Adhyaya 37

Verse 1

श्रीसूत उवाच । भोभोस्तपोधनाः सर्वे नैमिषारण्यवासिनः । यावद्रामधनुष्कोटिचक्रतीर्थमुखानि वः

શ્રીસૂત બોલ્યા—હે તપોધન નૈમિષારણ્યવાસીઓ! રામની ધનુષ્કોટિ અને ચક્રતીર્થ વગેરે થી આરંભ થતા વર્ણનો અત્યાર સુધી તમને કહ્યા છે.

Verse 2

चतुर्विंशतितीर्थानि कथितानि मयाधुना । इतोऽन्यदद्भुतं यूयं किं भूयः श्रोतुमिच्छथ

હવે મેં ચોવીસ તીર્થોનું વર્ણન કર્યું છે. આથી આગળ તમે ફરી કયું અદ્ભુત સાંભળવા ઇચ્છો છો?

Verse 3

मुनय ऊचुः । क्षीरकुंडस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामहे मुने । यत्समीपे त्वया चक्रतीर्थमित्युदितं पुरा

મુનિઓએ કહ્યું—હે મુને, ક્ષીરકુંડનું માહાત્મ્ય અમે સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ; જેના સમીપે તમે પૂર્વે ‘ચક્રતીર્થ’ એમ જણાવ્યું હતું।

Verse 4

क्षीरकुंडं च तत्कुत्र कीदृशं तस्य वैभवम् । क्षीरकुण्डमिति ख्यातिः कथं वास्य समागता

એ ક્ષીરકુંડ ક્યાં સ્થિત છે, અને તેનું વૈભવ કેવું છે? તેમજ ‘ક્ષીરકુંડ’ નામે તેની ખ્યાતિ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થઈ?

Verse 5

एतन्नः श्रद्दधानानां विस्तराद्वक्तुमर्हसि । श्रीसूत उवाच । ब्रवीमि मुनयः सर्वे शृणुध्वं सुसमाहिताः

અમે શ્રદ્ધાવાન છીએ; તેથી આ વાત તમે વિસ્તારે કહેવા યોગ્ય છો. શ્રીસૂત બોલ્યા—હું કહું છું; હે મુનિઓ, તમે સૌ એકાગ્ર થઈ સાંભળો।

Verse 6

देवीपुरान्महापुण्यात्प्रतीच्यां दिश्यदूरतः । फुल्लग्राममिति ख्यातं स्थानमस्ति महत्तरम्

મહાપુણ્ય દેવીફુરથી પશ્ચિમ દિશામાં બહુ દૂર નહીં, ‘ફુલ્લગ્રામ’ નામે પ્રસિદ્ધ એક મહત્તર સ્થાન છે।

Verse 7

यत आरभ्य रामेण सेतुबन्धो महार्णवे । तद्धि पुण्यतमं क्षेत्रं फुल्लग्रामाभिधं पुरम्

એ જ સ્થાનેથી રામે મહાસમુદ્ર પર સેતુબંધન આરંભ્યું; એ જ ‘ફુલ્લગ્રામ’ નામનું નગર પરમ પુણ્યક્ષેત્ર છે।

Verse 8

क्षीरकुण्डं तु तत्रैव महापातकनाशनम् । दर्शनात्स्पर्शनाद्ध्यानात्कीर्तनाच्चापि मोक्षदम्

ત્યાં જ ‘ક્ષીરકુંડ’ નામનું પવિત્ર તીર્થ છે, જે મહાપાતકોનો નાશ કરે છે. તેના દર્શન, સ્પર્શ, ધ્યાન અને કીર્તન માત્રથી પણ મોક્ષ આપે છે.

Verse 9

तस्य तीर्थस्य पुण्यस्य क्षीरकुण्डमिति प्रथाम् । भवतां सादरं वक्ष्ये शृणुध्वं श्रद्धया सह

તે પવિત્ર અને પુણ્ય તીર્થની ‘ક્ષીરકુંડ’ નામે પ્રસિદ્ધ કથા હું આપને આદરપૂર્વક કહું છું. તમે શ્રદ્ધાસહિત સાંભળો.

