Adhyaya 4

Verse 1

ऋषय ऊचुः । भगवन्राक्षसः कोऽसौ सूत पौराणिकोत्तम । विष्णुभक्तं महात्मानं यो गालवमबाधत

ઋષિઓએ કહ્યું—હે ભગવન સૂત, પુરાણવક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ! તે કયો રાક્ષસ હતો, જેણે વિષ્ણુભક્ત મહાત્મા ગાલવને પીડાવ્યો?

Verse 2

श्रीसूत उवाच । वक्ष्यामि राक्षसं क्रूरं तं विप्राः शृणुतादरात् । यथा स राक्षसो जातो मुनीनां शापवैभवात्

શ્રીસૂતે કહ્યું—હું તે ક્રૂર રાક્ષસનું વર્ણન કરીશ. હે વિપ્રો, આદરથી સાંભળો—મુનિઓના શાપના વૈભવથી તે રાક્ષસ કેવી રીતે જન્મ્યો.

Verse 3

पुरा कैलासशिखरे हालास्ये शिवमंदिरे । चतुर्विशतिसाहस्रा मुनयो ब्रह्मवादिनः

પ્રાચીન કાળે કૈલાસશિખરે, હાલાસ્યના શિવમંદિરમાં, બ્રહ્મતત્ત્વના પ્રવક્તા ચોવીસ હજાર મુનિઓ હતા.

Verse 4

वसिष्ठात्रिमुखाः सर्वे शिवभक्ता महौजसः । भस्मोद्धूलितसर्वांगास्त्रिपुंड्रांकितमस्तकाः

વસિષ્ઠ અને અત્રિ વગેરેના નેતૃત્વમાં તેઓ સર્વે શિવભક્ત, મહાતેજસ્વી હતા; સર્વાંગે ભસ્મલિપ્ત અને મસ્તકે ત્રિપુંડ્ર અંકિત હતું.

Verse 5

रुद्राक्ष मालाभरणाः पंचाक्षरजपे रताः । हालास्यनाथं भूतेशं चंद्रचूडमुमापतिम्

રુદ્રાક્ષની માળા ધારણ કરીને, પંચાક્ષરી મંત્રજપમાં રત રહી તેઓ હાલાસ્યનાથ—ભૂતેશ, ચંદ્રચૂડ, ઉમાપતિ શિવ—ની ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરતા.

Verse 6

उपासांचक्रिरे मुक्त्यै मधुरापुरवासिनः । कदाचित्तत्र गंधर्वो विश्वावसुसुतो बली

મધુરાપુરના નિવાસીઓ મુક્તિ માટે ઉપાસના કરતા. એક વખત ત્યાં વિશ્વાવસુનો પુત્ર એવો બળવાન ગંધર્વ આવી પહોંચ્યો.

Verse 7

दुर्द्दमोनाम विप्रेंद्रा विटगोष्ठीपरायणः । ललनाशतसंयुक्तो विवस्त्रः सलिलाशये

હે વિપ્રશ્રેષ્ઠો, તેનું નામ દુર્દ્દમ હતું; તે વિલાસી ગોષ્ઠીઓમાં આસક્ત હતો. સૈકડો સ્ત્રીઓથી ઘેરાઈને તે જળાશયમાં નિર્વસ્ત્ર ક્રીડા કરતો.

Verse 8

चिक्रीड स विवस्त्राभिः साकं युवतिभिर्मुदा । हालास्यनाथतीर्थं तद्वसिष्ठो मुनिभिः सह

ત્યાં તે નિર્વસ્ત્ર યુવતીઓ સાથે આનંદથી ક્રીડા કરતો હતો, એ હાલાસ્યનાથ તીર્થમાં. ત્યારે વશિષ્ઠ મુનિ અન્ય મુનિઓ સાથે ત્યાં આવ્યા.

Verse 9

माध्यंदिनं कर्तुमना ययौ शंकरमंदिरात् । तानृषीनवलोक्याथ रामास्ता भयकातराः

મધ્યાહ્નકર્મ કરવા ઇચ્છીને તે શંકરમંદિરથી બહાર ગયો. પરંતુ તે ઋષિઓને જોઈને તે સ્ત્રીઓ ભયથી વ્યાકુળ થઈ ગઈ.

