Adhyaya 9

Verse 1

ततः स विप्रः प्रत्यूषे पुत्रशोकेन पीडितः । अशोक दत्तसंयुक्तो भार्यया विललाप ह

પછી પ્રાતઃકાળે તે વિપ્ર પુત્રશોકથી પીડિત થઈ, પત્ની સાથે અને અશોકદત્ત સહિત વિલાપ કરવા લાગ્યો।

Verse 2

विलपंतं समालोक्य गोविंदस्वामिनं द्विजाः । वणिक्समुद्रदत्ताख्यः समानिन्ये निजं गृहम्

વિલાપ કરતા ગોવિંદસ્વામિન બ્રાહ્મણને જોઈ, સમુદ્રદત્ત નામના વણિકે તેને પોતાના ઘેર લઈ ગયો।

Verse 3

समानीय समाश्वास्य दयायुक्तो वणिग्वरः । स्वधनानां हि सर्वेषां रक्षितारमकल्पयत्

તેને અંદર લાવી સાંત્વના આપી, દયાળુ શ્રેષ્ઠ વણિકે તેને પોતાના સર્વ ધનનો રક્ષક નિમ્યો।

Verse 4

स्मरन्महायतिवचः पुत्रदर्शनलालसः । स तस्थौ वणिजो गेहे पुत्रभार्यासमन्वितः

મહાયતિના વચનો સ્મરી, પુત્રદર્શનની લાલસાથી તે પત્નીસહિત તે વણિકના ગૃહમાં નિવાસ કર્યો।

Verse 5

अशोकदत्तनामा तु द्वितीयो विप्रनंदनः । शस्त्रे चैव तथा शास्त्रे बभूवातिविचक्षणः

અશોકદત્ત નામનો તે બીજો બ્રાહ્મણપુત્ર શસ્ત્રવિદ્યા અને શાસ્ત્રવિદ્યા—બન્નેમાં અતિ નિપુણ બન્યો।

Verse 6

तथान्यास्वपि विद्यासु नास्ति तत्सदृशो भुवि । कृतविद्यो द्विजसुतः प्रख्यातो नगरेऽभवत्

અન્ય વિદ્યાઓમાં પણ ધરતી પર તેના સમાન કોઈ ન હતો; કૃતવિદ્ય તે બ્રાહ્મણપુત્ર નગરમાં પ્રખ્યાત થયો।

Verse 7

अत्रांतरे नरपतिं प्रतापमुकुटाभिधम् । काशीदेशाधिपो मल्लः कश्चिदभ्याययौ बली

આ વચ્ચે કાશીદેશનો અધિપતિ એવો એક બળવાન મલ્લ પ્રતિપામુકુટ નામના નરપતિ પર ચઢાઈ કરવા આવ્યો।

Verse 8

प्रतापमुकुटो राजा मल्लस्यास्य जयाय सः । बलिनं द्विजपुत्रं तमाह्वयामास भृत्यकैः

તે મલ્લ પર વિજય મેળવવા ઇચ્છતા રાજા પ્રતિપામુકુટે પોતાના ભૃત્યો દ્વારા તે બળવાન બ્રાહ્મણપુત્રને બોલાવ્યો।

Verse 9

तमागतं समालोक्य प्रतापमुकुटोऽब्रवीत् । अशोकदत्त सहसा मल्लमेनं बलोत्कटम्

તેને આવતો જોઈ રાજા પ્રતાપમુકુટે તરત કહ્યું— “અશોકદત્ત! આ બળોત્કટ મલ્લને તત્કાળ પરાજિત કર.”

Verse 10

दुर्जयं जहि संग्रामे त्वं वै वलवतां वरः । दाक्षिणात्यमहामल्लपतावस्मिञ्जिते त्वया

“યુદ્ધમાં આ દુર્જય શત્રુને સંહાર; તું બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ છે. જો દક્ષિણના મહામલ્લોના આ અધિપતિ તારા દ્વારા પરાજિત થાય તો…”

Verse 11

यदिष्टं तव तत्सर्वं दास्याम्यहं न संशयः । इति तस्य वचः श्रुत्वा वलवान्द्विजनंदनः

“તને જે ઇષ્ટ હોય તે બધું હું આપીશ—કોઈ સંશય નથી।” તેના આ વચન સાંભળી બળવાન બ્રાહ્મણપુત્ર…

Verse 12

दाक्षिणात्यमहामल्लनृपतिं समताडयत् । ताडितो द्विजपुत्रेण मल्लः स बलिना बली

તેણે દક્ષિણના મહામલ્લોના નૃપતિને પ્રહાર કર્યો. બ્રાહ્મણપુત્રના પ્રહારે તે મલ્લ, પોતે બળવાન હોવા છતાં, વધુ બળથી દબાઈ ગયો।

