Adhyaya 46

Verse 1

श्रीराम उवाच । पंपारण्ये वयं दीनास्त्वया वानरपुंगव । आश्वासिताः कारयित्वा सख्यमादित्यसूनुना

શ્રીરામ બોલ્યા—હે વાનરપુંગવ! પંપા-અરણ્યમાં અમે દીન હતા ત્યારે તું જ અમને આશ્વાસન આપ્યું અને આદિત્યપુત્ર (સુગ્રીવ) સાથે અમારું સખ્ય કરાવ્યું।

Verse 2

त्वां दृष्ट्वा पितरं बन्धून्कौसल्यां जननीमपि । न स्मरामो वयं सर्वान्मे त्वयोपकृतं बहु

તમને જોઈને અમે પિતા, બંધુજનો અને જનની કૌશલ્યાને પણ હવે સ્મરતા નથી; કારણ કે તમે મારા પર અતિ મહાન ઉપકાર કર્યો છે.

Verse 3

मदर्थं सागरस्तीर्णो भवता बहु योजनः । तलप्रहाराभिहतो मैनाकोऽपि नगोत्तमः

મારા માટે તમે અનેક યોજન વિસ્તૃત સાગરને પાર કર્યો; અને તમારા કરતલના પ્રહારથી પર્વતશ્રેષ્ઠ મૈનાક પણ આઘાત પામ્યો.

Verse 4

नागमाता च सुरसा मदर्थं भवता जिता । छायाग्रहां महाक्रूराम वधीद्राक्षसीं भवान्

મારા માટે તમે નાગમાતા સુરસાને જીત્યા; અને છાયા પકડી લેતી અતિ ક્રૂર રાક્ષસીને પણ તમે વધ કરી.

Verse 5

सायं सुवेलमासाद्य लंकामाहत्य पाणिना । अयासी रावणगृहं मदर्थं त्वं महाकपे

સાંજ સમયે સુવેલ પર પહોંચી તમે હાથથી લંકા પર પ્રહાર કર્યો અને મારા માટે, હે મહાકપિ, રાવણના ગૃહ તરફ આગળ વધ્યા.

Verse 6

सीतामन्विष्य लंकायां रात्रौ गतभयो भवान् । अदृष्ट्वा जानकीं पश्चादशोकवनिकां ययौ

રાત્રે લંકામાં સીતાને શોધતા તમે નિર્ભય રહ્યા; અને જાનકીને ન જોઈ પછી તમે અશોકવાટિકામાં ગયા.

Verse 7

नमस्कृत्य च वैदेहीमभिज्ञानं प्रदाय च । चूडामणिं समादाय मदर्थं जानकीकरात्

વૈદેહીને નમસ્કાર કરીને અને ઓળખનું ચિહ્ન આપીને, મારા હિતાર્થે જાનકીના હાથમાંથી ચૂડામણિ તું ગ્રહણ કરી।

Verse 8

अशोकवनिकावृक्षानभांक्षीस्त्वं महाकपे । ततस्त्वशीतिसाहस्रान्किंकरान्नाम राक्षसान्

હે મહાકપે! તું અશોકવાટિકાના વૃક્ષો તોડી નાંખ્યા; પછી ‘કિંકાર’ નામના એંસી હજાર રાક્ષસોનો સંહાર કર્યો।

Verse 9

रावणप्रतिमान्युद्धे पत्यश्वेभरथाकुलान् । अवधीस्त्वं मदर्थे वै महाबलपराक्रमान्

યુદ્ધમાં રાવણસમાન, મહાબળ અને પરાક્રમશાળી, પદાતિ-અશ્વ-ગજ-રથોથી ઘેરાયેલા તે રાક્ષસોને તું મારા હિતાર્થે વધ કર્યો।

Verse 10

ततः प्रहस्ततनयं जंबुमालिनमागतम् । अवधीन्मंत्रितनयान्सप्त सप्तार्चिवर्चसः

પછી પ્રહસ્તનો પુત્ર જંબુમાલિન આગળ આવ્યો ત્યારે તું તેને વધ કર્યો; તેમજ સાત જ્વાળાઓ સમા તેજસ્વી મંત્રીઓના સાત પુત્રોને પણ તું સંહાર્યા।

