Adhyaya 39

Verse 1

श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि कपितीर्थस्य वैभवम् । तत्तीर्थं सकलैः पूर्वं गंधमादनपर्वते

શ્રીસૂત બોલ્યા—હવે હું કપિતીર્થનું વૈભવ સંપૂર્ણ રીતે કહું છું; તે તીર્થ પ્રાચીન કાળે ગંધમાદન પર્વત પર સર્વેને જાણીતું હતું।

Verse 2

सर्वेषामुपकाराय कपिभिर्निर्मितं द्विजाः । रावणादिषु रक्षःसु हतेषु तदनंतरम्

હે દ્વિજોએ, સર્વના ઉપકાર માટે વાનરોએ આનું નિર્માણ કર્યું—રાવણ આદિ રાક્ષસો હણાયા ત્યારબાદ તરત જ।

Verse 3

तीर्थं निर्माय तत्रैव सस्नुस्ते कपयो मुदा । तीर्थाय च वरं प्रादुः कपयः कामरूपिणः

તીર્થ સ્થાપીને વાનરોએ ત્યાં જ આનંદથી સ્નાન કર્યું; અને કામરૂપધારી વાનરોએ તે તીર્થને એક વરદાન આપ્યું।

Verse 4

अस्मिंस्तीर्थे निमग्ना ये भक्तिप्रवणचेतसः । ते सर्वे मुक्तिभाजः स्युर्महापातकमोचिताः

જે ભક્તિપ્રવણ ચિત્તથી આ તીર્થમાં ડૂબકી મારે છે, તે બધા મહાપાતકોથી મુક્ત થઈ મોક્ષના ભાગી બને છે।

Verse 5

अत्र तीर्थे निमग्नानां न स्यान्नरकजं भयम् । अत्र स्नाता नराः सर्वे दारिद्रयं नाप्नुवंति हि

આ તીર્થમાં જે નિમગ્ન થાય છે તેમને નરકજન્ય ભય રહેતો નથી. અહીં સ્નાન કરનાર સર્વ મનુષ્યો દરિદ્રતા પામતા નથી.

Verse 6

अत्र तीर्थे निमग्नानां यमपीडापि नो भवेत् । कपितीर्थं प्रयास्येऽहमिति यः सततं ब्रुवन्

આ તીર્થમાં નિમગ્ન થનારને યમની પીડા પણ થતી નથી. અને જે સતત કહે છે—‘હું કપિતીર્થને જઈશ’…

Verse 7

व्रजेच्छतपदं विप्राः स यायात्परमं पदम् । एतत्तीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

હે વિપ્રો, તે જો માત્ર સો પગલાં પણ જાય તો પરમ પદને પામે છે. આ તીર્થ સમાન કોઈ તીર્થ ભૂતકાળમાં નહોતું, ભવિષ્યમાં પણ નહીં હોય.

Verse 8

एवं वरं तु ते दत्त्वा तीर्थायास्मै कपीश्वराः । रामं दाशरथिं सर्वे प्रणम्याथ ययाचिरे

આ રીતે આ તીર્થને વર આપીને, કપીશ્વરો સૌએ દાશરથી રામને પ્રણામ કર્યા અને પછી વિનંતી કરી.

Verse 9

स्वामिंस्त्वयास्मै तीर्थाय दीयतां वरमद्भुतम् । कपिभिः प्रार्थितो विप्रा रामचंद्रोऽतिहर्षितः

‘હે સ્વામી, આપના દ્વારા આ તીર્થને અદ્ભુત વર આપવામાં આવે.’ કપિઓએ પ્રાર્થના કરતાં, હે વિપ્રો, રામચંદ્ર અત્યંત હર્ષિત થયા.

