Adhyaya 18

Verse 1

स्कंद उवाच । अन्यच्च शृणु विप्रेंद्र वृत्तातं तत्र संभवम् । महाश्चर्यप्रजननं महापातकहारि च

સ્કંદે કહ્યું—હે વિપ્રેન્દ્ર! ત્યાં બનેલો બીજો એક વર્તાંત સાંભળ; જે મહા આશ્ચર્ય ઉપજાવે છે અને મહાપાતકોને હરે છે।

Verse 2

इत्थं कथां प्रकुर्वाणे रत्नशेस्य महेश्वरे । कोलाहलो महानासीत्त्रातत्रातेति सर्वतः

રત્નેશ મહેશ્વર વિષે આ રીતે કથા ચાલતી હતી ત્યારે, સર્વત્ર ‘ત્રાત! ત્રાત!’ કહી મહાન્ કોલાહલ મચી ગયો।

Verse 3

महिषासुरपुत्रोसौ समायाति गजासुरः । प्रमथन्प्रमथान्सर्वान्निजवीर्य मदोद्धतः

મહિષાસુરનો પુત્ર એ ગજાસુર આગળ વધે છે. પોતાના પરાક્રમના મદથી ઉન્મત્ત થઈ તે સર્વ પ્રમથોને કચડીને વિખેરી નાખે છે.

Verse 4

यत्रयत्र धरायां स चरणं प्रमिणोति हि । अचलोल्लोलयांचक्रे तत्रतत्रास्य भारतः

હે ભારત! ધરા પર જ્યાં જ્યાં તે પગ મૂકે છે, ત્યાં ત્યાં તે પર્વતોને પણ ડોલાવી દે છે.

Verse 5

ऊरुवेगेन तरवः पतंति शिखरैः सह । यस्य दोर्दंडघातेन चूर्णाः स्युश्च शिलोच्चयाः

તેના ઊરુના વેગથી વૃક્ષો શિખરો સહિત પડી જાય છે; અને તેના ભુજદંડના પ્રહારથી શિલાપર્વતોના સમૂહ પણ ચૂર્ણ થઈ જાય છે.

Verse 6

यस्य मौलिजसंघर्षाद्घ नाव्योम त्यजंत्यपि । नीलिमानं न चाद्यापि जह्युस्तक्लेशसंगजम्

તેના મુકુટના ઘર્ષણથી વાદળો આકાશ છોડતા પણ નથી; અને તેનીથી ઉત્પન્ન થયેલી ક્લેશજન્ય નીલિમા પણ તેઓ આજેય ત્યજતા નથી.

Verse 7

यस्य निःश्वाससंभारैरुत्तरंगा महाब्धयः । नद्योप्यमंदकल्लोला भवंति तिमिभिः सह

તેના નિઃશ્વાસના ઝોકાથી મહાસાગરો ઊંચી તરંગો સાથે ઉછળી ઊઠે છે; અને તિમિઓ સાથે નદીઓ પણ ઉગ્ર રીતે ઉછળવા લાગે છે.

Verse 8

योजनानां सहस्राणि नवयस्य समुच्छ्रयः । तावानेव हि विस्तारस्तनोर्मायाविनोस्य हि

તે માયાવીનું ઊંચાણ નવ હજાર યોજન છે; અને તેના દેહનો વિસ્તાર પણ એટલો જ છે.

Verse 9

यन्नेत्रयोः पिंगलिमा तथा तरलिमा पुनः । विद्युता नोज्झ्यतेऽद्यापि सोयमायाति सत्वरः

જેની આંખોની પિંગળ ઝાંખી અને ચંચળ ઝગમગ આજેય વીજળીથી ઓછી નથી—એ જ ત્વરિત આવી રહ્યો છે.

Verse 10

यांयां दिशं समभ्येति सोयं दुःसह दानवः । सासा समी भवेदस्य साध्वसादिव दिग्ध्रुवम्

એ દુઃસહ દાનવ જે જે દિશા તરફ આગળ વધે, તે દિશા ભયથી સ્થિર થઈ જાણે તેની નજીક આવી જાય છે.

Verse 11

ब्रह्मलब्धवरश्चायं तृणीकृतजगत्त्रयः । अवध्योहं भवामीति स्त्रीपुंसैः कामनिर्जितैः

બ્રહ્માથી વર મેળવી તેણે ત્રિલોકને તૃણ સમાન ગણ્યું અને ‘હું અવધ્ય છું’ એમ માને છે; સ્ત્રી-પુરુષ સૌમાં કામથી પરાજિત છે.

Verse 12

ततस्त्रिशूलहेतिस्तमायांतं दैत्यपुंगवम् । विज्ञायावध्यमन्येन शूलेनाभिजघान तम्

પછી ત્રિશૂલધારીએ, તે દૈત્યપુંગવ અન્ય રીતે અવધ્ય છે એમ જાણી, આગળ આવતાં તેને બીજા શૂલથી પ્રહાર કર્યો.