Verse 11

पंच सेनापतीन्पश्चादनयस्त्वं यमालयम् । कुमारमक्षमवधीस्ततस्त्वं रणमूर्धनि

ત્યારબાદ તું પાંચ સેનાપતિઓને યમાલયે પહોંચાડ્યા; પછી યુદ્ધના શિખરે તું રાજકુમાર અક્ષનો વધ કર્યો।

Verse 12

तत इन्द्रजिता नीतो राक्षसेंद्र सभां शुभाम् । तत्र लंकेश्वरं वाचा तृणीकृत्यावमन्य च

પછી ઇન્દ્રજિત તેને રાક્ષસેન્દ્રની શુભ સભામાં લઈ ગયો. ત્યાં તેણે વાણીથી લંકેશ્વરને તૃણ સમાન ગણી ખુલ્લેઆમ અવમાનના કરી.

Verse 13

अभांक्षीस्त्वं पुरीं लंकां मदर्थं वायुनंदन । पुनः प्रतिनिवृत्तस्त्वमृष्यमूकं महागिरिम्

હે વાયુનંદન! મારા હિતાર્થે તું લંકાપુરી તરફ દૃષ્ટિ રાખી; અને પછી ફરી મહાગિરિ ઋષ્યમૂક પર પાછો ફર્યો.

Verse 14

एवमादि महादुःखं मदर्थं प्राप्तवानसि । त्वमत्र भूतले शेषे मम शोकमुदीरयन्

આ રીતે અને અન્ય અનેક રીતે મારા હિતાર્થે તું મહાદુઃખ ભોગવ્યું; છતાં અહીં ભૂતલ પર રહીને તું મારા શોકને ફરી ઉદભવિત કરે છે.

Verse 15

अहं प्राणान्परित्यक्ष्ये मृतोऽसि यदि वायुज । सीतया मम किं कार्यं लक्ष्मणेनानुजेन वा

હે વાયુજ! જો તું મર્યો હોય તો હું પણ પ્રાણ ત્યજી દઈશ. ત્યારે સીતાથી મને શું કામ—અથવા અનુજ લક્ષ્મણથી પણ શું?

Verse 16

भरतेनापि किं कार्यं शत्रुघ्नेन श्रियापि वा । राज्येनापि न मे कार्यं परेतस्त्वं कपे यदि

ભરતથી પણ મને શું કામ, શત્રુઘ્નથી કે સમૃદ્ધિથી પણ શું? હે કપે! જો તું પરલોક પામ્યો હોય તો મને રાજ્યની પણ જરૂર નથી.

Verse 17

उत्तिष्ठ हनुमन्वत्स किं शेषेऽद्य महीतले । शय्यां कुरु महाबाहो निद्रार्थं मम वानर

ઉઠો, પ્રિય હનુમાન! આજે ધરતી પર કેમ સૂઈ રહ્યા છો? હે મહાબાહુ વાનર, મારી નિદ્રા માટે શય્યા તૈયાર કરો।

Verse 18

कन्दमूलफलानि त्वमाहारार्थं ममाहर । स्नातुमद्य गमिष्यामि शीघ्रं कलशमानय

મારા આહાર માટે કંદમૂળ અને ફળો લાવી આપો. આજે હું સ્નાન કરવા જઈશ—ઝડપથી કલશ લાવો।

Verse 19

अजिनानि च वासांसि दर्भांश्च समुपाहर । ब्रह्मास्त्रेणावबद्धोऽहं मोचितश्च त्वया हरे

મૃગચર્મ, વસ્ત્રો અને પવિત્ર દર્ભ પણ લાવી આપો. હે હરિ (વાનર), હું બ્રહ્માસ્ત્રથી બંધાયો હતો; તમે મને મુક્ત કર્યો।

Verse 20

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा ह्यौषधानयनेन वै । लक्ष्मणप्राणदाता त्वं पौलस्त्यमदनाशनः

ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે જીવનદાયી ઔષધિઓ લાવી તમે લક્ષ્મણના પ્રાણદાતા બન્યા અને પૌલસ્ત્ય વંશના ગર્વનો નાશ કર્યો।

Verse 21

सहायेन त्वया युद्धे राक्षसा न्रावणादिकान् । निहत्यातिबलान्वीरानवापं मैथिलीमहम्

યુદ્ધમાં તમે સહાયક બન્યા તેથી મેં રાવણ આદિ અતિબલવાન રાક્ષસવીરોનો વધ કરીને મૈથિલીને ફરી પ્રાપ્ત કરી।

Verse 22

हनूमन्नंजनासूनो सीताशोकविनाशन । कथमेवं परित्यज्य लक्ष्मणं मां च जानकीम्

હે હનુમાન, અંજના-સુત, સીતાના શોકનો વિનાશ કરનાર! લક્ષ્મણ, મને અને જાનકીને આમ ત્યજીને તું અહીં કેવી રીતે આવ્યો?

