Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 12

Devanagari script

अमूर्तमूर्ताय सहस्रमूर्तये गुणाय गुण्याय परात्पराय । अपारपाराय परापराय नमोस्तु तुभ्यं शिखिवाहनाय

Transliteration

amūrtamūrtāya sahasramūrtaye guṇāya guṇyāya parātparāya | apārapārāya parāparāya namostu tubhyaṃ śikhivāhanāya

Translation

તમને નમસ્કાર—જે નિરાકાર પણ છો અને સાકાર પણ; સહસ્ર રૂપે પ્રગટ; ગુણસ્વરૂપ અને ગુણ્યના પરમ લક્ષ્ય; પરાત્પર; જેમનો પાર અપાર; પર-અપર બંનેથી પરે—હે શિખિવાહન, પ્રણામ।

Word by Word

• अमूर्तमूर्ताय: to the formless-and-formed one
• अमूर्तमूर्ताय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अमूर्त (प्रातिपदिक) + मूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; द्वन्द्वः (अमूर्तः च मूर्तः च)

• सहस्रमूर्तये: to the thousand-formed one
• सहस्रमूर्तये: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (संख्या/प्रातिपदिक) + मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (मूर्ति), चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; द्विगु-समासः (सहस्रं मूर्तयः यस्य)

• गुणाय: to the quality/virtue
• गुणाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन

• गुण्याय: to the possessor of qualities
• गुण्याय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: गुणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन

• परात्पराय: to the higher than the highest
• परात्पराय: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; तत्पुरुषः (परात् परः)

• अपारपाराय: to the boundless and the far shore
• अपारपाराय: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपार (प्रातिपदिक) + पार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; द्वन्द्वः (अपारः च पारः च)

• परापराय: to the supreme and the non-supreme (both)
• परापराय: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक) + अपरा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; द्वन्द्वः (परा च अपरा च)

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (निपात/particle), नमस्कारार्थे

• तु: indeed/and
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle)

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन

• शिखिवाहनाय: to the one whose vehicle is the peacock
• शिखिवाहनाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: शिखि (प्रातिपदिक) + वाहन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; तत्पुरुषः (शिखिनः वाहनम्)

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (tattva-darśana frame)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cosmic Skanda: simultaneously a serene formless radiance and a vivid embodied deity on a peacock; countless subtle faces/forms shimmer like reflections; the horizon dissolves into an unfathomable ocean of light.

Characters & Entities

• Agastya
• Kārtikeya (Skanda)
• Peacock (Śikhi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The divine can be approached both as transcendent (formless) and immanent (with form); devotion harmonizes both visions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśī-khaṇḍa setting frames the praise, reinforcing Kāśī as a landscape of direct encounter with the transcendent through sacred form.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse functions as a meditative stotra for contemplation and japa-like repetition.