Verse 10

तत्तीर्थाय वरं प्रादात्कपीनां प्रीतिकारणात् । अत्र तीर्थे निमग्नानां गंगास्नानफलं लभेत्

કપિઓ પ્રત્યેના પ્રેમકારણે શ્રીરામે તે તીર્થને વરદાન આપ્યું. આ તીર્થમાં જે ડૂબકી લગાવે છે તેને ગંગાસ્નાન સમાન પુણ્યફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 11

प्रयागस्नानजं पुण्यं सर्वतीर्थफलं तथा । अग्निष्टोमादियागानां फलं भूयादनुत्तमम्

અહીં પ્રયાગસ્નાનથી ઉત્પન્ન પુણ્ય, સર્વ તીર્થોનું ફળ, તેમજ અગ્નિષ્ટોમ આદિ યજ્ઞોના પણ અનુત્તમ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 12

गायत्र्यादिमहामंत्रजपपुण्यं तथा भवेत् । गोसहस्रप्रदनृणां प्राप्नोत्यविकलं फलम्

અહીં ગાયત્રી આદિ મહામંત્રોના જપનું પુણ્ય થાય છે; અને હજાર ગાયોનું દાન કરનારને જે ફળ મળે છે તે પણ પૂર્ણરૂપે પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 13

चतुर्णामपि वेदानां पारायणफलं लभेत् । ब्रह्मविष्णुमहेशादिदेवपूजाफलं लभेत्

અહીં ચારેય વેદોના પારાયણનું ફળ મળે છે; તેમજ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, મહેશ આદિ દેવોની પૂજાનું ફળ પણ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 14

कपितीर्थाय रामोयं प्रादादेवं वरं द्विजाः । एवं रामेण दत्ते तु वरे तत्र कुतूहलात्

હે દ્વિજોએ, આ રીતે શ્રીરામે કપિતીર્થને એવો વરદાન આપ્યો. શ્રીરામે આ વર આપતાં ત્યાં (સમવેત જનમનમાં) કૌતૂહલ ઊભું થયું.

Verse 15

षडर्धनयनो ब्रह्मा सहस्राक्षो यमस्तथा । वरुणोग्निस्तथा वायुः कुबेरश्चंद्रमा अपि

અनेक નેત્રવાળા બ્રહ્મા, સહસ્રનેત્ર યમ, તેમજ વરુણ, અગ્નિ, વાયુ, કુબેર અને ચંદ્રમા પણ ત્યાં આવ્યા।

Verse 16

आदित्यो निरृतिश्चैव साध्याश्च वसवस्तथा । अन्येऽपि त्रिदशाः सर्वे विश्वेदेवादयस्तथा

આદિત્ય, નિરૃતિ, સાધ્યગણ અને વસુગણ; તેમજ અન્ય સર્વ ત્રિદશ—વિશ્વેદેવ વગેરે—પણ ત્યાં આવી પહોંચ્યા।

Verse 17

अत्रिर्भृगुस्तथा कुत्सो गौतमश्च पराशरः । कण्वोऽगस्त्यः सुतीक्ष्णश्च विश्वामित्रादयोऽपरे

અત્રિ, ભૃગુ, કુત્સ, ગૌતમ અને પરાશર; કણ્વ, અગસ્ત્ય, સુતીક્ષ્ણ તથા અન્ય—વિશ્વામિત્ર વગેરે—સૌ ત્યાં આવ્યા।

Verse 18

योगिनः सनकाद्याश्च नारदाद्याः सुरर्षयः । रामदत्तवरं तीर्थं श्लाघंते बहुधा तदा

ત્યારે સનકાદિ યોગીઓ અને નારદાદિ દેવર્ષિઓ, રામદત્ત વરપ્રાપ્ત તે તીર્થની અનેક રીતે સ્તુતિ કરવા લાગ્યા।

Verse 19

सस्नुश्च तत्र तीर्थे ते सर्वाभीष्टप्रदायिनि । कपिभिर्निर्मितं यस्मादेतत्तीर्थमनुत्तमम्

તેઓ ત્યાં સર્વાભીષ્ટપ્રદ તે તીર્થમાં સ્નાન કર્યા. અને કપિઓએ નિર્માણ કરેલ હોવાથી આ અનુત્તમ તીર્થ પરમ શ્રેષ્ઠ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે।

Verse 20

कपितीर्थमिति ख्यातिमतो लोके प्रयास्यति । इत्यप्यवोचंस्ते सर्वे देवाश्च मुनयस्तथा

“આ ‘કપિતીર્થ’ નામે લોકમાં પ્રસિદ્ધ થશે”—એવું દેવો અને મુનિઓ સૌએ એકસ્વરે કહ્યું.

