Adhyaya 8

Verse 1

ऋषय ऊचुः । भगवन्सूतसर्वज्ञ कृष्णद्वैपायनप्रिय । त्वन्मुखाद्वै कथाः श्रुत्वा श्रोत्रकामृतवर्षिणीः

ઋષિઓએ કહ્યું— હે ભગવન સૂત, તમે સર્વજ્ઞ છો અને કૃષ્ણદ્વૈપાયન (વ્યાસ) ના પ્રિય છો. તમારા મુખથી કાનમાં અમૃતવર્ષા કરનાર આ કથાઓ સાંભળી,

Verse 2

तृप्तिर्न जायतेऽस्माकं त्वद्वचोमृतपायिनाम् । अतः शुश्रूषमाणानां भूयो ब्रूहि कथाः शुभाः

અમે તમારા વચનામૃતનું પાન કરીએ છીએ, છતાં તૃપ્તિ થતી નથી. તેથી સાંભળવા આતુર અમને ફરી શુભ કથાઓ કહો.

Verse 3

वेतालवरदंनाम चक्रतीर्थस्य दक्षिणे । तीर्थमस्ति महापुण्यमित्यवादीद्भवान्पुरा

પૂર્વે આપએ કહ્યું હતું—“ચક્રતીર્થના દક્ષિણમાં ‘વેતાલવરદ’ નામનું પરમ પુણ્યદાયક તીર્થ છે।”

Verse 4

वेतालवरदाभिख्या तीर्थस्यास्यागता कथम् । किंप्रभावं च तत्तीर्थमेतन्नो वक्तुमर्हसि

આ તીર્થ ‘વેતાલવરદ’ નામે કેવી રીતે પ્રસિદ્ધ થયું? અને તે તીર્થનો પ્રભાવ તથા વિશેષ મહિમા શું છે? કૃપા કરીને અમને કહો।

Verse 5

श्रीसूत उवाच । साधुपृष्टं हि युष्माभिरतिगुह्यं मुनीश्वराः । शृणुध्वं मनसा सार्द्धं ब्रवीम्यत्यद्भुतां कथाम्

શ્રીસૂત બોલ્યા—હે મુનીશ્વરો, તમે ઉત્તમ પ્રશ્ન કર્યો છે; આ અતિ ગુપ્ત વિષય છે. મન એકાગ્ર કરીને સાંભળો; હું અદ્ભુત કથા કહું છું।

Verse 6

पामरा अपि मोदन्ते यां वै श्रुत्वा कथां शुभाम् । कथा चेयं महापुण्या पुरा कैलासपर्वते

આ શુભ કથા સાંભળીને પામર પણ આનંદિત થાય છે. આ કથા મહાપુણ્યદાયિની છે; પ્રાચીનકાળે કૈલાસ પર્વતે કહેવામાં આવી હતી।

Verse 7

केलिकालेषु पावत्यै शंभुना कथिता द्विजाः । तां ब्रवीमि कथामेनामत्यद्भुततरां हि वः

હે દ્વિજોએ, ક્રીડાકાળે શંભુએ પાર્વતીને આ કથા કહી હતી. એ જ અતિઅદ્ભુત કથા હું હવે તમને કહું છું।

Verse 8

पुरा हि गालवोनाम महर्षिः सत्यवाक्छुचिः । चिंतयानः परं ब्रह्म तपस्तेपे निजाश्रमे

પ્રાચીન કાળે ગાલવ નામના મહર્ષિ હતા—સત્યવક્તા અને શુચિ. પરબ્રહ્મનું ચિંતન કરતાં તેઓ પોતાના આશ્રમમાં તપ આચરતા હતા.

Verse 9

तस्य कन्या महाभागा रूपयौवनशालिनी । नाम्ना कांतिमती बाला व्यचरत्पितुरंतिके

તેમને એક મહાભાગ્યશાળી પુત્રી હતી, રૂપ અને યૌવનથી શોભિત. કાંતિમતી નામની તે બાળા પિતાની નજીક રહી તેમની સેવા કરતી હતી.

Verse 10

आहरंती च पुष्पाणि बल्यर्थं तस्य वै मुनेः । वेदिसंमार्जनादीनि समिदाहरणानि च

તે મુનિના બલિ-કાર્ય માટે પુષ્પો લાવતી. સાથે વેદી સાફ કરવી વગેરે અને યજ્ઞ માટે સમિધા લાવવાનું પણ કરતી હતી.

Verse 11

कुर्वती पितरं बाला सम्यक्परिचचार ह । कदाचित्सा तु वल्यर्थं पुष्पाण्याहर्तुमुद्यता

આ રીતે તે બાળા પિતાની યોગ્ય રીતે સેવા કરતી હતી. એક વખત તે બલિ-કાર્ય માટે પુષ્પો લાવવા ઉદ્યત થઈ.