Verse 13

प्रोतस्तेन त्रिशूलेन स च दैत्यो गजासुरः । छत्रीकृतमिवात्मानं मन्यमानो जगौ हरम्

તે ત્રિશૂળે ભેદાયેલો દૈત્ય ગજાસુર, પોતાને જાણે શિવ ઉપર ધારેલું રાજછત્ર સમજીને, હર (શિવ)ને સંબોધી બોલ્યો।

Verse 14

गजासुर उवाच । त्रिशूलपाणे देवेश जाने त्वां स्मरहारिणम् । तव हस्ते मम वधः श्रेयानेव पुरांतक

ગજાસુર બોલ્યો—હે ત્રિશૂલપાણિ દેવેશ! હું તમને સ્મર (કામદેવ)ના સંહારક તરીકે જાણું છું. હે પુરાંતક! તમારા હાથે મારો વધ થવો જ મારા માટે પરમ શ્રેય છે।

Verse 15

किंचिद्विज्ञप्तुमिच्छामि अवधेहि ममेरितम् । सत्यं ब्रवीमि नासत्यं मृत्युंजय विचारय

હું એક વિનંતી રજૂ કરવા ઇચ્છું છું; કૃપા કરીને મારી વાત સાંભળો. હું સત્ય બોલું છું, અસત્ય નહીં; હે મૃત્યુંજય, વિચાર કરો।

Verse 16

त्वमेको जगतां वंद्यो विश्वस्योपरि संस्थितः । अहं त्वदुपरिष्टाच्च स्थितोस्मी ति जितं मया

તમે એકલા જ સર્વ લોકોના વંદનીય છો, સમગ્ર વિશ્વથી ઉપર સ્થિત છો. છતાં હું તમારા ઉપર ઊભો રહ્યો—‘મેં જીત મેળવી’ એમ માનીને।

Verse 17

धन्योस्म्यनुगृहीतोस्मि त्वत्त्रिशूलाग्रसंस्थितः । कालेन सर्वैर्मर्तव्यं श्रेयसे मृत्युरीदृशः

હું ધન્ય છું, હું અનુગ્રહિત છું—તમારા ત્રિશૂળના અગ્રભાગે સ્થિત છું. કાળે સર્વેને મરવું જ પડે; પરંતુ આવી મૃત્યુ પરમ શ્રેય માટે છે।

Verse 18

इति तस्य वचः श्रुत्वा देवदेवः कृपानिधिः । प्रोवाच प्रहसञ्छंभुर्घटोद्भव गजासुरम्

તેના વચન સાંભળી દેવદેવ, કરુણાનિધિ શંભુ હસતાં હસતાં ઘટોદ્ભવ ગજાસુરને બોલ્યા।

Verse 19

ईश्वर उवाच । गजासुर प्रसन्नोस्मि महापौरुषशेवधे । स्वानुकूल वरं ब्रूहि ददामि सुमतेऽसुर

ઈશ્વરે કહ્યું— હે ગજાસુર, મહાપૌરુષ્યના ભંડાર! હું પ્રસન્ન છું. તને અનુકૂળ એવો વર કહો; હે સુમતિ અસુર, હું આપું છું।

Verse 20

इत्याकर्ण्य स दैत्येंद्रः प्रत्युवाच महेश्वरम् । गजासुर उवाच । यदि प्रसन्नो दिग्वासस्तदा नित्यं वसान मे

આ સાંભળી દૈત્યેન્દ્રે મહેશ્વરને ઉત્તર આપ્યો. ગજાસુર બોલ્યો— જો તમે પ્રસન્ન હો, હે દિગ્વાસ, તો મને સદા ધારણ કરો।

Verse 21

इमां कृत्तिं विरूपाक्ष त्वत्त्रिशूलाग्निपाविताम् । स्वप्रमाणां सुखस्पर्शां रणांगणपणीकृताम्

હે વિરূপાક્ષ! તારા ત્રિશૂલની અગ્નિથી પવિત્ર થયેલી, યોગ્ય પ્રમાણની, સુખસ્પર્શી, રણાંગણે પાણ રૂપે જીતેલી આ કૃત્તિ (ચર્મ) છે।

Verse 22

इष्टगंधिः सदैवास्तु सदैवास्त्वतिकोमला । सदैव निर्मला चास्तु सदैवास्त्वतिमंडनम्

આ સદા ઇષ્ટ સુગંધવાળી રહે; સદા અત્યંત કોમળ રહે. સદા નિર્મળ રહે અને સદા પરમ અલંકારરૂપ બને।

Verse 23

महातपोऽनलज्वालाः प्राप्यापि सुचिरं विभो । न दग्धा कृत्तिरेषा मे पुण्यगंधनिधिस्ततः

હે વિભો! મહાતપની અગ્નિજ્વાળાઓ બહુ સમય સુધી મને સ્પર્શી છતાં મારી આ ચામડી દગ્ધ થઈ નથી; તેથી આ પવિત્ર સુગંધ અને પુણ્યનો નિધિભંડાર છે.