Verse 21

तस्मादवश्यं गंतव्यं कपितीर्थं मुमुक्षुभिः । रंभा कौशिकशापेन शिलाभूता पुरा द्विजाः

અતએવ મુમુક્ષુઓએ નિશ્ચયે કપિતીર્થ જવું જોઈએ. હે દ્વિજગણ, પૂર્વકાળે કૌશિકના શાપથી રંભા શિલારૂપ બની હતી.

Verse 22

तत्र स्नात्वा निजं रूपं प्रपेदे च दिवं ययौ । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं मया वक्तुं न शक्यते

ત્યાં સ્નાન કરીને તેણીએ પોતાનું મૂળ સ્વરૂપ ફરી પ્રાપ્ત કર્યું અને સ્વર્ગે ગઈ. આ તીર્થનું માહાત્મ્ય હું સંપૂર્ણ રીતે કહી શકતો નથી.

Verse 23

मुनय ऊचुः । रंभां किमर्थमशपत्कौशिकः सूतनंदन । कथं गता शिलाभूता कपितीर्थं सुरांगना । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व विस्तरान्मुनिसत्तम

મુનિઓએ કહ્યું—હે સૂતનંદન, કૌશિકે રંભાને કયા કારણથી શાપ આપ્યો? અને તે દેવાંગના શિલારૂપ બની કપિતીર્થ સુધી કેવી રીતે પહોંચી? હે મુનિશ્રેષ્ઠ, આ બધું અમને વિસ્તારે કહો.

Verse 24

श्रीसूत उवाच । विश्वामित्राभिधो राजा प्रागभूत्कुशिकान्वये

શ્રીસૂતે કહ્યું—પૂર્વકાળે કુશિક વંશમાં વિશ્વામિત્ર નામનો એક રાજા હતો.

Verse 25

स कदाचिन्महाराजः सेनापरिवृतो बली । मेदिनीं परिचक्राम राज्यवीक्षणकौतुकी

એક વખત તે પરાક્રમી મહારાજ સેનાથી પરિવૃત થઈ, રાજ્યદર્શનના કૌતુકથી પૃથ્વી પર સર્વત્ર પરિભ્રમણ કરવા લાગ્યો।

Verse 26

अटित्वा स बहून्देशान्वसिष्ठस्याश्रमं ययौ । आतिथ्याय वृतः सोऽयं वसिष्ठेन महात्मना

ઘણા દેશોમાં ભ્રમણ કરીને તે વસિષ્ઠના આશ્રમે પહોંચ્યો. ત્યાં મહાત્મા વસિષ્ઠે તેને আতિથ્ય સ્વીકારવા આમંત્રિત કર્યો।

Verse 27

तथास्त्वित्यब्रवीत्सोयं दंडवत्प्रणतो नृपः । कामधेनुप्रभावेन विश्वामित्राय भूभुजे

‘તથાસ્તુ’ કહી તે નૃપ દંડવત્ પ્રણામ કરીને નમ્યો. અને કામધેનુના અદ્ભુત પ્રભાવથી ભૂપતિ વિશ્વામિત્ર માટે আতિથ્ય-સત્કાર સંપન્ન થયો।

Verse 28

आतिथ्यमकरोद्विप्रा वसिष्ठो ब्रह्मनंदनः । कामधेनुप्रभावं वै ज्ञात्वा कुशिकनंदनः

હે વિપ્રો! બ્રહ્માનંદન વસિષ્ઠે আতિથ્ય કર્યું. અને કુશિકનંદન (વિશ્વામિત્ર) કામધેનુના તે વિશેષ પ્રભાવને જાણી…

Verse 29

वसिष्ठं प्रार्थयामास कामधेनुमभीष्टदाम् । प्रत्याख्यातो वसिष्ठेन प्रचकर्ष च तां बलात्

તેણે વસિષ્ઠને અભીષ્ટદાયિની કામધેનુ માટે પ્રાર્થના કરી. વસિષ્ઠે ઇનકાર કરતાં પણ તેણે તેને બળપૂર્વક ખેંચી લઈ ગયો।

Verse 30

कामधेनुविसृष्टैस्तु म्लेच्छाद्यैः स पराजितः । महादेवं समाराध्य तस्मादस्त्राण्यवाप्य च

કામધેનુથી ઉત્પન્ન થયેલા મ્લેચ્છાદિ દળો દ્વારા તે પરાજિત થયો. ત્યારબાદ તેણે મહાદેવની આરાધના કરી અને તેમની પાસેથી દિવ્ય અસ્ત્રો પણ પ્રાપ્ત કર્યા.

