Adhyaya 30

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्यमहाभाग स च राजा भगीरथः । आराध्य श्रीमहादेवमुद्दिधीर्षुः पितामहान्

સ્કંદે કહ્યું—હે મહાભાગ અગસ્ત્ય, સાંભળો. રાજા ભગીરથે પિતૃઓના ઉદ્ધારની ઇચ્છાથી શ્રીમહાદેવની આરાધના કરી.

Verse 2

ब्रह्मशाप विनिर्दग्धान्सर्वान्राजर्षिसत्तमः । महता तपसा भूमिमानिनाय त्रिवर्त्मगाम्

બ્રહ્મશાપથી દગ્ધ થયેલા સર્વના ઉદ્ધાર માટે તે શ્રેષ્ઠ રાજર્ષિએ મહાતપથી ત્રિવર્ત્મગામિની ગંગાને ધરતી પર ઉતારી.

Verse 3

त्रयाणामपि लोकानां हिताय महते नृपः । समानैषीत्ततो गंगां यत्रासीन्मणिकर्णिका

ત્રણે લોકના મહાન હિત માટે રાજાએ પછી ગંગાને ત્યાં લાવી, જ્યાં મણિકર્ણિકા સ્થિત હતી.

Verse 4

आनंदकाननं शंभोश्चक्रपुष्करिणी हरेः । परब्रह्मैकसुक्षेत्रं लीलामोक्षसमर्पकम्

આ શંભુનું આનંદકાનન છે, હરિની ચક્રપુષ્કરિણી છે; પરબ્રહ્મનું એકમાત્ર ઉત્તમ ક્ષેત્ર—જે લીલા રૂપે મોક્ષ અર્પે છે.

Verse 5

प्रापयामास तां गंगां दैलीपिः पुरतश्चरन् । निर्वाणकाशनाद्यत्र काशीति प्रथिता पुरी

તેના આગળ આગળ ચાલીને દૈલીપિએ તે ગંગાને નગરમાં પહોંચાડી—જ્યાં નિર્વાણને પ્રકાશિત કરે તેથી તે પુરી ‘કાશી’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 6

अविमुक्तं महाक्षेत्रं न मुक्तं शंभुना क्वचित । प्रागेव हि मुनेऽनर्घ्यं जात्यं जांबूनदं स्वयम्

હે મુનિ! અવિમુક્ત મહાક્ષેત્ર એવું છે કે શંભુ (શિવ) તેને કદી પણ ત્યજતા નથી. તે સ્વયં અનમોલ છે—જેમ શુદ્ધ, સ્વજાત જાંબૂનદ સુવર્ણ.

Verse 7

पुनर्वारितरेणापि हीरेणयदि संगतम् । चक्रपुष्करणीतीर्थं प्रागेव श्रेयसांपदम्

વારંવાર પરિશોધિત હીરા સાથે કંઈ જોડાય તોય, ચક્રપુષ્કરણિ તીર્થ તો આરંભથી જ મંગળ અને પરમ શ્રેયનું ધામ છે.

Verse 8

ततः श्रेष्ठतरं शंभोर्मणिश्रवणभूषणात् । आनंदकानने तस्मिन्नविमुक्ते शिवालये

શંભુના મણિમય કાનના આભૂષણથી પણ શ્રેષ્ઠ છે તે શિવાલય—આનંદકાનનમાં આવેલું અવિમુક્ત.

Verse 9

प्रागेव मुक्तिः संसिद्धा गंगासंगात्ततोधिका । यदा प्रभृति सा गंगा मणिकर्ण्यां समागता

ત્યાં મુક્તિ તો પહેલેથી જ સિદ્ધ હતી; પરંતુ ગંગાસંગથી તે વધુ મહત્ત્વવાન બની—જ્યારે થી ગંગા મણિકર્ણીમાં આવી મળી.

Verse 10

तदाप्रभृति तत्क्षेत्रं दुष्प्रापं त्रिदशैरपि । कृत्वा कर्माण्यनेकानि कल्याणानीतराणि वा

તે સમયથી તે ક્ષેત્ર દેવતાઓને પણ દુર્લભ બન્યું—ભલે જીવો અસંખ્ય કર્મો કરે, મંગળકારી હોય કે અન્યથા.

Verse 11

तानि क्षणात्समुत्क्षिप्य काशीसंस्थोऽमृतोभवेत् । तस्यां वेदांतवेद्यस्य निदिध्यासनतो विना

તે (કર્મભાર) ક્ષણમાં જ ઝાટકી નાખીને, કાશીમાં સ્થિત રહેનારો અમર બને છે. ત્યાં વેદાંતથી વેદ્ય પરબ્રહ્મનું નિદિધ્યાસન કર્યા વિના પણ (આ ફળ મળે છે).

Verse 12

विना सांख्येन योगेन काश्यां संस्थोऽमृतो भवेत् । कर्मनिर्मूलनवता विना ज्ञानेन कुंभज

સાંખ્ય અને યોગ વિના પણ કાશીમાં વસનાર અમર બને છે. હે કુંભજ (અગસ્ત્ય), કર્મનું મૂળ ઉખેડે એવું જ્ઞાન ન હોય તો પણ (આ સિદ્ધિ થાય છે).

Verse 13

शशिमौलिप्रसादेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । यत्नतोऽयत्नतो वापि कालात्त्यक्त्वा कलेवरम्

ચંદ્રમૌલિ ભગવાન શિવના પ્રસાદથી કાશીમાં રહેનારો અમર બને છે—પ્રયત્નથી કે અપ્રયત્નથી, નિયત કાળે દેહ ત્યાગે તો પણ.

Verse 14

तारकस्योपदेशेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । अनेकजन्मसंसिद्धैर्बद्धोऽपि प्राकृतैर्गुणैः

તારક (મંત્ર/ઉપદેશ)ના ઉપદેશથી કાશીમાં રહેનારો અમર બને છે—અनेक જન્મોથી સિદ્ધ થયેલા પ્રાકૃત ગુણોથી બંધાયેલો હોય તો પણ.

Verse 16

देहत्यागोऽत्र वै योगः काश्यां निर्वाणसौख्यकृत् । प्राप्योत्तरवहां काश्यामतिदुष्कृतवानपि

અહીં ખરેખર ‘યોગ’ એટલે દેહત્યાગ; કાશીમાં તે નિર્વાણસુખનું કારણ બને છે. ઉત્તરવાહિની (ગંગા)વાળી કાશીને પ્રાપ્ત કર્યે, અતિદુષ્કૃત કરનાર પણ (ઉદ્ધરાય છે).