Verse 23

अप्रापयित्वायोध्यां त्वं किमर्थं गतवानसि । क्व गतोसि महावीर महाराक्षसकण्टक

અયોધ્યા સુધી પહોંચાડ્યા વિના તું શા માટે ચાલ્યો ગયો? ક્યાં ગયો છે, હે મહાવીર, મહારાક્ષસો માટે કાંટા સમાન?

Verse 24

इति पश्यन्मुखं तस्य निर्वाक्यं रघुनंदनः । प्ररुदन्नश्रुजालेन सेचयामास वायुजम्

આ રીતે કહી તેની મુખાકૃતિ તરફ જોઈ—વાણી રહિત—રઘુનંદન રડી પડ્યા અને આંસુઓની ધારાથી વાયુપુત્રને ભીંજવી દીધો.

Verse 25

वायुपुत्रस्ततो मूर्च्छामपहाय शनैर्द्विजाः । पौलस्त्यभयसंत्रस्तलोकरक्षार्थमागतम्

પછી વાયુપુત્ર ધીમે ધીમે મૂર્છા છોડીને—હે દ્વિજગણ—પૌલસ્ત્ય (રાવણ)ના ભયથી ત્રસ્ત લોકની રક્ષા માટે આવેલા (શ્રીરામને) જોયા.

Verse 26

आश्रित्य मानुषं भावं नारायणमजं विभुम् । जानकीलक्ष्मणयुतं कपिभिः परिवारितम्

તેને માનુષભાવ આશ્રય કરેલા અજ, વિભુ નારાયણને જોયા—જાનકી અને લક્ષ્મણ સાથે, તથા કપિઓ દ્વારા પરિઘેરાયેલા.

Verse 27

कालांभोधरसंकाशं रणधूलिसमुक्षितम् । जटामण्डलशोभाढ्यं पुण्डरीकायतेक्षणम्

તે વરસાદી મેઘ સમો શ્યામ હતો, રણની ધૂળથી આવૃત; જટામંડળની શોભાથી વિભૂષિત, અને કમળદળ સમા નેત્રોવાળો—એ રીતે તેને તેણે જોયો।

Verse 28

खिन्नं च बहुशो युद्धे ददर्श रघुनंदनम् । स्तूयमानममित्रघ्नं देवर्षिपितृकिन्नरैः

તેણે રઘુનંદનને જોયો—ઘણા યુદ્ધોથી થાકેલો, છતાં શત્રુઘ્ન—જેનાં દેવર્ષિ, પિતૃગણ અને કિન્નરો સ્તુતિ કરતા હતા।

Verse 29

दृष्ट्वा दाशरथिं रामं कृपाबहुलचेतसम् । रघुनाथकरस्पर्शपूर्णगात्रः स वानरः

દશરથનંદન રામને—કૃપાથી ભરપૂર ચિત્તવાળા—જોઈને, તે વાનર રઘુનાથના કરસ્પર્શથી ફરી સંપૂર્ણ દેહવાળો થયો।

Verse 30

पतित्वा दण्डवद्भूमौ कृतांजलिपुटो द्विजाः । अस्तौषीज्जानकीनाथं स्तोत्रैः श्रुतिमनोहरैः

ભૂમિ પર દંડવત્ પડી અને અંજલિ જોડીને—હે દ્વિજોઃ—તેણે જાનકીનાથની સ્તુતિ કરી, શ્રવણને મનોહર એવા સ્તોત્રોથી।

Verse 31

हनूमानुवाच । नमो रामाय हरये विष्णवे प्रभविष्णवे । आदिदेवाय देवाय पुराणाय गदाभृते

હનુમાન બોલ્યા—રામને નમસ્કાર; હરિ, વિષ્ણુ, સર્વશક્તિમાન પ્રભુને નમસ્કાર; આદિદેવ, દિવ્ય દેવ, પુરાતન, અને ગદાધારીને નમસ્કાર।

Verse 32

विष्टरे पुष्पकं नित्यं निविष्टाय महात्मने । प्रहृष्टवानरानीकजुष्टपादांबुजाय ते

હે મહાત્મન્, તમને નમસ્કાર—જે નિત્ય પુષ્પક આસન પર વિરાજમાન છો; હર્ષિત વાનર સેનાઓ જેનાં કમળચરણોની સેવા કરે છે.

