Adhyaya 30

Verse 1

स्कंद उवाच । कुंभोद्भूत तदाश्चर्यं विलोक्य जगदंबिका । उवाच शंभुं प्रणता प्रणतार्तिहरं परम्

સ્કંદે કહ્યું—હે કુંભોદ્ભવ! ત્યારે તે અદ્ભુત ઘટના જોઈ જગદંબિકાએ પ્રણામ કર્યો અને શરણાગતોના દુઃખહર્તા પરમ શંભુને કહ્યું.

Verse 2

अंबिकोवाच । अस्य पीठस्य माहात्म्यं महादेव महेश्वर । तिरश्चामपि यज्जातं ज्ञानं संसारमोचनम्

અંબિકાએ કહ્યું—હે મહાદેવ, હે મહેશ્વર! આ પવિત્ર પીઠનું માહાત્મ્ય મને કહો; જેના પ્રભાવથી પશુયોનિમાં પણ સંસારમોચક જ્ઞાન પ્રગટે છે।

Verse 3

अतः प्रभावं विज्ञाय धर्मपीठस्य धूर्जटे । धर्मेश्वरसमीपेहं स्थास्याम्यद्य दिनावधि

અતએવ, હે ધૂર્જટિ! આ ધર્મપીઠનો પ્રભાવ જાણી હું આજથી જીવનપર્યંત ધર્મેશ્વરના સાન્નિધ્યમાં અહીં જ રહીશ।

Verse 4

अत्र लिंगे तु ये भक्ताः स्त्रियो वा पुरुषास्तु वा । तेषामभीष्टां संसिद्धिं साधयिष्याम्यहं सदा

આ લિંગે જે ભક્તો—સ્ત્રીઓ હોય કે પુરુષો—તેમની અભીષ્ટ સિદ્ધિ અને સફળતા હું સદા સિદ્ધ કરી આપિશ।

Verse 5

ईश्वर उवाच । साधुकृतं त्वया देवि कृतवत्या परिग्रहम् । अस्येह धर्मपीठस्य मनोरथकृतः सताम्

ઈશ્વરે કહ્યું—હે દેવી! તું આ સ્થાનને નિવાસરૂપે સ્વીકાર્યું, તે ઉત્તમ કર્યું. અહીંનું આ ધર્મપીઠ સજ્જનોના મનોભાવ-મનોરથ પૂર્ણ કરે છે।

Verse 6

त एव विश्वभोक्तारो विश्वमान्यास्त एव हि । ये त्वां विश्वभुजामत्र पूजयिष्यंति मानवाः

ખરેખર તેઓ જ વિશ્વના ભોક્તા છે, તેઓ જ વિશ્વમાં માન્ય છે—જે મનુષ્યો અહીં તને, વિશ્વધારિણીને, પૂજશે।

Verse 7

विश्वे विश्वभुजे विश्वस्थित्युत्पत्तिलयप्रदे । नरास्त्वदर्चकाश्चात्र भविष्यंत्यमलात्मकाः

હે વિશ્વેશ્વર, વિશ્વભોજક, જગતની સ્થિતિ-ઉત્પત્તિ-લય આપનાર! અહીં જે મનુષ્યો તારી અર્ચના કરશે, તેઓ સ્વભાવથી જ નિર્મળાત્મા બનશે।

Verse 8

मनोरथतृतीयायां यस्ते भक्तिं विधास्यति । तन्मनोरथसंसिद्धिर्भवित्री मदनुग्रहात्

મનોરથ-તૃતીયાના દિવસે જે કોઈ તારી ભક્તિ વિધાનપૂર્વક કરશે, તેની મનોઇચ્છા મારા અનુગ્રહથી નિશ્ચયે સિદ્ધ થશે।

Verse 9

नारी वा पुरुषो वाथ त्वद्व्रताचरणात्प्रिये । मनोरथानिह प्राप्य ज्ञानमंते च लप्स्यते

હે પ્રિયે! સ્ત્રી હોય કે પુરુષ—તારા વ્રતનું આચરણ કરવાથી તે આ લોકમાં ઇચ્છિત મનોઇચ્છા પામી, અંતે જ્ઞાન પણ પ્રાપ્ત કરશે।

Verse 10

देव्युवाच । मनोरथतृतीयायां व्रतं कीदृक्कथा कथम् । किं फलं कैः कृतं नाथ कथयैतत्कृपां कुरु

દેવીએ કહ્યું—હે નાથ! મનોરથ-તૃતીયાનું વ્રત કેવું છે? તેની કથા અને વિધિ શું છે? તેનું ફળ શું, અને કોને આચર્યું છે? કૃપા કરીને કહો।