Verse 31

वसिष्ठस्याश्रमं गत्वा व्यसृजच्छरसंचयान् । सर्वाण्यस्त्राणि मुमुचे ब्रह्मास्त्रं च नृपोत्तमः

વસિષ્ઠના આશ્રમમાં જઈ તે શ્રેષ્ઠ રાજાએ બાણોના સમૂહો વરસાવ્યા. બ્રહ્માસ્ત્ર સહિત સર્વ અસ્ત્રો તેણે પ્રયોગમાં મૂક્યા.

Verse 32

तानि सर्वाणि चास्त्राणि वसिष्ठो ब्रह्मनंदनः । एकेन ब्रह्मदंडेन निजघ्न स्वतपोबलात्

બ્રાહ્મણવર્ગના આનંદરૂપ વસિષ્ઠે પોતાના તપોબળથી એક જ બ્રહ્મદંડ વડે તે સર્વ અસ્ત્રોનો નાશ કર્યો.

Verse 33

ततः पराजितो विप्रा विश्वामित्रोऽतिलज्जितः । ब्राह्मण्यावाप्तये स्वस्य तपः कर्तुं वनं ययौ

ત્યારે, હે વિપ્રો, પરાજિત અને અત્યંત લજ્જિત વિશ્વામિત્ર પોતાના માટે બ્રાહ્મણત્વ પ્રાપ્ત કરવા તપ કરવા વનમાં ગયો.

Verse 34

पूर्वासु पश्चिमांतासु त्रिषु दिक्षु तपोऽचरत् । प्रादुर्भूतमहा विघ्नस्तत्तद्दिक्षु स कौशिकः

કૌશિકે પૂર્વ તરફ અને પશ્ચિમના અંત સુધી—ત્રણ દિશાઓમાં તપ આચર્યું; પરંતુ તે તે દિશામાં મહાવિઘ્નો પ્રગટ થયા.

Verse 35

उत्तरां दिशमासाद्य हिमवत्पर्वतेऽमले । कौशिक्यास्सरितस्तीरे पुण्ये पापविनाशिनि

ઉત્તર દિશામાં પહોંચી, નિર્મળ હિમવત્ પર્વત પર, પુણ્યદાયિની અને પાપવિનાશિની કૌશિકી નદીના તટે તે નિવાસ કરવા લાગ્યો.

Verse 36

दिव्यं वर्षसहस्रं तु निराहारो जितेंद्रियः । निरालोको जितश्वासो जितक्रोधः सुनिश्चलः

હજાર દિવ્ય વર્ષો સુધી તે નિરાહાર રહ્યો, ઇન્દ્રિયજિત; વિષયવિક્ષેપથી રહિત, શ્વાસને વશમાં રાખી, ક્રોધને જીતી, સંપૂર્ણ અચળ રહ્યો.

Verse 37

ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्थः शिशिरे वारिषु स्थितः । वर्षास्वाकाशगो नित्यमूर्ध्वबाहुर्निराश्रयः

ઉનાળામાં તે પંચાગ્નિની વચ્ચે ઊભો રહ્યો; શિયાળામાં જળમાં સ્થિત રહ્યો; અને વર્ષાકાળે સદા આકાશ નીચે—બાહુ ઊંચા કરી, નિરાશ્રય રહ્યો.

Verse 39

ब्राह्मण्यसिद्धयेऽत्युग्रं चचार सुमहत्तपः । उद्विग्नमनसस्तस्य त्रिदशास्त्रिदिवालयाः । जंभारिणा च सहिता रंभां प्रोचुरिदं वचः

બ્રાહ્મણ્યસિદ્ધિ માટે તેણે અતિ ઉગ્ર અને મહાન તપ આચર્યું. તેના કારણે ચિંતિત મનવાળા સ્વર્ગવાસી દેવતાઓ, જંભારિ (ઇન્દ્ર) સહિત, રંભાને આ વચન બોલ્યા.

Verse 40

विश्वामित्रं तपस्यंतं विलोभय विचेष्टितैः । यथा तत्तपसो विघ्नो भविष्यति तथा कुरु

‘તપસ્યા કરતા વિશ્વામિત્રને તારા હાવભાવ અને કલાઓથી મોહી લે; જેથી તેના તપમાં વિઘ્ન ઊભું થાય તેમ કર.’

