Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 110

Devanagari script

अवियोगोऽस्तु मे देव त्वदंघ्रियुगलेन वै । एष एव वरः शंभो नान्यं कंचिद्वरं वृणे

Transliteration

aviyogo'stu me deva tvadaṃghriyugalena vai | eṣa eva varaḥ śaṃbho nānyaṃ kaṃcidvaraṃ vṛṇe

Translation

હે દેવ! તમારા ચરણયુગલથી મારો કદી વિયોગ ન થાઓ. હે શંભો! આ જ મારો વર છે; બીજો કોઈ વર હું પસંદ કરતો નથી.

Word by Word

• अवियोगः: non-separation, unbroken union
• अवियोगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अ-वि-योग (प्रातिपदिक; योग < युज् (धातु))
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नञ्-पूर्वक-प्रातिपदिक (negated noun)

• अस्तु: may it be
• अस्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• मे: of me, my
• मे: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• देव: O god
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• त्वत्: your
• त्वत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम (त्वद्-आदेश)

• अङ्घ्रि-युगलेन: with the pair of feet
• अङ्घ्रि-युगलेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अङ्घ्रि (प्रातिपदिक) + युगल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अङ्घ्र्योः युगलम्)

• वै: indeed, surely
• वै: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphatic)

• एषः: this
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• एव: only, indeed
• एव: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (restrictive particle)

• वरः: boon
• वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• शम्भो: O Śambhu (Śiva)
• शम्भो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• न: not
• न: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• अन्यम्: another
• अन्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• कञ्चित्: any (someone/anything)
• कञ्चित्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; अनिश्चितार्थक (indefinite)

• वरम्: boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• वृणे: I choose
• वृणे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A devotee with folded hands prays before Śiva, focusing on the Lord’s lotus-feet; Kāśī’s ghāṭs and a liṅga-shrine glow in the background, suggesting Avimukta’s ever-present grace.

Characters & Entities

• Śiva
• Śambhu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The supreme boon is not worldly gain but unwavering devotion—never being separated from Śiva’s feet.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within Kāśī-khaṇḍa, Kāśī is the implied sacred arena where such bhakti and boons are emphasized.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a prayer/vara-vṛṇī (choosing a boon) centered on bhakti.