Verse 33

निष्पिष्ट राक्षसेंद्राय जगदिष्टविधायिने । नमः सहस्रशिरसे सहस्रचरणाय च

રાક્ષસેન્દ્રને ચકનાચૂર કરનાર, જગતના હિતનું વિધાન કરનાર તમને નમઃ; સહસ્રશિર અને સહસ્રચરણવાળાને પ્રણામ.

Verse 34

सहस्राक्षाय शुद्धाय राघवाय च विष्णवे । भक्तार्तिहारिणे तुभ्यं सीतायाः पतये नमः

સહસ્રનેત્ર, પરમ શુદ્ધ, રાઘવ—વિષ્ણુ સ્વરૂપ—ભક્તોની આર્તિ હરનાર, સીતાપતિ તમને નમસ્કાર.

Verse 35

हरये नारसिंहाय दैत्यराजविदारिणे । नमस्तुभ्यं वराहाय दंष्ट्रोद्धृतवसुन्धर

દૈત્યરાજને વિદારનાર હરી-નરસિંહને નમસ્કાર; અને દંષ્ટ્રા પર વસુંધરા ઉઠાવનાર વરાહરૂપ તમને પ્રણામ.

Verse 36

त्रिविक्रमाय भवते बलियज्ञ विभेदिने । नमो वामनरूपाय नमो मंदरधारिणे

બલિના યજ્ઞને ભેદનાર ત્રિવિક્રમને નમઃ; વામનરૂપને નમઃ; મન્દર પર્વત ધારણ કરનારને નમઃ.

Verse 37

नमस्ते मत्स्यरूपाय त्रयीपालनकारिणे । नमः परशुरामाय क्षत्रियांतकराय ते

ત્રયી વેદોના પાલનકર્તા મત્સ્યરૂપને નમસ્કાર. દુષ્ટ ક્ષત્રિયોના અંતકર્તા પરશુરામરૂપને પ્રણામ.

Verse 38

नमस्ते राक्षसघ्नाय नमो राघवरूपिणे । महादेव महाभीम महाकोदण्डभेदिने

રાક્ષસઘ્નને નમસ્કાર; રાઘવરૂપને નમો નમઃ. હે મહાદેવ, હે મહાભીમ, હે મહાકોદંડભેદી, તમને પ્રણામ.

Verse 39

क्षत्रियांतकरक्रूरभार्गवत्रासकारिणे । नमोऽस्त्वहिल्या संतापहारिणे चापहारिणे

ક્ષત્રિયાંતક, ક્રૂર ભાર્ગવને ભય આપનાર તમને નમોસ્તુ. અહલ્યાનો સંતાપ હરનાર અને ધનુષ ધારણ કરનાર તમને પ્રણામ.

Verse 40

नागायुतवलोपेतताटकादेहहारिणे । शिलाकठिनविस्तारवालिवक्षोविभेदिने

દસ હજાર હાથીઓના બળથી યુક્ત તાટકાનો દેહ નાશ કરનારને નમસ્કાર. શિલા સમ કઠોર અને વિશાળ વાલીના વક્ષને ભેદનારને પ્રણામ.

Verse 41

नमो माया मृगोन्माथकारिणेऽज्ञानहारिणे । दशस्यंदनदुःखाब्धिशोषणागस्त्यरूपिणे

માયામૃગના મોહને નાશ કરનાર અને અજ્ઞાન હરનાર તમને નમો નમઃ. દશાનને રચેલા દુઃખસાગરને અગસ્ત્યરૂપે શોષી નાખનારને પ્રણામ.