Verse 41

एवमुक्ता तदा रंभा देवैरिंद्रपुरोगमैः । प्रत्युवाच सुरान्सर्वान्प्रांजलिः प्रणता तदा

ઇન્દ્રને અગ્રેસર રાખી દેવોએ એમ કહ્યે ત્યારે રંભાએ કરજોડીને, નમ્રતાથી પ્રણામ કરી, ત્યારબાદ સર્વ દેવોને ઉત્તર આપ્યો।

Verse 42

रंभोवाच । अतिक्रूरो महाक्रोधो विश्वामित्रो महामुनिः । स शप्स्यते मां क्रोधेन बिभेम्यस्मादहं सुराः

રંભાએ કહ્યું—હે દેવો! મહામુનિ વિશ્વામિત્ર અતિ ક્રૂર અને મહાક્રોધી છે. ક્રોધમાં તે મને શાપ આપશે; તેથી હું તેની ભીતિ ધરાવું છું।

Verse 43

त्रायध्वं कृपया यूयं मां युष्मत्परिचारिकाम् । इत्युक्तो रंभया तत्र जंभारिस्ताम भाषत

“કૃપા કરીને મારી રક્ષા કરો—હું તમારી પરિચારિકા છું,” એમ રંભાએ વિનંતી કરી. ત્યારે ત્યાં જંભારી (ઇન્દ્ર) તેને બોલ્યો।

Verse 44

इन्द्र उवाच । रंभे त्वया न भीः कार्या विश्वामित्रात्तपोधनात् । अहमप्यागमिष्यामि त्वत्सहायः समन्मथः

ઇન્દ્ર બોલ્યા—રંભે! તપોધન વિશ્વામિત્રથી તારે ભય રાખવો નહીં. હું પણ મનમથ સાથે તારો સહાયક બની ત્યાં આવીશ।

Verse 45

कोकिलालापमधुरो वसन्तोऽप्यागमिष्यति । अतिसुंदररूपा त्वं प्रलोभय महामुनिम्

કોયલના મધુર કલરવથી સુશોભિત વસંત પણ આવી જશે. તું અતિ સુંદર રૂપવાળી છે—મહામુનિને મોહમાં પાડ।

Verse 46

इतींद्रकथिता रंभा विश्वामित्राश्रमं ययौ । तद्दृष्टिगोचरा स्थित्वा ललितं रूपमास्थिता

ઇન્દ્રની એવી આજ્ઞા પામી રંભા વિશ્વામિત્રના આશ્રમે ગઈ. તેમની દૃષ્ટિપથમાં ઊભી રહી તેણે લલિત અને મનોહર રૂપ ધારણ કર્યું.

Verse 47

सा मुनिं लोभयामास मनोहरविचेष्टितः । पिकोपि तस्मिन्समये चुकूजानंदयन्मनः

તેણે મનોહર હાવભાવોથી મુનિને લોભાવવા પ્રયત્ન કર્યો. એ જ સમયે કોયલ પણ કૂકવા લાગી અને મનને આનંદિત કરી દીધું.

Verse 48

श्रुत्वा पिकस्वरं रंभां दृष्ट्वा च मुनिपुंगवः । संशयाविष्टहृदयो विदित्वा शक्रकर्म तत् । शशाप रंभां क्रोधेन विश्वामित्रस्तपोधनः

કોયલનો સ્વર સાંભળી અને રંભાને જોઈ મુનિશ્રેષ્ઠનું હૃદય સંશયથી ભરાઈ ગયું. આ શક્ર (ઇન્દ્ર)નું કાવતરું છે એમ જાણી તપોધન વિશ્વામિત્રે ક્રોધથી રંભાને શાપ આપ્યો.

Verse 49

विश्वामित्र उवाच । यस्मात्कोपयसे रंभे मां त्वं कोपजयैषिणम्

વિશ્વામિત્ર બોલ્યા— હે રંભે! ક્રોધને જીતવા પ્રયત્ન કરનાર મને તું ક્રોધિત કરે છે.

