Adhyaya 105
સૂત કહે છે—તુલા રાશીમાં સૂર્ય સ્થિત હોય તેવા સંધિકાળમાં, પૂર્વે લિંગ-પ્રાકટ્યોથી પવિત્ર થયેલું ક્ષેત્ર ધૂળ અને જમાવથી ભરાઈને ઢંકાઈ ગયું. લિંગો અદૃશ્ય થતાં તે ક્ષેત્રમાં એક પ્રકારનું ‘ક્ષેમ’ (સુરક્ષા) ફરી સ્થિર થયું; દૃશ્ય ચિહ્નો ગુમ થતાં અન્ય લોકોએ પણ શાંતિ પામી હોય તેમ વર્ણન છે. પછીના યુગચક્રમાં શાલ્વદેશથી રાજા બૃહદશ્વ ત્યાં આવ્યો. પ્રાસાદ વિનાનું વિશાળ સ્થાન જોઈ તેણે નિર્માણ કરવાનો સંકલ્પ કર્યો અને અનેક શિલ્પીઓને બોલાવી ઊંડું ખોદકામ તથા સફાઈ કરવાનો આદેશ આપ્યો. ખોદતાં ખોદતાં અસંખ્ય ચતુર્મુખ લિંગો પ્રગટ થયા; ભૂમિમાં ભરેલી તે તીવ્ર શક્તિ જોઈ રાજા અને હાજર શિલ્પીઓ તત્કાળ મૃત્યુ પામ્યા. ત્યાંથી હાટકેશ્વર-ક્ષેત્રના તે તીર્થમાં કોઈ મનુષ્ય પ્રાસાદ તો દૂર, તળાવ કે કૂવો પણ ખોદવાની હિંમત કરતો નથી—ભય અને ભક્તિથી. આ રીતે સ્થાનિક નિષેધ પવિત્ર ભયની સ્મૃતિરૂપે સ્થિર થયો.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अथ प्राप्ते दिनाधीशे तुलायां द्विजसत्तमाः । प्रेता लिंगोद्भवां भूमिं पूरयामासुरेव हि
સૂત બોલ્યા—હે દ્વિજસત્તમો! જ્યારે દિનાધીશ સૂર્ય તુલા રાશિમાં પ્રવેશ્યો, ત્યારે પ્રેતગણ નિશ્ચયે લિંગોદ્ભવા ભૂમિને ભરવા લાગ્યા.
Verse 2
यत्किंचित्तत्र संस्थं तु आद्यतीर्थं सुरालयम् । तत्सर्वं व्यन्तरैस्तैश्च पांसुभिः परिपूरितम्
ત્યાં જે કંઈ સ્થાપિત હતું—તે આદ્ય તીર્થ અને દેવાલય—તે સર્વ તે વ્યંતરો તથા ધૂળથી સંપૂર્ણ ભરાઈને અવરોધિત થઈ ગયું.
Verse 3
ततः क्षेमं समुत्पन्नं क्षेत्रे तत्र द्विजोत्तमाः । अन्येषामपि लोकानां लिंगैस्तैर्लुप्तिमागतैः
ત્યારબાદ, હે દ્વિજોત્તમો, તે ક્ષેત્રમાં ક્ષેમ-કલ્યાણ ઉત્પન્ન થયું; પરંતુ અન્ય લોકોમાં એ જ લિંગો દૃષ્ટિથી લુપ્ત થતાં હાનિનો ભાવ જાગ્યો.
Verse 4
कस्यचित्त्वथ कालस्य बृहदश्वो महीपतिः । शाल्वदेशात्समायातः कस्मिश्चिद्युगपर्यये
થોડો સમય વીતી ગયા પછી, એક યુગપર્યાયના પ્રસંગે, પૃથ્વીપતિ રાજા બૃહદશ્વ શાલ્વદેશથી ત્યાં આવ્યો.
Verse 5
स दृष्ट्वा विपुलां भूमिं प्रासादैः परिवर्जिताम् । प्रासादार्थं मतिं चक्रे तत्र क्षेत्रे द्विजोत्तमाः
તેણે વિશાળ ભૂમિને પ્રાસાદોથી રહિત જોઈ, હે દ્વિજોત્તમો, તે ક્ષેત્રમાં પ્રાસાદ નિર્માણ કરવાનો સંકલ્પ કર્યો.
Verse 6
शिल्पिनश्च समाहूयानेकांस्तत्र सहस्रशः । शोधयामास तां भूमिमधस्ताद्बहुविस्तृताम्
તેણે ત્યાં હજારોની સંખ્યામાં અનેક શિલ્પીઓને બોલાવી, નીચે સુધી વિસ્તરેલી તે ભૂમિને ખોદાવી શુદ્ધ કરી સ્વચ્છ કરાવી.
Verse 7
भूमौ निखन्यमानायां ततो लिंगानि भूरिशः । चतुर्वक्त्राणि तान्येव यांति दृष्टेश्च गोचरम्
ભૂમિ ખોદાતી હતી ત્યારે અનેક લિંગો પ્રગટ થયા; એ જ ચતુર્મુખ લિંગો નજરે ચઢ્યા।
Verse 8
ततः स पार्थिवस्तैश्च लिंगैर्दृष्ट्वा वृतां भुवम् । तत्क्षणान्मृत्युमापन्नः शिल्पिभिश्च समन्वितः
પછી તે રાજાએ તે લિંગોથી સર્વત્ર ઢંકાયેલી ધરતી જોઈ; અને એ જ ક્ષણે સાથે આવેલા શિલ્પીઓ સહિત મૃત્યુ પામ્યો।
Verse 9
ततःप्रभृति नो तत्र कश्चिन्मर्त्यो महीतले । प्रासादं कुरुते भीत्या तडागं कूपमेव च
ત્યાંથી પછી તે સ્થળે ભયને કારણે કોઈ મનુષ્ય મહેલ બનાવતો નથી; તળાવ કે કૂવો પણ બાંધતો નથી।
Verse 105
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये राक्षसलिंगच्छेदनंनाम पञ्चोत्तरशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના છઠ્ઠા નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વરક્ષેત્ર-માહાત્મ્ય હેઠળ ‘રાક્ષસલિંગચ્છેદન’ નામનો એકસો પાંચમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।