Verse 11

ईश्वर उवाच । शृणु देवि यथा पृष्टं भवत्या भवतारिणि । मनोरथव्रतं चैतद्गुह्याद्गुह्यतरं परम्

ઈશ્વરે કહ્યું—હે દેવી, ભવતારિણી! તું જેમ પૂછ્યું છે તેમ સાંભળ. આ મનોરથ-વ્રત પરમ છે, અને ગુહ્ય કરતાં પણ વધુ ગુહ્ય છે।

Verse 12

पुलोमतनया पूर्वं तताप परमं तपः । किंचिन्मनोरथं प्राप्तुं न चाप तपसः फलम्

પૂર્વે પુલોમાની પુત્રીએ એક નિશ્ચિત મનોભાવ પૂર્ણ કરવા પરમ તપ કર્યું; છતાં તે તપનું ફળ તેને પ્રાપ્ત ન થયું।

Verse 13

अपूपुजत्ततो मां सा भक्त्या परमया मुदा । गीतेन सरहस्येन कलकंठीकलेन हि

પછી તેણે પરમ ભક્તિ અને આનંદથી મારી પૂજા કરી—રહસ્યાર્થી ગીતથી, કોયલ જેવી મધુર તાનમાં।

Verse 14

तद्गानेनातिसंतुष्टो मृदुना मधुरेण च । सुतालेन सुरंगेण धातुमात्राकलावता

તેના તે મૃદુ અને મધુર, સুতાલ તથા સુશોભિત ગાનથી—માત્રા-લયકલા ભરપૂર સ્વરોથી—હું અત્યંત પ્રસન્ન થયો।

Verse 15

प्रोवाच तां वरं ब्रूहि प्रसन्नोस्मि पुलोमजे । अनेन च सुगीतेन त्वनया लिंगपूजया

ત્યારે તેમણે તેણીને કહ્યું—“વર માગ, હે પુલોમાની પુત્રી; આ ઉત્તમ ગાન અને તારી લિંગપૂજાથી હું પ્રસન્ન છું.”

Verse 16

पुलोमजोवाच । यदि प्रसन्नो देवेश तदा यो मे मनोरथः । तं पूरय महादेव महादेवी महाप्रिय

પુલોમાની પુત્રીએ કહ્યું—“જો તમે પ્રસન્ન હો, હે દેવેશ, તો મારી જે મનોઇચ્છા છે તે પૂર્ણ કરો, હે મહાદેવ, મહાદેવીના મહાપ્રિય।”

Verse 17

सर्वदेवेषु यो मान्यः सर्वदेवेषु सुंदरः । यायजूकेषु सर्वेषु यः श्रेष्ठः सोस्तु मे पतिः

જે સર્વ દેવોમાં માન્ય, સર્વ દેવોમાં સુંદર અને સર્વ યાજકોમાં શ્રેષ્ઠ છે—એ પરમ પુરુષ મારો પતિ થાઓ।

Verse 18

यथाभिलषितं रूपं यथाभिलषितं सुखम् । यथाभिलषितं चायुः प्रसन्नो देहि मे भव

હે ભવ! પ્રસન્ન થઈને મને ઇચ્છિત રૂપ, ઇચ્છિત સુખ અને ઇચ્છિત આયુષ્ય દાન કર।

Verse 19

यदायदा च पत्या मे संगः स्याद्धृत्सुखेच्छया । तदातदा च तं देहं त्यक्त्वान्यं देहमाप्नुयाम्

હૃદયની સુખેચ્છાથી જ્યારે-જ્યારે મારા પતિ સાથે મારો સંગમ થાય, ત્યારે-ત્યારે હું તે દેહ ત્યજી બીજો દેહ પ્રાપ્ત કરું—અમારું મિલન સદા નવેસરું રહે।

Verse 20

सदा च लिंगपूजायां मम भक्तिरनुत्तमा । भव भूयाद्भवहर जरामरणहारिणी

લિંગપૂજામાં મારી ભક્તિ સદા અનુત્તમ રહે; હે ભવ, હે ભવહર! તે વધતી રહે—જે જરા અને મરણને હરાવે છે।

Verse 21

भर्तुर्व्ययेपि वैधव्यं क्षणमात्रमपीह न । मम भावि महादेव पातिव्रत्यं च यातु मा

હે મહાદેવ! મારા પતિનો વ્યય થઈ જાય તો પણ અહીં મને ક્ષણમાત્ર પણ વૈધવ્ય ન આવે; અને ભવિષ્યમાં મારું પાતિવ્રત્ય કદી મને છોડીને ન જાય।

Verse 23

ईश्वर उवाच । पुलोमकन्ये यश्चैष त्वयाकारि मनोरथः । लप्स्यसे व्रतचर्यातस्तत्कुरुष्व जितेंद्रिये