Verse 10

वासांस्याच्छादयामासुर्दुर्द्दमो न तु साहसी । ततो वसिष्ठः कुपितः शशापैनं गत त्रपम्

સ્ત્રીઓએ તત્કાળ પોતાના વસ્ત્રો ઢાંકી લીધાં; પરંતુ નિર્લજ્જ અને અસંયમી દુર્દમે એવું ન કર્યું. ત્યારે તેની લજ્જાહીનતા જોઈ ક્રોધિત વસિષ્ઠે તેને શાપ આપ્યો.

Verse 11

वसिष्ठ उवाच । यस्माद्दुर्दम गंधर्व दृष्ट्वास्मांल्लज्जया त्वया । वासो नाच्छादितं शीघ्रं याहि राक्षसतां ततः

વસિષ્ઠ બોલ્યા— હે દુર્દમ ગંધર્વ! અમને જોઈને પણ તું લજ્જાથી તત્કાળ વસ્ત્ર ઢાંકી ન લીધાં; તેથી તું રાક્ષસત્વને પ્રાપ્ત થા.

Verse 12

इत्युक्त्वा ता स्त्रियः प्राह वसिष्ठो मुनिपुंगवः । यस्मादाच्छादितं वस्त्रं दृष्ट्वास्मांल्ललनोत्तमाः

આવું કહી મુનિશ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠે તે સ્ત્રીઓને કહ્યું— હે ઉત્તમ સ્ત્રીઓ! અમને જોઈને તમે વસ્ત્ર આચ્છાદિત કર્યું છે.

Verse 13

ततो न युष्माञ्छपिष्यामि गन्छध्वं त्रिदिवं ततः । एवमुक्ता वसिष्ठेन रामाः प्रांजलयस्तदा

અતએવ હું તમને શાપ આપતો નથી; તમે અહીંથી ત્રિદિવ (સ્વર્ગ) તરફ જાઓ. વસિષ્ઠે એમ કહ્યે પછી તે સુંદર સ્ત્રીઓ ત્યારે હાથ જોડીને ઊભી રહી.

Verse 14

प्रणिपत्य वसिष्ठं तं भक्तिनम्रेण चेतसा । मुनिमंडलमध्ये तं वसिष्ठमिदमब्रुवन्

ભક્તિથી નમ્ર થયેલા મનથી તેમણે વસિષ્ઠને પ્રણામ કર્યો અને મુનિમંડળની વચ્ચે તે વસિષ્ઠને આ વચન કહ્યું.

Verse 15

रामा ऊचुः । भगवन्सर्वधर्मज्ञ चतुरानननंदन । दयासिंधोऽवलोक्यास्मान्न कोपं कर्तुमर्हसि

સ્ત્રીઓ બોલ્યાં— હે ભગવન્, સર્વધર્મજ્ઞ, ચતુરાનન બ્રહ્માના નંદન! હે દયાસિંધુ, અમને જોઈને તમે ક્રોધ કરવો યોગ્ય નથી.

Verse 16

पतिरेवहि नारीणां भूषणं परमुच्यते । पतिहीना तु या नारी शतपुत्रापि सा मुने

નિશ્ચયે સ્ત્રીઓ માટે પતિ જ પરમ ભૂષણ કહેવાય છે. પરંતુ જે સ્ત્રી પતિહીન હોય, તે સો પુત્રો ધરાવતી હોય તોય, હે મુને, (વંચિત જ ગણાય).

Verse 17

विधवेत्युच्यते लोके तत्स्त्रीणां मरणं स्मृतम् । तत्प्रसादं कुरु मुने पत्यावस्माक मादरात्

લોકમાં તેણીને ‘વિધવા’ કહે છે; સ્ત્રીઓ માટે તે મરણ સમાન માનવામાં આવ્યું છે. તેથી, હે મુને, અમારા પતિ પ્રત્યે આદર રાખીને અમ પર પ્રસાદ કરો.