Verse 10

पुरा हि मुद्गलोनाम मुनिर्वेदोक्तमार्गकृत् । दक्षिणांबुनिधेस्तीरे फुल्लग्रामेतिपावने

પ્રાચીન સમયમાં મુદગલ નામના મુનિ હતા, જે વેદોક્ત માર્ગના અનુયાયી હતા. તેઓ દક્ષિણ સમુદ્રના કિનારે ‘ફુલ્લગ્રામ’ નામના પાવન સ્થાને નિવાસ કરતા હતા.

Verse 11

नारायणप्रीतिकरम करोद्यज्ञमुत्तमम् । तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा यागेन परितोषितः

તેણે નારાયણને પ્રીતિકર એવો ઉત્તમ યજ્ઞ કર્યો. તે યાગથી વિષ્ણુ હૃદયથી પ્રસન્ન થઈ સંપૂર્ણ સંતોષ પામ્યા.

Verse 12

प्रादुर्बभूव पुरतो यज्ञवाटे द्विजोत्तमाः । तं दृष्ट्वा मुद्गलो विष्णुं लक्ष्मीशोभितविग्रहम्

હે દ્વિજોત્તમો, યજ્ઞવાટમાં હરિ સ્વયં પ્રગટ થયા. લક્ષ્મીની શોભાથી અલંકૃત વિષ્ણુના તે સ્વરૂપને જોઈ મુદગલ વિસ્મિત થયો.

Verse 13

कालमेघतनुं कांत्या पीतांबरविराजितम् । विनतानंदनारूढं कौस्तुभालंकृतोरसम्

તેમનું દેહ કાળામેઘ સમ શ્યામ, કાંતિથી દીપ્ત; પીતાંબરથી શોભિત હતું. વિનતાનંદન ગરુડ પર આરુઢ, વક્ષસ્થળે કૌસ્તુભમણિથી અલંકૃત હતા.

Verse 14

शंखचक्रगदापद्मराजद्बाहुचतु ष्टयम् । भक्त्या परवशो दृष्ट्वा पुलकांकुरमंडितः । मुद्गलः परितुष्टाव शब्दैः श्रोत्रसुखावहैः

શંખ, ચક્ર, ગદા અને પદ્મ ધારણ કરનાર, ચાર તેજસ્વી ભુજાવાળા પ્રભુને જોઈ મુદગલ ભક્તિથી પરવશ થયો; તેના અંગોમાં રોમાંચ ઊભો થયો. પછી તેણે કાનને સુખ આપતા શબ્દોથી પ્રભુની સ્તુતિ કરી.

Verse 15

मुद्गल उवाच । प्रथमं जगतः स्रष्ट्रे पालकाय ततः परम्

મુદગલે કહ્યું—હે જગતના સ્રષ્ટા, પ્રથમ તને નમસ્કાર; અને ત્યાર પછી, હે જગતના પાલક, તને નમસ્કાર.

Verse 16

संहर्त्रे च ततः पश्चान्नमो नारायणाय ते । नमः शफररूपाय कमठाय चिदात्मने

પછી, હે સંહારક, તને નમસ્કાર; હે નારાયણ, તને નમસ્કાર. મત્સ્યરૂપને નમસ્કાર, અને કૂર્મરૂપ—શુદ્ધ ચૈતન્યસ્વરૂપ તને નમસ્કાર.

Verse 17

नमो वराहवपुषे नमः पंचास्यरूपिणे । वामनाय नमस्तुभ्यं जमदग्निसुताय ते

વરાહવપુરૂપ તને નમસ્કાર; પંચાસ્યરૂપને નમસ્કાર. વામનરૂપ તને નમસ્કાર; અને જમદગ્નિસુત (પરશુરામ) રૂપ તને નમસ્કાર.

Verse 18

राघवाय नमस्तुभ्यं बलभद्राय ते नमः । कृष्णाय कल्कये तुभ्यं नमो विज्ञानरूपिणे

હે રાઘવ! તમને નમસ્કાર; હે બલભદ્ર! તમને નમસ્કાર. હે કૃષ્ણ! હે કલ્કિ! તમને નમસ્કાર—તમે જ્ઞાનસ્વરૂપ છો.