ઈશ્વરે કહ્યું—હે પુલોમાની પુત્રી! તું જે મનોભાવ/મનોરથ કર્યો છે, તે તને વ્રતચર્યાથી પ્રાપ્ત થશે. તેથી, હે જીતેન્દ્રિયે, તે વ્રત આચર।

Verse 24

मनोरथतृतीयायाश्चरणेन भविष्यति । तत्प्राप्तये व्रतं वक्ष्ये तद्विधेहि यथोदितम्

મનોરથ-તૃતીયાના અનુષ્ઠાનથી તે સિદ્ધ થશે. તેની પ્રાપ્તિ માટે હું વ્રત કહું છું—જેમ કહ્યું છે તેમ જ વિધિપૂર્વક કર।

Verse 25

तेन व्रतेन चीर्णेन महासौभाग्यदेन तु । अवश्यं भविता बाले तव चैवं मनोरथः

તે મહાસૌભાગ્યદાયક વ્રતનું આચરણ કરવાથી, હે બાલે, તારો આ મનોરથ નિશ્ચયે પૂર્ણ થશે।

Verse 26

स्कंद उवाच । इमं मनोरथं तस्याः पौलोम्याः पुरसूदनः । समाकर्ण्य क्षणं स्मित्वा प्राहेशो विस्मयान्वितः

સ્કંદે કહ્યું—તે પૌલોમીનો આ મનોરથ સાંભળી, પુરસૂદન પ્રભુ ક્ષણમાત્ર સ્મિત કરીને, વિસ્મયથી યુક્ત થઈ બોલ્યા।

Verse 27

कदा च तद्विधातव्यमिति कर्तव्यता च का । इत्याकर्ण्य शिवो वाक्यं तां तु प्रणिजगाद ह

‘તે ક્યારે કરવું, અને કરવાનું વિધાન શું?’—એવું તેના વચન સાંભળી શિવે તેને ઉત્તર આપ્યો।

Verse 28

ईश्वर उवाच । मनोरथतृतीयायां व्रतं पौलोमि तच्छुभम् । पूज्या विश्वभुजा गौरी भुजविंशतिशालिनी

ઈશ્વરે કહ્યું—હે પૌલોમી, મનોથર-તૃતીયાએ આ શુભ વ્રત કરવું. તે દિવસે વિશ્વભુજા, વીસ ભુજાવાળી ગૌરીની પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 29

वरदोऽभयहस्तश्च साक्षसूत्रः समोदकः । देव्याः पुरस्ताद्व्रतिना पूज्य आशाविनायकः

વ્રતધારીએ દેવીના સમક્ષ આશા-વિનાયકની પૂજા કરવી—વરદ અને અભય મુદ્રાવાળા હાથ ધરનાર, જપસૂત્ર ધારણ કરનાર અને મોદકসহ વિરાજમાન।

Verse 30

चैत्रशुक्ल तृतीयायां कृत्वा वै दंतधावनम् । सायंतनीं च निर्वर्त्य नातितृप्त्या भुजिक्रियाम्

ચૈત્ર શુક્લ તૃતીયાએ દાંત ધોઈને, સાંજની વિધિ પૂર્ણ કરીને, અતિ તૃપ્તિ થાય એટલું ન ખાઈને ભોજન કરવું જોઈએ.

Verse 31

नियमं चेति गृह्णीयाज्जितक्रोधो जितेंद्रियः । संत्यक्तास्पृश्य संस्पर्शः शुचिस्तद्गतमानसः

ક્રોધ જીતીને અને ઇન્દ્રિયો વશમાં રાખીને નિયમ-વ્રત ગ્રહણ કરવું; અશુદ્ધ સ્પર્શનો ત્યાગ કરીને શુચિ રહેવું અને મન દેવીમાં સ્થિર રાખવું.

Verse 32

प्रातर्व्रतं चरिष्यामि मातर्विश्वभुजेनघे । विधेहि तत्र सांनिध्यं मन्मनोरथसिद्धये

“પ્રાતઃ હું આ વ્રત આચરીશ, હે માતા વિશ્વભુજા, હે નિષ્પાપે. મારા મનોઇચ્છિત મનોથરની સિદ્ધિ માટે ત્યાં તમારું સાન્નિધ્ય આપો.”

Verse 33

नियमं चेति संगृह्य स्वपेद्रात्रौ शुभं स्मरन् । प्रातरुत्थाय मेधावी विधायावश्यकं विधिम्

આ રીતે નિયમ ગ્રહણ કરીને રાત્રે શુભ દેવસ્મરણ કરતાં શયન કરવું. પ્રાતઃ ઊઠીને મેધાવી પુરુષે વિધિપૂર્વક આવશ્યક નિત્યકર્મો કરવાં.