Verse 17

यायात्स्वं हेलया त्यक्त्वा तद्विष्णोः परमं पदम् । यमेंद्राग्निमुखा देवा दृष्ट्वा मुक्तिपथोन्मुखान्

તેઓ પોતાના નિવાસોને તુચ્છ સમજી સહેજે ત્યજીને વિષ્ણુના પરમ પદ તરફ ત્વરિત ગયા. મુક્તિમાર્ગ તરફ ઉન્મુખ જીવોને જોઈ યમ, ઇન્દ્ર, અગ્નિ વગેરે દેવો સતર્ક થયા.

Verse 18

सर्वान्सर्वे समालोक्य रक्षां चक्रुः पुरापुरः । असिं महासिरूपां च पाप्यसन्मतिखंडनीम्

બધા દેવોએ સર્વત્ર નિરીક્ષણ કરીને નગરે નગર રક્ષા ગોઠવી. અને મહાધાર-રૂપ એક ખડ્ગ સ્થાપ્યો, જે પાપ અને દુષ્ટ બુદ્ધિને છેદનાર હતો.

Verse 19

दुष्टप्रवेशं धुन्वानां धुनीं देवा विनिर्ममुः । वरणां च व्यधुस्तत्र क्षेत्रविघ्ननिवारिणीम्

દેવોએ દુષ્ટોના પ્રવેશને ઝાડીને નાખે એવી પવિત્ર ધુની ધારા રચી. ત્યાં જ ક્ષેત્રના વિઘ્નો દૂર કરનારી વરણા પણ સ્થાપી.

Verse 20

दुर्वृत्तसुप्रवृत्तेश्च निवृत्तिकरणीं सुराः । दक्षिणोत्तरदिग्भागे कृत्वाऽसिं वरणां सुराः

દેવોએ દુર્વૃત્તને નિવૃત્ત કરનાર અને સુપ્રવૃત્તને સત્પથમાં પ્રવર્તાવનાર એવી શક્તિ ગોઠવી. દક્ષિણ તથા ઉત્તર દિશાભાગે તેમણે અસિ અને વરણા સ્થાપ્યા.

Verse 21

क्षेत्रस्य मोक्षनिक्षेप रक्षां निर्वृतिमाप्नुयुः । क्षेत्रस्य पश्चाद्दिग्भागे तं देहलिविनायकम्

આ રીતે મોક્ષ-નિક્ષેપ-રૂપ ક્ષેત્રની રક્ષા કરીને દેવો સંતોષ પામ્યા. અને ક્ષેત્રના પશ્ચિમ ભાગે તેમણે તે દેહલી-વિનાયક (દ્વારસ્થ ગણેશ) સ્થાપ્યો.

Verse 22

स्वयं व्यापारयामास रक्षार्थं शशिशेखरः । अनुज्ञातप्रवेशानां विश्वेशेन कृपावता

ચંદ્રશેખર શિવે સ્વયં રક્ષણનું કાર્ય સંભાળ્યું, જેથી કૃપાળુ વિશ્વેશ દ્વારા પ્રવેશની અનુમતિ પામેલા જન સુરક્ષિત રહે।

Verse 23

ते प्रवेशं प्रयच्छंति नान्येषां हि कदाचन । इत्यर्थे कथयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् । आश्चर्यकारिपरमं काशीभक्तिप्रवर्धनम्

તેઓ પ્રવેશ આપે છે, પરંતુ અન્યને ક્યારેય નહીં. આ અર્થ સમજાવવા હું એક પ્રાચીન ઇતિહાસ કહું છું—અતિ આશ્ચર્યકારી અને કાશીભક્તિ વધારનાર।

Verse 24

स्कंद उवाच । दक्षिणाब्धितटे कश्चित्सेतुबंधसमीपतः । वणिग्धनंजयो नाम मातृभक्तिसमन्वितः

સ્કંદે કહ્યું—દક્ષિણ સમુદ્રના કિનારે, સેતુબંધની નજીક, ધનંજય નામનો એક વણિક રહેતો હતો, જે માતૃભક્તિથી યુક્ત હતો।

Verse 25

पुण्यमार्गार्जित धनो धनतोषितमार्गणः । मार्गणस्फारितयशा यशोदातनयार्चकः

તેનું ધન પુણ્યમાર્ગે કમાયેલું હતું; તે પોતાના ધનથી યાચકોને તૃપ્ત કરતો. દાનથી તેની કીર્તિ ફેલાઈ, અને તે યશોદાનંદન (કૃષ્ણ)નો આરાધક હતો।

Verse 26

समुन्नतोपि संपत्त्या विनयानतकंधरः । आकरोपि गुणानां हि गुणिष्वाकारगोपकः

સંપત્તિથી ઊંચો હોવા છતાં તે વિનયથી ગળું નમાવતો. ગુણોની ખાણ હોવા છતાં, ગુણીઓમાં પોતાની વિશેષતા છુપાવી રાખતો।

Verse 27

रूपसंपदुदारोपि परदारपराङ्मुखः । ससंपूर्णकलोप्यासीन्निष्कलंकोदयः सदा

સુંદર રૂપ અને ઉદાર સમૃદ્ધિથી યુક્ત હોવા છતાં તે પરસ્ત્રી તરફ સદા પરાઙ્મુખ રહ્યો. સર્વ કલાઓમાં નિપુણ હોવા છતાં તેનું આચરણ હંમેશાં નિષ્કલંક રહ્યું.

Verse 28

ससत्यानृतवृत्तिश्च प्रायः सत्यप्रियो मुने । वर्णेतरोप्यभूल्लोके सुवर्णकृतवर्णनः

તે સત્ય-અસત્ય બંને પ્રકારના વર્તનમાં ચાલતો હતો; પરંતુ હે મુને, મોટેભાગે સત્યપ્રિય હતો. વર્ણવ્યવસ્થાથી બહાર જન્મ્યો હોવા છતાં લોકમાં ‘સુવર્ણકૃત’—યશને સ્વર્ણ સમાન બનાવનાર—રૂપે પ્રસિદ્ધ થયો.

Verse 29

सदाचरणगोप्येष सुखयानचरः कृती । अदरिद्रोपि मेधावी सोभूत्पापदरिद्रधीः

સદાચારના આવરણ હેઠળ તેનો દોષ છુપાયેલો હતો; તે સુખથી ફરતો, કૃતકાર્ય અને સમર્થ હતો. ધનથી દરિદ્ર ન હોવા છતાં અને મેધાવી હોવા છતાં, પાપથી તેની બુદ્ધિ દરિદ્ર બની ગઈ.