Verse 12

तस्मिन्वने कांतिमती सुदूरमगमत्तदा । तत्र पुष्पाणि रम्याणि समाहृत्य च पेटके

તે વનમાં કાંતિમતી તે સમયે બહુ દૂર ગઈ. ત્યાં મનોહર પુષ્પો એકત્ર કરીને તેણે પોતાની ટોપલીમાં મૂકી દીધા.

Verse 13

तूर्णं निववृते बाला पितृशुश्रूषणे रता । निवर्तमानां तां कन्यां विद्याधरकुमारकौ

પિતૃસેવામાં રત તે બાલા તુરંત પાછી વળી. પાછી ફરતી તે કન્યાને બે વિદ્યાધર રાજકુમારોએ જોયી.

Verse 14

सुदर्शनसुकर्णाख्यौ विमानस्थौ ददर्शतुः । तां दृष्ट्वा गालवसुतां रूपयौवनशालिनीम्

વિમાનસ્થ સુદર્શન અને સુકર્ણે તેને જોયી. ગાલવમુનિની રૂપ-યૌવનશાલિની પુત્રીને જોઈ (તેમનું મન આકર્ષાયું).

Verse 15

कामस्य पत्नीं ललितां रतिं मूर्तिमतीमिव । सुदर्शनाभिधो ज्येष्ठो विद्याधरकुमारकः

તે કામદેવની લલિત પત્ની રતિ જાણે મૂર્તિમતી બની હોય એવી લાગી. તે વિદ્યાધર રાજકુમારોમાં જ્યેષ્ઠનું નામ સુદર્શન હતું.

Verse 16

हर्षसंफुल्लनयनश्चकमे काममोहितः । पूर्णचन्द्राननां तां वै वीक्षमाणो मुहुर्मुहुः

હર્ષથી તેની આંખો ખીલી ઊઠી; કામમોહમાં પડી તે તેના પર મોહીત થયો. પૂર્ણચંદ્ર સમાન મુખવાળી તેણીને તે વારંવાર નિહાળતો રહ્યો.

Verse 17

तया रिरंसुकामोऽसौ विमानाग्रादवातरत् । तामुपेत्य मुनेः कन्यामित्युवाच सुदर्शनः

તેની સાથે ક્રીડા કરવાની ઇચ્છાથી તે વિમાનના અગ્રભાગથી નીચે ઉતર્યો. મુનિની કન્યાને નજીક જઈ સુદર્શનએ આ રીતે કહ્યું.

Verse 18

सुदर्शन उवाच । कासि भद्रे सुता कस्य रूपयौवनशालिनी । रूपमप्रतिमं ह्येतदाह्लादयति मे मनः

સુદર્શન બોલ્યો—હે ભદ્રે, તું કોણ છે અને કોની પુત્રી છે, રૂપ-યૌવનથી તેજસ્વી? તારો આ અપ્રતિમ રૂપ ખરેખર મારા મનને આનંદિત કરે છે.

Verse 19

त्वां दृष्ट्वा रतिसंकाशां बाधते मां मनोभवः । सुकण्ठनामधेयस्य विद्याधरपतेरहम्

તને રતિ સમાન જોઈ મનોભવ (કામદેવ) મને વ્યથિત કરે છે. હું ‘સુકણ્ઠ’ નામના વિદ્યાધરપતિનો પુત્ર છું.

Verse 20

आत्मजो रूपसंपन्नो नाम्ना चैव सुदर्शनः । प्रतिगृह्णीष्व मां भद्रे रक्ष मां करुणादृशा

હું તેમનો જ પુત્ર—રૂપસંપન્ન—અને મારું નામ પણ સુદર્શન છે. હે ભદ્રે, મને સ્વીકાર; કરુણાદૃષ્ટિથી મારી રક્ષા કર.

Verse 21

भर्तारं मां समासाद्य सर्वान्भोगानवाप्स्यसि । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य विद्याधरसुतस्य सा

“મને પતિરૂપે પ્રાપ્ત કરીને તું સર્વ ભોગો પ્રાપ્ત કરશ.” તે વિદ્યાધરપુત્રના વચન સાંભળી તેણી (પ્રતિઉત્તર આપ્યું).

Verse 22

तदा कांतिमती वाक्यं धर्मयुक्तमभाषत । सुदर्शन महाभाग विद्याधरपतेः सुत

ત્યારે કાંતિમતીએ ધર્મયુક્ત વચન કહ્યું—“હે સુદર્શન મહાભાગ, વિદ્યાધરપતિના પુત્ર, …”

Verse 23

आत्मजां मां विजानीहि गालवस्य महात्मनः । कन्या चाहमनूढास्मि पितृशु श्रूषणे रता

મને મહાત્મા ગાલવ મુનિની પુત્રી તરીકે જાણો. હું અવિવાહિતા કન્યા છું અને પિતૃસેવામાં સદા રત રહું છું.