Verse 24

यदि पुण्यवती नैषा ममकृत्तिर्दिगंबर । तदा त्वदंगसंगोस्याः कथं जातो रणांगणे

હે દિગંબર! જો મારી આ ચામડી ખરેખર પુણ્યવતી ન હોત, તો રણભૂમિમાં તેનો તારા અંગ સાથે સંગ કેવી રીતે થયો હોત?

Verse 25

अन्यं च मे वरं देहि यदि तुष्टोसि शंकर । नामास्तु कृत्तिवासास्ते प्रारभ्याद्यतनं दिनम्

હે શંકર! જો તું પ્રસન્ન હોય તો મને એક બીજો વર આપ—આજથી તારો નામ ‘કૃત્તિવાસા’ રહે.

Verse 26

इति तस्य वचः श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा च शंकरः । पुनःप्रोवाच तं दैत्यं भक्तिनिर्मलमानसम्

તેના વચન સાંભળી શંકરે “તથાસ્તુ” કહ્યું; પછી ભક્તિથી નિર્મળ મનવાળા તે દૈત્યને ફરી સંબોધ્યા.

Verse 27

ईश्वर उवाच । शृणु पुण्यनिधे दैत्य वरमन्यं सुदुर्लभम् । अविमुक्ते महाक्षेत्रे रण त्यक्त कलेवर

ઈશ્વરે કહ્યું—હે પુણ્યનિધિ દૈત્ય! સાંભળ, એક બીજો અતિ દુર્લભ વર (છે): અવિમુક્ત મહાક્ષેત્રમાં રણમાં દેહ ત્યાગનાર માટે…

Verse 28

इदं पुण्यशरीरं ते क्षेत्रेस्मिन्मुक्तिसाधने । मम लिंगं भवत्वत्र सर्वेषांमुक्तिदायकम्

આ મુક્તિસાધક ક્ષેત્રમાં તારો આ પુણ્યદેહ મારો લિંગ બનશે; અહીં સ્થિત મારો લિંગ સર્વને મુક્તિ આપનાર થાઓ।

Verse 29

कृत्तिवासेश्वरं नाम महापातकनाशनम् । सर्वेषामेव लिंगानां शिरोभूतमिदं वरम्

આનું નામ ‘કૃત્તિવાસેશ્વર’ છે, મહાપાતકનો નાશ કરનાર; સર્વ લિંગોમાં આ શુભ લિંગ શિરોભૂત—અગ્રસ્થાનવાળું છે।

Verse 30

यावंति संति लिंगानि वाराणस्यां महांत्यपि । उत्तमं तावतामेतदुत्तमांगवदुत्तमम्

વારાણસીમાં જેટલા પણ લિંગો હોય—મહાન પણ—તે બધામાં આ જ ઉત્તમ છે; ઉત્તમ અંગ (શિર) સમાન પરમ શ્રેષ્ઠ છે।

Verse 31

मानवानां हितायात्र स्थास्येहं सपरिग्रहः । दृष्टेनानेन लिंगेन पूजितेन स्तुतेन च । कृतकृत्यो भवेन्मर्त्यः संसारं न विशेत्पुनः

માનવોના હિત માટે હું મારા પરિકર-પરિવાર સહિત અહીં નિવાસ કરીશ. આ લિંગના દર્શનમાત્રથી તથા તેની પૂજા અને સ્તુતિથી મનુષ્ય કૃતકૃત્ય બને છે અને ફરી સંસારમાં પ્રવેશતો નથી।

Verse 32

रुद्राः पाशुपताः सिद्धा ऋषयस्तत्त्वचिंतकाः । शांता दांता जितक्रोधा निर्द्वंद्वा निष्परिग्रहाः

રુદ્રો, પાશુપતો, સિદ્ધો અને તત્ત્વચિંતક ઋષિઓ—શાંત, દાંત, ક્રોધજિત, દ્વંદ્વાતીત અને નિષ્પરિગ્રહ—(અહીં નિવાસ કરે છે)।

Verse 33

अविमुक्ते स्थिता ये तु मम भक्ता मुमुक्षवः । मानापमानयोस्तुल्याः समलोष्टाश्मकांचनाः

મારા જે ભક્તો મોક્ષની ઈચ્છા રાખીને અવિમુક્ત ક્ષેત્રમાં રહે છે, જેઓ માન-અપમાનમાં સમાન છે અને માટી, પથ્થર તથા સોનાને એક સમાન ગણે છે.

