Adhyaya 102

Verse 1

सूत उवाच । संप्रस्थितस्य रामस्य स्वकीयं सदनं प्रति । यदाश्चर्यमभून्मार्गे श्रूयतां द्विजसत्तमाः

સૂતજીએ કહ્યું—પોતાના ધામ તરફ પ્રસ્થાન કરેલા શ્રીરામના માર્ગમાં જે અદભુત ઘટના બની, તે સાંભળો, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો।

Verse 2

नभोमार्गेण गच्छत्तद्विमानं पुष्पकं द्विजाः । अकस्मादेव सञ्जातं निश्चलं चित्रकृन्नृणाम्

હે દ્વિજોએ, આકાશમાર્ગે જતા પુષ્પક વિમાન અચાનક જ સ્થિર થઈ ગયું; તે દૃશ્ય મનુષ્યો માટે અતિ આશ્ચર્યજનક બન્યું।

Verse 3

अथ तन्निश्चलं दृष्ट्वा पुष्पकं गगनांगणे । रामो वायुसुतस्येदं वचनं प्राह विस्मयात्

પછી ખુલ્લા આકાશમાં સ્થિર થયેલું પુષ્પક જોઈ શ્રીરામ આશ્ચર્યચકિત થયા અને વાયુપુત્ર (હનુમાન)ને આ વચન કહ્યું।

Verse 4

त्वं गत्वा मारुते शीघ्रं भूमिं जानीहि कारणम् । किमेतत्पुष्पकं व्योम्नि निश्चलत्वमुपागतम्

હે મારુતિ, તું તાત્કાલિક જઈને ધરતી પર કારણ જાણી આવ—આ પુષ્પક વિમાન આકાશમાં કેમ સ્થિર થઈ ગયું છે?

Verse 5

कदाचिद्धार्यते नास्य गतिः कुत्रापि केनचित् । ब्रह्मदृष्टिप्रसूतस्य पुष्पकस्य महात्मनः

બ્રહ્માની દૃષ્ટિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા તે મહાત્મા પુષ્પકની ગતિ ક્યારેય, ક્યાંય, કોઈ દ્વારા રોકાતી નથી।

Verse 6

बाढमित्येव स प्रोच्य हनूमान्धरणीतलम् । गत्वा शीघ्रं पुनः प्राह प्रणिपत्य रघूत्तमम्

“બાઢમ્” એમ કહી હનુમાન ઝડપથી ધરતી પર ગયો; પછી પાછો આવી રઘૂત્તમને પ્રણામ કરીને ફરી બોલ્યો।

Verse 7

अत्रास्याधः शुभं क्षेत्रं हाटकेश्वर संज्ञितम् । यत्र साक्षाज्जगत्कर्ता स्वयं ब्रह्मा व्यवस्थितः

આની નીચે ‘હાટકેશ્વર’ નામનું શુભ ક્ષેત્ર છે, જ્યાં સాక్షાત્ જગત્કર્તા બ્રહ્મા સ્વયં નિવાસ કરે છે।

Verse 8

आदित्या वसवो रुद्रा देववैद्यौ तथाश्विनौ । तत्र तिष्ठन्ति ते सर्वे तथान्ये सिद्धकिन्नराः

ત્યાં આદિત્યો, વસુઓ, રુદ્રો તથા દેવવૈદ્ય અશ્વિનીકુમારો—એ બધા અને અન્ય સિદ્ધ-કિન્નરો પણ વસે છે।

Verse 9

एतस्मात्कारणान्नैतदतिक्रामति पुष्पकम् । तत्क्षेत्रं निश्चलीभूतं सत्यमेतन्मयोदितम्

આ કારણથી પુષ્પક આથી આગળ નથી જતું; તે ક્ષેત્ર ઉપર તે નિશ્ચલ બની રહે છે—આ સત્ય મેં કહ્યું છે।

Verse 11

सर्वैस्तैर्वानरैः सार्धं राक्षसैश्च पृथग्विधैः । अवतीर्य ततो हृष्टस्तस्मिन्क्षेत्रे समन्ततः

પછી તે સર્વ વાનરો સાથે તથા નાનાવિધ રાક્ષસો સહિત ત્યાં ઉતરી, તે પુણ્યક્ષેત્રમાં સર્વ દિશાઓમાં હર્ષિત થયો।

Verse 12

तीर्थमालोकयामास पुण्यान्यायतनानि च । ततो विलोकयामास पितामहविनिर्मिताम् । चामुण्डां तत्र च स्नात्वा कुण्डे कामप्रदायिनि

તેણે તે તીર્થ અને ત્યાંનાં પુણ્ય દેવાયતનોનું દર્શન કર્યું। પછી પિતામહ (બ્રહ્મા) દ્વારા સ્થાપિત કહેવાતી ચામુંડાનું દર્શન કરી, કામપ્રદાયિણી કુંડમાં સ્નાન કરીને તીર્થશુદ્ધિનું વિધાન કર્યું।