Verse 50

शिला भवात्र तस्मात्त्वं रंभे वर्षशतायुतम् । तदंतरे ब्राह्मणेन रक्षिता मोक्षमाप्स्यसि

અતએવ, હે રંભે! તું અહીં દસ લાખ વર્ષ સુધી શિલા બની રહે. આ દરમ્યાન એક બ્રાહ્મણના રક્ષણથી તું મોક્ષ પ્રાપ્ત કરીશ.

Verse 51

विश्वामित्रस्य शापेन तदंते सा शिलाऽभवत् । बहुकालं शिलाभूता तस्थौ तस्याश्रमे द्विजाः

વિશ્વામિત્રના શાપથી અંતે તે શિલા બની ગઈ. હે દ્વિજોઃ બહુ કાળ સુધી શિલારૂપે તે એ જ આશ્રમમાં સ્થિર રહી.

Verse 52

विश्वामित्रोपि धर्मात्मा पुनस्तप्त्वा महत्तपः । लेभे वसिष्ठवाक्येन ब्राह्मण्यं दुर्लभं नृपैः

ધર્માત્મા વિશ્વામિત્રે પણ ફરી મહાતપ કર્યું; અને વસિષ્ઠના વચનથી રાજાઓને દુર્લભ એવું બ્રાહ્મણ્ય પ્રાપ્ત કર્યું.

Verse 53

बहुकालं शिलाभूता रंभाप्यासीत्तदाश्रमे । तस्मिन्नेवाश्रमे पुण्ये शिष्योऽगस्त्यस्य संमतः

બહુ કાળ સુધી રંભા પણ તે આશ્રમમાં શિલારૂપે રહી. એ જ પુણ્ય આશ્રમમાં અગસ્ત્યના માન્ય, પ્રિય શિષ્ય પણ હતો.

Verse 54

श्वेतोनाम मुनिश्चक्रे मुमुक्षुः परमं तपः । चिरकालं तपस्तस्मिन्प्रकुर्वति महामुनौ

શ્વેત નામના એક મુનિ, મોક્ષની ઇચ્છાથી, પરમ તપ કરવા લાગ્યા. તે મહામુનિ દીર્ઘકાળ સુધી એ જ તપમાં રત રહ્યા.

Verse 55

अंगारकेति विख्याता राक्षसी काचिदागता । तस्याश्रममतिक्रूरा मेघस्वनमहास्वना

અંગારકી નામે પ્રસિદ્ધ એક રાક્ષસી ત્યાં આવી—અતિ ક્રૂર, મેઘગર્જના જેવી ભયંકર મહાધ્વનિ કરતી—તે આશ્રમ તરફ.

Verse 56

मूत्ररक्तपुरीषाद्यैर्दूषयामास भीषणा । उपद्रवैस्तथा चान्यैर्बाधयामास तं मुनिम्

એ ભયંકર રાક્ષસીએ મૂત્ર, રક્ત, પુરીષ વગેરે વડે તે સ્થાનને અપવિત્ર કર્યું; અને આવા ઉપદ્રવો તથા અન્ય અનેક પીડાઓથી તે મુનિને સતત સતાવતી રહી।

Verse 57

अथ क्रुद्धो मुनिः श्वेतो वायव्यास्त्रेण योजयन् । शप्तां कुशिकपुत्रेण राक्षस्यै प्राक्षिपच्छिलाम्

પછી ક્રોધિત શ્વેત મુનિએ વાયવ્યાસ્ત્રનો પ્રયોગ કરીને, કુશિકપુત્ર (વિશ્વામિત્ર) દ્વારા શપિત શિલાને તે રાક્ષસી પર ફેંકી દીધી।

Verse 58

राक्षसी सा प्रदुद्राव वायव्यास्त्रेण योजिता । वायव्यास्त्रप्रयुक्तेन दृषदानुद्रुता च सा

વાયવ્યાસ્ત્રથી આઘાત પામેલી તે રાક્ષસી દોડી ગઈ; અને વાયવ્યાસ્ત્રથી પ્રેરિત શિલા-અસ્ત્ર પણ તેને પીછો કરતાં પાછળ દોડ્યું।

Verse 59

दक्षिणांबुनिधेस्तीरं धावति स्म भयार्दिता । धावन्तीमनुधावन्ती सा शिलास्त्रप्रयोजिता