Verse 34

कृत्तिवासेश्वरे लिंगे स्थास्येहं तदनुग्रहे । दशकोटिसहस्राणि तीर्थानि प्रतिवासरम्

તેના અનુગ્રહથી હું કૃત્તિવાસેશ્વર લિંગમાં બિરાજમાન રહીશ; અહીં દરરોજ દસ કરોડ તીર્થો ઉપસ્થિત રહે છે.

Verse 35

त्रिकालमागमिष्यंति कृत्तिवासे न संशयः । कलिद्वापरसंभूता नराः कल्मषबुद्धयः

કલિ અને દ્વાપર યુગમાં જન્મેલા પાપબુદ્ધિવાળા મનુષ્યો પણ ત્રણેય કાળે કૃત્તિવાસમાં આવશે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

Verse 36

सदाचारविनिर्मुक्ताः सत्यशौचपराङ्मुखाः । मायया दंभलोभाभ्यां मोहाहंकृतिसंयुताः

તેઓ સદાચારથી રહિત, સત્ય અને પવિત્રતાથી વિમુખ, માયાને કારણે દંભ અને લોભથી ગ્રસ્ત તથા મોહ અને અહંકારથી યુક્ત હશે.

Verse 37

शूद्रान्नसेविनो विप्रा जिह्वाला अतिलालसाः । संध्यास्नानजपेज्यासु दूरीकृत मनोधियः

તે બ્રાહ્મણો શૂદ્રોનું અન્ન ખાનારા, જીભના લોલુપ અને અત્યંત લાલચુ હશે; સંધ્યા, સ્નાન, જપ અને પૂજાથી તેમનું મન અને બુદ્ધિ દૂર રહેશે.

Verse 38

कृत्तिवासेश्वरं प्राप्य सर्वपापविवर्जिताः । सुखेन मोक्षमेष्यंति यथा सुकृतिनस्तथा

કૃત્તિવાસેશ્વરને પ્રાપ્ત કરીને તેઓ સર્વ પાપોથી રહિત થાય છે અને સુકૃતિવંતોની જેમ સહેલાઈથી મોક્ષને પામે છે।

Verse 39

कृत्तिवासेश्वरं लिंगं सेव्यं काश्यां ततो नरैः । जन्मांतरसहस्रेषु मोक्षोन्यत्र सुदुर्लभः

અતએવ કાશીમાં નરોએ કૃત્તિવાસેશ્વરના લિંગની સેવા-પૂજા કરવી જોઈએ; કારણ કે અન્યત્ર હજારો જન્મોમાં પણ મોક્ષ અતિ દુર્લભ છે।

Verse 40

कृत्तिवासेश्वरे लिंगे लभ्यस्त्वेकेन जन्मना । पृर्वजन्मकृतं पापं तपोदानादिभिः शनैः । नश्येत्सद्यो विनश्येत कृत्तिवासे श्वरेक्षणात्

કૃત્તિવાસેશ્વરના લિંગે (મોક્ષ) એક જ જન્મમાં પ્રાપ્ત થાય છે. પૂર્વજન્મનું પાપ તપ, દાન વગેરે દ્વારા ધીમે ધીમે નાશ પામે; પરંતુ કૃત્તિવાસેશ્વરના માત્ર દર્શનથી તે તત્ક્ષણ નાશ પામે છે।

Verse 41

कृत्तिवासेश्वरं लिंगं येर्चयिष्यंति मानवाः । प्रविष्टास्ते शरीरे मे तेषां नास्ति पुनर्भवः

જે મનુષ્યો કૃત્તિવાસેશ્વરના લિંગની અર્ચના કરશે, તેઓ મારા જ સ્વરૂપમાં પ્રવેશ પામે છે; તેમનો પુનર્જન્મ નથી।

Verse 42

अविमुक्तेऽत्र वस्तव्यं जप्तव्यं शतरुद्रियम् । कृत्तिवासेश्वरो देवो द्रष्टव्यश्च पुनःपुनः

અહીં અવિમુક્ત ક્ષેત્રમાં નિવાસ કરવો જોઈએ, શતરુદ્રીયનો જપ કરવો જોઈએ, અને દેવ કૃત્તિવાસેશ્વરના દર્શન વારંવાર કરવા જોઈએ।

Verse 43

सप्तकोटिमहारुद्रैः सुजप्तैर्यत्फलं भवेत् । तत्फलं लभ्यते काश्यां पूजनात्कृत्तिवाससः

સાત કરોડ મહારુદ્ર મંત્રોના સુજપથી જે પુણ્યફળ થાય, તે જ ફળ કાશીમાં કૃત્તિવાસ (શિવ)ની પૂજા માત્રથી પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 44

