ર ચિત્રશર્મા, હર ને વરદાતા જાણીને, સ્પર્ધાથી યુક્ત થઈ મહેશ્વરને સંબોધ્યો।

Verse 44

चित्रशर्मोवाच । एतैः प्राणपरित्यागमारभ्य तदनतरम् । तुष्टिं नीतोऽसि देवश कृत्वा च सुमहत्तपः

ચિત્રશર્મા બોલ્યો—હે દેવેશ, આ લોકોએ પ્રાણત્યાગ શરૂ કર્યો, તેના તરત પછી તું અતિ મહાન તપ કરીને પ્રસન્ન થયો।

Verse 46

मया स्पर्द्धमानैश्च केवलं गुणगर्वितैः । तस्मादेषो न दातव्यत्वं त्वया किंचित्सुरेश्वर

તેઓ માત્ર પોતાના ગુણના ગર્વથી મારે સાથે સ્પર્ધા કરે છે; તેથી, હે સુરેશ્વર, તેમને તું કશુંય ન આપ।

Verse 47

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भगवाञ्छशिशेखरः । चिन्तयामास चित्तेन किमत्र सुकृतं भवेत्

સૂત બોલ્યા—તેના વચન સાંભળી ભગવાન શશિશેખરે હૃદયમાં વિચાર કર્યો—“અહીં સાચું પુણ્ય અને ધર્મયુક્ત કર્મ કયું થાય?”

Verse 48

एते ब्राह्मणशार्दूला विनाशं यांति मत्कृते । एषोऽपि सर्वसंसिद्धो गणतुल्यो द्विजोत्तमः

“આ બ્રાહ્મણશાર્દૂલ મારા કારણે વિનાશ તરફ જાય છે. અને આ દ્વિજોત્તમ પણ—સર્વસિદ્ધ—શિવગણ સમાન થયો છે.”

Verse 49

तस्माद्द्वाभ्यां मया कार्यं क्षेत्रे सौख्यं यथा भवेत् । ब्राह्मणानां विशेषेण तथा चात्र निवासिनाम्

“અતએવ તમારે બંનેના દ્વારા મને એવું કરવું છે કે આ ક્ષેત્રમાં સુખ-કલ્યાણ રહે—વિશેષ કરીને બ્રાહ્મણોનું, અને અહીં વસનારાઓનું પણ.”

Verse 50

ममापि सर्वदा चित्ते कृत्यमेतद्धि वर्तते । एक स्थाने करोम्येव सर्वक्षेत्राणि यानि मे

“આ કાર્ય તો સદાય મારા ચિત્તમાં રહે છે. હું નિશ્ચયે મારા સર્વ ક્ષેત્રોને એક જ સ્થાને એકત્ર કરી દઈશ.”

Verse 51

भविष्यति तथा कालो रौद्रः कलिसमुद्भवः । तत्र क्षेत्राणि तीर्थानि नाशं यास्यंति भूतले

“કલિમાંથી ઉત્પન્ન એક રૌદ્ર સમય આવશે; ત્યારે ભૂતલ પર ક્ષેત્રો અને તીર્થો ક્ષય તથા વિનાશને પામશે.”

Verse 52

सत्तीर्थैस्तद्भयात्सर्वैः क्षेत्रमेतत्समाश्रितम् । आनयिष्याम्यहमपि स्वानि क्षेत्राणि कृत्स्नशः

અતએવ તે (કલિજન્ય) ભયથી સર્વ સત્તીર્થોએ આ ક્ષેત્રનો આશ્રય લીધો છે. હું પણ મારા સર્વ પવિત્ર ક્ષેત્રોને સંપૂર્ણરૂપે અહીં લાવીશ.