Verse 34

शौचमाचमनं कृत्वा दंतकाष्ठं समाददेत् । अशोकवृक्षस्य शुभं सर्वशोकनिशातनम्

શૌચ અને આચમન કરીને દંતકાષ્ઠ લેવું—અશોક વૃક્ષનું; તે શુભ છે અને સર્વ શોકનો નાશ કરનાર છે.

Verse 35

नित्यंतनं च निष्पाद्य विधिं विधिविदांवरः । स्नात्वा शुद्धांबरः सायं गौरीपूजां समाचरेत्

નિત્યકર્મની વિધિ યોગ્ય રીતે પૂર્ણ કરીને, વિધિજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ પુરુષે સ્નાન કરી શુદ્ધ વસ્ત્ર ધારણ કરી સાંજે ગૌરીપૂજા કરવી.

Verse 36

आदौ विनायकं पूज्य घृतपूरान्निवेद्य च । ततोर्चयेद्विश्वभुजामशोककुसुमैः शुभैः

પ્રથમ વિનાયકની પૂજા કરીને ઘૃતપૂર નૈવેદ્ય અર્પણ કરવું. ત્યારબાદ શુભ અશોકપુષ્પોથી વિશ્વભુજા (ગૌરી)ની અર્ચના કરવી.

Verse 37

अशोकवर्तिनैवेद्यैर्धूपैश्चागुरुसंभवैः । कुंकुमेनानुलिप्यादावेकभक्तं ततश्चरेत्

અશોકસંબંધિત નૈવેદ્ય અને અગુરુથી બનેલા ધૂપથી (દેવીની) ઉપાસના કરવી; પ્રથમ કુંકુમથી અનુલેપન કરીને, પછી એકભક્ત વ્રત આચરવું.

Verse 38

अशोकवर्तिसहितैर्घृतपूरैर्मनोहरैः । एवं चैत्रतृतीयायां व्यतीतायां पुलोमजे

હે પુલોમાજે, ચૈત્ર માસની તૃતીયા વીતી ગયા પછી વ્રતવિધિમાં અશોક-વર્તિસહિત મનોહર ઘૃતપૂર (ઘી ભરેલા પકવાન) ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરવા જોઈએ।

Verse 39

राधादिफाल्गुनांतासु तृतीयासु व्रतं चरेत् । क्रमेण दंतकाष्ठानि कथयामि तवानघे

રાધા-તૃતીયાથી લઈને ફાલ્ગુનના અંતિમ તૃતીયાઓ સુધી દરેક તૃતીયાએ આ વ્રત આચરવું જોઈએ। હે નિષ્પાપે, હવે હું ક્રમે દંતકાષ્ઠ (દાતણ) કહું છું।

Verse 40

अनुलेपनवस्तूनि कुसुमानि तथैव च । नैवेद्यानि गजास्यस्य देव्याश्चापि शुभव्रते

હે શુભવ્રતે, અનુલેપન માટેનાં દ્રવ્યો અને પુષ્પો પણ તૈયાર કર; તેમજ ગજાસ્ય (ગણેશ) અને દેવી માટે નૈવેદ્ય પણ સુસજ્જ રાખ।

Verse 41

अन्नानि चैकभक्तस्य शृणुतानि फलाप्तये । जंब्वपामार्ग खदिर जाती चूतकदंबकम्

ફળપ્રાપ્તિ માટે એકભક્ત (દિવસમાં એક વાર ભોજન કરનાર) માટેનું અન્નવિધાન સાંભળો। દંતકાષ્ઠના વૃક્ષો—જાંબુ, અપામાર્ગ, ખદિર, જાતી, ચૂત અને કદંબ।

Verse 42

प्लक्षोदुंबरखर्जूरी बीजपूरी सदाडिमी । दंतकाष्ठ द्रुमा एते व्रतिनः समुदाहृताः

પ્લક્ષ, ઉદુંબર, ખર્જૂરી, બીજપૂરી અને દાડિમી—આ વૃક્ષો વ્રતીઓ માટે દંતકાષ્ઠ (દાતણ) રૂપે ઘોષિત છે।

Verse 43

सिंदूरागुरु कस्तूरी चंदनं रक्तचंदनम् । गोरोचना देवदारु पद्माक्षं च निशाद्वयम्

સિંદૂર, અગર, કસ્તૂરી, ચંદન, રક્તચંદન, ગોરોચન, દેવદાર, પદ્માક્ષ અને બંને પ્રકારની હળદર - આ અનુલેપન માટેની ઉત્તમ સામગ્રી છે.