माघ कृष्णचतुर्दश्यामुपोष्य निशि जागृयात् । कृत्तिवासेशमभ्यर्च्य यः स यायात्परां गतिम्

માઘ માસની કૃષ્ણપક્ષ ચતુર્દશીએ ઉપવાસ રાખી રાત્રે જાગરણ કરીને, કૃત્તિવાસેશ પ્રભુની અર્ચના કરનાર પરમ ગતિને પામે છે।

Verse 45

शुक्लायां पंचदश्यां यश्चैत्र्यां कर्ता महोत्सवम् । कृत्तिवासेश्वरे लिंगे न स गर्भं प्रवक्ष्येते

ચૈત્ર માસની શુક્લપક્ષ પૂર્ણિમાએ જે કૃત્તિવાસેશ્વર લિંગે મહોત્સવ કરે છે, તેના વિષે કહેવામાં આવ્યું છે કે તે ફરી ગર્ભપ્રવેશ કરતો નથી (પુનર્જન્મ નથી)।

Verse 46

कथयित्वेति देवेशस्तत्कृत्तिं परिगृह्य च । गजासुरस्य महतीं प्रावृणोद्धरिदंबरः

આ રીતે કહી દેવેશએ તે ખાલ ગ્રહણ કરી; ગજાસુરની વિશાળ ચર્મ લઈને, હરિદંબર (દિગંબર) પ્રભુએ તેને પોતાના અંગ પર ઓઢી લીધી।

Verse 47

महामहोत्सवो जातस्तस्मिन्नहनि कुंभज । कृत्तिवासत्वमापेदे यस्मिन्देवो दिगंबरः

હે કુંભજ! એ જ દિવસે મહામહોત્સવ થયો—જે દિવસે દિગંબર દેવ ‘કૃત્તિવાસ’ નામે પ્રસિદ્ધ થયા।

Verse 48

यत्रच्छत्रीकृतो दैत्यः शूलमारोप्य भूतले । तच्छूलोत्पाटनाज्जातं तत्र कुंडं महत्तरम्

જ્યાં ધરતી પર ત્રિશૂળ પર છત્ર સમાન કરીને દૈત્યને ભેદી સ્થાપિત કર્યો હતો, તે ત્રિશૂળ ઉપાડતાં ત્યાં અતિ મહાન પવિત્ર કુંડ પ્રગટ થયું।

Verse 49

तस्मिन्कुंडे नरः स्नात्वा कृत्वा च पितृतर्पणम् । कृत्तिवासेश्वरं दृष्ट्वा कृतकृत्यो नरो भवेत्

તે પવિત્ર કુંડમાં સ્નાન કરીને પિતૃતર્પણ કરી, કૃત્તિવાસેશ્વરના દર્શન કરનાર મનુષ્ય કૃતકૃત્ય બને છે।

Verse 50

स्कंद उवाच । तस्मिंस्तीर्थे तु यद्वृत्तं तदगस्ते निशामय । काका हंसत्वमापन्नास्तत्तीर्थस्य प्रभावतः

સ્કંદે કહ્યું—હે અગસ્ત્ય, તે તીર્થમાં જે બન્યું તે સાંભળ. તે તીર્થના પ્રભાવથી કાગડાઓ હંસત્વને પ્રાપ્ત થયા।

Verse 51

एकदा कृत्तिवासे तु चैत्र्यां यात्राऽभवत्पुरा । अन्नं राशीकृतं तत्र ह्युपहारसमुद्भवम्

એક વખત ચૈત્ર માસમાં પૂર્વકાળે કૃત્તિવાસમાં યાત્રા-ઉત્સવ થયો. ત્યાં ઉપહારોથી ઉત્પન્ન અન્નના ઢગલા એકત્ર કરાયા હતા।

Verse 52

बहुदेवलकैर्विप्र तं दृष्ट्वा पक्षिणो मिलन् । परस्परं तदन्नार्थं युध्यंतो व्योमवर्त्मनि

હે વિપ્ર, અનેક દેવાલય-સેવકો સાથે તે અન્નના ઢગલા જોઈ પક્ષીઓ ભેગાં થયા અને તે અન્ન માટે આકાશમાર્ગે પરસ્પર યુદ્ધ કરવા લાગ્યા।

Verse 53

बलिपुष्टैरपुष्टांगा रटतः करटाः कटु । वलिभिश्चातिपुष्टांगैरबलाश्चंचुभिर्हताः

બલિથી પુષ્ટ થયાં છતાં કેટલાંકના અંગો અપૂષ્ટ રહ્યા અને તેઓ કટુ સ્વરે ચીસો પાડતા; અને કેટલાંક ભોગથી અતિસ્થૂલ બની નિર્બળોની ચાંચના પ્રહારે આઘાત પામ્યા।