Verse 19

एकोऽपराधः क्षंतव्यो मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । क्षमां कुरु दयासिंधो युष्मच्छिष्येऽत्र दुर्दमे

તત્ત્વદર્શી મુનિઓએ એક અપરાધ તો ક્ષમા કરવો જોઈએ. હે દયાસિંધુ, અહીં તમારા શિષ્ય દુર્દમને ક્ષમા કરો.

Verse 20

न मे स्याद्वचनं मिथ्या कदाचिदपि सुभ्रुवः । उपायं वः प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं श्रद्धया सह

હે સુભ્રુઓ, મારું વચન ક્યારેય મિથ્યા થઈ શકે નહીં. છતાં હું તમને એક ઉપાય કહું છું; શ્રદ્ધાસહિત સાંભળો.

Verse 21

षोडशाब्दावधिः शापो भर्तुर्वो भविता ध्रुवम् । षोडशाब्दावधौ चैष दुर्दमो राक्षसाकृतिः

સોળ વર્ષ સુધી તમારા પતિ પર આ શાપ નિશ્ચિત રીતે ટકશે. તે સોળ વર્ષના સમયગાળામાં આ દુર્દમ રાક્ષસ-આકૃતિ ધારણ કરશે.

Verse 22

यदृच्छयाचक्र तीर्थं गमिष्यति सुरांगनाः । आस्ते तत्र महायोगी गालवो विष्णुतत्परः

હે સુરાંગનાઓ, યદૃચ્છાએ તે ચક્રતીર્થમાં જશે. ત્યાં વિષ્ણુ-પરાયણ મહાયોગી ગાલવ મુનિ નિવાસ કરે છે.

Verse 23

भक्ष्यार्थं तं मुनिं सोऽयं राक्षसोभिगमिष्यति । ततो गालवरक्षार्थं प्रेरितं चक्रमुत्तमम्

તે મુનિને ભક્ષણ કરવા આ રાક્ષસ તેની પાસે આવશે. ત્યારે ગાલવની રક્ષા માટે ઉત્તમ ચક્ર પ્રેરિત થઈ પ્રવર્તશે.

Verse 24

विष्णुनास्य शिरो रामा हरिष्यति न संशयः । ततः स्वरूपमासाद्य शापान्मुक्तः सुदुर्दमः

હે રામાઓ, વિષ્ણુ નિઃસંદેહે તેનું શિર હરી લેશે. ત્યારબાદ સુદુર્દમ સ્વરૂપ પ્રાપ્ત કરી શાપમાંથી મુક્ત થશે.

Verse 25

पतिर्वस्त्रिदिवं भूयो गंतास्त्यत्र न संशयः । ततस्त्रिदिवमासाद्य दुर्द्दमोऽयं पतिर्हि वः

તમારો પતિ ફરી ત્રિદિવ (સ્વર્ગ) જશે—એમાં સંશય નથી. સ્વર્ગને પ્રાપ્ત કરીને આ દુર્દમ જ પૂર્વવત તમારો પતિ રહેશે.

Verse 26

रमयिष्यति सुन्दर्यो युष्मान्सुन्दरवेषभृत् । श्रीसूत उवाच । इत्युक्त्वा तु वसिष्ठस्ता दुर्दमस्य वरांगनाः

“સુંદર વેશ ધારણ કરનાર તે, હે સુંદર સ્ત્રીઓ, તમને આનંદિત કરશે.” શ્રીસૂત બોલ્યા—એવું કહીને વસિષ્ઠે દુર્દમની તે ઉત્તમ સ્ત્રીઓને સંબોધ્યાં।

Verse 27

स्वाश्रमं प्रययौ तूर्णं हालास्येश्वरभक्तिमान् । अथ रामास्तमालिंग्य दुर्द्दमं पतिमातुराः

હાલાસ્યેશ્વરના ભક્ત તે ઝડપથી પોતાના આશ્રમમાં ગયો. ત્યારબાદ વ્યાકુળ રામા સ્ત્રીઓ દુઃખથી પોતાના પતિ દુર્દમને આલિંગન કરવા લાગી।