Verse 13

सद्यो विवृत्तनयनः परासुर्न्यपतद्भुवि । द्विज पुत्रस्य तत्कर्म देवैरपि सुदुष्करम्

તત્કાળ તેની આંખો ઊલટી ગઈ, પ્રાણ છૂટી ગયા અને તે ધરતી પર પડી ગયો. બ્રાહ્મણપુત્રનું તે કર્મ દેવતાઓ માટે પણ અતિ દુષ્કર હતું।

Verse 14

प्रतापमुकुटो दृष्ट्वा प्रसन्नहृदयोऽभवत् । दत्त्वा वहुधनान्ग्रामान्समीपेऽस्थापयत्तदा

આ જોઈ પ્રતાપમુકુટનું હૃદય પ્રસન્ન થયું. પછી તેણે અનેક ધનસમૃદ્ધ ગામો દાન આપી તેને પોતાના નજીક વસાવ્યો.

Verse 15

स कदाचिन्महाराज सहितो द्विजसूनुना । संध्यायां विजने देशे चचार तुरगेण वै

એક વખત તે મહારાજ બ્રાહ્મણપુત્ર સાથે સંધ્યાકાળે નિર્જન પ્રદેશમાં ઘોડા પર ફરવા નીકળ્યો.

Verse 16

द्विजसूनुसखस्तत्र दीनां वाणीमथाशृणोत् । राजन्नल्पापराधोऽहं शत्रुप्रेरणयासकृत्

ત્યાં બ્રાહ્મણપુત્રના સખાએ એક કરુણ વાણી સાંભળી—“હે રાજન, મારો અપરાધ નાનો છે; શત્રુની પ્રેરણાથી મેં એક વાર એવું કર્યું.”

Verse 17

दण्डपालेन निहितः शूले निर्घृणचेतसा । दिनमद्य चतुर्थं मे शूलस्थस्यैव जीवतः

“નિર્દય ચિત્તવાળા દંડપાલે મને શૂળ પર ગોઠવી દીધો છે. આજે શૂળ પર જ જીવતો રહીને મારો ચોથો દિવસ છે.”

Verse 18

प्राणाः सुखेन निर्यांति न हि दुष्कृतकर्मणाम् । भृशं मां बाधते तृष्णा तां निवारय भूपते

“દુષ્કર્મ કરનારાના પ્રાણ સહેલાઈથી બહાર જતા નથી. પ્રચંડ તરસ મને બહુ પીડે છે—હે ભূপતે, તેને શમાવો.”

Verse 19

इति दीनां समाकर्ण्य वाचं राजा द्विजा त्मजम् । अशोकदत्तनामानं धैर्यवंतमभाषत

દીનજનની તે વાણી સાંભળી રાજાએ બ્રાહ્મણપુત્ર અશોકદત્ત નામના ધૈર્યવાન અને શૂર યુવકને સંબોધ્યો।

Verse 20

अस्मै निरपराधाय शूलप्रोताय जंतवे । तृष्णार्दिताय दातव्यं द्विजसूनो त्वया जलम्

આ નિર્દોષ જીવ શૂળ પર ભેદાયેલો અને તૃષાથી પીડિત છે—હે બ્રાહ્મણપુત્ર, તારે તેને જળ આપવું જોઈએ।

Verse 21

इत्यादिष्टो नरेन्द्रेण सहसा द्विजनन्दनः । जलपूर्णं समादाय कलशं वेगवान्ययौ

રાજાની આજ્ઞા મળતાં બ્રાહ્મણપુત્રે તરત જળથી ભરેલો કલશ ઉઠાવ્યો અને ઝડપથી નીકળી પડ્યો।

Verse 22

तच्छ्मशानं समासाद्य भूतवेतालसंकुलम् । शूलप्रोताय वै तस्मै जलं दातुं समुत्सुकः

ભૂત-પ્રેત અને વેતાળોથી ભરેલા તે શ્મશાનમાં પહોંચી, શૂળ પર ભેદાયેલા તેને જળ આપવા તે અત્યંત ઉત્સુક થયો।

Verse 23

ददर्शाथ स्थितां नारीं नवयौवनशालिनीम् । उदैक्षत महाकांतिं मूर्तामिव रतिं द्विजः

ત્યારે તે બ્રાહ્મણયુવકે ત્યાં ઊભેલી નવયૌવનશાલિની નારીને જોઈ; તેની મહાકાંતિ જોઈને જાણે રતિદેવી જ મૂર્તિમતી થઈ હોય એમ લાગ્યું।

Verse 24

तामालोक्य ततः प्राह धैर्यवान्द्विजनंदनः । कासि भद्रे वरारोहे श्मशाने विजने स्थिता

તેણીને જોઈ ધૈર્યવાન દ્વિજપુત્ર બોલ્યો— “હે ભદ્રે, વરારોહે! આ નિર્જન શ્મશાનમાં એકલી ઊભી તું કોણ છે?”