Verse 30

तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचित्कालपर्ययात् । जननी निधनं प्राप्ता व्याधिताऽतिजरातुरा

તે આ રીતે વર્તતો હતો ત્યારે, ક્યારેક કાળપરિવર્તનથી તેની જનની રોગગ્રસ્ત અને અતિ વૃદ્ધાવસ્થાથી પીડિત થઈ મૃત્યુને પામી.

Verse 31

तया च यौवनं प्राप्य मेघच्छायातिचंचलम् । प्रावृण्नदीपूरसमं स्वपतिः परिवंचितः

અને તેણીએ યૌવન પ્રાપ્ત કરીને—મેઘછાયાની જેમ અતિ ચંચળ અને વર્ષાકાળની નદીના પૂર સમી ઉછળતી—પોતાના પતિને જ છેતર્યો.

Verse 32

दिन त्रिचतुरस्थायि या नारी प्राप्य यौवनम् । भर्तारं वंचयेन्मोहात्साऽक्षयं नरकं व्रजेत्

ત્રણ-ચાર દિવસ જેટલું ક્ષણભંગુર યૌવન પામી મોહવશ પતિને છેતરનાર સ્ત્રી અક્ષય નરકને પામે છે.

Verse 33

शीलभंगेन नारीणां भर्ताधर्मपरोपि हि । पतेद्दुःखार्जितात्स्वर्गाच्छीलं रक्ष्यं ततः स्त्रिया

સ્ત્રીના શીલભંગથી તેનો પતિ ધર્મપરાયણ હોવા છતાં દુઃખથી કમાયેલ સ્વર્ગમાંથી પડી જાય છે; તેથી સ્ત્રીએ શીલનું રક્ષણ કરવું જોઈએ.

Verse 34

विष्ठागर्ते च निरये स्वयं पतति दुर्मतिः । आभूतसंप्लवं यावत्ततः स्याद्ग्रामसूकरी

એ દુર્મતિ પોતે જ વિષ્ઠાગર્ત નરકમાં પડે છે; અને પ્રલય સુધી પછી તે ગામની સૂકરી બને છે.

Verse 35

स्वविष्ठापायिनी चाथ वल्गुली वृक्षलंबिनी । उलूकी वा दिवांधा स्याद्वृक्षकोटरवासिनी

પછી તે પોતાની જ વિષ્ઠા ભક્ષણ કરનાર બને છે; અથવા વૃક્ષે લટકતી ચમગાદડ; કે દિવસે અંધ ઊલૂકી બની વૃક્ષકોઠરમાં વસે છે.

Verse 36

रक्षणीयं महायत्नादिदं सुकृतभाजनम् । वपुः परस्य दुःस्पर्शात्सुखाभासात्मकात्स्त्रिया

આ દેહ સુકૃતનું પાત્ર છે; મહા પ્રયત્નથી તેનું રક્ષણ કરવું—સુખનો માત્ર આભાસ આપતી પરસ્ત્રીના દુઃસ્પર્શથી દૂર રહીને.

Verse 37

अनेनैव शरीरेण भर्तृसाद्विहितेन हि । किं सती न च तस्तंभ भानुमुद्यंतमाज्ञया

પતિના દુઃખથી ક્ષીણ થયેલા આ જ શરીરથી તે સતી પોતાની આજ્ઞાથી ઉગતા સૂર્યને પણ શું અટકાવી ન શકી?

Verse 38

अत्रिपत्न्यनसूया किं भर्तृभक्तिप्रभावतः । दधार न त्रयीं गर्भे पतिव्रत परायणा

અત્રિની પત્ની અનસૂયા—પતિવ્રતા-પરાયણા—પતિભક્તિના પ્રભાવથી શું પોતાના ગર્ભમાં ત્રયી વેદને ધારણ ન કરી શકી?

Verse 39

इह कीर्तिश्च विपुला स्वर्गेवासस्तथाऽक्षयः । पातिव्रत्यात्स्त्रिया लभ्यं सखित्वं च श्रिया सह

સ્ત્રીના પાતિવ્રત્યથી આ લોકમાં મહાન કીર્તિ, સ્વર્ગમાં અક્ષય નિવાસ, અને શ્રી (લક્ષ્મી) સાથે સખ్యత પણ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 40

सादुर्वृत्त्या परित्यज्य पतिधर्मं सनातनम् । स्वच्छंदचारिणी भूत्वामृतानिरयमुद्ययौ

પરંતુ તે દુર્વૃત્તિથી સનાતન પતિધર્મ ત્યજી, સ્વચ્છંદચારિણી બની; અને મરીને નરકમાં ગઈ।

Verse 41

धनंजयोपि च मुने केनचिच्छिवयोगिना । सार्धं तपोदयादित्थं सोऽभवद्धर्मतत्परः

હે મુનિ, ધનંજય પણ કોઈ શિવયોગી સાથેના સঙ্গથી અને તપના ઉદયથી, આ રીતે ધર્મપરાયણ બન્યો।

Verse 42

धनंजयोपि धर्मात्मा मातृभक्तिपरायणः । आदायास्थीन्यथो मातुर्गंगा मार्गस्थितोऽभवत्

ધર્માત્મા ધનંજય પણ માતૃભક્તિમાં પરાયણ થઈ પોતાની માતાની અસ્થિઓ લઈને ગંગામાર્ગે નીકળી પડ્યો.

Verse 43

पंचगव्येन संस्नाप्य ततः पंचामृतेन वै । यक्षकर्दमलेपेन लिप्त्वा पुष्पैः प्रपूज्य च

તેણે (અસ્થિઓને) પંચગવ્યથી સ્નાન કરાવ્યું, પછી પંચામૃતથી પણ; યક્ષ-કર્દમનો લેપ લગાવી પુષ્પોથી પૂજન કર્યું.

Verse 44

आवेष्ट्य नेत्रवस्त्रेण ततः पट्टांबरेण वै । ततः सुरसवस्त्रेण ततो मांजिष्ठवाससा

પ્રથમ સૂક્ષ્મ નેત્રવસ્ત્રથી લપેટી, પછી રેશમી પટ્ટાંબરથી; ત્યારબાદ સુગંધિત વસ્ત્રથી અને પછી મંજિષ્ઠા-રંજિત વસ્ત્રથી આવૃત કર્યું.

Verse 45

नेपालकंबलेनाथ मृदाचाऽथ विशुद्धया । ताम्रसंपुटके कृत्वा मातुरंगान्यहो वणिक्

પછી નેપાળ-કંબળથી તથા શુદ્ધ માટીથી (આવૃત કરીને) તે વણિકે—અહો!—માતાના અવશેષ અંગોને તાંબાના સંપુટમાં મૂકી દીધા.