ભયથી વ્યાકુળ બની તે દક્ષિણ સમુદ્રના કિનારે દોડી; અને તે દોડતી હતી ત્યારે, પ્રયોગ કરાયેલ શિલા-અસ્ત્ર પણ તેને અનુસરીને પાછળ દોડતું રહ્યું।

Verse 60

पपातोपरि राक्षस्या मज्जंत्याः कपितीर्थके । मृता सा राक्षसी तत्र शिलापातात्स्वमूर्द्धनि

કપિતીર્થકમાં ડૂબતી રાક્ષસી પર શિલા પડી; ત્યાં જ પોતાના મસ્તક પર શિલાપાતથી તે રાક્ષસી મરી ગઈ।

Verse 61

विश्वामित्रेण शप्ता सा कपितीर्थे निमज्जनात् । शिलारूपं परित्यज्य रंभारूपमुपेयुषी

વિશ્વામિત્રના શાપથી પીડિત તે કપિતીર્થમાં નિમજ્જન કરીને શિલારૂપ ત્યજી ફરી રંભારૂપને પ્રાપ્ત થઈ।

Verse 62

देवैः कुसुमधाराभिरभिवृष्टा मनोरमा । दिव्यं विमानमारूढा दिव्यांबरविराजिता

દેવોએ કুসુમધારાઓથી તેની ઉપર વર્ષા કરી; તે દિવ્ય વિમાનમાં આરોહણ કરીને દિવ્ય વસ્ત્રોથી ઝળહળી।

Verse 63

हारकेयूरकटकनासाभरणभूषिता । उर्वश्याद्यप्सरोभिश्च सखिभिः परिवारिता

હાર, કેયૂર, કટક અને નાસાભરણથી અલંકૃત તે ઉર્વશી વગેરે સખી અપ્સરાઓથી પરિઘેરાયેલી હતી।

Verse 64

कपितीर्थस्य माहात्म्यं प्रशंसन्ती पुनःपुनः । निषेव्य रामनाथं च शंकरं शशिभूषणम्

કપિતીર્થના માહાત્મ્યની વારંવાર પ્રશંસા કરતી તે ચંદ્રભૂષણ શંકર—રામનાથ—ની ભક્તિપૂર્વક ઉપાસના કરી।

Verse 65

आखण्डलपुरीं रम्यां प्रययावमरावतीम् । राक्षसी सापि शापेन कुम्भजस्य महौजसः

તે આખંડલની રમ્ય પુરી અમરાવતી તરફ ગઈ; પરંતુ મહાતેજસ્વી કુંભજ (અગસ્ત્ય)ના શાપથી તે પણ રાક્ષસી બની હતી।

Verse 66

घृताची देववेश्या हि राक्षसीरूपमागता । साप्यत्र कपितीर्थाप्सु स्नानात्स्वं रूपमाययौ

ઘૃતાચી નામની દેવવેશ્યા રાક્ષસીરૂપ ધારણ કરી હતી. તેણીએ પણ અહીં કપિતીર્થના જળમાં સ્નાન કરીને પોતાનું સ્વરૂપ ફરી પ્રાપ્ત કર્યું.

Verse 67

एवं रंभाघृताच्यौ ते कपितीर्थे निमज्जनात् । अगस्त्यशिष्यश्वेतस्य प्रसादाद्द्विजसत्तमाः

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! આ રીતે રંભા અને ઘૃતાચી કપિતીર્થમાં નિમજ્જન કરવાથી, અગસ્ત્યના શિષ્ય શ્વેતના પ્રસાદથી (દોષમુક્ત) થયા.

Verse 68

राक्षसीत्वं शिलात्वं च हित्वा स्वं रूपमागते । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नातव्यं कपितीर्थके

રાક્ષસીપણું અને શિલાપણું—બંને ત્યજી તેઓ પોતાના સ્વરૂપે પરત આવ્યા. તેથી સર્વ પ્રયત્નથી કપિતીર્થમાં સ્નાન કરવું જોઈએ.

Verse 69

यः शृणोतीममध्यायं पठते वापि मानवः । प्राप्नोति कपितीर्थस्य स्नानजं फलमुत्तमम्

જે મનુષ્ય આ અધ્યાય સાંભળે છે અથવા વાંચે પણ છે, તે કપિતીર્થ-સ્નાનથી ઉત્પન્ન ઉત્તમ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.