Verse 24

बल्यर्थं हि पितुश्चाहं पुष्पाण्याहर्तुमागता । आहरंत्याश्च पुष्पाणि याम एको न्यवर्तत

પિતાના બલિ-અર્પણ માટે હું પુષ્પો લાવવા આવી છું. પુષ્પો એકત્ર કરતાં કરતાં એક યામ (પ્રહર) વીતી ગયો.

Verse 25

मद्विलंबेन स मुनिर्देव तार्चनतत्परः । कोपं विधास्यते नूनं तपस्वी मुनिपुंगवः

મારા વિલંબથી તે તપસ્વી, મુનિશ્રેષ્ઠ, દેવાર્ચનમાં તત્પર મુનિ નિશ્ચયે ક્રોધ કરશે.

Verse 26

तच्छीघ्रमद्य गच्छामि पुष्पाण्यप्याहृतानि मे । कन्याश्च पितुराधीना न स्वतन्त्राः कदाचन

અતએવ આજે હું ત્વરિત જઈશ; પુષ્પો પણ મેં લાવી લીધાં છે. કન્યાઓ પિતાના અધિન—કદી સ્વતંત્ર નથી.

Verse 27

यदि मामिच्छति भवान्पितरं मम याचय । इति विद्याधरसुतमुक्त्वा कांतिमती तदा

જો તમે મને ઇચ્છતા હો, તો મારા પિતાને મારી માટે વિનંતી કરો. એમ કહી વિદ્યાધરપુત્રને કાંતિમતી ત્યારે પ્રસ્થાન માટે તૈયાર થઈ.

Verse 28

पितुराशंकिता तूर्णमा श्रमं गन्तुमुद्यता । गच्छन्तीं तां समालोक्य विद्याधरकुमारकः

પિતાના ભયથી તે તુરંત આશ્રમ તરફ જવા ઉદ્યત થઈ. તેને જતા જોઈ વિદ્યાધરનો યુવાન રાજકુમાર (વ્યાકુળ થઈ) આગળ વધ્યો.

Verse 29

तूर्णं जग्राह केशेषु धावित्वा मदनार्दितः । अभ्येत्य निजकेशेषु गृह्णन्ते तं विलोक्य सा

કામથી પીડિત થઈ તે દોડી આવ્યો અને તુરંત તેના વાળ પકડી લીધા. તેને પોતાના જ વાળમાં પકડતો જોઈ તે ભયભીત થઈ ગઈ.

Verse 30

उच्चैश्चक्रंद सहसा कुररीव मुनेः सुता । अस्माद्विद्याधरसुताज्जनक त्राहि मां विभो

ત્યારે મુનિની પુત્રી કુરરી પક્ષીની જેમ અચાનક ઊંચે સ્વરે રડી પડી—“હે પિતા, હે વિભુ! આ વિદ્યાધરપુત્રથી મારી રક્ષા કરો.”

Verse 31

बलाद्गृह्णाति दुष्टात्मा विद्याधरसुतोऽद्य माम् । इत्थमुच्चैः प्रचुक्रोश स्वाश्रमान्नातिदूरतः

“આ દુષ્ટાત્મા વિદ્યાધરપુત્ર આજે મને બળજબરીથી લઈ જાય છે!”—એમ કહી તે પોતાના આશ્રમથી બહુ દૂર ન હોવા છતાં ઊંચે સ્વરે ચીસ પાડી.

Verse 32

तदाक्रंदितमाकर्ण्य गन्धमादनवासिनः । मुनयस्तु पुरस्कृत्य गालवं मुनिपुंगवम्

તે આર્તનાદ સાંભળી ગંધમાદનમાં વસતા મુનિઓ, મુનિશ્રેષ્ઠ ગાલવને અગ્રે રાખીને (ત્યાં) આગળ વધ્યા.

Verse 33

किमेतदिति विज्ञातुं तं देशं तूर्णमाययुः । तं देशं तु समागत्य सर्वे ते ऋषिपुंगवाः

“આ શું છે?” એમ જાણવા ઉત્સુક થઈ તે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ ત્વરિત તે દેશમાં ગયા; ત્યાં પહોંચી સર્વે ઋષિપુંગવો એકત્ર થયા.

Verse 34

विद्याधरगृहीतां तां ददृशुर्मु निकन्यकाम् । विद्याधरसुतं चान्यमंतिके समुपस्थितम्

તેઓએ એક વિદ્યાધરે પકડી રાખેલી તે મુનિકન્યાને જોઈ; અને નજીક જ બીજો—વિદ્યાધરનો પુત્ર—પાસે ઊભેલો પણ જોયો.

Verse 35

एतद्दृष्ट्वा महायोगी गालवो मुनिपुंगवः । गतः कोपवशं किंचिद्दुराप्मानं शशाप तम्

આ જોઈ મહાયોગી ગાલવ—મુનિશ્રેષ્ઠ—થોડા ક્રોધવશ થઈ તે દુષ્ટાત્માને શાપ આપ્યો.