Verse 25

अस्याधस्तात्किमर्थं त्वं शूलप्रोतस्य तिष्ठसि । इति तस्य वचः श्रुत्वा सा प्राह रुचिरानना

“આ શૂળમાં ગૂંથાયેલા પુરુષના નીચે તું શા માટે ઊભી છે?” તેની વાત સાંભળીને તે રુચિરમુખી સ્ત્રી બોલી।

Verse 26

पुरुषो वल्लभोऽयं मे शूले राज्ञा समर्पितः । धनं यथा च कृपणः पश्य प्राणान्न मुंचति

તે બોલી— “આ પુરુષ મારો પ્રિય છે. રાજાએ તેને શૂળને સોંપ્યો છે; જુઓ, જેમ કૃપણ ધન છોડતો નથી તેમ એ પ્રાણ છોડતો નથી.”

Verse 27

आसन्नमरणं चैनमनुयातुमिह स्थिता । तृषितो याचते वारि मामयं व्यथते मुहुः

“એનું મરણ નજીક છે; એને અનુસરવા માટે હું અહીં ઊભી છું. તરસ્યો થઈને એ પાણી માગે છે અને વારંવાર પોતાની પીડાથી મને વ્યથિત કરે છે.”

Verse 28

शूलप्रोतो द्धतग्रीवं मुमूर्षुं प्राणनायकम् । नास्मि पाययितुं शक्ता जलमेनमधःस्थिता

“શૂળમાં ગૂંથાયેલો, ગળું ઊંચું કરેલો—મરણાસન્ન, મારા પ્રાણનો નાયક એ છે. નીચે ઊભી હું એને આ જળ પીવડાવી શકતી નથી.”

Verse 29

अशोकदत्तस्तच्छ्रुत्वा करुणावरुणालयः । तत्कालसदृशं वाक्यं तां वधूमब्रवीत्तदा

તેના વચન સાંભળી કરુણાના ધામ અશોકદત્તે તત્કાળ તે તાત્કાલિક પ્રસંગને અનુરૂપ વાણીથી તે નવવધૂને કહ્યું.

Verse 30

अशोकदत्त उवाच । मातर्मत्स्कंधमारुह्य देह्यस्मै शीतलं जलम् । सा तथेति तमाभाष्य तरुणी त्वरयान्विता

અશોકદત્ત બોલ્યો—“માતા, મારા ખભા પર ચઢી આને ઠંડું પાણી આપ.” તે યુવતીએ “તથાસ્તુ” કહી ત્વરાથી તરત જ કર્યું.

Verse 31

आनम्रवपुषस्तस्य स्कंधं पद्भ्यां रुरोह वै । द्विजसूनुर्ददर्शाथ शोणितं नूतनं पतत्

તે દેહ નમાવ્યો ત્યારે તે પગથી તેના ખભા પર ચઢી ગઈ. ત્યારે દ્વિજપુત્રે તાજું લોહી ટપકતું જોયું.

Verse 32

किमेतदिति सोपश्यदुन्नम्य सहसा मुखम् । भक्ष्यमाणं तया तत्स विज्ञाय द्विजनंदनः

“આ શું છે?” એમ વિચારી તેણે અચાનક મુખ ઊંચું કરી જોયું; તે તેને ભક્ષી રહી છે એમ જાણી દ્વિજપુત્રે સત્ય સમજી લીધું.

Verse 33

अशोकदत्तो जग्राह तस्याः पादं सनूपुरम् । ततोऽगान्नूपुरं त्यक्त्वा बद्धरत्नं विहाय तत्

અશોકદત્તે તેના નૂપુરসহ પગ પકડી લીધો. ત્યારે તે નૂપુર છોડીને, રત્નજડિત આભૂષણ ત્યજીને ભાગી ગઈ.

Verse 34

प्रत्युप्तानेकरत्नाढ्यं तदादायच नूपुरम् । अशोकदत्तः प्रययौ तच्छ्मशानान्नृपांतिकम्

અनेक રત્નોથી જડિત તે નૂપુર ઉઠાવી અશોકદત્ત શ્મશાનમાંથી નીકળી રાજાના સન્નિધાને ગયો।

Verse 35

स्मशानवृत्तं तत्सर्वं स नृपाय निवेद्य वै । महार्घ्यरत्नप्रत्युप्तं नूपुरं च ददौ तदा

શ્મશાનમાં જે કંઈ બન્યું તે બધું તેણે રાજાને વિનયપૂર્વક જણાવ્યું અને પછી અમૂલ્ય રત્નોથી જડિત નૂપુર અર્પણ કર્યું।

Verse 36

ज्ञात्वा तद्वीरचरितं वीरैरन्यैः सुदुष्करम् । ददौ मदनलेखाख्यां सुतां तस्मै महीपतिः

તે વીરસાહસ જાણીને—જે અન્ય વીરોએ પણ અતિ દુષ્કર—રાજાએ મદનલેખા નામની પોતાની પુત્રી તેને અર્પી।

Verse 37

कदाचिदथ ताद्दिव्यं नूपुरं वीक्ष्य भूपतिः । अस्य नूपुरवर्यस्य तुल्यं वै नूपुरांतरम्

એક વખત તે દિવ્ય નૂપુર જોઈ રાજાએ મનમાં વિચાર્યું—“આ ઉત્તમ નૂપુર સમાન બીજું નૂપુર ક્યાંય છે કે?”