Verse 44

प्रीत्यानुलेपनं बाले यक्षकर्दमसंभवम् । सर्वेषामप्यलाभे च प्रशस्तो यक्षकर्दमः

હે બાળા! યક્ષકર્દમથી બનેલા અનુલેપનને પ્રેમપૂર્વક લગાવવું જોઈએ. અન્ય તમામ સામગ્રીના અભાવમાં યક્ષકર્દમ જ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

Verse 45

कस्तूरिकाया द्वौ भागौ द्वौ भागौ कुंकुमस्य च । चंदनस्य त्रयो भागाः शशिनस्त्वेक एव हि

કસ્તૂરીના બે ભાગ, કેસરના બે ભાગ, ચંદનના ત્રણ ભાગ અને કપૂરનો એક ભાગ - આ જ યક્ષકર્દમ બનાવવાનું પ્રમાણ છે.

Verse 46

यक्षकर्दम इत्येष समस्तसुरवल्लभः । अनुलिप्याथ कुसुमैरर्चयेद्वच्मि तान्यपि

આ 'યક્ષકર્દમ' તમામ દેવતાઓને અત્યંત પ્રિય છે. તેનું લેપન કર્યા પછી પુષ્પોથી પૂજા કરવી જોઈએ, હવે હું તે પુષ્પો વિશે પણ કહું છું.

Verse 47

पाटला मल्लिका पद्म केतकी करवीरकः । उत्पलै राजचंपैश्च नंद्यावर्तैश्च जातिभिः

પાટલ, મલ્લિકા, કમળ, કેતકી, કરેણ, નીલકમળ, રાજચંપા, નંદ્યાવર્ત અને જૂઈના પુષ્પોથી (પ્રભુની પૂજા કરવી જોઈએ).

Verse 48

कुमारीभिः कर्णिकारैरलाभेतच्छदैः सह । सुगंधिभिः प्रसूनोघैः सर्वालाभेपि पूजयेत्

કુમારી-અર્પણ સાથે કર્ણિકારનાં પુષ્પો, અલાભેતનાં પાંદડાં તથા સુગંધિત ફૂલોના ઢગલાથી—બધું અપ્રાપ્ય હોય તોય—આ રીતે પૂજન કરવું જોઈએ।

Verse 49

करंभो दधिभक्तं च सचूतरसमंडकाः । फेणिका वटकाश्चैव पायसं च सशर्करम्

કરંભ, દહીં-ભાત, કેરીરસથી બનેલા મંડક; ફેણિકા મીઠાઈ અને વટકા; તેમજ ખાંડ સાથે પાયસ—આ બધું નૈવેદ્યરૂપે અર્પણ કરવું।

Verse 50

समुद्गं सघृतं भक्तं कार्त्तिके विनिवेदयेत् । इंडेरिकाश्च लड्डूका माघे लंपसिका शुभा

કાર્તિકમાં સમુદ્ગ અને ઘી-યુક્ત ભાત અર્પણ કરવો. માઘમાં ઇંડેરિકા મીઠાઈ, લાડુકા તથા શુભ લંપસિકા પણ નૈવેદ્યરૂપે ચઢાવવી।

Verse 51

मुष्टिकाः शर्करागर्भाः सर्पिषा परिसाधिताः । निवेद्याः फाल्गुने देव्यै सार्धं विघ्नजिता मुदा

ફાલ્ગુનમાં ખાંડથી ભરેલા અને ઘીથી સુસંસ્કૃત મુષ્ટિકા દેવીને—વિઘ્નજિતાસહિત—આનંદપૂર્વક અર્પણ કરવા જોઈએ।

Verse 52

निवेदयेद्यदन्नं हि एकभक्तपि तत्स्मृतम् । अन्यन्निवेद्य संमूढो भुंजानोऽन्यत्पतेदधः

જે અન્ન નૈવેદ્યરૂપે અર્પણ થાય, તે જ ‘એકભક્ત’ ગણાય છે. પરંતુ મોહવશ એક અર્પીને બીજું ખાય, તે અધોગતિને પામે છે।

Verse 53

प्रतिमासं तृतीयायामेवमाराध्य वत्सरम् । व्रतसंपूर्तये कुर्यात्स्थंडिलेऽग्निसमर्चनम्

પ્રતિ માસ તૃતીયાએ એક વર્ષ યથાવિધિ આરાધના કરીને, વ્રતસંપૂર્તિ માટે સ્થંડિલ પર અગ્નિનું સમ્યક્ પૂજન કરવું।