Verse 42

अनेकोर्मिसमाधूतसमुद्रमदहारिणे । मैथिलीमानसां भोजभानवे लोकसाक्षिणे

અસંખ્ય તરંગોથી કંપિત સમુદ્રનો ગર્વ હરનાર, મૈથિલીના હૃદય-કમળને વિકસાવનાર સૂર્યસ્વરૂપ, અને સર્વ લોકોના સાક્ષી પ્રભુને નમસ્કાર।

Verse 43

राजेंद्राय नमस्तुभ्यं जानकीपतये हरे । तारकब्रह्मणे तुभ्यं नमो राजीवलोचन

હે રાજેન્દ્ર! તમને નમસ્કાર; હે જાનકીપતિ હરિ! તમને નમસ્કાર। હે રાજીવલોચન! તારક પરબ્રહ્મ સ્વરૂપે તમને વારંવાર પ્રણામ।

Verse 44

रामाय रामचन्द्राय वरेण्याय सुखात्मने । विश्वामित्रप्रियायेदं नमः खरविदारिणे

રામ, રામચન્દ્ર—પરમ વરેણ્ય, જેમનું સ્વરૂપ મંગલમય આનંદ છે; વિશ્વામિત્રપ્રિય, અને ખરનો વિદારક—તમને આ નમસ્કાર।

Verse 45

प्रसीद देवदेवेश भक्तानामभयप्रद । रक्ष मां करु णासिंधो रामचन्द्र नमोऽस्तु ते

હે દેવદેવેશ! પ્રસન્ન થાઓ, ભક્તોને અભય આપનાર. હે કરુણાસાગર રામચન્દ્ર! મારી રક્ષા કરો—તમને નમસ્કાર।

Verse 46

रक्ष मां वेदवचसामप्यगोचर राघव । पाहि मां कृपया राम शरणं त्वामुपैम्यहम्

હે રાઘવ! વેદવાણીની પહોંચથી પણ પરે, મારી રક્ષા કરો. હે રામ! કૃપાથી મને બચાવો; હું તમારી શરણમાં આવું છું।

Verse 47

रघुवीर महामोहमपाकुरु ममाधुना । स्नाने चाचमने भुक्तो जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु

હે રઘુવીર! મારો મહામોહ અત્યારે જ દૂર કર—સ્નાન અને આચમનમાં, ભોજન કરતી વેળાએ, તેમજ જાગ્રત્, સ્વપ્ન અને સુષુપ્તિ અવસ્થાઓમાં પણ।

Verse 48

सर्वावस्थासु सर्वत्र पाहि मां रघुनंदन । महिमानं तव स्तोतुं कः समर्थो जगत्त्रये

હે રઘુનંદન! સર્વ અવસ્થાઓમાં સર્વત્ર મારી રક્ષા કર. ત્રિલોકમાં તારી મહિમાનું સંપૂર્ણ સ્તવન કોણ કરી શકે?

Verse 49

त्वमेव त्वन्महत्त्वं वै जानासि रघुनंदन । इति स्तुत्वा वायुपुत्रो रामचंद्रं घृणानिधिम्

હે રઘુનંદન! તારા પોતાના મહત્ત્વને તું જ સાચે જાણે છે. એમ સ્તુતિ કરીને વાયુપુત્ર (હનુમાન) કરુણાનિધિ રામચંદ્રને સ્તવતો રહ્યો.

Verse 50

सीतामप्यभितुष्टाव भक्तियुक्तेन चेतसा । जानकि त्वां नमस्यामि सर्वपापप्रणाशिनीम्

ભક્તિયુક્ત ચિત્તથી તેણે સીતાજીની પણ સ્તુતિ કરી—“હે જાનકી! હું તમને નમસ્કાર કરું છું; તમે સર્વ પાપોનો નાશ કરનારાં છો.”

Verse 51

दारिद्र्यरणसंहर्त्रीं भक्तानामिष्टदायिनीम् । विदेहराजतनयां राघवानंदकारिणीम्

હું વિદેહરાજની પુત્રીને નમસ્કાર કરું છું—જે દારિદ્ર્યરૂપ रणનો સંહાર કરે છે, ભક્તોને ઇષ્ટ ફળ આપે છે, અને રાઘવને આનંદ આપનાર છે.