Verse 38

कुतो वा लभ्यत इति सादरं समचिंतयत् । अशोकदत्तस्तु तदा विज्ञाय नृपकांक्षितम्

તે આદરપૂર્વક વિચારવા લાગ્યો—“આ ક્યાંથી પ્રાપ્ત થઈ શકે?” ત્યારે અશોકદત્ત રાજાની ઇચ્છા સમજી ઉત્તર આપવા તૈયાર થયો।

Verse 39

नृपुरांतरसि द्ध्यर्थं चिंतयामास चेतसा । श्मशाने नूपुरमिदं यतः प्राप्तं मया पुरा

રાજનગરના અંતઃપુરમાં પ્રવેશસિદ્ધિ માટે ઉપાય શોધતાં તેણે મનમાં વિચાર્યું—“આ નૂપુર મને અગાઉ શ્મશાનમાંથી પ્રાપ્ત થયું હતું।”

Verse 40

तां नूपुरांतरप्राप्त्यै कुत्र द्रक्ष्यामि सांप्रतम् । इत्थं वितर्क्य बहुधा नि श्चिकाय महामतिः

“હવે નૂપુર પાછું મેળવવા માટે હું તેને ક્યાં જોઈ શકું (શોધી શકું)?”—એમ અનેક રીતે વિચાર કરીને તે મહામતિ દૃઢ નિશ્ચયે પહોંચ્યો।

Verse 41

विक्रेष्यामि महामांसं समेत्य पितृकाननम् । तत्र राक्षसवेतालपिशाचादिषु सर्वशः

“હું પિતૃકાનનમાં જઈ બહુ મોટો માંસનો વેપાર કરીશ; ત્યાં રાક્ષસ, વેતાલ, પિશાચ વગેરે સર્વત્રથી ભેગા થશે।”

Verse 42

मंत्रैराहूयमानेषु साप्यायास्य ति राक्षसी । तामागतां बलाद्गृह्य तद्ग्रहीष्यामि नूपुरम्

“મંત્રોથી બોલાવવામાં આવે ત્યારે એ રાક્ષસી પણ આવશે; તે આવતાં જ તેને બળપૂર્વક પકડીને હું તે નૂપુર પાછું લઈ લઈશ।”

Verse 43

राक्षसानां सहस्रं वा पिशाचानां तथायुतम् । वेतालानां तथा कोटिर्न लक्ष्यं बलिनो मम

“હજાર રાક્ષસો હોય, કે દસ હજાર પિશાચો, કે એક કરોડ વેતાલો પણ—બલવાન એવા મારા સમકક્ષ કોઈ નથી; તેઓ મારી સામે ટકી શકતા નથી।”

Verse 44

इति निश्चित्य मनसा श्मशानं सहसा ययौ । विक्रीणानो महामांसं मंत्रैराहूय राक्षसान्

મનમાં એવો નિશ્ચય કરીને તે તરત જ શ્મશાન તરફ દોડી ગયો. મહામાસ વેચવાનું ઢોંગ કરી મંત્રોથી રાક્ષસોને બોલાવ્યા.

Verse 45

गृहाणेत्युच्चया वाचा चचार श्रावयन्दि शः । विक्रीयते महामांसं गृह्यतांगृह्यतामिति

‘લો, લઈ લો!’ એમ ઊંચા સ્વરે બોલતો તે ફરતો રહ્યો અને દિશાદિશામાં ગુંજાવતો રહ્યો—‘મહામાસ વેચાય છે, લઈ લો, લઈ લો!’

Verse 46

तत्र राक्षसवेतालाः कंकालाश्च पिशाचकाः । अन्ये च भूतनिवहाः समाजग्मुः प्रहर्षिताः

ત્યાં રાક્ષસો અને વેતાલો, કંકાલરૂપ પ્રેતો અને પિશાચો, તેમજ અન્ય ભૂતસમૂહો આનંદિત થઈને એકત્ર થયા.