Verse 54

जातवेदसमंत्रेण तिलाज्यद्रविणेन च । शतमष्टाधिकं होमं कारयेद्विधिना व्रती

જાતવેદસ્ મંત્રથી, તિલ, ઘી અને દ્રવ્ય-આહુતિ સાથે, વ્રતધારીએ વિધિપૂર્વક એકસો આઠ આહુતિઓનો હોમ કરાવવો।

Verse 55

सदैव नक्ते पूजोक्ता सदा नक्ते तु भोजनम् । नक्त एव हि होमोऽयं नक्त एव क्षमापनम्

પૂજા સદા રાત્રે જ કહેલી છે અને ભોજન પણ સદા રાત્રે જ. આ હોમ પણ રાત્રે જ કરવો અને ક્ષમા-યાચના પણ રાત્રે જ।

Verse 56

गृहाण पूजां मे भक्त्या मातर्विघ्नजिता सह । नमोस्तु ते विश्वभुजे पूरयाशु मनोरथम्

હે માતા! વિઘ્નજિતા સહિત મારી ભક્તિપૂર્વક અર્પિત પૂજા સ્વીકારો. હે વિશ્વભુજા! તમને નમસ્કાર; મારો મનોરથ શીઘ્ર પૂર્ણ કરો।

Verse 57

नमो विघ्नकृते तुभ्यं नम आशाविनायक । त्वं विश्वभुजया सार्धं मम देहि मनोरथम्

વિઘ્ન કરનાર તમને નમસ્કાર; હે આશાવિનાયક, તમને નમસ્કાર. તમે વિશ્વભુજા સાથે મળીને મારો મનોરથ મને આપો।

Verse 58

एतौ मंत्रौ समुच्चार्य पूज्या गौरीविनायकौ । व्रतक्षमापने देयः पर्यंकस्तूलिकान्वितः

આ બે મંત્રો સમ્યક્ ઉચ્ચારી ગૌરી અને વિનાયકની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવી. વ્રત-ક્ષમાપન માટે ગાદી સહિતનો પલંગ દાનરૂપે આપવો જોઈએ.

Verse 59

उपधान्या समायुक्तो दीपीदपर्णसंयुतः । आचार्यं च सपत्नीकं पर्यंक उपवेश्य च

એ પલંગ તકીયાઓથી યુક્ત, દીવો અને પવિત્ર પર્ણો સાથે સજ્જ હોવો જોઈએ; અને આચાર્યને પત્ની સહિત તે પલંગ પર બેસાડવો જોઈએ.

Verse 60

व्रती समर्चयेद्वस्त्रैः करकर्णविभूषणैः । सुगंधचंदनैर्माल्यैर्दक्षिणाभिर्मुदान्वितः

વ્રતીએ વસ્ત્રો, હાથ-કાનના આભૂષણો, સુગંધિત ચંદન, માળાઓ અને દક્ષિણાથી આનંદભાવે તેમની સમર્ચના કરવી.

Verse 61

दद्यात्पयस्विनीं गां च व्रतस्यपरिपूर्तये । तथोपभोगवस्तूनिच्छत्रोपानत्कमंडलुम्

વ્રતની પરિપૂર્તિ માટે દૂધ આપતી ગાય દાન આપવી; તેમજ ઉપયોગી વસ્તુઓ—છત્ર, પાદુકા/પગરખાં અને કમંડળુ—પણ આપવાં.

Verse 62

मनोरथतृतीयाया व्रतमेतन्मया कृतम् । न्यूनातिरिक्तं संपूर्णमेतदस्तु भवद्गिरा

‘મનોરથ-તૃતીયાનું આ વ્રત મેં કર્યું છે. આપના વચનથી તે ન્યૂનતા કે અધિકતા વિના પૂર્ણ થાઓ.’

Verse 63

इत्याचार्यं समापृच्छ्य तथेत्युक्तश्च तेन वै । आसीमांतमनुव्रज्य दत्त्वान्येभ्योपि शक्तितः

આ રીતે આચાર્યને વિદાય પુછીને, તેમના તરફથી ‘તથાસ્તુ’ કહેવાયા પછી, સ્થળની સીમા સુધી તેમને સાથે જઈ વિદાય આપવી; અને પોતાની શક્તિ મુજબ અન્ય લોકોને પણ દાન આપવું.

Verse 64

नक्तं समाचरेत्पोष्यैः सार्धं सुप्रीतमानसः । प्रातश्चतुर्थ्यां संभोज्य चतुरश्च कुमारकान्

રાત્રે પ્રસન્ન મનથી પોતાના આશ્રિતો સાથે આ વ્રત આચરવું. પછી ચતુર્થીની પ્રાતઃ ચાર કુમારકોને ભોજન કરાવવું.