Verse 52

भूमेर्दुहितरं विद्यां नमामि प्रकृतिं शिवाम् । पौलस्त्यैश्वर्यसंहर्त्रीं भक्ताभीष्टां सरस्वतीम्

હું ભૂમિની પુત્રી એવી વિદ્યાને—શિવમય શુભ પ્રકૃતિને—નમસ્કાર કરું છું; જે પૌલસ્ત્ય (રાવણ) વંશના ઐશ્વર્યનો સંહાર કરનારી અને સરસ્વતીરૂપે ભક્તોના અભીષ્ટ આપનારી છે।

Verse 53

पतिव्रताधुरीणां त्वां नमामि जनकात्मजाम् । अनुग्रहपरामृद्धिमनघां हरिवल्लभाम्

જનકાત્મજા! હું તમને નમસ્કાર કરું છું—પતિવ્રતાઓમાં અગ્રણી, અનુગ્રહસમૃદ્ધિથી પરિપૂર્ણ, નિષ્પાપ અને હરિ (વિષ્ણુ)ની પ્રિયા।

Verse 54

आत्मविद्यां त्रयीरूपामुमारूपां नमाम्य हम् । प्रसादाभिमुखीं लक्ष्मीं क्षीराब्धितनयां शुभाम्

હું આત્મવિદ્યાને—ત્રયી (વેદત્રય) સ્વરૂપિણીને—નમસ્કાર કરું છું; ઉમારૂપિણી, ક્ષીરાબ્ધિ-તનયા, શુભ લક્ષ્મીને—જે સદા પ્રસાદ આપવા અભિમુખ છે।

Verse 55

नमामि चन्द्रभगिनीं सीतां सर्वांगसुंदरीम् । नमामि धर्मनिलयां करुणां वेदमातरम्

હું ચન્દ્રભગિની, સર્વાંગસુંદરી સીતાને નમસ્કાર કરું છું. ધર્મના નિવાસ, કરુણાસ્વરૂપા, વેદમાતાને પણ પ્રણામ કરું છું.

Verse 56

पद्मालयां पद्महस्तां विष्णुवक्षस्थलालयाम् । नमामि चन्द्रनिलयां सीतां चन्द्रनिभाननाम्

હું પદ્માલય, પદ્મહસ્તા, વિષ્ણુના વક્ષસ્થળમાં નિવાસ કરનારી સીતાને નમસ્કાર કરું છું; ચન્દ્રનિલયા, ચન્દ્રસમાન મુખવાળી સીતાને પણ પ્રણામ કરું છું.

Verse 57

आह्लादरूपिणीं सिद्धिं शिवां शिवकरीं सतीम् । नमामि विश्वजननीं रामचन्द्रेष्टवल्लभाम् । सीतां सर्वानवद्यांगीं भजामि सततं हृदा

આનંદસ્વરૂપિણી, સિદ્ધિસ્વરૂપા, શિવા તથા શિવપ્રદાયિની, પતિવ્રતા સીતાને હું નમસ્કાર કરું છું. રામચન્દ્રની અતિપ્રિય, વિશ્વજનનીને હું વંદન કરું છું. સર્વથા નિર્દોષ અંગોવાળી સીતાનું હું હૃદયથી સદા ભજન કરું છું.

Verse 58

श्रीसूत उवाच । स्तुत्वैवं हनुमान्सीतारामचन्द्रौ सभक्तिकम्

શ્રી સૂત બોલ્યા—આ રીતે ભક્તિપૂર્વક સીતાજી અને રામચન્દ્રજીની સ્તુતિ કરીને હનુમાન…

Verse 59

आनंदाश्रुपरिक्लिन्नस्तूष्णीमास्ते द्विजोत्तमाः । य इदं वायुपुत्रेण कथितं पापनाशनम्

હે દ્વિજોત્તમો! (હનુમાન) આનંદના આંસુઓથી ભીંજાઈ મૌન બેઠો રહ્યો. વાયુપુત્રે કહેલું આ (સ્તોત્ર) પાપનાશક છે.

Verse 60

स्तोत्रं श्रीरामचंद्रस्य सीतायाः पठतेऽन्वहम् । स नरो महदैश्वर्यमश्नुते वांछितं स दा

જે મનુષ્ય દરરોજ શ્રીરામચન્દ્ર અને સીતાજીનું આ સ્તોત્ર પાઠ કરે છે, તે મહાન ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કરે છે અને સદા ઇચ્છિત ફળ પામે છે.