Verse 47

भक्षयिष्यामहे सर्वे मांसमिष्टतमं त्विति । तत्रागच्छत्सु सर्वेषु रक्षःकन्यासमावृता

તેઓ બોલ્યા—‘અમે બધા આ અતિ પ્રિય માંસ ભક્ષણ કરીશું.’ અને જ્યારે બધા ત્યાં આવવા લાગ્યા, ત્યારે તે રાક્ષસ-કન્યાઓથી ઘેરાઈને ત્યાં આવી પહોંચી.

Verse 48

आययौ राक्षसी सापि मांसभक्षणलालसा । गवेषयंस्तदा विप्रस्तां समुद्वीक्ष्य राक्षसीम्

એ રાક્ષસી પણ માંસ ભક્ષણની લાલસાથી ત્યાં આવી. ત્યારે તેને શોધતો વિપ્ર તે રાક્ષસીને સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શક્યો.

Verse 49

सेयं दृष्टा पुरेत्येष प्रत्यभिज्ञानमाप्तवान् । तामाह द्विजपुत्रोऽन्यद्देहि मे नूपुरं त्विति

તેણે તેને ઓળખીને કહ્યું—“આ તો એ જ છે, જેને મેં પહેલાં નગરમાં જોઈ હતી.” પછી બ્રાહ્મણપુત્રે તેણીને કહ્યું—“મને બીજું નૂપુર આપ.”

Verse 50

सा तस्य वचनं श्रुत्वा प्रीता वाक्यमथाऽब्रवीत् । ममैव च त्वया नीतं पुरा वीरेंद्र नूपुरम्

તેના વચન સાંભળીને તે પ્રસન્ન થઈ અને બોલી—“હે વીરેન્દ્ર! એ નૂપુર તો મારું જ હતું; તું તેને પહેલાં લઈ ગયો હતો.”

Verse 51

गृहाण रत्नरुचिरं द्वितीयमपि नूपुरम् । इत्युक्त्वा नूपुरं तस्मै स्वसुतां च ददौ प्रियाम्

“રત્નોની કાંતિથી ઝળહળતું આ બીજું નૂપુર પણ સ્વીકારો.” એમ કહી તેણે તેને નૂપુર આપ્યું અને પોતાની પ્રિય પુત્રી પણ તેને અર્પણ કરી.

Verse 52

विद्युत्केश्या तदा दत्तां प्रियां विद्युत्प्रभाभिधाम् । विप्रः संप्राप्य मुमुदे रूपयौवनशालि नीम्

વિદ્યુત્કેશીએ ત્યારે આપેલી પ્રિય કન્યા—‘વિદ્યુત્પ્રભા’ નામની—તેને પામી તે બ્રાહ્મણ આનંદિત થયો, કારણ કે તે રૂપ અને યૌવનથી સમૃદ્ધ હતી.

Verse 53

विद्युत्केशी तु जामात्रे हेमाब्जमपि सा ददौ । विद्युत्प्रभां नूपुरं च हेमाब्जमपिलभ्य सः

વિદ્યુત્કેશીએ પોતાના જમાઈને સુવર્ણ કમળ પણ આપ્યું. આમ તેણે વિદ્યુત્પ્રભા, નૂપુર અને સુવર્ણ કમળ—ત્રણે પ્રાપ્ત કર્યા.

Verse 54

श्वश्रूमाभाष्य सहसा पुनः प्रायान्नृपांतिकम् । ततः प्रतापमुकुटो नूपुरप्राप्तिनंदितः

સાસુ સાથે સહસાએ વાત કરીને તે ફરી તરત જ રાજાની સન્નિધિ તરફ નીકળી ગયો. ત્યારબાદ નૂપુર પ્રાપ્ત થતાં આનંદિત પ્રતાપમુકુટ હર્ષિત થયો.

Verse 55

शौर्यधैर्यसमायुक्तं प्रशशंस द्विजात्मजम् । अथ विद्युत्प्रभां विप्रः सोऽब्रवीद्रहसि प्रियाम्

શૌર્ય અને ધૈર્યથી યુક્ત એવા દ્વિજપુત્રની તેણે પ્રશંસા કરી. પછી વિપ્રે પોતાની પ્રિયા વિદ્યુત્પ્રભાને એકાંતમાં કહ્યું.

Verse 56

मात्रा तव कुतो लब्धमेतद्धेमांबुज प्रिये । एतत्तुल्यानि चान्यानि यतः प्राप्स्ये वरानने

પ્રિયે, તારી માતાને આ સુવર્ણ કમળ ક્યાંથી મળ્યું? અને હે સુંદરમુખી, આ સમાન અન્ય વસ્તુઓ હું કયા સ્થાનેથી મેળવી શકું?