Verse 36

कृतवानीदृशं कार्यं यत्त्वं विद्याधराधम । तद्याहि मानुषीं योनिं स्वस्य दुष्कर्मणः फलम्

‘હે વિદ્યાધરોમાં અધમ! તું આવું કાર્ય કર્યું છે; તેથી માનુષી યોનિમાં જા—આ તારા પોતાના દુષ્કર્મનું ફળ છે.’

Verse 37

संप्राप्य मानुषं जन्म बहुदुःखसमाकुलम् । अचिरेण तु कालेन तस्मिन्नेव तु जन्मनि

‘ઘણા દુઃખોથી વ્યાકુલ માનવજન્મ પ્રાપ્ત કરીને, વધુ સમય નહીં—એ જ જન્મમાં જ—…’

Verse 38

मनुष्यैरपि निंद्यं तद्वेतालत्वं प्रयास्यसि । मांसानि शोणितं चैव सर्वदा भक्षयिष्यसि

માનવો દ્વારા પણ નિંદિત એવું વેતાલત્વ તું પ્રાપ્ત કરશ; અને સદા માંસ તથા રક્તનું જ ભક્ષણ કરશ।

Verse 39

वेताला राक्षसप्राया बलाद्गृह्णन्ति योषितः । तस्मात्त्वं मानुषो भूत्वा वेतालत्वमवाप्स्यसि

વેતાલો રાક્ષસસમાન છે; તેઓ સ્ત્રીઓને બળપૂર્વક પકડી લે છે. તેથી તું માનવ બનીને પણ વેતાલત્વ પ્રાપ્ત કરશ।

Verse 40

तव दुष्कर्मणो योऽसावनुमंता कनिष्ठकः । सुकर्ण इति विख्यातो भविता सोपि मानुषः

તારા દુષ્કર્મને અનુમતિ આપનાર તારો કનિષ્ઠ સાથી, ‘સુકર્ણ’ તરીકે વિખ્યાત, તે પણ માનવ બનશે।

Verse 41

किंतु साक्षान्न कृतवान्यतोऽसावीदृशीं क्रियाम् । तन्मानुषत्व मेवास्य वेतालत्वं तु नो भवेत्

પરંતુ તેણે પ્રત્યક્ષ રીતે એવી ક્રિયા કરી નથી; તેથી તેને માત્ર માનવજન્મ જ મળશે, વેતાલત્વ નહીં થાય।

Verse 42

विज्ञप्तिकौतुकाभिख्यं यदा विद्याधराधिपम् । द्रक्ष्यतेऽसौ कनिष्ठस्ते तदा शापाद्विमोक्ष्यते

જ્યારે તારો તે કનિષ્ઠ ‘વિજ્ઞપ્તિ-કૌતુક’ નામે પ્રસિદ્ધ વિદ્યાધરાધિપનું દર્શન કરશે, ત્યારે તે શાપમાંથી મુક્ત થશે।

Verse 43

ईदृशस्यतु यः कर्ता महापापस्य कर्मणः । स त्वं संप्राप्य मानुष्यं तस्मिन्नेव तु जन्मनि

જે એવો મહાપાપમય કર્મ કરે છે, તે માનવજન્મ પામી એ જ જન્મમાં તેનું ફળ નિશ્ચિત ભોગવે છે.

Verse 44

वेतालजन्म संप्राप्य चिरं लोके चरिष्यसि । इत्युक्त्वा गालवः कन्यां गृहीत्वा मुनिभिः सह

“વેતાલ-જન્મ પામી તું લાંબા સમય સુધી લોકમાં ભટકતો ફરશે.” એમ કહી ગાલવે મુનિઓ સાથે કન્યાને લઈને પ્રસ્થાન કર્યું.

Verse 45

विद्याधरसुतौ शप्त्वा स्वाश्रमं प्रति निर्ययौ । ततस्तस्मिन्महाभागे निर्याते मुनिपुंगवे

વિદ્યાધરના બે પુત્રોને શાપ આપી તે પોતાના આશ્રમ તરફ નીકળી ગયો. પછી તે મહાભાગ્ય મુનિપુંગવ પ્રસ્થાન કરી ગયા પછી…

Verse 46

सुदर्शनसुकर्णाख्यौ विद्याधरपतेः सुतौ । मुनिशापेन दुःखार्तौ चिंतयामासतुर्भृशम्

વિદ્યાધરપતિના પુત્ર સુદર્શન અને સુકર્ણ, મુનિના શાપથી દુઃખિત થઈ અત્યંત ઊંડો વિચાર કરવા લાગ્યા.

Verse 47

कर्तव्यं तौ विनिश्चित्य सुदर्शनसुकर्णकौ । गोविंदस्वामिनामानं यमुनातटवासिनम्

શું કરવું તે નક્કી કરીને સુદર્શન અને સુકર્ણ યમુના કાંઠે વસતા ગોવિંદસ્વામી નામના બ્રાહ્મણ પાસે ગયા.