Verse 19

रक्ष मां करुणासिंधो नारायण जगत्पते । निर्लज्जं कृपणं क्रूरं पिशुनं दांभिकं कृशम्

હે કરુણાસિંધુ નારાયણ, હે જગત્પતે! મારી રક્ષા કરો—હું નિર્લજ્જ, કૃપણ, ક્રૂર, પિશુન, દાંભિક અને કૃશ છું.

Verse 20

परदारपरद्रव्यपरक्षेत्रैकलो लुपम् । असूयाविष्टमनसं मां रक्ष कृपया हरे

હે હરિ! કૃપાથી મારી રક્ષા કરો—હું પરસ્ત્રી, પરધન અને પરક્ષેત્રનો લોભી છું; મારું મન અસૂયાથી આવિષ્ટ છે.

Verse 21

इति स्तुतो हरिः साक्षान्मुद्गलेन द्विजोत्तमाः । तमाह मुद्गलमुनिं मेघगंभीरया गिरा

હે દ્વિજોત્તમો! આ રીતે મુદગલ દ્વારા સ્તુતિ પામીને સాక్షાત્ હરિએ મેઘગંભીર વાણીથી મુદગલ મુનિને કહ્યું.

Verse 22

श्रीहरिरुवाच । प्रीतोऽस्म्यनेन स्तोत्रेण मुद्गल क्रतुना च ते । प्रत्यक्षेण हविर्भोक्तुमहं ते क्रतुमागतः

શ્રીહરિ બોલ્યા—હે મુદગલ! આ સ્તોત્રથી અને તારા યજ્ઞથી હું પ્રસન્ન છું. પ્રત્યક્ષ રૂપે હવિ ભોગવવા હું તારા ક્રતુમાં આવ્યો છું.

Verse 23

इत्युक्तो हरिणा तत्र मुद्गलस्तुष्टमानसः । उवाचाधोक्षजं विप्रो भक्त्या परमया युतः

ત્યાં હરિએ એમ કહ્યે પછી મુદગલનું મન પરમ પ્રસન્ન થયું. પરમ ભક્તિથી યુક્ત તે બ્રાહ્મણે અધોક્ષજ પ્રભુને વિનયપૂર્વક કહ્યું.

Verse 24

मुद्गल उवाच । कृतार्थोऽस्मि हृषीकेश पत्नी मे धन्यतां ययौ । अद्य मे सफलं जन्म ह्यद्य मे सफलं तपः

મુદગલે કહ્યું— હે હૃષીકેશ! હું કૃતાર્થ થયો; મારી પત્ની ધન્યતા પામી. આજે મારું જન્મ સફળ છે અને આજે જ મારું તપ પણ સફળ છે.

Verse 25

अदय मे सफलो वंशो ह्यद्य मे सफलाः सुताः । आश्रमः सफलोऽद्यैव सर्वं सफलमद्य मे

આજે મારો વંશ સફળ થયો; આજે મારા પુત્રો પણ સફળ થયા. આજે જ મારો આશ્રમ સફળ છે—આજે મારું સર્વે સફળ થયું.

Verse 26

यद्भवान्यज्ञवाटं मे हविर्भोक्तुमिहागतः । योगिनो योगनिरता हृदये मृगयंति यम्

તમે મારા યજ્ઞવાટમાં હવિ ગ્રહણ કરવા અહીં આવ્યા છો—જેનને યોગમાં રત યોગીઓ પોતાના હૃદયમાં શોધે છે—આ જ મારું પરમ સૌભાગ્ય છે.

Verse 27

तमद्य साक्षात्त्वां पश्ये सफ लोऽयं मम क्रतुः । इतीरयित्वा तं विष्णुमर्चयित्वाऽसनादिभिः

આજે હું તમને સాక్షાત્ જોઈ રહ્યો છું; તેથી મારો આ ક્રતુ (યજ્ઞ) ખરેખર સફળ થયો. એમ કહી તેણે તે વિષ્ણુની આસન આદિ ઉપચારોથી પૂજા કરી.