Verse 46

अस्पृष्टहीनजातिः स शुचिष्मान्स्थंडिलेशयः । आनयञ्ज्वरितोप्यासीन्मध्ये मार्गं धनंजयः

અસ્પૃશ્ય કહેવાતી હીન જાતિનો હોવા છતાં તે શુચિ હતો, જમીન પર જ શયન કરતો; તાવગ્રસ્ત હોવા છતાં ધનંજય માર્ગના મધ્યથી (અસ્થિઓ) લઈ જતો રહ્યો.

Verse 47

भारवाहः कृतस्तेन कश्चिद्दत्त्वोचितां भृतिम् । किं बहूक्तेन घटज काशी प्राप्ताऽथ तेन वै

તેણે એક ભારવાહક રાખ્યો અને તેને યોગ્ય વેતન આપ્યું. વધુ શું કહું, હે ઘટજ (અગસ્ત્ય)! સમય જતાં તે નિશ્ચયે કાશી પહોંચ્યો.

Verse 48

धृत्वा संभृतिरक्षार्थं भारवाहं धनंजयः । जगामापणमानेतुं किंचिद्वस्त्वशनादिकम्

સંગ્રહિત સામાનની રક્ષા માટે ધનંજયે ભારવાહકને પહેરા પર રાખ્યો અને અન્ન વગેરે થોડું સામાન લાવવા બજારમાં ગયો.

Verse 49

भारवाह्यंतरं प्राप्य तस्य संभृतिमध्यतः । ताम्रसंपुटमादाय धनं ज्ञात्वा गृहं ययौ

ભારવાહકના ઓરડામાં પ્રવેશીને તેણે સંગ્રહિત સામાનની વચ્ચેથી તાંબાની પેટી ઉઠાવી; તેમાં ધન છે એમ જાણી તે ઘરે ગયો.

Verse 50

वासस्थानमथागत्य तमदृष्ट्वा धनंजयः । त्वरावान्संभृतिं वीक्ष्य ताम्रसंपुटवर्जिताम्

ધનંજય નિવાસસ્થાને પાછો આવ્યો ત્યારે તેને ન જોઈ, તે ઉતાવળમાં સંગ્રહિત સામાન તપાસવા લાગ્યો; તેમાં તાંબાની પેટી નહોતી.

Verse 51

हाहेत्याताड्य हृदयं चक्रंद बहुशो भृशम् । इतस्ततस्तमालोक्य गतस्तदनुसारतः

“હાય!” કહી તેણે પોતાની છાતી પીટીને ભારે શોકથી વારંવાર રડ્યો. અહીં-ત્યાં જોઈને તે તેના પીછે દોડ્યો.

Verse 52

अकृत्वा जाह्नवीस्नानमनवेक्ष्य जगत्पतिम् । तस्य संवसथं प्राप्तो भारवोढुर्धनंजयः

જાહ્નવી (ગંગા)માં પવિત્ર સ્નાન કર્યા વિના અને જગત્પતિના દર્શન કર્યા વિના, ભાર વહેનારો ધનંજય પોતાના નિવાસસ્થાને પહોંચી ગયો।

Verse 53

भारवाडप्यरण्यान्यां ताम्रसंपुटमध्यतः । दृष्ट्वास्थीनि विनिःश्वस्य तानि त्यक्त्वा गृहं ययौ

વનમાં તે ભારવાહકે પણ તાંબાની પેટી ખોલી અંદર હાડકાં જોયાં. ઊંડો શ્વાસ લઈ તેણે તે ફેંકી દીધાં અને ઘેર પાછો ગયો।

Verse 54

वणिक्च तद्गृहं प्राप्य शुष्ककंठोष्ठतालुकः । दृष्ट्वाऽथ चैलशकलं तृणकुट्यंतरे तदा

વેપારી તે ઘેર પહોંચ્યો ત્યારે તેનું ગળું, હોઠ અને તાળવું સુકાઈ ગયાં હતાં. ત્યારે તેણે ઘાસની ઝૂંપડીની અંદર કપડાનો એક ટુકડો જોયો।

Verse 55

आशया किंचिदाश्वस्य तत्पत्नीं परिपृष्टवान् । सत्यं ब्रूहि न भेतव्यं दास्याम्यन्यदपि ध्रुवम्

થોડી આશા રાખીને, તેને થોડું ધીરજ આપીને, તેણે તે પુરુષની પત્નીને પૂછ્યું—“સત્ય બોલ, ડરશો નહીં; હું નિશ્ચિતપણે તને બીજું પણ આપીશ।”

Verse 56

वसु क्व ते गतो भर्ता मातुरस्थीनिमेऽर्पय । वयं कार्पटिका भद्रे भवामो न च दुःखदाः

“ધન લઈને તારો પતિ ક્યાં ગયો? તારી માતાના આ અસ્થિઓ મને સોંપ. ભદ્રે, અમે તો ફાટેલા વસ્ત્રધારી ગરીબ કર્પટિક છીએ; અમે દુઃખ આપનાર નથી।”

Verse 57

अज्ञात्वा लोभवशतस्तेन नीतोऽस्थिसंपुटः । तस्यैष दोषो नो भद्रे मातुर्मे कर्म तादृशम्

તેનું સાચું સ્વરૂપ અજાણતાં, લોભવશ થઈ તેણે અસ્થિ-સંપુટ લઈ ગયો. હે ભદ્રે, દોષ તો તેનો જ છે; મારી માતાનો નથી—તેણું કર્મ એવું નહોતું.

Verse 58

अथवा न प्रसू दोषो मंदभाग्योऽस्मि तत्सुतः । सुतेनकृत्यं यत्कृत्यं तत्प्राप्तिर्नास्ति भिल्लि मे

અથવા માતાનો કોઈ દોષ નથી; હું—તેનો પુત્ર—જ મંદભાગ્ય છું. પુત્રે કરવાનું જે કર્તવ્ય, તે યોગ્ય સિદ્ધિ/સેવા મને પ્રાપ્ત થઈ નથી, હે ભિલ્લી.

Verse 59

उद्यमं कृतवानस्मि न सिद्ध्येन्मंदभाग्यतः । आयातु सत्यवाक्यान्मे मा बिभेतु वनेचरः

મેં પ્રયત્ન કર્યો છે, પરંતુ મંદભાગ્યથી સિદ્ધિ થતી નથી. મારા સત્યવચનોના બળથી તે વનચર પાછો આવે; તે મને ભય ન રાખે.

Verse 60

अस्थीनि दर्शयत्वाशु धनं दास्येऽधिकं ततः । इत्युक्ता तेन सा भिल्ली व्याजहार निजं पतिम्

‘અસ્થિઓ તુરંત બતાવો; ત્યાર પછી હું વધુ ધન આપીશ.’ એમ તેણે કહ્યે, તે ભિલ્લીએ પોતાના પતિને કહ્યું.