Verse 53

ततस्तं चित्रशर्माणं प्राह चेदं महेश्वरः । शृणु मद्वचनं कृत्स्नं कुरुष्व तदनंतरम्

પછી મહેશ્વરે તે ચિત્રશર્માને કહ્યું— ‘મારું સંપૂર્ણ વચન સાંભળ; અને ત્યારબાદ તરત જ તે પ્રમાણે કર।’

Verse 54

अत्र क्षेत्राणि सर्वाणि मदीयानि द्विजोत्तम । समागच्छंतु विप्राश्च प्रभवंतु प्रहर्षिताः

હે દ્વિજોત્તમ, મારા સર્વ પવિત્ર ક્ષેત્રો અહીં એકત્ર થાઓ; અને બ્રાહ્મણો પણ હર્ષિત થઈ અહીં આવી આનંદથી સમૃદ્ધ થાઓ.

Verse 55

तवापि योग्यतां श्रेष्ठां करिष्यामि महामते । यदि मे वर्तसे वाक्ये मुक्त्वा स्पर्द्धां द्विजोद्भवाम्

હે મહામતે, હું તને પણ સર્વોચ્ચ યોગ્યતા અને અધિકાર આપીશ—જો તું બ્રાહ્મણ-ગર્વથી જન્મેલી સ્પર્ધા ત્યજી મારા વચન પ્રમાણે વર્તે।

Verse 56

तुरीयमपि ते गोत्रं वेदोक्तेन क्रमेण च । आद्यतां चापि ते सर्वे कीर्तयिष्यंति ते द्विजाः

વેદોક્ત ક્રમ અનુસાર તારા માટે ચોથું ગોત્ર પણ સ્થાપિત થશે; અને તે બધા દ્વિજ તારી આદ્યતા (પ્રથમત્વ)નું પણ કીર્તન કરશે.

Verse 57

तथान्यदपि सन्मानं तव यच्छामि च द्विज । आचन्द्रार्कमसंदिग्धं पुत्रपौत्रादिकं च यत्

હે દ્વિજ! હું તને વધુ એક સન્માન પણ આપું છું—ચંદ્ર-સૂર્ય રહે ત્યાં સુધી અચલ—અને પુત્ર-પૌત્રાદિ સંતતિનું નિશ્ચિત આશીર્વાદ પણ।

Verse 58

त्वदन्वये भविष्यंति पुत्रपौत्रास्तथा परे । कृत्ये श्राद्धे तर्पणे वा क्रियमाणे विधानतः

તારા વંશમાં પુત્ર, પૌત્ર અને આગળની સંતતિ નિશ્ચિત થશે. અને શ્રાદ્ધ કે તર્પણ વગેરે ક્રિયા વિધાન મુજબ કરવામાં આવે તો તે યથાવિધિ પૂર્ણ થશે।

Verse 59

आद्यस्य वत्ससंज्ञस्य नाम उच्चार्य गोत्रजम् । ततो नामानि चाप्येवं कीर्तयिष्यंति भक्तितः

પ્રથમ ‘વત્સ’ સંજ્ઞાવાળા આદ્ય પૂર્વજનું નામ ગોત્રসহ ઉચ્ચારશે. પછી એ જ રીતે અન્ય નામો પણ ભક્તિપૂર્વક કીર્તન કરશે।

Verse 60

ततः संतर्पयिष्यंति पितॄनथ पितामहान् । तथान्यानपि बंधूंश्च सुहृत्संबंधिबांधवान्

પછી તેઓ પિતૃઓ અને પિતામહોને તર્પણ આપશે; તેમજ અન્ય બંધુઓ, સુહૃદો, સંબંધીઓ અને કૂટુંબિકોને પણ।

Verse 61

त्वदन्वये विना नाम्ना त्वदीयेन विमोहिताः । ये पितॄंस्तर्पयिष्यंति तेषां व्यर्थं भविष्यति

પરંતુ તારા વંશમાં જે લોકો મોહવશ તારા નામ વિના પિતૃઓને તર્પણ કરશે, તેમનું તે તર્પણ નિષ્ફળ થશે।

Verse 62

श्राद्धं वा यदि वा दानं तर्पणं वा त्वदुद्भवम् । तस्मादहंकृतिं मुक्त्वा मामाराधय केवलम्