Verse 28

चंदनैः कुसुमैरन्यैर्दत्त्वा चार्घ्यं स विष्णवे । प्रददौ विष्णवे प्रीत्या पुरो डाशादिकं हविः

ચંદન, પુષ્પો અને અન્ય મંગલ દ્રવ્યો અર્પણ કરીને તથા વિષ્ણુને અર્ઘ્ય આપી, તેણે આનંદપૂર્વક વિષ્ણુને પુરોડાશ આદિ હવિ અર્પણ કરી।

Verse 29

स्वयमेव समादाय पाणिना लोकभावनः । हविस्तद्बुभुजे विष्णुर्मुद्गलेन समर्पितम्

પછી લોકપાલક વિષ્ણુએ તેને પોતાના હાથે સ્વીકારી, મુદગલ દ્વારા અર્પિત હવિ ભોજન કરી।

Verse 30

तस्मिन्हविषि भुक्ते तु विष्णुना प्रभविष्णुना । साग्नयस्त्रिदशाः सर्वे तृप्ताः समभवन्द्विजाः

સર્વશક્તિમાન પ્રભુ વિષ્ણુએ તે હવિ ભોજન કરતાં, અગ્નિ સહિત સર્વ દેવગણ તૃપ્ત થયા, હે દ્વિજોઃ।

Verse 31

ऋत्विजो यजमानश्च तत्रत्या ब्राह्मणास्तथा । यत्किंचित्प्राणिलोकेऽ स्मिंश्चरं वा यदि वाऽचरम्

ત્યાંના ઋત્વિજ, યજમાન અને હાજર બ્રાહ્મણો—તથા આ પ્રાણિલોકમાં જે કંઈ છે, ચલ હોય કે અચલ—

Verse 32

सर्वमेव जगत्तृप्तं भुक्ते हविषि विष्णुना । ततो हरिः प्रसन्नात्मा मुद्गलं प्रत्यभाषत

વિષ્ણુએ હવિ ભોજન કરતાં જ સમગ્ર જગત તૃપ્ત થયું. ત્યારબાદ પ્રસન્નહૃદય હરીએ મુદગલને કહ્યું।

Verse 33

प्रीतोऽहं वरदोऽस्म्येष वरं वरय सुव्रत । इत्युक्ते केशवेनाथ महर्षिस्तमभाषत

કેશવે કહ્યું—“હું પ્રસન્ન છું; હું વરદાતા છું. હે સુવ્રત, વર માગ.” એમ કહ્યા પછી મહર્ષિએ પ્રભુને ઉત્તર આપ્યો.

Verse 34

मुद्गल उवाच । यत्त्वया मे हविर्भुक्तं यागे प्रत्यक्षरूपिणा । अनेनैव कृतार्थोऽस्मि किमस्मादधिकं वरम्

મુદ્ગલે કહ્યું—“પ્રત્યક્ષ સ્વરૂપે આ યાગમાં તમે મારું હવિ ભોજન કર્યું; એટલેથી જ હું કૃતાર્થ થયો. આથી મોટો વર શું હોઈ શકે?”

Verse 35

तथापि भगवन्विष्णो त्वयि मे निश्चला सदा । भक्तिर्निष्कपटा भूयादिदं मे प्रथमं वरम्

તથાપિ, હે ભગવાન વિષ્ણુ, આપમાં મારી ભક્તિ સદા અચળ રહે. મારી ભક્તિ નિષ્કપટ બને—આ મારો પ્રથમ વર છે.

Verse 36

माधवाहं प्रतिदिनं सायंप्रातरिहाग्नये । त्वद्रूपाय तव प्रीत्यै सुरभेः पयसा हरे

હે માધવ, હું પ્રતિદિન સાંજ અને પ્રાતઃ અહીં અગ્નિમાં—જે આપનું જ સ્વરૂપ છે—આપની પ્રીતિ માટે, હે હરિ, સુરભીના દૂધથી આહુતિ અર્પણ કરવા ઇચ્છું છું.

Verse 37

होतुमिच्छामि वरद तन्मे देहि वरांतरम् । पयसा नित्यहोमो हि द्विकालं श्रुतिचोदितः

હે વરદાતા, હું આ નિત્ય કરવા ઇચ્છું છું; તેથી મને બીજો વર આપો. કારણ કે દૂધથી નિત્ય હોમ—પ્રાતઃ અને સાંજ, બે કાળે—શ્રુતિએ નિર્દેશ કર્યો છે.