Verse 61

लज्जानम्रशिराःसोऽथ वृत्तांतं विनिवेद्य च । निनाय तामरण्यानीं शबरस्तं धनंजयम्

પછી તે શબરે લાજથી માથું નમાવી, સમગ્ર વર્તાંત નિવેદન કરીને, ધનંજયને સાથે લઈ અરણ્યપ્રાંતમાં લઈ ગયો.

Verse 62

वनेचरोऽथ तत्स्थानं दैवाद्विस्मृतवान्मुने । दिग्भ्रांतिं समवाप्याथ परिबभ्राम कानने

ત્યારે તે વનવાસી, હે મુને, દૈવવશાત્ તે સ્થાન ભૂલી ગયો. દિશાભ્રમ પામી તે વનમાં અહીં-ત્યાં ભટકતો રહ્યો.

Verse 63

इतोरण्यात्ततो याति ततोरण्यादितो व्रजेत् । वनाद्वनांतरं भ्रांत्वा खिन्नः सोपि वनेचरः

આ વનમાંથી તે તે વનમાં જાય, અને તે વનમાંથી ફરી આ તરફ આવે. વનથી વનાંતર ભટકતાં ભટકતાં તે વનવાસી પણ થાકી ગયો.

Verse 64

विहाय मध्येऽरण्यानि तं ययौ च स्वपक्कणम् । द्वित्राण्यहानि संभ्रम्य स कार्पटिकसत्तमः

અરણ્યોને પાછળ મૂકી તે પોતાના નિવાસસ્થાને ગયો. બે-ત્રણ દિવસ ગભરાટમાં ભટકી, તે શ્રેષ્ઠ કાર્પટિક…

Verse 66

तन्मंदभाग्यतां श्रुत्वा लोकात्कार्पटिको मुने । कृत्वा गयां प्रयागं च ततः स्वविषयं ययौ

લોકોથી તે દુર્ભાગ્યની વાત સાંભળી, હે મુને, તે કાર્પટિકે ગયા અને પ્રયાગનાં દર્શન કર્યા; ત્યારબાદ તે પોતાના દેશે ગયો.

Verse 67

काश्यां प्रवेशं प्राप्यापि तदस्थीनि घटोद्भव । विना वैश्वेश्वरीमाज्ञां बहिर्यातानि तत्क्षणात्

કાશીમાં પ્રવેશ પ્રાપ્ત થયો છતાં, હે ઘટોદ્ભવ (અગસ્ત્ય), વૈશ્વેશ્વરીની આજ્ઞા વિના તે અસ્થિઓ તે ક્ષણે જ બહાર ફેંકાઈ ગઈ.

Verse 68

एवं काश्यां प्रविश्यापि पापी धर्मानुषंगतः । न क्षेत्रफलमाप्नोति बहिर्भवति तत्क्षणात्

આ રીતે કાશીમાં પ્રવેશ કરીને પણ, જે પાપી માત્ર ધર્મનો બાહ્ય આસંગ રાખે છે, તે ક્ષેત્રફળ પામતો નથી; એ જ ક્ષણે તે (ક્ષેત્રકૃપાથી) બહાર થઈ જાય છે।

Verse 69

तस्माद्विश्वेश्वराज्ञैव काशीवासेऽत्र कारणम् । असिश्च वरणा यत्र क्षेत्ररक्षाकृतौ कृते

અતએવ અહીં કાશીવાસનું કારણ સ્વયં વિશ્વેશ્વરની આજ્ઞા છે—જ્યાં ક્ષેત્રરક્ષાર્થે અસી અને વરણાની સ્થાપના કરવામાં આવી।

Verse 70

वाराणसीति विख्याता तदारभ्य महामुने । असेश्च वरणायाश्च संगमं प्राप्य काशिका

હે મહામુને! તે સમયથી કાશિકા અસી અને વરણાના સંગમને પ્રાપ્ત કરીને ‘વારાણસી’ નામે વિખ્યાત થઈ।

Verse 71

वाराणसीह करुणामयदिव्यमूर्तिरुत्सृज्य यत्र तु तनुं तनुभृत्सुखेन । विश्वेशदृङ्महसि यत्सहसा प्रविश्य रूपेण तां वितनुतां पदवीं दधाति

વારાણસીમાં, જ્યાં દેહધારી સહેજે દેહ ત્યાગે છે, ત્યાં કરુણામય દિવ્ય સત્તા અચાનક વિશ્વેશ્વરની દૃષ્ટિ-પ્રભામાં પ્રવેશ કરીને, પોતાના (નવા) રૂપથી તે વિસ્તૃત પરમ પદવી ધારણ કરે છે।

Verse 72

जातो मृतो बहुषु तीर्थवरेषु रे त्वं जंतो न जातु तव शांतिरभून्निमज्य । वाराणसी निगदतीह मृतोऽमृतत्वं प्राप्याधुना मम बलात्स्मरशासनः स्याः

હે જીવ! તું અનેક શ્રેષ્ઠ તીર્થોમાં વારંવાર જન્મ્યો અને મર્યો; સ્નાન કરીને પણ તને કદી શાંતિ મળી નહીં. પરંતુ વારાણસી કહે છે—‘અહીં જે મરે તે અમૃતત્વ પામે’; હવે મારા બળથી તું સ્મરજયી (કામ-શાસક) બનશે।

Verse 73

अन्यत्र तीर्थ सलिले पतितोद्विजन्मा देवादिभावमयते न तथा तु काश्याम् । चित्रं यदत्र पतितः पुनरुत्थितिं न प्राप्नोति पुल्कसजनोपि किमग्र जन्मा

અન્ય તીર્થોના જળમાં પડેલો દ્વિજ ફરી દેવભાવને પામી શકે છે; પરંતુ કાશીમાં તેમ નથી. અચરજ એ કે અહીં પડેલો ફરી સાંસારિક ઉન્નતિ પામતો નથી; પુલ્કસજન્મ પણ મુક્ત થાય તો ઉચ્ચજન્મનું તો શું કહેવું!

Verse 74

नैषा पुरी संसृतिरूपपारावारस्य पारं पुरहा पुरारिः । यस्यां परं पौरुषमर्थमिच्छन्सिद्धिं नयेत्पौरपरंपरांसः

આ પુરી માત્ર નગર નથી; તે સંસારરૂપ મહાસાગરનો પાર કિનારો છે, ત્રિપુરવિનાશક પુરારિએ પ્રગટ કરેલો. અહીં પરમ પુરુષાર્થ ઇચ્છનાર સિદ્ધિ પામે છે—નગરવાસીઓની વંશપરંપરાઓ સુધી પણ કૃપા વહે છે.