શ્રાદ્ધ હોય કે દાન, અથવા તર્પણ—તું જે કંઈ કરાવે તે બધું—અહંકાર ત્યજીને માત્ર મારી જ આરાધના કર।

Verse 63

येन सिद्धोऽपि संसिद्धिं परामाप्नोषि शाश्वतीम् । एवं संबोध्य तं विप्रं कृत्वाद्यमपि पश्चिमम्

આથી તું સિદ્ધ હોવા છતાં પરમ અને શાશ્વત સંપૂર્ણ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે. આમ તે વિપ્રને બોધ આપી તેણે આરંભને પણ અંત કરી વિષય પૂર્ણ કર્યો.

Verse 64

ततस्तान्ब्राह्मणानाह प्रासादः क्रियतामिति । गोत्रंगोत्रं पुरस्कृत्य स्थाप्यं लिंगमनुत्तमम् । येन संक्रमणं तेषु मम संजायतेद्विजाः

પછી તેણે તે બ્રાહ્મણોને કહ્યું—“પ્રાસાદ (મંદિર) બાંધો.” ગોત્રે ગોત્રે યથોચિત માન આપી અનુત્તમ લિંગ સ્થાપો, જેથી, હે દ્વિજગણ, તેમામાં મારી કૃપામય સંક્રમણ (ઉદ્ધાર-સંબંધ) પ્રગટે.

Verse 65

अथ ते ब्राह्मणास्तत्र भूमिभागान्मनोहरान् । दृष्ट्वादृष्ट्वा प्रचक्रुश्च प्रासादान्हर्षसंयुताः

પછી તે બ્રાહ્મણોએ ત્યાંના મનોહર ભૂમિભાગોને વારંવાર જોઈ, હર્ષથી યુક્ત થઈ પ્રાસાદો (મંદિરો) બાંધવા લાગ્યા.

Verse 66

अष्टषष्टिमितान्दिव्यान्कैलासशिखरोपमान् । तेषु संस्थापयामासु लिङ्गानि विविधानि च । क्षेत्रेक्षत्रे च यन्नाम तत्तत्संज्ञां प्रचक्रिरे

તેમણે અષ્ટષષ્ટિ (૬૮) દિવ્ય પ્રાસાદો બનાવ્યા, જે કૈલાસશિખર સમાન હતા. તેમાં વિવિધ લિંગોની સ્થાપના કરી; અને દરેક ક્ષેત્ર તથા સ્થાને જે નામ પ્રચલિત હતું, તે જ નામની સંજ્ઞા (લિંગ/ધામને) આપી.

Verse 67

अथ तेषां पुनर्दृष्टिं गत्वा देवस्त्रिलोचनः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं कस्मिंश्चित्कालपर्यये । आराधितस्तपःशक्त्या लिंगसंस्थापनादनु

પછી થોડો સમય વીતી ગયા પછી ત્રિલોચન દેવ ફરી તેમની નજરે આવ્યા અને મધુર વચન બોલ્યા—તપશક્તિથી પ્રસન્ન થઈ, લિંગોની પ્રતિષ્ઠા પછી।

Verse 68

श्रीभगवानुवाच । परितुष्टोऽस्मि विप्रेंद्रा युष्माकमहमद्य वै । एतन्मम कृतं कृत्यं भवद्भिरखिलं ततः

શ્રીભગવાન બોલ્યા—હે વિપ્રેન્દ્રો! આજે હું તમારાથી સંપૂર્ણ પ્રસન્ન છું. તમારાથી મારું સર્વ કર્તવ્ય નિશ્ચયે પૂર્ણ થયું છે.

Verse 69

अस्मदीयानि लिंगानि क्षेत्राणि च कलेर्भयात् । ततो मान्याश्च मे यूयं नान्यैरेतद्भविष्यति

કલિના ભયથી મારા લિંગો અને પવિત્ર ક્ષેત્રો તમારાં પર જ આધારિત રહેશે. તેથી તમે મારા દ્વારા માન્ય અને પૂજ્ય થશો; આ પદ અન્ય કોઈથી મળવાનું નથી.