Verse 54

ते हन्यमाना न्यपतंस्तस्मिन्कुंडे नभोंगणात् । आयुःशेषेण संत्राता हंसीभूतास्तु वायसाः

આઘાત પામતાં તેઓ આકાશમંડળમાંથી તે કુંડમાં પડી ગયા; આયુષ્યના શેષ ભાગથી રક્ષિત થઈ તે કાગડા ખરેખર હંસ બની ગયા।

Verse 55

आश्चर्यवंतस्तत्रत्या यात्रायां मिलिता जनाः । ऊचुरंगुलिनिर्देशैरहो पश्यत पश्यत

ત્યાં યાત્રામાં ભેગા થયેલા લોકો આશ્ચર્યચકિત થઈ આંગળીથી સૂચવીને બોલ્યા—“અહો! જુઓ, જુઓ!”

Verse 56

अस्मासु वीक्षमाणेषु काकाः कुंडेत्र ये पतन् । धार्तराष्ट्रास्तु ते जातास्तीर्थस्यास्य प्रभावतः

અમારા નજરે નજરે જે કાગડા આ કુંડમાં પડ્યા, તેઓ આ તીર્થના પ્રભાવથી ધાર્તરાષ્ટ્ર (રાજહંસ) બની ગયા।

Verse 57

हंसतीर्थं तदारभ्य कृत्तिवास समीपतः । नाम्ना ख्यातमभूल्लोके तत्कुंडं कलशोद्भव

હે કલશોદ્ભવ! ત્યારથી કૃત્તિવાસની નજીક આવેલું તે કુંડ ‘હંસતીર્થ’ નામે જગતમાં પ્રસિદ્ધ થયું।

Verse 58

अतीव मलिनात्मानो महामलिन कर्मभिः । क्षणान्निर्मलतां यांति हंसतीर्थकृतोदकाः

અતિ મલિન કર્મોથી અંતરાત્મા અત્યંત કલુષિત થયેલાં લોકો પણ હંસતીર્થના પાવન જળથી ક્ષણમાં નિર્મળતા પામે છે।

Verse 59

काश्यां सदैव वस्तव्यं स्नातव्यं हंसतीर्थके । द्रष्टव्यः कृत्तिवासेशः प्राप्तव्यं परमं पदम्

કાશીમાં સદૈવ વસવું જોઈએ, હંસતીર્થમાં સ્નાન કરવું જોઈએ, અને કૃત્તિવાસેશ પ્રભુના દર્શન કરવા જોઈએ—એથી પરમ પદ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 60

काश्यां लिंगान्यनेकानि मुने संति पदेपदे । कृत्तिवासेश्वरं लिंगं सर्वलिंगशिरः स्मृतम्

હે મુને! કાશીમાં પગલે પગલે અનેક લિંગો છે; પરંતુ કૃત્તિવાસેશ્વરનું લિંગ સર્વ લિંગોમાં શિરોરત્ન તરીકે સ્મરાય છે।

Verse 61

कृत्तिवासं समाराध्य भक्तियुक्तेन चेतसा । सर्वलिंगाराधनजं फलं काश्यामवाप्यते

ભક્તિયુક્ત ચિત્તથી કૃત્તિવાસની આરાધના કરવાથી કાશીમાં સર્વ લિંગારાધનાનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 62

जपो दानं तपो होमस्तर्पणं देवतार्चनम् । समीपे कृत्तिवासस्य कृतं सर्वमनंतकम्

જપ, દાન, તપ, હોમ, તર્પણ અને દેવતાર્ચન—કૃત્તિવાસના સાન્નિધ્યમાં કરેલું સર્વ પુણ્ય અક્ષય બની જાય છે।

Verse 63

तीर्थं त्वनादिसंसिद्धमेतत्कलशसंभव । पुनर्देवस्य सान्निध्यादाविरासीन्महेशितुः

હે કલશસમ્ભવ! આ તીર્થ અનાદિ અને નિત્યસિદ્ધ છે; છતાં દેવના પુનઃ સાન્નિધ્યથી મહેશ્વરના પ્રસાદે તે ફરી પ્રગટ થયું.

Verse 64

एतानि सिद्धलिंगानिच्छन्नानि स्युर्युगेयुगे । अवाप्य शंभुसान्निध्यं पुनराविर्भवंति हि

આ સિદ્ધ લિંગો યુગે યુગે છુપાયેલા રહે છે; પરંતુ શંભુનું સાન્નિધ્ય પ્રાપ્ત થતાં તે નિશ્ચયે ફરી પ્રગટ થાય છે.