Verse 38

न मे सुरभयः संति तापसस्याधनस्य च । इत्युक्ते मुद्गलेनाथ देवो नारायणो हरिः

ધનરહિત તપસ્વી મુદગલે જ્યારે કહ્યું—“હે સુરભિ, મને કોઈ ભય નથી”—ત્યારે સ્વયં ભગવાન નારાયણ, હરિ, પ્રત્યુત્તર આપ્યો।

Verse 39

आहूय विश्वकर्माणं त्वष्टारममृताशिनम् । एकं सरः कारयित्वा शिल्पिना तेन शोभनम्

અમૃતભોજી દિવ્ય શિલ્પી ત્વષ્ટા-વિશ્વકર્માને બોલાવી, તે શિલ્પી દ્વારા એક અતિ શોભન સરોવર બનાવડાવ્યું।

Verse 40

स्फटिकादि शिलाभेदैस्तेनासौ विश्वकर्मणा । समीचकार च पुनस्तत्प्राकाराद्यलंकृतम् । तत आहूय भगवान्सुरभिं वाक्यमब्रवीत्

સ્ફટિક વગેરે વિવિધ શિલાભેદોથી વિશ્વકર્માએ તે સરોવર સુવ્યવસ્થિત રીતે બનાવ્યું અને પ્રાકાર આદિથી ફરી અલંકૃત કર્યું। ત્યારબાદ ભગવાને સુરભિને બોલાવી આ વચન કહ્યાં।

Verse 41

श्रीहरिरुवाच । मुद्गलो मम भक्तोऽयं सुरभे प्रत्यहं मुदा

શ્રીહરિ બોલ્યા—“હે સુરભિ, આ મુદગલ મારો ભક્ત છે; તે પ્રત્યહ આનંદથી…”

Verse 42

मत्प्रीत्यर्थं पयोहोमं कर्तुमिच्छति सांप्रतम् । मत्प्रीत्यर्थमितो देवि त्वमतो मत्प्रचोदिता

“હમણાં તે મારી પ્રીતિ માટે પયોહોમ કરવા ઇચ્છે છે. તેથી, હે દેવી, મારી પ્રસન્નતા માટે તને અહીં હું પ્રેરિત કરું છું.”

Verse 43

सायंप्रातरिहागत्य प्रत्यहं सुरभे शुभे । पयसा त्वत्प्रसूतेन सर एतत्प्रपूरय

હે શુભે સુરભિ! સાંજ અને પ્રાતઃ પ્રતિદિન અહીં આવી, તારા પ્રસૂત દૂધથી આ સરોવર સંપૂર્ણ રીતે ભરિ દે।

Verse 44

तेनासौ पयसा नित्यं सायंप्रातश्च होष्यति । ओमित्युक्त्वाथ सुरभिरेवं नारयणेरिता

તે દૂધથી તે નિત્ય સાંજ અને પ્રાતઃ હવન કરશે. ‘ઓં’ કહી, નારાયણની આજ્ઞાથી પ્રેરિત સુરભિએ તેમ જ સંમતિ આપી।

Verse 45

अथ नारायणो देवो मुद्गलं प्रत्यभाषत । सुरभेः पयसा नित्यमस्मिन्सरसि तिष्ठता

પછી દેવ નારાયણે મુદગલને કહ્યું—“આ સરોવરમાં સુરભિ નિવાસ કરતી હોવાથી નિત્ય પ્રાપ્ત થતા તેના દૂધથી—”

Verse 46

सायंप्रातः प्रतिदिनं मत्प्रीत्यर्थमिहाग्नये । जुहुधि त्वं महाभाग तेन प्रीणाम्यहं तव

હે મહાભાગ! મારી પ્રીતિ માટે પ્રતિદિન સાંજ અને પ્રાતઃ અહીં અગ્નિમાં તેનું હવન કર; તેનાથી હું તારા પર પ્રસન્ન થઈશ।

Verse 47

मत्प्रीत्या तेऽखिला सिद्धिर्भविष्यति च मुद्गल । इदं क्षीरसरोनाम तीर्थं ख्यातं भविष्यति

હે મુદગલ! મારી પ્રસન્નતાથી તને સર્વ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થશે. અને આ તીર્થ ‘ક્ષીરસર’—દૂધનું સરોવર—નામે પ્રસિદ્ધ થશે।

Verse 48

अस्मिन्क्षीरसरस्तीर्थे स्नातानां पंचपातकम् । अन्यान्यपि च पापानि नाशं यास्यंति तत्क्षणात्