Verse 65

अभ्यर्च्य गंधमाल्याद्यैर्द्वादशापि कुमारिकाः । एवं संपूर्णतां याति व्रतमेतत्सुनिर्मलम्

સુગંધ, માળા વગેરે દ્વારા બાર કુમારિકાઓનું વિધિપૂર્વક પૂજન-સન્માન કરવાથી, આ અતિ નિર્મળ વ્રત આ રીતે પૂર્ણતા પામે છે.

Verse 66

कार्यं मनोरथावाप्त्यै सर्वैरेतद्व्रतं शुभम् । पत्नीं मनोरमां कुल्यां मनोवृत्त्यनुसारिणीम्

મનોરથ સિદ્ધિ માટે આ શુભ વ્રત સર્વે કરવું જોઈએ. તેના ફળે મનોહર, સુકુલજાત અને મનોભાવ અનુસાર ચાલનારી પત્ની પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 67

तारिणीं दुःखसंसारसागरस्य पतिव्रताम् । कुर्वन्नेतद्व्रतं वर्षं कुमारः प्राप्नुयात्स्फुटम्

દુઃખમય સંસાર-સાગરને પાર ઉતારનારી નૌકાસમાન પતિવ્રતા પત્ની—આ વ્રત એક વર્ષ કરનાર કુમાર નિશ્ચિતપણે તેને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 68

कुमारी पतिमाप्नोति स्वाढ्यं सर्वगुणाधिकम् । सुवासिनी लभेत्पुत्रान्पत्युः सौख्यमखंडितम्

અવિવાહિત કન્યાને સમૃદ્ધ અને સર્વગુણસંપન્ન પતિ પ્રાપ્ત થાય છે. સુવાસિની સ્ત્રીને પુત્રો મળે છે અને તેના પતિનું સુખ અખંડ રહે છે.

Verse 69

दुर्भगा सुभगास्याच्च धनाढ्या स्याद्दरिद्रिणी । विधवापि न वैधव्यं पुनराप्नोति कुत्रचित्

દુર્ભાગિની સుభાગિની બને છે અને દરિદ્રિણી ધનવતી થાય છે. વિધવા પણ ફરી ક્યાંય વૈધવ્યને પ્રાપ્ત કરતી નથી.

Verse 70

गुर्विणी च शुभं पुत्रं लभते सुचिरायुषम् । ब्राह्मणो लभते विद्यां सर्वसौभाग्यदायिनीम्

ગર્ભવતી સ્ત્રી શુભ અને દીર્ઘાયુ પુત્રને પ્રાપ્ત કરે છે. બ્રાહ્મણ સર્વ સૌભાગ્ય આપનારી વિદ્યા પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 72

धर्मार्थी धर्ममाप्नोति धनार्थी धनमाप्नुयात् । कामी कामानवाप्नोति मोक्षार्थी मोक्षमाप्नुयात्

ધર્મ ઇચ્છનાર ધર્મ પ્રાપ્ત કરે છે, ધન ઇચ્છનાર ધન પ્રાપ્ત કરે છે. કામી ઇચ્છિત ભોગો પામે છે અને મોક્ષાર્થી મોક્ષ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 73

यो यो मनोरथो यस्य स तं तं विंदते ध्रुवम् । मनोरथतृतीयाया व्रतस्य चरणाद्व्रती

જેનો જે-જે મનોરથ હોય તે તે નિશ્ચયે પ્રાપ્ત કરે છે; મનોરથ-તૃતીયા વ્રતનું આચરણ કરવાથી વ્રતી ફળ પામે છે.

Verse 74

स्कंद उवाच । इत्थं निशम्य शिवतः शिवा संतुष्टमानसा । पुनः पप्रच्छ विश्वेशं प्रबद्धकरसंपुटा

સ્કંદે કહ્યું—શિવના વચન આ રીતે સાંભળી શિવા (પાર્વતી) મનથી સંતોષ પામી. પછી અંજલિબંધ કરી, કરસંપુટ જોડીને, વિશ્વેશ્વરને ફરી પ્રશ્ન કર્યો.

Verse 75

अन्यत्र ये व्रतं चैतत्करिष्यंति सदाशिव । ते कथं पूजयिष्यंति मां च आशाविनायकम्

હે સદાશિવ! જે લોકો આ વ્રત અન્યત્ર કરશે, તેઓ મારી તથા આશાવિનાયકની પૂજા કેવી રીતે કરશે?

Verse 76

शिव उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि सर्वसंदेहभेदिनि । वाराणस्यां समर्च्या त्वं विश्वे प्रत्यक्षरूपिणी

શિવે કહ્યું—હે દેવી, સર્વ સંદેહોનો ભેદ કરનારિ! તું ઉત્તમ પ્રશ્ન પૂછ્યો. વારાણસીમાં તારી વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ, હે વિશ્વે પ્રત્યક્ષરૂપિણી!