Verse 28

रुरुदुः शोकसंविग्ना दुःखसागरमध्यगाः प्र । पश्यंतीषु तास्वेव दुर्दमो राक्षसोऽभवत्

તેઓ શોકથી વ્યથિત થઈ રડવા લાગ્યાં, જાણે દુઃખસાગરના મધ્યમાં ડૂબી હોય. તેમની નજર સામે જ દુર્દમ રાક્ષસ બની ગયો।

Verse 29

महादंष्ट्रो महाकायो रक्तश्मश्रुशिरोरुहः । तं दृष्ट्वा भयसंविग्ना जग्मू रामास्त्रिविष्टपम्

તે મહાદંષ્ટ્ર, મહાકાય, લાલ દાઢી અને વાળવાળો થયો. તેને જોઈ ભયથી કંપતી રામા સ્ત્રીઓ ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ) તરફ ગઈ।

Verse 30

ततो राक्षसवेषोऽयं दुर्दमो भैरवाकृतिः । भक्षयन्प्राणिनः सर्वान्देशाद्देशं वनाद्वनम्

ત્યારબાદ દુર્દમ રાક્ષસવેષ ધારણ કરીને ભૈરવ સમ ભયાનક આકૃતિનો થયો. તે સર્વ પ્રાણીઓને ભક્ષતો દેશે દેશે, વને વને ભટકવા લાગ્યો।

Verse 31

भ्रमन्न निलवेगोऽसौ धर्मतीर्थं ततो ययौ । एवं षोडशवर्षाणि भ्रमतोऽस्य ययुस्तदा

આ રીતે અશાંતપણે ભમતો નિલવેગ ત્યાંથી ધર્મતીર્થ તરફ ગયો. આમ ભમતાં ભમતાં તેના સોળ વર્ષ વીતી ગયા.

Verse 32

ततस्तु षोडशाब्दांते राक्षसोयं मुनीश्वराः । भक्षितुं गालवमुनिं धर्मतीर्थनिवासिनम्

પછી સોળ વર્ષના અંતે, હે મુનિશ્રેષ્ઠો, આ રાક્ષસ ધર્મતીર્થમાં નિવાસ કરતા ગાલવ મુનિને ભક્ષણ કરવા નીકળી પડ્યો.

Verse 33

उपाद्रवद्वायुवेगः सचास्तौषीज्जनार्दनम् । गालवेन स्तुतो विष्णुस्तदा चक्रमचोदयत्

વાયુવેગ આક્રમણ કરવા દોડી આવ્યો અને જનાર્દનનું સ્તવન કર્યું. ત્યારે ગાલવ દ્વારા સ્તુત વિષ્ણુએ પોતાનું ચક્ર પ્રેર્યું.

Verse 34

रक्षितुं गाल वमुनिं राक्षसेन प्रपीडितम् । अथागत्य हरेश्चक्रं राक्षसस्य शिरोऽहरत्

રાક્ષસથી પીડિત ગાલવ મુનિની રક્ષા કરવા હરીનું ચક્ર ત્યાં આવી રાક્ષસનું શિર કાપી નાખ્યું.

Verse 35

ततोऽयं राक्षसं देहं त्यक्त्वा दिव्यकलेवरः । विमानवरमारुह्य दुर्दमः पुष्पवर्षितः

પછી તેણે તે રાક્ષસી દેહ ત્યજી દિવ્ય કલેવર ધારણ કર્યો. દુર્દમ શ્રેષ્ઠ વિમાનમાં આરોહણ કરી પુષ્પવર્ષાથી સન્માનિત થયો.

Verse 36

प्रांजलिः प्रणतो भूत्वा ववन्दे तं सुदर्शनम् । तुष्टाव श्रुतिरम्याभिर्वाग्भिरग्र्याभिरादरात्

હાથ જોડીને નમ્ર થઈ તેણે તે સુદર્શનને વંદન કર્યું. પછી આદરપૂર્વક શ્રવણસુખદ, ઉત્તમ વચનો દ્વારા તેની સ્તુતિ કરી.