Verse 48

ब्राह्मणं शीलसंपन्नं पितृत्वे परिकल्प्य तौ । परित्यज्य स्वकं रूपमजायेतां तदा त्मजौ

શીલસંપન્ન બ્રાહ્મણને પિતૃત્વરૂપે સ્વીકારી, તે બંનેએ પોતાનું સ્વરૂપ ત્યજી દીધું અને ત્યારબાદ તેનાં પુત્રરૂપે જન્મ્યા.

Verse 49

विजयाशोकदत्ताख्यौ तस्य पुत्रौबभूवतुः । सुतो विजयदत्ताख्यो ज्येष्ठो जज्ञे सुदर्शनः

તેના બે પુત્રો વિજયદત્ત અને અશોકદત્ત નામે પ્રસિદ્ધ થયા. તેમાં જેઠો વિજયદત્ત ખરેખર સુદર્શનનો પુનર્જન્મ હતો.

Verse 50

अशोकदत्तनामा तु सुकर्णश्च कनिष्ठकः । विजयाशोकदत्तौ तु क्रमाद्यौवनमापतुः

કનિષ્ઠ સુકર્ણનો જન્મ અશોકદત્ત નામથી થયો. પછી ક્રમે વિજયદત્ત અને અશોકદત્ત બંને યુવાનાવસ્થાને પહોંચ્યા.

Verse 51

एतस्मिन्नेव कालेतु यमुनायास्तटे शुभे । अनावृष्ट्या तु दुर्भिक्षमभूद्द्वादशवार्षि कम्

એ જ સમયે, યમુનાના શુભ કાંઠે, અનાવૃષ્ટિના કારણે બાર વર્ષ ચાલે એવો દુર્ભિક્ષ ઊભો થયો.

Verse 52

गोविंदस्वामिनामा तु ब्राह्मणो वेदपारगः । दुर्भिक्षोपहतां दृष्ट्वा तदानीं स निजां पुरीम्

ગોવિંદસ્વામી નામનો એક બ્રાહ્મણ હતો, જે વેદોમાં પારંગત હતો. તે સમયે પોતાની નગરીને દુર્ભિક્ષથી પીડિત જોઈ તેણે…

Verse 53

प्रययौ काशनिगरं सपुत्रः सह भार्यया । स प्रयागं समासाद्य द्वं दृष्ट्वा महावटम्

તે પુત્ર અને પત્ની સાથે કાશી-નગર તરફ પ્રયાણ કર્યો. પ્રયાગ પહોંચીને તેણે મહાવટ નામના મહાન વડવૃક્ષનું દર્શન કર્યું.

Verse 54

कपालमालाभरणं सोऽपश्यद्यतिनं पुरः । गोविंदस्वामिनामा तु नमश्चक्रे स तं मुनिम्

તેના આગળ કપાલમાળાથી શોભિત એક યતિ દેખાયો. ગોવિંદસ્વામી નામના બ્રાહ્મણે તે મુનિને ભક્તિપૂર્વક નમસ્કાર કર્યો.

Verse 55

सपुत्रस्य सभार्यस्य सोऽवादीदाशिषो मुनिः । इदं च वचनं प्राह गोविंदस्वामिनं प्रति

તે મુનિએ પુત્ર અને પત્ની સહિત તેને આશીર્વાદ આપ્યા. પછી ગોવિંદસ્વામી પ્રત્યે આ વચન કહ્યું.

Verse 56

ज्येष्ठेनानेन पुत्रेण सांप्रतं ब्राह्मणोत्तम । क्षिप्रं विजयदत्तेन वियोगस्ते भविष्यति

હે બ્રાહ્મણોત્તમ! આ જ્યેષ્ઠ પુત્ર વિજયદત્તથી તારો શીઘ્ર જ વિયોગ થશે.

Verse 57

इति तस्य वचः श्रुत्वा गोविंदस्वामिनामकः । सूर्ये चास्तं गते तत्र सांध्यं कर्म समाप्य च

તે વચન સાંભળી ગોવિંદસ્વામી નામનો તે પુરુષ—ત્યાં સૂર્ય અસ્ત ગયા પછી—સંધ્યા-કર્મ કરી પૂર્ણ કર્યું.

Verse 58

सभार्यः ससुतो विप्रः सुदूराध्वसमाकुलः । उवास तस्यां शर्वर्य्यां शून्ये वै देवतालये

તે બ્રાહ્મણ પત્ની અને પુત્રসহ દૂરના માર્ગના શ્રમથી વ્યાકુળ થઈ, તે રાત્રે ખાલી દેવાલયમાં રહ્યો।

Verse 59

तदा त्वशोकदत्तश्च ब्राह्मणी च समाकुलौ । वस्त्रेणास्तीर्य पृथिवीं रात्रौ निद्रां समापतुः

ત્યારે અશોકદત્ત અને બ્રાહ્મણી બંને વ્યાકુળ થઈ, વસ્ત્ર પાથરી જમીન પર રાત્રે સૂઈ ગયા।