Verse 75

तीर्थांतराणि मनुजः परितोऽवगाह्य हित्वा तनुं कलुषितां दिवि दैवतं स्यात् । वाराणसीपरिसरे तु विसृज्य देहं संदेहभाग्भवति देहदशाप्तयेपि

મનુષ્ય અન્ય તીર્થોમાં સ્નાન કરીને કલુષિત દેહ ત્યજી સ્વર્ગમાં દેવ બની શકે છે. પરંતુ વારાણસીના પરિસરમાં દેહ છોડે તો તે સંશયથી પર થઈ જાય છે—પુનઃ દેહપ્રાપ્તિ (પુનર્જન્મ) અંગે પણ પ્રશ્ન રહેતો નથી, કારણ કે તે છિન્ન થાય છે.

Verse 76

वाराणसी समरसीकरणादृतेपि योगादयोगिजनतां जनतापहंत्री । तत्तारकं श्रवणगोचरतां नयंती तद्बह्मदर्शयति येन पुनर्भवो न

વારાણસી યોગી હોય કે અયોગી—બધી જનતાના તાપોને હરણ કરે છે, કોઈ બળજબરીની ‘સમરસતા’ વિના. તે તારક તત્ત્વને શ્રવણની પહોંચમાં લાવે છે અને તે બ્રહ્મનું દર્શન કરાવે છે, જેના દ્વારા પુનર્ભવ થતો નથી.

Verse 77

वाराणसी परिसरे तनुमिष्टदात्रीं धर्मार्थकामनिलयामहहाविसृज्य । इष्टं पदं किमपि हृष्टतरोभिलष्य लाभोस्तुमूलमपि नो यदवाप शून्यम्

અહા! વારાણસીના પરિસરમાં—ઇષ્ટદાત્રી, ધર્મ-અર્થ-કામનું નિવાસસ્થાન—તે દેહ ત્યજી જીવ પરમ હર્ષથી કોઈ પ્રિય પરમ પદની ઇચ્છા કરે છે. લાભ થાઓ; કારણ કે અહીં તેનું મૂળ પણ શૂન્ય નથી—નિશ્ચિતપણે તે પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 78

आःकाशिवासिजनता ननु वंचिताभूद्भाले विलोचनवतावनितार्धभाजा । आदाय यत्सन्ध्यकृतभाजनमिष्टदेहं निर्वाणमात्रमपवर्जयतापुनर्भु

અહો! કાશીમાં વસતી પ્રજા જાણે વંચિત થઈ—ત્રિનેત્રધારી, અર્ધનારીશ્વર શંભુએ તેમની સંધ્યાવંદનાથી ઘડાયેલું પ્રિય દેહ હરી લીધું અને તેમને માત્ર નિર્વાણ-મોક્ષ આપ્યો; પુનર્જન્મ અટકાવ્યો।

Verse 79

वाराणसी स्फुरदसीमगुणैकभूमिर्यत्र स्थितास्तनुभृतःशशिभृत्प्रभावात् । सर्वे गले गरलिनोऽक्षियुजो ललाटे वामार्धवामतनवोऽतनवस्ततोंऽते

વારાણસી અનંત ગુણો ઝળહળતી એકમાત્ર ભૂમિ છે. ચંદ્રશેખર શિવના પ્રભાવથી ત્યાં રહેનારા સર્વ દેહધારી—કંઠે વિષધારી સમા, લલાટે ત્રિનેત્ર સમા, અને સ્વરૂપે શુભ વામાર્ધના સહભાગી સમા—અંતે તેમના દેહરહિત મુક્ત સ્વરૂપને પામે છે।

Verse 80

आनंदकाननमिदं सुखदं पुरैव तत्त्रापि चक्रसरसी मणिकर्णिकाऽथ । स्वः सिंधुसंगतिरथो परमास्पदं च विश्वेशितुः किमिह तन्न विमुक्तये यत्

આ આનંદકાનન પ્રાચીન સમયથી સુખદાયક છે. તેમાં ચક્રસરસી—મણિકર્ણિકા—અને સ્વર્ગનદીનો સંગમ પણ છે. આ વિશ્વેશ્વર શિવનું પરમ ધામ છે. અહીં એવું શું છે જે મુક્તિ તરફ ન લઈ જાય?

Verse 81

वाराणसीह वरणासि सरिद्वरिष्ठा संभेदखेदजननी द्युनदी लसच्छ्रीः । विश्रामभूमिरचलाऽमलमोक्षलक्ष्म्याहैनां विहाय किमुसीदति मूढजंतुः

હે વારાણસી—હે વરણા—શ્રેષ્ઠ નદી, દિવ્ય ધારા, ભેદભાવ ઓગાળી થાક દૂર કરનારી! તું વિશ્રામની અચલ ભૂમિ છે, નિર્મળ મોક્ષલક્ષ્મીથી યુક્ત. તને ત્યજી મૂઢ જીવ કેમ સંસારના પતનમાં ડૂબે છે?

Verse 82

किं विस्मृतं त्वहहगर्भजमामनस्यं कार्तांतदूतकृतबंधन ताडनं च । शंभोरनुग्रह परिग्रह लभ्य काशीं मूढो विहाय किमु याति करस्थ मुक्तिम्

શું તું—અહો—ગર્ભથી શરૂ થતું દુઃખ અને યમદૂતોએ કરેલું બંધન તથા તાડન ભૂલી ગયો? કાશી તો શંભુના અનુગ્રહ-સ્વીકારથી જ પ્રાપ્ત થાય છે. તેને ત્યજી મૂઢ માણસ હાથમાં આવેલી મુક્તિ કેવી રીતે પામશે?

Verse 83

तीर्थांतराणि कलुषाणि हरति सद्यः श्रेयो ददत्यपि बहु त्रिदिवं नयंति । पानावगाहनविधानतनुप्रहाणैर्वाराणसी तु कुरुते बत मूलनाशम्

અન્ય તીર્થો પાપોનો નાશ કરે છે અને સ્વર્ગ આપે છે, પરંતુ વારાણસી જળપાન, સ્નાન અને દેહત્યાગ દ્વારા કર્મોનો મૂળમાંથી નાશ કરે છે.