Verse 57

द्विजात्मजं ततः प्राह पतिं विद्युत्प्रभा रहः । प्रभो कपालविस्फोटनाम्नो वेतालभूपतेः

ત્યારે વિદ્યુત્પ્રભાએ એકાંતમાં પોતાના પતિ એવા દ્વિજપુત્રને કહ્યું—“પ્રભુ, કપાલવિસ્ફોટ નામનો વેતાળોના રાજા છે…”

Verse 58

अस्ति दिव्यं सरः किंचिद्धेमांबुजपरिष्कृतम् । तव श्वश्र्वा जलक्रीडां वितन्वं त्येदमाहृतम्

સુવર્ણ કમળોથી શોભિત એવું એક દિવ્ય સરોવર છે. તારી સાસુ જળક્રીડા કરતી વખતે ત્યાંથી આ લઈને આવી છે.

Verse 59

इति श्रुत्वा वचस्तत्र मां नयेति जगाद सः । ततः सा सहसा विप्रं निन्ये तत्कांचनं सरः

એ વચન સાંભળીને તેણે ત્યાં જ કહ્યું—“મને ત્યાં લઈ જા.” ત્યારબાદ તે સ્ત્રીએ તરત જ તે બ્રાહ્મણને તે સુવર્ણમય સરોવર સુધી લઈ ગઈ.

Verse 60

ततः स हेमपद्मानामाजिहीर्षुर्द्विजात्मजः । तद्विप्रकारिणः सर्वान्वेतालादींस्ततोऽवधीत्

પછી તે દ્વિજપુત્ર તે સુવર્ણ કમળો લેવા ઇચ્છતો, બ્રાહ્મણદ્રોહી સૌને—વૈતાલોથી શરૂ કરીને—ત્યાં જ સંહાર્યા.

Verse 61

स्वयं कपालविस्फोटं निहताशेषसैनिकम् । ददर्श वेतालपतिं तं च हंतुं प्रचक्रमे

તે પોતે જ, સર્વ સૈન્ય નાશ પામેલ એવા વૈતાલપતિ કપાલ-વિસ્ફોટને જોયો; અને તેને પણ મારવા પ્રવૃત્ત થયો.

Verse 62

अत्रांतरे महातेजा नाम्ना विज्ञप्तिकौतुकः । विद्याधरपतिः प्राप्य विमानेनैनमब्रवीत्

એ જ સમયે ‘વિજ્ઞપ્તિ-કૌતુક’ નામના મહાતેજસ્વી વિદ્યાધરપતિ વિમાનમાં આવીને તેને બોલ્યો.

Verse 63

अशोकदत्तं विप्रेंद्र साहसं मा कृथा इति । तदाकर्ण्य द्विजसुतो विमानवरसंस्थितम्

તે બોલ્યો—“હે અશોકદત્ત, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ! સાહસ ન કર.” આ સાંભળીને દ્વિજપુત્રે ઉત્તમ વિમાનમાં બેઠેલા તેને જોયો.

Verse 64

ददर्श प्रभया युक्तं विद्याधरपतिं दिवि । तस्य दर्शनमात्रेण शापामुक्तो द्विजा त्मजः

તેણે આકાશમાં તેજથી યુક્ત વિદ્યાધરોના અધિપતિને જોયો. માત્ર તેના દર્શનથી જ બ્રાહ્મણપુત્ર શાપમુક્ત થયો.

Verse 65

संत्यज्य मानुषं रूपं दिव्यं रूपमवाप्तवान् । विमानवरमारूढं दिव्याभरणभूषितम्

માનુષ રૂપ ત્યજી તેણે દિવ્ય રૂપ પ્રાપ્ત કર્યું. શ્રેષ્ઠ વિમાન પર આરૂઢ થઈ દૈવી આભૂષણોથી શોભિત થયો.

Verse 66

शापान्मुक्तं सुकर्णं तं प्राह विज्ञप्ति कौतुकः । अयं सुकर्ण ते भ्राता गालवस्य महामुनेः

પછી વિજ્ઞપ્તિ-કૌતુકે શાપમુક્ત સુકર્ણને કહ્યું— “આ સુકર્ણ તારો ભાઈ છે, મહામુનિ ગાલવનો.”

Verse 67

शापाद्वेतालतां प्राप तत्कन्यास्पर्शपातकी । त्वं च शप्तः पुरा तेन तत्पापस्यानु मोदकः

“શાપથી તે વેતાલત્વને પામ્યો; તે કન્યાને સ્પર્શ કરીને પાપમાં પડ્યો હતો. અને તું પણ અગાઉ તેની જ દ્વારા શપ્ત થયો, કારણ કે તું તે પાપને અનુમોદન આપ્યું હતું.”

Verse 68

तवायमल्पपापस्य शापो मद्दर्शनावधिः । कल्पिस्ततेन मुनिना शापांतो नास्य कल्पितः

“તારું પાપ અલ્પ છે; તારો આ શાપ મારા દર્શન સુધી જ હતો. પરંતુ તેના માટે તે મુનિએ શાપનો કોઈ અંત નક્કી કર્યો નથી.”

