Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 8
Devanagari script
अतिचित्रमिदं यदात्मना शुचिरप्येष कृपीटयोनिना । स्वपुरीविरहोद्भवेन वै परिताप्येत जगत्त्रयेश्वरः
Transliteration
aticitramidaṃ yadātmanā śucirapyeṣa kṛpīṭayoninā | svapurīvirahodbhavena vai paritāpyeta jagattrayeśvaraḥ
Translation
આ અતિ આશ્ચર્યજનક છે કે, સ્વયં શુચિ—અગ્નિજ (કૃપીટયોનિ) જગત્ત્રયેશ્વર—તે પણ પોતાની સ્વપુરી કાશીના વિરહથી ઉપજેલી પીડાથી ખરેખર સંતપ્ત થાય છે।
Word by Word
ati-citramvery strange
ati-citram:
Karta (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootati (अव्यय) + citra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः “अति चित्रम्”
idamthis
idam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
yadthat (namely)
yad:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (यत्-सम्बन्धे “that/namely”)
ātmanāby himself
ātmanā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
śuciḥpure
śuciḥ:
Karta (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootśuci (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (to eṣaḥ)
apieven
api:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (निपात)
Formनिपात (even/also)
eṣaḥthis one (Śiva)
eṣaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
kṛpīṭa-yonināby a source of fire (fire-womb)
kṛpīṭa-yoninā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootkṛpīṭa (प्रातिपदिक) + yoni (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग ‘yoni’ (instrumental), तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः “कृपीटस्य योनिः”
sva-purī-viraha-udbhavenaby the arising from separation from his own city
sva-purī-viraha-udbhavena:
Karana (Cause/हेतु-करण)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + purī (प्रातिपदिक) + viraha (प्रातिपदिक) + udbhava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; तत्पुरुष-समासः “स्वपुरी-विरहात् उद्भवः”
vaiindeed
vai:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootvai (निपात)
Formनिपात (emphasis/indeed)
paritāpyetashould be tormented/is tormented
paritāpyeta:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootpari-√tap (धातु)
Formविधिलिङ् (optative/सम्भावना), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-भावः (passive sense)
jagat-traya-īśvaraḥthe Lord of the three worlds
jagat-traya-īśvaraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक) + traya (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः “जगतां त्रयस्य ईश्वरः”
Speaker
Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)
Characters & Entities
Ś
Śiva (Jagattrayeśvara)K
KāśīFAQs
Kāśī’s sanctity is so extraordinary that even the perfectly pure Lord is poetically shown as pained without it—affirming Kāśī as Śiva’s dearest abode.
Kāśī, explicitly called “his own city” (svapurī) of the Lord.
None; it is doctrinal praise emphasizing Kāśī’s unique status.