Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 14

Devanagari script

उडुमंडलतः सौम्य उपरिष्टाद्द्विलक्षतः । द्विलक्षे तु बुधाच्छुक्रः शुक्राद्भौमो द्विलक्षके

Transliteration

uḍumaṃḍalataḥ saumya upariṣṭāddvilakṣataḥ | dvilakṣe tu budhācchukraḥ śukrādbhaumo dvilakṣake

Translation

નક્ષત્રમંડળના ઉપર બે લાખ યોજન દૂર સૌમ્ય (બુધ) છે; બુધથી આગળ બે લાખ યોજન પર શુક્ર, અને શુક્રથી આગળ બે લાખ યોજન પર ભૌમ (મંગળ) સ્થિત છે।

Word by Word

• उडुमण्डलतः: from the sphere of stars
• उडुमण्डलतः: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: उडु (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (उडूनां मण्डलम्)

• सौम्य: Saumya (Mercury)
• सौम्य: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (बुधस्य नाम)

• उपरिष्टात्: above
• उपरिष्टात्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: उपरिष्टात् (अव्यय/निपात)
• Form: अव्यय; देशवाचक (above, higher than)

• द्विलक्षतः: from two lakhs (distance)
• द्विलक्षतः: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: द्वि (संख्या) + लक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; द्विगु-समासः (द्वे लक्षे)

• द्विलक्षे: at two lakhs
• द्विलक्षे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वि (संख्या) + लक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; द्विगु-समासः

• तु: indeed, however
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)

• बुधात्: from Mercury
• बुधात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: बुध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• शुक्रः: Venus
• शुक्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शुक्रात्: from Venus
• शुक्रात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• भौमः: Mars
• भौमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भौम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• द्विलक्षके: at the measure of two lakhs
• द्विलक्षके: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वि (संख्या) + लक्षक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; द्विगु-समासः (द्वे लक्षे परिमाणे)

Speaker

Skanda

Skanda Dialogue

Listener: vipra (brāhmaṇa)

Visual Art Cues

Scene: A vertical mandala of planetary spheres: star-band below, then Mercury, Venus, Mars as distinct luminous orbs with identifying colors, each separated by concentric distance rings.

Characters & Entities

• Skanda
• Budha (Mercury/Saumya)
• Śukra (Venus)
• Bhauma (Mars)
• Uḍu-maṇḍala (star-sphere)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The grahas are portrayed within a disciplined cosmic hierarchy, encouraging a dharmic view of time, fate, and divine administration.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the focus is planetary ordering, not a localized tīrtha-māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit graha-śānti or ritual instruction is stated in this verse.