Verse 60

ततो विजयदत्तस्तु दूरमार्गविलंघनात् । बभूवात्यंतमलसो भृशं शीतज्वरार्दितः

પછી વિજયદત્ત દૂરના માર્ગના અતિશ્રમથી અત્યંત શિથિલ થયો અને ભારે શીતજ્વરથી પીડિત થયો।

Verse 61

गोविंदस्वामिना पित्रा शीतवबाधानिवृत्तये । गाढमालिंग्यमानोऽपि शीतबाधां न सोऽत्यजत्

પિતા ગોવિંદસ્વામીએ શીતબાધા દૂર કરવા તેને ઘનિષ્ઠ રીતે આલિંગન કર્યું, છતાં તે શીતપીડાથી મુક્ત ન થયો।

Verse 62

बाधतेऽत्यर्थमधुना तात मां शीतलो ज्वरः । एतद्बाधानिवृत्त्यर्थं वह्निमानय मा चिरम्

તે બોલ્યો—“તાત, આ શીતજ્વર અત્યારે મને અત્યંત પીડાવે છે; આ પીડા નિવારવા વિલંબ કર્યા વિના અગ્નિ લાવી આપો।”

Verse 63

इति पुत्रवचः श्रुत्वा सर्वत्राग्निं गवेषयन् । अलब्धवह्निः प्रोवाच पुन रभ्येत्य पुत्रकम्

પુત્રના વચન સાંભળી પિતાએ સર્વત્ર અગ્નિ શોધી. પરંતુ અગ્નિ ન મળતાં તે ફરી પાછો આવી પુત્રને બોલ્યો.

Verse 64

न वह्निं पुत्र विंदामि मार्गमाणोऽपि सर्वशः । रात्रिमध्ये तु संप्राप्ते द्वारेषु पिहितेषु च

હે પુત્ર, સર્વ રીતે શોધ્યા છતાં મને અગ્નિ મળ્યો નથી. હવે મધ્યરાત્રિ આવી ગઈ છે અને દ્વારો પણ બંધ છે.

Verse 65

निद्रापरवशाः पौरा नैव दास्यंति पावकम् । इत्थं विजयदत्तोऽसावुक्तः पित्रा ज्वरातुरः

નિદ્રાથી વશ થયેલા નગરવાસીઓ અગ્નિ આપશે નહીં. એમ કહી પિતાએ જ્વરથી પીડિત વિજયદત્તને જણાવ્યું.

Verse 66

ययाचे वह्निमेवासौ पितरं दीनया गिरा । शीतज्वरसमुद्भूतशीतबाधाप्रपीडितम्

ત્યારે તેણે દયનીય વાણીથી પિતાને માત્ર અગ્નિ માટે જ વિનંતી કરી; શીતજ્વરથી ઊભી થયેલી ઠંડીની પીડા તેને સતાવતી હતી.

Verse 67

हिमशीकरवान्वायुर्द्विगुणं बाधतेऽद्य माम् । वह्निर्न लब्ध इति वै मिथ्यैवोक्तं पितस्त्वया

હિમશીકારોથી ભરેલો આ પવન આજે મને દ્વિગુણ કષ્ટ આપે છે. ‘અગ્નિ મળ્યો નથી’—હે પિતા, તમે નિશ્ચયે અસત્ય કહ્યું છે.

Verse 68

दूरादेष पुरोभागे ज्वालामालासमाकुलः । शिखाभिर्लेलिहानोभ्रं दृश्यते पश्य पावकः

જો—દૂરથી આગળ સામે જ્વાળામાળાઓથી ભરેલો પાવક દેખાય છે; તેની શિખાઓ જાણે આકાશને ચાટી રહી હોય તેમ લાગે છે।

Verse 69

तं वह्निमानय क्षिप्रं तात शीतनिवृत्तये । इत्युक्तवन्तं तं पुत्रं स पिता प्रत्यभाषत

“પિતા, ઠંડી દૂર કરવા માટે તે અગ્નિને ઝડપથી લઈ આવો.” એમ પુત્રે કહ્યે પિતાએ તેને ઉત્તર આપ્યો।

Verse 70

नानृतं वच्मि पुत्राद्य सत्यमेव ब्रवीम्यहम् । वह्निमान्योऽयमुद्देशो दूरादेव विलोक्यते

પુત્ર, આજે હું અસત્ય બોલતો નથી; હું માત્ર સત્ય જ કહું છું. અગ્નિ છે એમ જણાતો આ પ્રદેશ દૂરથી જ એવો દેખાય છે।

Verse 71

पितृकाननदेशं तं पुत्र जानीहि सांप्रतम् । यद्येषोभ्रंलिहज्वालः पुरस्ताज्ज्वलतेऽनलः

પુત્ર, હવે જાણ—તે સ્થાન પિતૃઓનું કાનનદેશ છે. આગળ જે અનલ જ્વલિત છે, તેની જ્વાળાઓ આકાશને ચાટતી હોય તેવી; તે ત્યાં જ છે।