Verse 37

दुर्दम उवाच । सुदर्शन नमस्तेऽस्तु विष्णुहस्तैकभूषण । नमस्तेऽसुरसंहर्त्रे सहस्रादित्यतेजसे

દુર્દમે કહ્યું— હે સુદર્શન, તમને નમસ્કાર; તમે વિષ્ણુના હસ્તનું એકમાત્ર ભૂષણ છો. હે અસુરસંહારક, સહસ્ર સૂર્ય સમ તેજસ્વી, તમને નમસ્કાર.

Verse 38

कृपालेशेन भवतस्त्यक्त्वाहं राक्षसीं तनुम् । स्वरूपमभजं विष्णोश्चक्रायुध नमोऽस्तु ते

તમારી કરુણાના અલ્પ અંશે જ મેં રાક્ષસી દેહ ત્યજી દીધો અને મારું સ્વરૂપ પ્રાપ્ત કર્યું. હે વિષ્ણુના ચક્રાયુધ, તમને નમસ્કાર.

Verse 39

अनुजानीहि मां गन्तुं त्रिदिवं विष्णुवल्लभ । भार्या मे परिशोचंति विरहातुरचेतसः

હે વિષ્ણુવલ્લભ, મને ત્રિદિવમાં જવા માટે અનુમતિ આપો. વિરહથી વ્યાકુળ ચિત્તવાળી મારી પત્નીઓ મારા માટે શોક કરે છે.

Verse 40

त्वन्मनस्को भविष्यामि यावज्जीवं यथाह्यहम् । तथा कृपां कुरुष्व त्वं मयि चक्र नमोऽस्तु ते

હું જેટલો સમય જીવિત રહીશ, મારું મન માત્ર તમામાં જ સ્થિર રહેશે. તેથી હે ચક્રદેવ, મારા પર કૃપા કરો—તમને નમસ્કાર.

Verse 41

एवं स्तुतं विष्णुचक्रं दुर्दमेन सभक्तिकम् । अनुजग्राह सहसा तथास्त्विति मुनीश्वराः

આ રીતે ભક્તિપૂર્વક દુર્દમે સ્તુતિ કરતાં વિષ્ણુનું ચક્ર તરત જ પ્રસન્ન થઈ અનુગ્રહ કરીને બોલ્યું—“તથાસ્તુ”, હે મુનિશ્રેષ્ઠો।

Verse 42

चक्रायुधाभ्यनुज्ञातो दुर्दमो गालवं मुनिम् । प्रणम्य तेनानुज्ञातो गन्धर्वस्त्रिदिवं ययौ

ચક્રાયુધની અનુમતિ મેળવી દુર્દમે મુનિ ગાલવને પ્રણામ કર્યો; અને તેમની પણ આજ્ઞા મેળવી તે ગંધર્વ ત્રિદિવ (સ્વર્ગ) ગયો।

Verse 43

दुर्दमे तु गते स्वर्गं गालवो मुनिपुंगवः । स चक्रं प्रार्थयामास विष्ण्वायुधमनुत्तमम्

દુર્દમ સ્વર્ગે ગયા પછી મુનિશ્રેષ્ઠ ગાલવે વિષ્ણુના અનुत્તમ આયુધ—દિવ્ય ચક્ર—ને પ્રાર્થના કરી।

Verse 44

चक्रायुध नमामि त्वां महासुरविमर्द्दन । देवीपट्टण पर्यंते धर्मतीर्थे ह्यनुत्तमे

હે ચક્રાયુધ, હું તને નમસ્કાર કરું છું—હે મહાસુરવિમર્દન. દેવીફટ્ટણની સીમા સુધી આ અનुत્તમ ધર્મતીર્થમાં તું નિવાસ કર।

Verse 45

सन्निधानं कुरुष्व त्वं सर्वपापविनाशनम् । त्वत्सन्निधानात्सर्वेषां स्नातानां पापिनामिह

તું અહીં તારો સન્નિધાન સ્થાપિત કર—જે સર્વ પાપનો નાશ કરે છે; કારણ કે તારા સન્નિધાનથી અહીં સ્નાન કરનાર પાપીજનના પણ પાપ ક્ષય પામે છે।

Verse 46

पापनाशं कुरुष्व त्वं मोक्षं च कुरु शाश्वतम् । चक्रतीर्थमिति ख्यातिं लोकस्य परिकल्पय

તમે પાપનો નાશ કરો અને શાશ્વત મોક્ષ પણ પ્રદાન કરો. આ સ્થાનને લોકોમાં ‘ચક્રતીર્થ’ નામે પ્રસિદ્ધિ અપાવો.