Verse 65

हंसतीर्थस्य परितो लिंगानामयुतं मुने । प्रतिष्ठितं मुनिवरैरत्रास्ति द्विशतोत्तरम्

હે મુને! હંસતીર્થની આસપાસ મુનિવરોએ દસ હજાર લિંગોની પ્રતિષ્ઠા કરી છે; અને અહીં વધારામાં બે સો વધુ પણ છે.

Verse 66

एकैकं सिद्धिदं नृणामविमुक्तनिवासिनाम् । लिंगं कात्यायनेशादि च्यवनेशां तमेव हि

આમાંનું દરેક લિંગ અવિમુક્ત (કાશી) નિવાસી મનુષ્યોને સિદ્ધિ આપે છે; તેમાં કાત્યાયનેશ નામનું લિંગ અને ચ્યવનેશ પણ છે.

Verse 67

लोमशेशं महालिंगं लोमशेन प्रतिष्ठितम् । कृत्तिवासः प्रतीच्यां तु तद्दृष्ट्वा क्वांतकाद्भयम्

લોમશે પ્રતિષ્ઠિત ‘લોમશેશ’ નામનું મહાલિંગ છે; અને પશ્ચિમમાં ‘કૃત્તિવાસ’ છે—તેનું દર્શન કરતાં મૃત્યુનો ભય નાશ પામે છે.

Verse 68

मालतीशं शुभं लिंगं कृत्तिवासोत्तरे महत् । सपर्ययित्वा तल्लिंगं राजा गजपतिर्भवेत्

કૃત્તિવાસના ઉત્તરે મહાશુભ ‘માલતીશ’ નામનું મહાન લિંગ વિરાજે છે. તે લિંગની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવાથી રાજા ગજપતિ, અર્થાત્ મહાબળવાન સમ્રાટ બને છે.

Verse 69

अंतकेश्वर संज्ञं च लिंगं तद्रुद्रदिक्स्थितम् । अतिपापोपि निष्पापो जायते तद्विलोकनात्

રુદ્રદિશામાં ‘અંતકેશ્વર’ નામનું લિંગ પ્રતિષ્ઠિત છે. તેનું માત્ર દર્શન કરવાથી પણ મહાપાપી મનુષ્ય પાપરહિત બની જાય છે.

Verse 70

जनकेशं महालिंगं तत्पार्श्वे ज्ञानदं परम् । तल्लिंग वरिवस्यातो ब्रह्मज्ञानमवाप्यते

ત્યાં ‘જનકેશ’ નામનું મહાલિંગ છે અને તેની બાજુમાં પરમ જ્ઞાન આપતું બીજું લિંગ પણ છે. તે લિંગની ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરવાથી બ્રહ્મજ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 71

तदुत्तरे महामूर्तिरसितांगोस्ति भैरवः । तस्य दर्शनतः पुंसां न भवेद्यमदर्शनम्

તેના ઉત્તરે ‘અસિતાંગ’ નામના મહામૂર્તિ ભૈરવ વિરાજે છે. તેમના દર્શનથી મનુષ્યોને યમદર્શન થતું નથી.

Verse 72

शुष्कोदरी च तत्रास्ति देवी विकटलोचना । कृत्तिवासादुदीच्यां तु काशीप्रत्यूह भक्षिणी

ત્યાં જ શુષ્કોદરી દેવી, વિશાળ નેત્રવાળી વિકટલોચના પણ છે. કૃત્તિવાસના ઉત્તરે તે ‘કાશી-પ્રત્યૂહ-ભક્ષિણી’—અર્થાત્ કાશીમાર્ગના વિઘ્નોનો નાશ કરનારી—રૂપે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 73

अग्निजिह्वोस्ति वेतालस्तस्या देव्यास्तु नैरृते । ददाति वांछितां सिद्धिं सोर्चितो भौमवासरे

તે દેવીના પવિત્ર મંડળની નૈઋત્ય દિશામાં અગ્નિજિહ્વ નામનો વેતાલ છે. મંગળવારે તેની પૂજા કરવાથી તે ઇચ્છિત સિદ્ધિ આપે છે॥

Verse 74

वेतालकुंडं तत्रास्ति सर्वव्याधिविघातकृत् । तत्कुंडोदकसंस्पर्शाद्व्रणविस्फोटरुग्व्रजेत्

ત્યાં વેતાલ-કુંડ છે, જે સર્વ રોગોનો વિનાશ કરે છે. તે કુંડના જળનો સ્પર્શ માત્ર થતાં જ ઘા અને ફોડાની પીડા દૂર થાય છે॥

Verse 75

वेतालकुंडे सुस्नातो वेतालं प्रणिपत्य च । लभेत वांछितां सिद्धिं दुर्लभां सर्वदेहिभिः