Verse 77

आशा विघ्नजिता सार्धं सर्वाशापूर्तिकारिणा । हारिणानंतविघ्नानां मम क्षेत्र शुभार्थिना

મારા પવિત્ર ક્ષેત્રમાં શુભની ઇચ્છા કરનાર માટે આશા—વિઘ્નજિત સાથે, જે સર્વ આશાઓ પૂર્ણ કરનાર છે—અનંત વિઘ્નોનું હરણ કરે છે.

Verse 78

क्षिप्रमागमयित्वा च नत्वा दूरंगतानपि । कृतकृत्यान्विधायाथ चिंतितैः समनोरथैः

તે (ભક્તોને) ઝડપથી નજીક લાવે છે અને દૂર રહેલાઓને પણ નમસ્કાર કરે છે; પછી તેમને કૃતકૃત્ય બનાવી, તેમના ચિંતિત તથા અભિલષિત મનોભાવ-મનોરથો પૂર્ણ કરે છે.

Verse 79

अन्यत्र व्रतिभिर्विश्वे कांचनीप्रतिमा तव । पंचकृष्णलकादूर्ध्वं कार्या विघ्नहृतोपि च

હે વિશ્વેશ્વર! અન્યત્ર વ્રત કરનાર વ્રતીઓ માટે તમારી સુવર્ણ પ્રતિમા બનાવવી જોઈએ, જેનું મૂલ્ય પાંચ કૃષ્ણલકથી વધુ હોય; અને વિઘ્નો ઊભા થાય તો પણ તેમને દૂર કરીને વિધિપૂર્વક વ્રત પૂર્ણ કરવું જોઈએ।

Verse 80

आचार्याय व्रती दद्याद् व्रतांते प्रतिमा द्वयम् । सकृत्कृते व्रती चास्मिन्कृतकृत्यो व्रती भवेत्

વ્રતના અંતે વ્રતીએ આચાર્યને બે પ્રતિમાઓ દાન આપવી જોઈએ. આ વિધિ એકવાર પણ કરવાથી વ્રતી કૃતકૃત્ય બને છે અને વ્રતમાં સિદ્ધિ પામે છે।

Verse 81

ततः पुलोमजा देवि श्रुत्वैतद्व्रतमुत्तमम् । कृत्वा मनोरथं प्राप यथाभिवांछितं हृदि

પછી, હે દેવી, પુલોમજાએ આ ઉત્તમ વ્રત સાંભળી તેનું અનુષ્ઠાન કર્યું અને હૃદયમાં જેમ ઇચ્છ્યું હતું તેમ જ મનોભિલાષા પ્રાપ્ત કરી।

Verse 82

अरुंधत्या वसिष्ठोपि लब्धोऽत्रिऽनसूयया । सुनीत्योत्तानपादाच्च ध्रुवः प्राप्तोंऽगजोत्तमः

અરુંધતી દ્વારા વસિષ્ઠ પણ પ્રાપ્ત થયા; અનસૂયા દ્વારા અત્રિ પ્રાપ્ત થયા. અને સુનીતી તથા ઉત્તાનપાદ દ્વારા ધ્રુવ—ઉત્તમ પુત્ર—પ્રાપ્ત થયો।

Verse 83

सुनीतेदुर्भर्गत्वं च पुनरस्माद्व्रताद्गतम् । चतुर्भुजः पतिः प्राप्तः क्षीरनीरधिजन्मना

આ વ્રતથી સુનીતીનું દુર્ભાગ્ય પણ ફરી દૂર થયું. અને ક્ષીરસાગરમાંથી જન્મેલા ચતુર્ભુજ પતિ પ્રાપ્ત થયા।

Verse 84

किं बहूक्तेन सुश्रोणि कृतंयेन व्रतं त्विदम् । व्रतानि तेन सर्वाणि कृतानि व्रतिना ध्रुवम्

હે સુશ્રોણિ, વધુ કહેવાનું શું? જેણે આ વ્રત કર્યું છે, તેણે નિશ્ચયે સર્વ વ્રતો કર્યા—એવું જ માનવામાં આવે છે।

Verse 85

श्रुत्वा धीमान्कथां पुण्यां पुनस्तद्गतमानसः । शुभबुद्धिमवाप्नोति पापैरपि विमुच्यते

આ પુણ્યકથા સાંભળી બુદ્ધિમાનનું મન ફરી તેમાં જ લીન થાય છે; તે શુભ બુદ્ધિ પામે છે અને પાપોથી પણ મુક્ત થાય છે।