Verse 13

ततो विलोकयामास पित्रा तस्य विनिर्मितम् । रामः स्वमिव देवेशं दृष्ट्वा देवं चतुर्भुजम्

પછી રામે ત્યાં પોતાના પિતાએ સ્થાપિત કરેલા ચતુર્ભુજ દેવેશનું દર્શન કર્યું। તે દિવ્ય સ્વરૂપ જોઈને તેને પોતાનો ઇષ્ટદેવ માની પ્રણામ અને પૂજન કર્યું।

Verse 14

राजवाप्यां शुचिर्भूत्वा स्नात्वा तर्प्य निजान्पितॄन् । ततश्च चिन्तयामास क्षेत्रे त्र बहुपुण्यदे

રાજવાપીમાં સ્નાન કરીને તે શુદ્ધ થયો અને પોતાના પિતૃઓને તર્પણ આપ્યું। ત્યારબાદ તે અત્યંત પુણ્યદાયક ક્ષેત્રમાં મનન કરવા લાગ્યો।

Verse 15

लिंगं संस्थापयाम्येव यद्वत्तातेन केशवः । तथा मे दयितो भ्राता लक्ष्मणो दिवमाश्रितः

“હું નિશ્ચયે એક લિંગની સ્થાપના કરીશ, જેમ મારા પિતાએ કેશવની સ્થાપના કરી હતી. અને મારો પ્રિય ભાઈ લક્ષ્મણ હવે સ્વર્ગલોકને પામ્યો છે.”

Verse 16

यस्तस्य नामनिर्दिष्टं लिंगं संस्थापयाम्यहम् । तं चापि मूर्तिमंतं च सीतया सहितं शुभम् । क्षेत्रे मेध्यतमे चात्र तथात्मानं दृषन्मयम्

તેનાં નામથી નિર્દિષ્ટ તે લિંગને હું પ્રતિષ્ઠિત કરીશ. અને અહીં આ અતિ પાવન ક્ષેત્રમાં સીતાસહિત શુભ સાકાર મૂર્તિ તથા મારી પણ શિલામય પ્રતિમા સ્થાપિત કરીશ.

Verse 17

एवं स निश्चयं कृत्वा प्रासादानां च पंचकम् । स्थापयामास सद्भक्त्या रामः शस्त्रभृतां वरः

આ રીતે નિશ્ચય કરીને, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ રામે સદ્ભક્તિથી પાંચ પ્રાસાદો (મંદિરો) સ્થાપ્યાં।

Verse 18

ततस्ते वानराः सर्वे राक्षसाश्च विशेषतः । लिंगानि स्थापयामासुः स्वानिस्वानि पृथक्पृथक्

પછી તે બધા વાનરો—અને ખાસ કરીને રાક્ષસો—પોતપોતાના લિંગો અલગ અલગ રીતે સ્થાપિત કરવા લાગ્યા।

Verse 19

तत्रैव सुचिरं कालं स्थितास्ते श्रद्धयाऽन्विताः । ततो जग्मुरयोध्यायां विमानवरमाश्रिताः

ત્યાં જ તેઓ લાંબા સમય સુધી શ્રદ્ધાથી યુક્ત રહી; પછી ઉત્તમ વિમાનમાં આરોહણ કરીને અયોધ્યામાં ગયા।

Verse 20

एतद्वः सर्वमाख्यातं यथा रामेश्वरो महान् । लक्ष्मणेश्वरसंयुक्तस्तस्मिंस्तीर्थे सुशोभने

આ બધું તમને કહેવામાં આવ્યું છે—કે તે સુશોભિત તીર્થમાં લક્ષ્મણેશ્વર સાથે જોડાયેલા મહાન રામેશ્વર કેવી રીતે વિરાજે છે।

Verse 21

यस्तौ प्रातः समुत्थाय सदा पश्यति मानवः । स कृत्स्नं फलमाप्नोति श्रुते रामायणेऽत्र यत्

જે મનુષ્ય પ્રાતઃકાળે ઉઠીને સદા તે બે દેવોના દર્શન કરે છે, તે અહીં શ્રુત રામાયણમાં કહેલું સંપૂર્ણ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 22

अथाष्टम्यां चतुर्दश्यां यो रामचरितं पठेत् । तदग्रे वाजिमेधस्य स कृत्स्नं लभते फलम्

જે અષ્ટમી અને ચતુર્દશી તિથિએ રામચરિતનું પાઠ કરે છે, તે અશ્વમેધ યજ્ઞથી મળતું સંપૂર્ણ પુણ્યફળ પૂર્ણરૂપે મેળવે છે.

Verse 102

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कौतूहलसमवितः । पुष्पकं प्रेरयामास तत्क्षेत्रं प्रति राघवः

સૂત બોલ્યા—તે વચન સાંભળી કૌતૂહલથી ભરાયેલા રાઘવે પુષ્પક વિમાનને તે પવિત્ર ક્ષેત્ર તરફ તત્ક્ષણે પ્રેર્યું.