Verse 47

त्वत्सन्निधानादत्रत्यमुनीनां भयनाशनम् । इतः परं भवत्वार्य चक्रायुध नमोऽस्तु ते

તમારા સન્નિધાનથી અહીં નિવાસ કરતા મુનિઓનો ભય નાશ પામે. હવે પછી એવું જ થાઓ, હે આર્ય ચક્રાયુધ—તમને નમસ્કાર.

Verse 48

भूतप्रेतपिशाचेभ्यो भयं मा भवतु प्रभो । इति संप्रार्थितं चक्रं गालवेन मुनीश्वराः

હે પ્રભુ, ભૂત-પ્રેત અને પિશાચોથી ભય ન થાય—એમ કહી ગાલવ મુનિએ ચક્રને આતુરતાથી પ્રાર્થના કરી, હે મુનિશ્રેષ્ઠ.

Verse 49

तथैवा स्त्विति सम्भाष्य तस्मिंस्तीर्थे तिरोहितम् । श्रीसूत उवाच । एवं वः कथितो विप्रा राक्षसस्स भवो मया

‘તથાસ્તુ’ કહી તે એ જ તીર્થમાં અદૃશ્ય થઈ ગયું. શ્રીસૂત બોલ્યા—હે વિપ્રો, આ રીતે મેં તમને તે રાક્ષસનો ઉદ્ભવ કહ્યો.

Verse 50

माहात्म्यं चक्र तीर्थस्य कथितं च मलापहम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवो भुवि

મલાપહ ચક્રતીર્થનું માહાત્મ્ય વર્ણવાયું છે. તેને સાંભળવાથી પૃથ્વી પરનો માનવ સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 51

ऋषय ऊचुः । व्यासशिष्य महाप्राज्ञ सूत पौराणिकोत्तम । आरभ्य दर्भशयनमादेवीपत्तनावधि

ઋષિઓએ કહ્યું—હે વ્યાસશિષ્ય મહાપ્રાજ્ઞ સૂત, પૌરાણિક વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ! દર્ભશયનથી આરંભ કરીને દેવીફત્તન સુધીનો પાવન વર્તાંત અમને કહો।

Verse 52

बहुव्यायामसंयुक्तं चक्रतीर्थमनुत्तमम् । ययौ विच्छिन्नतां मध्ये कथं कथय सांप्रतम्

મહા પરિશ્રમ-સંયુક્ત તે અનુત્તમ ચક્રતીર્થ મધ્યમાં કેવી રીતે વિચ્છિન્ન થયું? તે હમણાં અમને કહો।

Verse 53

एनं मनसि तिष्ठन्तं संशयं छेत्तुमर्हसि । श्रीसूत उवाच । पुरा हि पर्वताः सर्वे जातपक्षा मनोजवाः

આ સંશય અમારા મનમાં સ્થિર છે; તેને દૂર કરવું આપને યોગ્ય છે। શ્રીસૂતે કહ્યું—પ્રાચીન કાળમાં ખરેખર સર્વ પર્વતોને પાંખો ઉગી હતી અને તેઓ મનના વેગે ગતિ કરતા।

Verse 54

पर्यंतपर्वतै सार्द्धं चेरुराकाशमार्गगाः । नगरेषु च राष्ट्रेषु ग्रामेषु च वनेषु च

સીમાવર્તી પર્વતમાળાઓ સાથે તેઓ આકાશમાર્ગે વિહરતા—નગરો, રાજ્યો, ગામો અને વનો ઉપરથી પણ।

Verse 55

आप्लुत्याप्लुत्य तिष्ठंति पर्वताः सर्वतो भुवि । आक्रम्याक्रम्य तिष्ठंति यत्रयत्र महीधराः

વારંવાર કૂદી કૂદી પર્વતો પૃથ્વી પર સર્વત્ર જઈ ઊભા રહેતા; વારંવાર દબાવીને તે મહીધરો જ્યાં જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં ત્યાં સ્થિર થઈ જતા।