Verse 69

तदेहि मुक्तशापोसि सुकर्ण स्वर्गमारुह । ततः सुकर्णस्तं प्राह विद्याधरकुलाधिपम्

“આવો, સુકર્ણ—તમે શાપથી મુક્ત છો; સ્વર્ગમાં આરોહણ કરો.” ત્યારબાદ સુકર્ણે વિદ્યાધર-કુલાધિપતિને કહ્યું।

Verse 70

विद्याधरपते भ्रात्रा विना ज्येष्ठेन सांप्रतम् । सर्वभोगयुतं स्वर्गं नैव गंतुं समुत्सहे

સુકર્ણ બોલ્યો: “હે વિદ્યાધરપતિ, હાલમાં મારા જ્યેષ્ઠ ભાઈ વિના, સર્વ ભોગોથી યુક્ત સ્વર્ગમાં પણ જવા મને મન થતું નથી।”

Verse 71

शापस्यांतो यथा भूयान्मम भ्रातुस्तथा वद । तमुवाच महातेजास्तथा विज्ञप्तिकौतुकः

“મારા ભાઈના શાપનો અંત જેમ થાય તેમ કહો.” એમ વિનંતી થતાં, મહાતેજસ્વીએ તે વિનંતિમાં રસ લઈને ઉત્તર આપ્યો।

Verse 72

दुर्निवारमिमं शापमन्यः को वा निवारयेत् । किं तु गुह्यतमं किंचित्तव वक्ष्यामि सांप्रतम्

“આ શાપ નિવારવો અતિ દુષ્કર છે—બીજો કોણ તેને રોકી શકે? છતાં તારા હિત માટે હું હવે એક પરમ ગુહ્ય વાત કહું છું।”

Verse 73

ब्रह्मणा सनकादिभ्यो मुनिभ्यः कथितं पुरा । सर्वतीर्थाश्रये पुण्ये दक्षिणस्यो दधेस्तटे

“પ્રાચીનકાળે બ્રહ્માએ સનકાદિ મુનિઓને આ કહ્યું હતું: દક્ષિણ સમુદ્રના કિનારે સર્વ તીર્થોનું આશ્રયરૂપ પરમ પુણ્યસ્થાન છે।”

Verse 74

चक्रतीर्थसमीपे तु तीर्थमस्तिमहत्तरम् । महापातकसंघाश्च यस्य दर्शनमात्रतः

ચક્રતીર્થની નજીક એક પરમ ઉત્તમ તીર્થ છે; તેના માત્ર દર્શનથી જ મહાપાતકોના સમૂહો નાશ પામે છે.

Verse 75

नश्यंति तत्क्षणादेव न जाने स्नानजं फलम् । तत्र गत्वा तव ज्येष्ठो यदि स्नायान्महत्तरे

તે તે જ ક્ષણે નાશ પામે છે; ત્યાં સ્નાનથી થતું ફળ હું માપી શકતો નથી. જો તારો જ્યેષ્ઠ ભાઈ ત્યાં જઈ તે મહત્તર તીર્થમાં સ્નાન કરે…

Verse 76

वेतालत्वं त्यजेन्नूनं तदा गालवशापजम् । सुकर्णस्तद्वचः श्रुत्वा भ्रात्रा वेतालरूपिणा

ત્યારે તે નિશ્ચયે ગાલવના શાપથી ઉત્પન્ન વેતાલત્વ ત્યજી દેશે. આ વચન સાંભળી સુકર્ણ, વેતાલરૂપ ભ્રાતાની સાથે…

Verse 77

सहितः सहसा प्रायाद्दक्षिणस्योदधेस्तटम् । दक्षिणं चक्रतीर्थाख्यादुत्तरं गंधमादनात्

તેઓ બંને સાથે મળીને તત્કાળ દક્ષિણ સમુદ્રના કિનારે ગયા—ચક્રતીર્થ નામના સ્થાનના દક્ષિણમાં અને ગંધમાદનના ઉત્તરમાં.

Verse 78

ब्रह्मणा सनकादिभ्यः कथितं तीर्थमभ्यगात् । तत्तीर्थकूलमासाद्य भ्रातरं चेदमब्रवीत्

બ્રહ્માએ સનક આદિ ઋષિઓને કહેલું તે તીર્થ તે પહોંચ્યો. તે તીર્થના કિનારે આવી તેણે પોતાના ભ્રાતાને આ વચન કહ્યું.

Verse 79

भ्रातर्गालवशापस्य घोरस्यास्य निवृत्तये । तीर्थेऽस्मिन्नचिरात्स्नाहि सर्वतीर्थोत्तमोत्तमे

ભ્રાતા, ગાલવના આ ઘોર શાપની નિવૃત્તિ માટે તું ત્વરિત આ તીર્થમાં સ્નાન કર—આ સર્વ તીર્થોમાં ઉત્તમોત્તમ છે.