Verse 72

पुत्र वित्रासजनकं तं जानीहि चितानलम् । अमंगलो न सेव्योऽयं चिताग्निः स्पर्शदूषितः

પુત્ર, ભયજનક તે અગ્નિને ચિતાનલ તરીકે જાણ. આ અમંગળ છે; તેનો સેવન/ઉપયોગ ન કરવો; ચિતાગ્નિ સ્પર્શદોષથી દૂષિત છે।

Verse 73

तस्य चायुःक्षयं याति सेवते यश्चितानलम् । तस्मात्तवायुर्हानिर्मा भूयादिति मया सुत

જે ચિતાની અગ્નિનો આશ્રય લે છે તેની આયુષ્યક્ષય થાય છે. તેથી, પુત્ર, તારા આયુષ્યની હાનિ ન થાય એ માટે મેં આમ કહ્યું છે.

Verse 74

अमंगलस्तथा स्पृश्यो नानीतोऽयं चितानलः । इत्युक्तवंतं पितरं स दीनः प्रत्यभाषत

આ અમંગળ છે અને સ્પર્શયોગ્ય નથી; આ ચિતાગ્નિ લાવવી નહિ. પિતાએ એમ કહ્યે ત્યારે પુત્ર ઉદાસ થઈને પ્રતિઉત્તર બોલ્યો.

Verse 75

अयं शवानलो वा स्यादध्वरानल एव वा । सर्वथानीयतामेष नोचेन्मे मरणं भवेत्

આ શવાગ્નિ હોય કે યજ્ઞાગ્નિ—જે હોય તે હોય—આને કોઈપણ રીતે અવશ્ય લાવવું જ પડશે; નહીંતર મારું મરણ થશે.

Verse 76

पुत्रस्नेहाभिभूतोऽथ समाहर्तुं चितानलम् । गोविंदस्वामिनामा तु श्मशानं शीघ्रमभ्यगात्

પુત્રસ્નેહથી અભિભૂત ગોવિંદસ્વામી ચિતાગ્નિ લાવવા માટે ઝડપથી શ્મશાન તરફ ગયો.

Verse 77

गोविंदस्वामिनि गते समाहर्तुं चितानलम् । तूर्णं विजयदत्तोऽपि तदा गच्छंतमन्वयात्

ગોવિંદસ્વામી ચિતાગ્નિ લાવવા ગયા ત્યારે, વિજયદત્ત પણ તત્કાળ ઝડપથી તેમની પાછળ ગયો.

Verse 79

संप्राप्य तापनिकटं विकीर्णास्थि चितानलम् । आलिंगन्निव सोद्वेगं शनैर्निर्वृतिमाप्तवान्

તે ચિતાની અગ્નિના તાપની નજીક પહોંચ્યો; આસપાસ હાડકાં વિખેરાયેલા હતા. જાણે તેને આલિંગન કરતો હોય તેમ, અંદર ઉદ્વેગ હોવા છતાં, ધીમે ધીમે ભયંકર તૃપ્તિ પ્રાપ્ત કરી.

Verse 80

इति तस्य वचः श्रुत्वा पुत्रस्य ब्राह्मणोत्तमः । निपुणं तं निरूप्यैतद्वचनं पुनरब्रवीत्

પુત્રના આ વચનો સાંભળી ઉત્તમ બ્રાહ્મણે તેને સૂક્ષ્મ રીતે નિરીક્ષી, પછી ફરી આ વચન બોલ્યા.

Verse 81

गोविंदस्वाम्युवाच । एतत्कपालमनलज्वालावलयवर्तुलम् । वसाकीकसमांसाढ्यमेतद्रक्तांबुजोपमम्

ગોવિંદસ્વામીએ કહ્યું—આ કપાળ અગ્નિની જ્વાળાઓના વલયથી ઘેરાયેલું છે; તેમાં ચરબી, સ્નાયુ અને માંસ ભરપૂર છે, અને તે રક્તવર્ણ કમળ સમાન લાગે છે.

Verse 82

द्विजस्य सूनुः श्रुत्वेति काष्ठाग्रेण जघान तत् । येन तत्स्फुटनोद्गीर्णवसासिक्तमुखोऽभवत्

આ સાંભળી દ્વિજપુત્રે લાકડાના અગ્રભાગથી તેને પ્રહાર કર્યો. તે ઘા થી તે ફાટી ગયું અને છાંટેલી ચરબી તેના ચહેરા પર લાગી ગઈ.

Verse 83

कपालघट्टनाद्रक्तं यत्संसक्तं मुखे तदा । जिह्वया लेलिहानोऽसौ मुहुस्तद्रक्तमा स्वदत्

કપાળ પર પ્રહારથી જે રક્ત ત્યારે તેના ચહેરા પર ચોંટ્યું હતું, તેને તે જીભથી વારંવાર ચાટી, તે રક્તનો સ્વાદ ફરી ફરી માણતો રહ્યો.