Verse 61

अनेकक्षेत्रधान्यानि गाश्च दोग्ध्रीः पयस्विनीः । आयुर्विद्याश्च पुत्रांश्च भार्यामपि मनोरमाम्

(તેને) અનેક ખેતરો અને ધાન્ય, દૂધથી ભરપૂર દૂધાળ ગાયો; દીર્ઘ આયુષ્ય અને વિદ્યાઓ; પુત્રો તથા મનોહર પત્ની પણ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 62

एतत्स्तोत्रं सकृ द्विप्राः पठन्नाप्नोत्यसंशयः । एतत्स्तोत्रस्य पाठेन नरकं नैव यास्यति

હે દ્વિજોએ! જે આ સ્તોત્રનું એકવાર પણ પાઠ કરે છે, તે નિઃસંદેહ તેનું પુણ્ય મેળવે છે; આ સ્તોત્રપાઠથી તે નરકમાં જતો નથી.

Verse 63

ब्रह्महत्यादिपापानि नश्यंति सुमहांत्यपि । सर्वपापविनिर्मुक्तो देहांते मुक्तिमाप्नुयात्

બ્રહ્મહત્યા વગેરે જેવા અતિ મહાપાપો પણ નાશ પામે છે. સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ મનુષ્ય દેહાંતમાં મોક્ષ પામે છે.

Verse 64

इति स्तुतो जगन्नाथो वायुपुत्रेण राघवः । सीतया सहितो विप्रा हनूमंतमथाब्रवीत्

વાયુપુત્રે આ રીતે સ્તુતિ કર્યા પછી જગન્નાથ રાઘવ, સીતાસહિત, હે દ્વિજોએ, ત્યારે હનુમાનને સંબોધીને બોલ્યા.

Verse 65

श्रीराम उवाच । अज्ञानाद्वा नरश्रेष्ठ त्वयेदं साहसं कृतम् । ब्रह्मणा विष्णुना वापि शक्रादित्रिदशैरपि

શ્રીરામ બોલ્યા—હે નરશ્રેષ્ઠ! અજ્ઞાનવશ તું આ સાહસિક કાર્ય કર્યું છે; જે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અથવા શક્રાદિ દેવતાઓને પણ (કરવું) શક્ય નથી.

Verse 66

नेदं लिंगं समुद्धर्तुं शक्यते स्थापितं मया । महादेवापराधेन पतितोऽस्यद्य मूर्च्छितः

મારા દ્વારા સ્થાપિત આ લિંગને ઉખેડવું શક્ય નથી. મહાદેવના અપમાન-અપરાધથી એ આજે પડીને મૂર્છિત થયો છે.

Verse 67

इतः परं मा क्रियतां द्रोहः सांबस्य शूलिनः । अद्यारभ्य त्विदं कुंडं तव नाम्ना जगत्त्रये

હવે પછી ઉમાસહિત શૂલિન મહાદેવ પ્રત્યે દ્રોહ ન કરવો. આજથી આ પુણ્યકુંડ ત્રિલોકમાં તારા નામથી પ્રસિદ્ધ થશે.

Verse 68

ख्यातिं प्रयातु यत्र त्वं पतितो वानरोत्तम । महापातकसंघानां नाशः स्यादत्र मज्जनात्

હે વાનરોત્તમ! જ્યાં તું પડ્યો તે સ્થાન ખ્યાતિ પામે; કારણ કે અહીં સ્નાન કરવાથી મહાપાતકોના સમૂહનો નાશ થાય છે.

Verse 69

महादेवजटाजाता गौतमी सरितां वरा । अश्वमेधसहस्रस्य फलदा स्नायिनां नृणाम्

મહાદેવની જટામાંથી ઉત્પન્ન ગૌતમી નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે; તેમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્યોને સહસ્ર અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ આપે છે.

Verse 70

ततः शतगुणा गंगा यमुना च सरस्वती । एतन्नदीत्रयं यत्र स्थले प्रवहते कपे

તે પછી ગંગા, યમુના અને સરસ્વતી શતગણી (વધુ) ફળદાયિની છે—હે કપે! જ્યાં આ નદિત્રય એક જ સ્થાને વહે છે.

Verse 71

मिलित्वा तत्र तु स्नानं सहस्रगुणितं स्मृतम् । नदीष्वेतासु यत्स्नानात्फलं पुंसां भवेत्कपे

ત્યાં તેઓ મળીને વહે ત્યારે સ્નાનનું પુણ્ય સહસ્રગણિત કહેવાયું છે. હે કપે! આ નદીઓમાં સ્નાનથી મનુષ્યોને જે ફળ મળે છે, તે ત્યાં વિશેષરૂપે પ્રગટ થાય છે.