Verse 80

तस्मिन्न वसरे विप्रास्तस्य तीर्थस्य शीकराः । न्यपतंस्तस्य गात्रेषु वायुना वै समाहृताः

એ જ ક્ષણે, હે વિપ્રો, તે તીર્થનાં જળકણો—વાયુ દ્વારા એકત્રિત થઈ લાવવામાં આવેલા—તેના અંગો પર આવી પડ્યા.

Verse 81

स तच्छीकरसंस्पर्शात्त्यक्त्वा वेतालतां तदा । तदेव मानुषं भावं द्विजपुत्रत्वमाप्तवान्

તે જળકણોના સ્પર્શમાત્રથી તેણે ત્યારે વેતાળભાવ ત્યજી દીધો અને ફરી માનવભાવ પ્રાપ્ત કરી બ્રાહ્મણપુત્ર બન્યો.

Verse 82

ततः संकल्प्य सहसा तस्मिंस्तीर्थोत्तमोत्तमे । मनुष्यत्वनिवृत्त्यर्थं निममज्ज द्विजात्मजः

પછી દ્વિજાત્મજે તરત સંકલ્પ કરીને, માનવત્વથી પણ નિવૃત્તિ મેળવવા માટે, તે ઉત્તમોત્તમ તીર્થમાં ડૂબકી મારી.

Verse 83

उत्तिष्ठन्नेव सहसा दिव्यं रूपमवाप्तवान् । विमानवरमारूढो देवस्त्रीपरिवारितः

ઉઠતાં જ તેણે સહસા દિવ્ય રૂપ પ્રાપ્ત કર્યું; શ્રેષ્ઠ વિમાન પર આરૂઢ થઈ તે દેવસ્ત્રીઓથી પરિવારિત થયો.

Verse 84

सर्वाभरणसंयुक्तः सह भ्रात्रा सुदर्शनः । श्लाघमानश्च तत्तीर्थं नमस्कत्य पुनःपुनः

સર્વ આભૂષણોથી સુશોભિત, ભાઈ સાથે તે સુદર્શન તે તીર્થની પ્રશંસા કરતો વારંવાર તેને નમસ્કાર કરતો રહ્યો।

Verse 85

विज्ञप्तिकौतुकं चापि पुरस्कृत्य दिवं ययौ । तदाप्रभृति तत्तीर्थं वेतालवरदाभिधम्

તેની કૃતજ્ઞ વિનંતી અને કૌતુકને માન આપી તે સ્વર્ગે ગયો। ત્યારથી તે તીર્થ ‘વેતાલ-વરદા’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું।

Verse 86

वेतालत्वं विनष्टं यच्छीकरस्पर्शमात्रतः । य इदं तीर्थमासाद्य चक्रतीर्थस्य दक्षिणे

જેના જળકણોના માત્ર સ્પર્શથી જ વેતાલત્વ નાશ પામે છે—ચક્રતીર્થના દક્ષિણમાં આવેલા આ તીર્થને જે પ્રાપ્ત કરે છે,

Verse 87

स्नानं कदाचित्कुर्वंति जीवन्मुक्ता भवंति ते । एतत्तीर्थसमं पुण्यं न भूतं न भविष्यति

જે અહીં ક્યારેક પણ સ્નાન કરે છે, તે જીવન્મુક્ત બને છે। આ તીર્થ સમાન પુણ્ય ભૂતકાળમાં નહોતું, ભવિષ્યમાં પણ નહીં હોય।

Verse 88

घोरां वेतालतां त्यक्त्वा दिव्यतां स यदाप्तवान्

ભયંકર વેતાલ અવસ્થા ત્યજી તેણે દિવ્યતા પ્રાપ્ત કરી।

Verse 89

अत्र संकल्प्य च स्नात्वा वेतालवरदे शुभे । पितृभ्यः पिंडदानं च कुर्याद्वै नियमान्वितः

અહીં શુભ વેતાલવરદા તીર્થમાં સંકલ્પ કરીને સ્નાન કરી, નિયમોનું પાલન કરતાં પિતૃઓને વિધિપૂર્વક પિંડદાન કરવું જોઈએ.

Verse 90

एवं वः कथितं विप्रास्तस्य तीर्थस्य वैभवम् । वेतालवरदाभिख्या यथा चास्य समागता

હે વિપ્રો! આ રીતે તે તીર્થનું વૈભવ તમને કહેલું છે; અને તે ‘વેતાલવરદા’ નામથી કેવી રીતે પ્રસિદ્ધ થયું તે પણ જણાવાયું છે.

Verse 91

यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा स मुच्यते

જે આ અધ્યાયનું પઠન કરે અથવા માત્ર શ્રવણ પણ કરે, તે પાપમુક્ત થઈ નિશ્ચયે મોક્ષ પામે છે.