Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 3
Devanagari script
वह्निकुंडसमुद्भूत सूतनिर्मलमानस । शृणुष्वैकं पुरा विद्भिर्भाषितं यत्सुभा षितम्
Transliteration
vahnikuṃḍasamudbhūta sūtanirmalamānasa | śṛṇuṣvaikaṃ purā vidbhirbhāṣitaṃ yatsubhā ṣitam
Translation
હે અગ્નિકુંડમાંથી ઉત્પન્ન, નિર્મળ મનવાળા સૂત! પ્રાચીન કાળે વિદ્વાનો દ્વારા કહેવાયેલું આ એક ઉત્તમ સુભાષિત સાંભળ।
Word by Word
वह्निकुण्डसमुद्भूतO one arisen from the fire-pit
वह्निकुण्डसमुद्भूत:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootवह्नि (प्रातिपदिक) + कुण्ड (प्रातिपदिक) + समुद्भूत (भू-धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन; ‘समुद्भूत’ = सम्+उद्+भू (क्त-प्रत्यय, past participle) ‘arisen’; तत्पुरुष-समास (‘वह्निकुण्डात् समुद्भूतः’); विशेषणं (त्वम्)
सूतनिर्मलमानसO Sūta of pure mind
सूतनिर्मलमानस:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootसूत (प्रातिपदिक) + निर्मल (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन; कर्मधारय-समास (‘निर्मलं मानसं यस्य’)
शृणुष्वlisten
शृणुष्व:
Kriya (Command/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative); मध्यमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद (शृणु + स्व)
एकम्one (thing)
एकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; ‘one (thing)’
पुराformerly
पुरा:
Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (adverb ‘formerly’)
विद्भिःby the wise
विद्भिः:
Karana (Instrument/Agentive means/करण)
TypeNoun
Rootविद्वस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया (Instrumental); बहुवचन
भाषितम्spoken
भाषितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootभाष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; ‘spoken’
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative link/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
सुभाषितम्a well-spoken saying
सुभाषितम्:
Karma (Apposition to ‘यत्’/कर्म)
TypeNoun
Rootसु (उपसर्ग/पूर्वपद) + भाषित (भाष्-धातु, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; कर्मधारय-समास (‘सु भाषितम्’ = well-said saying)
Speaker
Pārāśarya (contextual continuation)
Skanda Dialogue
Listener: Sūta
Visual Art Cues
Scene: A teacher addresses Sūta with respectful epithet, recalling his fire-pit origin; the scene is a quiet instruction moment before a key maxim is delivered.
Characters & Entities
S
SūtaW
Wise ones (vid)V
Vahnikuṇḍa (fire-pit motif)FAQs
Dharma is transmitted through attentive listening to time-tested wisdom preserved by the learned.
No particular tīrtha is named; the verse introduces a dharma-maxim within the Kāśīkhaṇḍa milieu.
Śravaṇa (listening) is emphasized as the practical discipline.