Verse 56

तत्रतत्र नरा गावस्तथान्ये प्राणिसंचयाः । मरणं सहसा प्रापुः पीड्यमाना महीधरैः

અહીં ત્યાં મનુષ્યો, ગાયો તથા અન્ય પ્રાણિસમૂહો પર્વતો દ્વારા પીડિત થઈ અચાનક મૃત્યુને પામ્યા।

Verse 57

ब्राह्मणादिषु वर्णेषु नष्टेषु समनन्तरम् । यज्ञाद्यभावात्सहसा देवता व्यसनं ययुः

બ્રાહ્મણાદિ વર્ણો નષ્ટ થતાં જ, યજ્ઞાદિ ક્રિયાઓના અભાવે દેવતાઓ અચાનક દુઃખમાં પડ્યા।

Verse 58

तत इन्द्रो महाक्रुद्धो वज्रमादाय वेगवान् । चिच्छेद सहसा पक्षान्पर्वतानां तरस्विनाम्

ત્યારે મહાક્રોધિત ઇન્દ્રે વેગથી વજ્ર ધારણ કરી બળવાન પર્વતોના પાંખો સહસા કાપી નાંખ્યા।

Verse 59

छिद्यमानच्छदाः सर्वे वासवेन महीधराः । अनन्यशरणा भूत्वा समुद्रं प्राविशन्भयात्

વાસવ દ્વારા પાંખો કાપાતા, બધા પર્વતો અન્ય શરણ ન મળતાં ભયથી સમુદ્રમાં પ્રવેશ્યા।

Verse 60

अचलेषु च सर्वेषु पतत्सु लवणार्णवे । निपेतुरर्णवभ्रांत्या चक्रतीर्थेपि केचन

જ્યારે બધા પર્વતો લવણાર্ণવમાં પડતા હતા, ત્યારે કેટલાક સમુદ્ર સમજી ભ્રમથી ચક્રતીર્થમાં પણ પડી ગયા।

Verse 61

पतितैः पर्वतैस्तैस्तु मध्यतः पूरितोदरम् । चक्रतीर्थं महापुण्यं मध्ये विच्छेदमाययौ

પડેલા તે પર્વતોને કારણે મધ્યનો ખાડો ભરાઈ ગયો. તેથી મહાપુણ્યમય ચક્રતીર્થના મધ્યમાં વિચ્છેદ (ચીર) થયો.

Verse 62

यदृच्छया महाशैलाः पार्श्वयोस्तत्र नापतन् । अतो वै दर्भशयने तथा देवीपुरेऽपि च

સૌભાગ્યવશ ત્યાં બંને બાજુઓ પર મહાશિલાઓ પડી નહોતી. તેથી દર્ભશયનમાં તથા તેવી જ રીતે દેવીપુરમાં પણ આ વાત સ્મરણીય/સૂચિત છે.

Verse 63

विच्छिन्नमध्यं तद्द्वेधा विभक्तमिव दृश्यते । मध्यतः पतितैः शैलैश्चक्रतीर्थं स्थलीकृतम्

મધ્ય ભાગ વિચ્છિન્ન થતાં તે જાણે બે ભાગમાં વહેંચાયેલું દેખાય છે. અને મધ્યમાં પડેલા શિલાઓથી ચક્રતીર્થ સ્થલીકૃત (ભૂમિરૂપ) બન્યું.

Verse 64

श्रीसूत उवाच । युष्माकमेवं कथितं मुनीन्द्रा यन्मध्यतस्तीर्थमिदं स्थली कृतम् । यथा महीध्राः सहसा बिडौजसा विच्छिन्नपक्षा इह पेतुरुन्नताः

શ્રીસૂત બોલ્યા—હે મુનીન્દ્રો! તમે જેમ વર્ણવ્યું તેમ આ તીર્થનો મધ્યભાગ સ્થલીકૃત થયો; જેમ મહાબલવાન (ઇન્દ્ર) દ્વારા પંખ કાપાયેલા ઊંચા પર્વતો અચાનક અહીં પડી ગયા.