Verse 72

तत्फलं तव कुंडेऽस्मिन्स्नानात्प्राप्नोत्यसंशयम् । दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं हनूमत्कुंडतीरतः

નિઃસંદેહ, તમારા આ પવિત્ર કુંડમાં સ્નાન કરવાથી એ જ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. દુર્લભ માનવજન્મ પામીને મનુષ્યે હનૂમત્-કુંડના તટસ્થ તીર્થમાં પુણ્યાર્જન કરવું જોઈએ.

Verse 73

श्राद्धं न कुरुते यस्तु भक्तियुक्तेन चेतसा । निराशास्तस्य पितरः प्रयांति कुपिताः कपे

જે ભક્તિયુક્ત ચિત્તથી શ્રાદ્ધ કરતો નથી, તેના પિતૃઓ—હે કપિ—નિરાશ થઈ ક્રોધિત થઈને પ્રસ્થાન કરે છે.

Verse 74

कुप्यंति मुनयोऽप्यस्मै देवाः सेंद्राः सचारणाः । न दत्तं न हुतं येन हनूमत्कुंडतीरतः

તેના પર મુનિઓ પણ ક્રોધિત થાય છે; ઇન્દ્રসহ દેવો અને ચારણો પણ અપ્રસન્ન થાય છે—જે હનૂમત્-કુંડના તટસ્થ તીર્થમાં ન દાન કરે, ન હવનાહુતિ અર્પે.

Verse 75

वृथाजीवित एवासाविहामुत्र च दुःखभाक् । हनूमत्कुंडसविधे येन दत्तं तिलोदकम् । मोदंते पितरस्तस्य घृतकुल्याः पिबंति च

હનૂમત્-કુંડની નજીક જેમણે પિતૃઓ માટે તિલોદક અર્પણ કર્યું નથી, તેનું જીવન વ્યર્થ છે અને તે ઇહલોક તથા પરલોક—બન્નેમાં દુઃખનો ભાગી બને છે. પરંતુ તિલોદક અર્પિત થતાં તેના પિતૃઓ આનંદિત થાય છે અને ઘૃતધારાઓનું પાન કરે છે.

Verse 76

श्रीसूत उवाच । श्रुत्वैतद्वचनं विप्रा रामेणोक्तं स वायुजः

શ્રીસૂત બોલ્યા—હે વિપ્રો! રામે કહેલા આ વચનો સાંભળી વાયુપુત્ર હનૂમાન્ તદનુસાર વર્ત્યો.

Verse 77

उत्तरे रामनाथस्य लिंगं स्वेनाहृतं मुदा । आज्ञया रामचन्द्रस्य स्थापयामास वायुजः

ઉત્તર દિશામાં વાયુપુત્રે હર્ષપૂર્વક પોતાના પ્રયત્નથી રામનાથનું લિંગ લાવ્યું અને રામચંદ્રની આજ્ઞાથી તેને પ્રતિષ્ઠિત કર્યું।

Verse 78

प्रत्यक्षमेव सर्वेषां कपिलांगूलवेष्टितम् । हरोपि तत्पुच्छजा तं बिभर्ति च वलित्रयम् । तदुत्तरायां ककुभि गौरीं संस्थापयन्मुदा

તે લિંગ સૌને પ્રત્યક્ષ કપીની પૂંછડીથી વેષ્ટિત દેખાતું હતું. તે પૂંછડીથી ઉત્પન્ન થયેલી ત્રણ વળીઓના ચિહ્નો હર પણ ધારણ કરે છે. અને ત્યાં ઉત્તર દિશામાં તેણે આનંદથી ગૌરીની પણ સ્થાપના કરી।

Verse 79

श्रीसूत उवाच । एवं वः कथितं विप्रा यदर्थं राघवेण तु । लिंगं प्रतिष्ठितं सेतौ भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम्

શ્રીસૂત બોલ્યા—હે વિપ્રો! રાઘવે સેતુ પર જે હેતુથી આ લિંગ પ્રતિષ્ઠિત કર્યું, તે મેં તમને કહી દીધું; તે મનુષ્યોને ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે।

Verse 80

यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । स विधूयेह पापानि शिवलोके महीयते

જે એકાગ્ર ચિત્તે આ અધ્યાયનું પઠન કરે અથવા શ્રવણ કરે, તે અહીં જ પાપોને ધોઈ નાંખે છે અને શિવલોકમાં માન પામે છે।