Verse 70

तस्माच्चित्तस्थितं शीघ्रं प्रार्थयंतु द्विजोत्तमाः । संप्रयच्छामि येनाशु यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

અતએવ હે દ્વિજોત્તમો! તમારા ચિત્તમાં જે સ્થિત છે તે શીઘ્ર પ્રાર્થના કરો. તે અતિ દુર્લભ હોય તોય હું તરત જ આપું છું.

Verse 71

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि देव प्रसन्नस्त्वमस्माकं च सुरेश्वर । पश्चिमश्चित्रशर्मा च यथाद्यो भवता कृतः

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—હે દેવ, હે સુરેશ્વર! જો તમે અમારાં પર પ્રસન્ન હો, તો પૂર્વે જેમ તમે ચિત્રશર્માને બનાવ્યા હતા, તેમ અમને પણ તદ્રূপ કરો.

Verse 72

अस्मदीयं सदा नाम कीर्तनीयमसंशयम् । श्राद्धकृत्येषु सर्वेषु यथा तेन समा वयम् । भवामस्त्वत्प्रसादेन सांप्रतं चित्रशर्मणा

અમારું નામ પણ સદા, નિઃસંદેહ, કીર્તિત થતું રહે. અને સર્વ શ્રાદ્ધકર્મોમાં આપના પ્રસાદથી અમે હવે ચિત્રશર્મા સમાન બનીએ.

Verse 73

श्रीभगवानुवाच । युष्माकमपि ये केचिद्वशं यास्यंति मानवाः । युवानः शास्त्रसंयुक्ता वेदविद्याविशारदाः

શ્રીભગવાન બોલ્યા—તમામાંથી પણ જે જે માનવો તમારા અનુશાસનમાં આવશે, તેઓ યુવાન, શાસ્ત્રસંયુક્ત અને વેદવિદ્યામાં વિશારદ હશે.

Verse 74

आनयिष्यथ तान्यूयमामुष्यायणसंज्ञितान् । नित्यं स्थिताश्च ते क्षेत्रे श्राद्धस्याक्षय्यकारकाः

તમે તેમને—‘આમુષ્યાયણ’ નામે ઓળખાતા—અહીં લાવશો. તેઓ તે ક્ષેત્રમાં નિત્ય સ્થિત રહી શ્રાદ્ધના ફળને અક્ષય કરનાર બનશે.

Verse 75

एवमुक्त्वाथ देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । तेऽपि विप्राः सुसंतुष्टास्तत्र स्थाने व्यवस्थिताः

આમ કહી દેવેશ્વર પછી અદૃશ્ય થઈ ગયા. તે બ્રાહ્મણો પણ અત્યંત સંતોષ પામી તે જ સ્થાને સ્થિર રહ્યા.

Verse 76

एवं तत्र समस्तानि क्षेत्राण्यायतनानि च । कलिभीतानि विप्रेंद्रा निवसंति सदैव हि

આ રીતે ત્યાં સર્વ તીર્થક્ષેત્રો અને દેવાયતનો કલિના ભયથી ભીત થઈ, હે વિપ્રેન્દ્ર, સદૈવ નિવાસ કરે છે.

Verse 77

एवं ते ब्राह्मणाः प्राप्य सिद्धिं चेश्वरपूजनात् । ख्याताः सर्वत्र भुवने श्राद्धस्याक्षय्यकारकाः

આ રીતે તે બ્રાહ્મણો ઈશ્વરપૂજનથી સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરીને, સર્વ જગતમાં શ્રાદ્ધફળને અક્ષય કરનાર તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા।

Verse 107

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये ब्राह्मणचित्रशर्मलिंगस्थापनवृत्तांतवर्णनंनाम सप्तोत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર-ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘બ્રાહ્મણ ચિત્રશર્મા દ્વારા શિવલિંગ-સ્થાપનાના વર્તાંતનું વર્ણન’ નામનો એકસો સાતમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।