Verse 84

काशीपुरी परिसरे मणिकर्णिकायां त्यक्त्वा तनुं तनुभृतस्तनुमाप्नुवंति । भाले विलोचनवतीं गलनीललक्ष्मीं वामार्धबंधुरवधूं विधुरावरोधाः

કાશીમાં મણિકર્ણિકા પર દેહ ત્યાગ કરનારા જીવો શિવ સ્વરૂપ પામે છે. તેઓ તમામ અવરોધોથી મુક્ત થઈને અર્ધનારીશ્વર રૂપી શક્તિને પામે છે.

Verse 85

ज्ञात्वा प्रभावमतुलं मणिकर्णिकायां यः पुद्गलं त्यजति चाशुचिपूयगंधि । स्वात्मावबोधमहसा सहसा मिलित्वा कल्पांतरेष्वपि स नैव पृथक्त्वमेति

મણિકર્ણિકાના અતુલ્ય પ્રભાવને જાણીને જે આ અશુદ્ધ દેહનો ત્યાગ કરે છે, તે આત્મજ્ઞાનના તેજમાં ભળી જાય છે અને કલ્પો સુધી ફરી અલગ થતો નથી.

Verse 86

रागादिदोषपरिपूर मनो हृषीकाः काशीपुरीमतुलदिव्यमहाप्रभावाम् । ये कल्पयंत्यपरतीर्थसमां समंतात्ते पापिनो न सह तैः परिभाषणीयम्

જે લોકો રાગ-દ્વેષથી ભરેલા મનથી દિવ્ય કાશીને અન્ય તીર્થો સમાન માને છે, તેઓ પાપી છે; તેમની સાથે વાત પણ ન કરવી જોઈએ.

Verse 87

वाराणसीं स्मरहरप्रियराजधानीं त्यक्त्वा कुतो व्रजसि मूढ दिगंतरेषु । प्राप्याप्यजाद्यसुलभांस्थिरमोक्षलक्ष्मीं लक्ष्मीं स्वभावचपलां किमु कामयेथाः

શિવની પ્રિય રાજધાની વારાણસી છોડીને હે મૂઢ! તું ક્યાં ભટકી રહ્યો છે? દુર્લભ મોક્ષલક્ષ્મી પામીને ચંચળ ધનલક્ષ્મીની કામના શા માટે કરે છે?

Verse 89

विद्या धनानि सदनानि गजाश्वभृत्याः स्रक्चंदनानि वनिताश्च नितांत रम्याः । स्वर्गोप्यगम्य इह नोद्यमभाजिपुंसि वाराणसीत्वसुलभा शलभादिमुक्तिः । धात्रा धृतानि तुलया तुलनामवैतुं वैकुंठमुख्यभुवनानि च काशिका च । तान्युद्ययुर्लघुतयान्यगियं गुरुत्वात्तस्थौ पुरीह पुरुषार्थचतुष्टयस्य

વિદ્યા, ધન, મહેલો, હાથી-ઘોડા, સેવકો, પુષ્પમાળા, ચંદન અને અતિ રમણીય સ્ત્રીઓ—અહીં પ્રયત્નશીલ પુરુષને સ્વર્ગ પણ સહેલાઈથી પ્રાપ્ત થાય છે. પરંતુ વારાણસીમાં પતંગિયાની મુક્તિ જેવી સહજ જે મોક્ષપ્રાપ્તિ છે, તે અન્યત્ર એટલી સહેલી નથી. વિધાતાએ વૈકુંઠાદિ મુખ્ય લોકો અને કાશિકાને તુલામાં રાખી તોલ્યા; તે લોકો લઘુત્વથી ઉપર ઊઠ્યા, અને આ કાશી પોતાના ગુરુત્વથી અચળ રહી—આ પુરી ધર્મ-અર્થ-કામ-મોક્ષ ચાર પુરુષાર્થોની સાક્ષાત્ ધામ છે.

Verse 90

काशी पुरीमधिवसन्द्रिनरोनरोपिह्मारोप्यमाणैहमान्यहवैकरुद्रः । नानोपसर्गजनिसर्गजदुःखभारैःकर्मापनुद्यसविशेत्परमेशधाम्नि

કાશીપુરીમાં વસનાર કોઈ પણ નર-નારી—વિવિધ ઉપસર્ગો અને સંસારજન્ય દુઃખોના ભારે ભારથી દબાયેલો હોવા છતાં—પોતાના કર્મબંધનો દૂર કરીને, સર્વમાન્ય એકરુદ્ર પરમેશ્વરના પરમ ધામમાં પ્રવેશ કરે છે.

Verse 91

स्थिरापायं कायं जननमरणक्लेशनिलयं विहायास्यां काश्यामहहपरिगृह्णीत न कुतः । वपुस्तेजोरूपं स्थिरतरपरानंदसदनं विमूढोऽसौ जंतुः स्फुटितमिवकांम्यं विनिमयन्

આ શરીર સ્થિર નથી, નાશવંત છે—જન્મ-મરણના ક્લેશોનું જ નિવાસ છે; તો મનુષ્ય, હાય, તેને છોડીને આ કાશીમાં આશ્રય કેમ ન લે? અહીં જીવને તેજોમય દેહ પ્રાપ્ત થાય છે, જે વધુ સ્થિર અને પરમાનંદનું ધામ છે; છતાં મોહગ્રસ્ત પ્રાણી જાણે નિર્મળ રત્ન બદલીને માત્ર ઇચ્છિત તુચ્છ વસ્તુ લે, તેમ તે અમૂલ્ય કલ્યાણનો વિનિમય કરી બેસે છે.

Verse 92

अहो लोकः शोकं किमिह सहते हंतहतधीर्विपद्भारैः सारैर्नियतनिधनैर्ध्वसित धनैः । क्षितौ सत्यां काश्यां कथयति शिवो यत्र निधने श्रुतौ किंचिद्भूयः प्रविशति न येनोदरदरीम्

અહો! આ લોક અહીં શોક કેમ સહે છે—હંત, બુદ્ધિ હણાઈ ગઈ હોય તેમ—વિપત્તિઓના ભારથી અને વિનાશનો જ ‘સાર’ એવા, નિશ્ચિત નાશવંત તથા ઝડપથી ધ્વસ્ત થનારા ધનથી પીડાતો. જ્યારે ધરતી પર સત્ય કાશી છે, જ્યાં મૃત્યુક્ષણમાં શિવ સ્વયં કાનમાં ઉપદેશ કહે છે—જે સાંભળવાથી ફરી ગર્ભની ખાઈમાં પ્રવેશ થતો નથી—તો પછી આ વ્યર્થ દુઃખ શા માટે?