વેતાલ-કુંડમાં સારી રીતે સ્નાન કરીને અને વેતાલને પ્રણામ કરીને મનુષ્ય ઇચ્છિત સિદ્ધિ મેળવે છે, જે દેહધારીઓને દુર્લભ છે॥

Verse 76

गणोस्ति तत्र द्विभुजश्चतुष्पात्पंचशीर्षकः । तस्य संवीक्षणादेव पापं याति सहस्रधा

ત્યાં એક ગણ પણ છે—બે ભુજાવાળો, ચાર પગવાળો અને પાંચ શિરવાળો. તેના દર્શન માત્રથી પાપ સહસ્રધા નાશ પામે છે॥

Verse 77

तदुत्तरे मुने रुद्रश्तुःशृंगोस्ति भीषणः । त्रिपादस्तु द्विशीर्षा च हस्ताः स्युः सप्त एव हि

તેના ઉત્તરે, હે મુનિ, તુઃશૃંગ નામનો ભયંકર રુદ્ર છે. તેને ત્રણ પગ, બે શિર અને નિશ્ચયે સાત હાથ છે॥

Verse 78

रोरूयते वृषाकारस्त्रिधा बद्धः स कुंभज । काशीविघ्रकरा ये च ये काश्यां पापबुद्धयः

હે કુંભજ! તે વૃષભ-રૂપ ધારણ કરીને ત્રિવિધ બંધનમાં બંધાયેલો ગર્જે છે. અને જે કાશીમાં વિઘ્ન કરનારાં છે, તથા જે કાશીમાં પાપબુદ્ધિથી વસે છે—

Verse 79

तेषां च संछिदां कर्तुमहं धृतकुठारकः । ये काश्यां विघ्नहर्तारो ये काश्यां धर्मबुद्धयः

તેમનો (વિઘ્નકારીઓનો) છેદ કરવા હું કુઠાર ધારણ કરું છું. પરંતુ જે કાશીમાં વિઘ્ન હરણ કરનારાં છે, અને જે કાશીમાં ધર્મબુદ્ધિવાળા છે—

Verse 80

सुधाघटकरश्चाहं तद्वंशपरिषेककृत् । तं दृष्ट्वा वृषरुद्रं वै पूजयित्वा तु भक्तितः

હું પણ અમૃત-ઘટ હાથમાં ધારણ કરીને તે વંશનો પરિષેક કરનાર છું. તે વૃષ-રુદ્રને જોઈને અને ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરીને—

Verse 81

महामहोपचारैश्च न विघ्नैरभिभूयते । मणिप्रदीपो नागोऽस्ति तस्माद्रुद्रादुदग्दिशि

મહામહોપચારોથી પૂજા કરનાર વિઘ્નોથી પરાભૂત થતો નથી. તે રુદ્રના ઉત્તર દિશામાં મણિપ્રદીપ નામનો એક નાગ છે.

Verse 82

मणिकुंडं तदग्रे तु विषव्याधिहरं परम् । तस्मिन्कुंडे कृतस्नानस्तं नागं परिवीक्ष्य च

તેના આગળ મણિ-કુંડ છે, જે વિષથી ઉત્પન્ન વ્યાધિઓને હરવામાં પરમ અસરકારક છે. તે કુંડમાં સ્નાન કરીને અને તે નાગનું દર્શન કરીને—

Verse 83

मणिमाणिक्यसंपूर्ण गजाश्वरथसंकुलम् । स्त्रीरत्नपुत्ररत्नैश्च समृद्धं राज्यमाप्नुयात्

મનુષ્ય મણિ-માણિક્યોથી પરિપૂર્ણ, હાથી-ઘોડા-રથોથી ભરેલું, તથા સ્ત્રીરત્ન અને પુત્રરત્ન જેવા ખજાનાથી સમૃદ્ધ એવું વૈભવશાળી રાજ્ય પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 84

कृत्तिवासेश्वरं लिंगं काश्यां यैर्न विलोकितम् । ते मर्त्यलोके भाराय भुवो भूता न संशयः

જેઓએ કાશીમાં કૃત્તિવાસેશ્વર લિંગનું દર્શન કર્યું નથી, તેઓ મર્ત્યલોકમાં ધરતી પર માત્ર ભારરૂપ બને છે—એમાં સંશય નથી।

Verse 85

स्कंद उवाच । कृत्तिवासः समुत्पत्तिं ये श्रोष्यंतीह मानवाः । तल्लिंगदर्शनाच्छ्रेयो लप्स्यंते नात्र संशयः

સ્કંદે કહ્યું: અહીં કૃત્તિવાસની ઉત્પત્તિનું વર્ણન જે મનુષ્યો સાંભળે છે, તેઓ નિશ્ચિત કલ્યાણ પામે છે; અને તે લિંગના દર્શનથી શુભ શ્રેય મેળવે છે—એમાં સંશય નથી।