Verse 84

आस्वाद्यैवं समादाय तत्कपालं समाकुलः । पीत्वा वसां महाकायो बभूवातिभयंकरः

આ રીતે આસ્વાદ કરીને, વ્યાકુળ થઈ તે કપાલને પકડી લીધો; વસાનું પાન કરતાં જ તે મહાકાય બની ગયો—અતિભયંકર.

Verse 85

सद्यो वेता लतां प्राप तीक्ष्णदंष्ट्रस्तदा निशि । तस्याट्टहासघोषेण दिशश्च प्रदिशस्तदा

તત્ક્ષણે રાત્રિમાં તે તીક્ષ્ણ દંષ્ટ્રાવાળો વેતાળ થયો; તેના અট্টહાસના ઘોષથી દિશા અને પ્રદિશા ગુંજી ઊઠ્યાં.

Verse 86

द्यौरतरिक्षं भूमिश्च स्फुटिता इव सर्वशः । तस्मिन्वेगात्समाकृष्य पितरं हन्तुमुद्यते

સ્વર્ગ, અંતરિક્ષ અને પૃથ્વી સર્વત્ર જાણે ફાટી ગયાં હોય તેમ લાગ્યું; પછી તે ક્રોધવેગે પિતાને ખેંચી, તેને મારવા ઉદ્યત થયો.

Verse 87

मा कृथाः साहसमिति प्रादुरासीद्वचो दिवि । स दिव्यां गिरमाकर्ण्य वेतालोऽतिभयंकरः

‘સાહસ ન કર!’ એવા વચન આકાશમાં અચાનક પ્રગટ થયા; તે દિવ્ય વાણી સાંભળી અતિભયંકર વેતાળ થંભી ગયો.

Verse 88

पितरं तं परित्यज्य महावेगसमन्वितः । तूर्णमाकाशमाविश्य प्रययावस्खलद्गतिः

પિતાને ત્યજી, મહાવેગથી યુક્ત થઈ, તુરંત આકાશમાં પ્રવેશ્યો અને અડચણ વિના ઉડી ગયો.

Verse 89

स गत्वा दूरमध्वानं वेतालैः सह संगतः । तमागतं समालोक्य वेतोलास्सर्व एव ते

તે લાંબો માર્ગ જઈ વેતાલો સાથે જોડાયો. તેને આવતો જોઈ તે બધા વેતાલો તેની તરફ વળ્યા.

Verse 90

कपालस्फोटनादेष वेतालत्वं यदाप्तवान् । कपालस्फोटनामानमाह्वयांचक्रिरे ततः

કપાળ ફૂટવાથી જ તેણે વેતાલત્વ મેળવ્યું હતું; તેથી તેઓએ તેને ‘કપાલસ્ફોટ’—અર્થાત્ ‘ખોપરી ફોડનાર’ નામે બોલાવ્યો.

Verse 91

ततः कपालस्फोटो ऽसौ वेतालैः सर्वतो वृतः । नरास्थिभूषणाख्यस्य सद्यो वेतालभूपतेः

પછી કપાલસ્ફોટ ચારેય તરફથી વેતાલોથી ઘેરાઈ, નરાસ્થિભૂષણ નામના વેતાલ-રાજાના સન્નિધાને તરત પહોંચ્યો.

Verse 92

अन्तिकं सहसा प्राप महाबलसमन्वितः । नरास्थिभूषणश्चैनं सेनाप तिमकल्पयत्

તે મહાબળથી યુક્ત થઈ અચાનક નજીક પહોંચ્યો; અને નરાસ્થિભૂષણે તેને સેનાપતિ તરીકે નિમ્યો.

Verse 93

तं कदाचित्तु गन्धर्वश्चित्रसेनाभिधो बली । नरास्थिभूषणं संख्ये न्यवधीत्सोऽपि संस्थितः

એક સમયે ચિત્રસેન નામના બલવાન ગંધર્વે યુદ્ધમાં નરાસ્થિભૂષણનો વધ કર્યો; અને તે (કપાલસ્ફોટ) પણ અડગ રહ્યો.

Verse 94

नरास्थिभूषणे तस्मि न्गन्धर्वेण हते युधि । तदा कपालस्फोटोऽसौ तत्पदं समवाप्तवान्

યુદ્ધમાં ગંધર્વના હાથે તે નરાસ્થિભૂષણ હણાયો ત્યારે, એ જ ક્ષણે કપાલસ્ફોટે પણ એ જ પદ (ગતિ) પ્રાપ્ત કર્યું।

Verse 95

विद्याधरेन्द्रस्य सुतः सुदर्शनो मनुष्यतां वै प्रथमं स गत्वा । वेतालतां प्राप्य महर्षिशापात्क्रमाच्च वेतालपतिर्बभूव

વિદ્યાધરેન્દ્રનો પુત્ર સુદર્શન પ્રથમ મનુષ્યત્વમાં પડ્યો; પછી મહર્ષિના શાપથી વેતાલત્વ પામી, ક્રમે વેતાલોનો અધિપતિ બન્યો।