Verse 93

काशिवासिनिजने वनेचरेद्वित्रिभुज्यपि समीरभोजने । स्वैरचारिणि जितेंद्रियेप्यहो काशिवासिनि जने विशिष्टता

કાશીમાં વસનાર વ્યક્તિ વનચારી જેવો હોય—દિવસમાં એક-બે-ત્રણ વખત જ ભોજન કરે, અથવા જાણે વાયુભોજી હોય; સ્વૈર રીતે વિચરે અને ઇન્દ્રિયજિત પણ હોય—તથાપિ, અહો! કાશીવાસી જનની એક વિશિષ્ટ મહિમા છે.

Verse 94

नास्तीह दुष्कृतकृतां सुकृतात्मनां वा काचिद्विशेषगतिरंतकृतां हि काश्याम् । बीजानि कर्मजनितानि यदूषरायां नांकूरंयति हरदृग्ज्वलितानितेषाम्

કાશીમાં પાપકર્મ કરનારાં માટે પણ અને પુણ્યસ્વભાવવાળાં માટે પણ કોઈ વિશેષ પરલોકગતિ નથી; કારણ કે કાશીમાં મૃત્યુનો અંત કરનાર હર જ સૌને સમાન પરમ ગતિ આપે છે. કર્મજનિત બીજ હરનાં જ્વલિત દૃષ્ટિથી દગ્ધ થાય તો, ઊસર ભૂમિમાં પડેલા બીજની જેમ અંકુરિત થતા નથી.

Verse 95

शशका मशका बकाः शुकाः कलविंकाश्च वृकाः सजंबुकाः । तुरगोरग वानरानरा गिरिजे काशिमृताः परामृतम्

હે ગિરિજે! તે સસલા હોય કે મચ્છર, બગલા હોય કે પોપટ, કલવિંક પક્ષી, વરુ અને શિયાળ; ઘોડા, સર્પ, વાનર કે મનુષ્ય—જે કોઈ કાશીમાં મરે છે, તે અમરત્વરૂપ પરમ અમૃત, એટલે મોક્ષ, પામે છે.

Verse 96

अरुद्ररुद्राक्षफणींद्रभूषणास्त्रिपुंड्रचंद्रार्धधराधरागताः । निरंतरं काशिनिवासिनोजना गिरींद्रजे पारिषदा मता मम

હે ગિરીન્દ્રજે! જે લોકો અવિરત કાશીમાં વસે છે—રુદ્રાક્ષ અને ફણીન્દ્રના આભૂષણોથી શોભિત, ત્રિપુંડ્રધારી અને અર્ધચંદ્રધારી—તે મારા મત પ્રમાણે શિવના જ પારિષદ ગણાય છે.

Verse 97

यावंत एव निवसंति च जंतवोऽत्र काश्यां जलस्थलचरा झषजंबुकाद्याः । तावंत एव मदनुग्रह रुद्रदेहा देहावसानमधिगम्य मयि प्रविष्टाः

કાશીમાં જેટલા પણ જીવો વસે છે—જળચર કે સ્થલચર, જેમ કે માછલીઓ, શિયાળ વગેરે—તે બધા મારા અનુગ્રહથી રુદ્રદેહી બની, દેહનો અંત પામીને મારામાં પ્રવેશ કરે છે.

Verse 98

ये तु वर्षेषवोरुद्रा दिवि देवि प्रकीर्तिताः । वातेषवोंऽतरिक्षे ये ये भुव्यन्नेषवः प्रिये

હે દેવી! સ્વર્ગમાં વર્ષાના અધિષ્ઠાતા તરીકે જે રુદ્રો પ્રકીર્તિત છે, અંતરિક્ષમાં પવનના અધિષ્ઠાતા જે છે, અને પૃથ્વી પર અન્ન-ધાન્યોમાં અધિષ્ઠિત જે છે, હે પ્રિયે—તે બધા એ જ એક દિવ્ય સત્તાની વિભૂતિઓ છે.

Verse 99

रुद्रा दश दश प्राच्यवाची प्रत्यगुदक्स्थिताः । ऊर्ध्वदिक्स्थाश्च ये रुद्राः पठ्यंते वेदवादिभिः

રુદ્રો દસ-દસના ગણરૂપે કહ્યા છે—પૂર્વદિશાસંબંધિત, પશ્ચિમ અને ઉત્તર દિશામાં સ્થિત, તથા ઊર્ધ્વ દિશામાં નિવાસ કરનાર; એવા રુદ્રોને વેદના વ્યાખ્યાતાઓ પાઠ કરે છે।

Verse 100

असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा अधिभूतले । तत्सर्वेभ्योऽधिका काश्यां जंतवो रुद्ररूपिणः

પૃથ્વી પર રુદ્રોના અસંખ્ય સહસ્રો છે; છતાં કાશીમાં રુદ્રરૂપ જીવજંતુઓ તે સર્વ કરતાં પણ અધિક શ્રેષ્ઠ ગણાય છે।

Verse 110

दैनंदिनेऽथ प्रलये त्रिशूलकोटौ समुत्क्षिप्य पुरीं हरः स्वाम् । बिभर्ति संवर्त महास्थिभूषणस्ततो हि काशी कलिकालवर्जिता

દૈનિક પ્રલયમાં અને મહાપ્રલયમાં પણ હર પોતાના ત્રિશૂલના અગ્ર પર પોતાની પુરીને ઉઠાવી ધારણ કરે છે—તે મહાબલી સંવર્ત, મહા અસ્થિભૂષણોથી અલંકૃત. તેથી કાશી કલિકાળના દોષથી રહિત છે।

Verse 114

अतः परं कलशज किं शुश्रूषसि तद्वद । काशीकथा कथ्यमाना ममापि परितोषकृत्

હવે આગળ, હે કલશજ (અગસ્ત્ય), તું વધુ શું સાંભળવા ઇચ્છે છે? તે કહો. કાશીની કથા કહેવાતી હોય તો મને પણ પરમ તોષ થાય છે।

Verse 158

असिसंभेद योगेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । देहत्यागोऽत्र वै दानं देहत्यागोत्र वै तपः

અસિસંભેદ-યોગ દ્વારા કાશીમાં નિવાસ કરનાર અમૃતત્વ પામે છે. અહીં દેહત્યાગ જ દાન છે, અને અહીં દેહત્યાગ જ તપ છે।

Verse 865

क्षुत्क्षामः शुष्ककंठोष्ठो हाहेति परिदेवयन् । पुनः काशीपुरीं प्राप्तः परिम्लानमुखो वणिक्

ભૂખથી ક્ષીણ, ગળું અને હોઠ સૂકાઈ ગયેલા, ‘હાય હાય’ કહી વિલાપ કરતો તે વણિક ફરી કાશીપુરીમાં પહોંચ્યો; તેનું મુખ અત્યંત મ્લાન હતું।