આ ક્ષીરસર તીર્થમાં સ્નાન કરનારાંના પંચ મહાપાતક તથા અન્ય સર્વ પાપો પણ તે ક્ષણે જ નાશ પામે છે।

Verse 49

मुद्गल त्वं च मां याहि देहांते मुक्तबंधनः । इत्युक्त्वा भगवान्विष्णुस्तं समालिंग्य मुद्गलम्

“મુદગલ, દેહાંત સમયે તું પણ બંધનમુક્ત થઈ મારી પાસે આવશે.” એમ કહી ભગવાન વિષ્ણુએ મુદગલને આલિંગન કર્યું।

Verse 50

नमस्कृतश्च तेनायं तत्रैवांतरधीयत । मुद्गलोऽपि गते विष्णावनेकशतवत्सरम्

તેના નમસ્કારથી ભગવાન ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા। વિષ્ણુ ગયા પછી મુદગલ પણ ત્યાં અનેક સો વર્ષો સુધી રહ્યો।

Verse 51

सुरभेः पयसा जुह्वन्नग्नये हरितुष्टये । उवास प्रयतो नित्यं फुल्ल ग्रामे विमुक्तिदे । देहांते मुक्तिमगमद्विष्णुसायुज्यरूपिणीम्

સુરભિના દૂધથી અગ્નિમાં આહુતિ અર્પણ કરીને હરિને તૃપ્ત કરતો, તે સંયમી બની મુક્તિદાયક ફુલ્લ-ગ્રામમાં નિત્ય નિવાસ કરતો રહ્યો। દેહાંતમાં તેણે વિષ્ણુ-સાયુજ્યરૂપ મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી।

Verse 52

श्रीसूत उवाच । एवमेतद्द्विजवरा युष्माकं कथितं मया

શ્રીસૂત બોલ્યા—હે દ્વિજવરોએ, આ રીતે આ બધું મેં તમને કહેલું છે।

Verse 53

यथा क्षीरसरो नाम तीर्थस्यास्य पुराऽभवत् । इदं क्षीरसरः पुण्यं सर्वलोकेषु विश्रुतम्

હું કહું છું કે આ તીર્થને પૂર્વે ‘ક્ષીરસર’ નામ કેવી રીતે મળ્યું. આ પવિત્ર ક્ષીરસર સર્વ લોકોમાં પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 54

काश्यपस्य मुनेः पत्नी कद्रूर्यत्र द्विजोत्तमाः । स्नात्वा स्वभर्तृवाक्येन नोदिता नियमान्विता

હે દ્વિજોત્તમો, અહીં જ કાશ્યપ મુનિની પત્ની કદ્રૂ પતિના વચનથી પ્રેરિત થઈ સ્નાન કરીને નિયમોનું પાલન કરતી હતી.

Verse 55

छलेन मुमुचे सद्यः सपत्नीजयदोषतः । अतोऽत्र तीर्थे ये स्नांति मानवाः शुदमानसाः

તેણે એક યુક્તિથી સહપત્ની પર વિજયના દોષમાંથી તરત મુક્તિ મેળવી. તેથી શુદ્ધ મનથી જે લોકો આ તીર્થમાં સ્નાન કરે છે તેઓ આવા કલ્મષથી છૂટે છે.

Verse 56

तेषां विमुक्तबंधानां मुक्तानां पुण्यकर्मिणाम् । किं यागैः किमु वा वेदैः किं वा तीर्थनिषेवणैः

જેનાં બંધન છૂટી ગયા છે, જે મુક્ત છે અને પુણ્યકર્મમાં રત છે—તેમને યજ્ઞોની શું જરૂર? વેદવિધિઓની શું? અથવા વધુ તીર્થસેવનની શું?

Verse 57

जपैर्वा नियमैर्वापि क्षीर कुंडविलोकिनाम् । क्षीरकुंडस्य वातेन स्पृष्टदेहो नरो द्विजाः

ક્ષીરકુંડનું દર્શન કરનારને જપથી કે નિયમોથી પણ પુણ્ય મળે છે. હે દ્વિજોઃ, જેના દેહને ક્ષીરકુંડની પવનઝોક પણ સ્પર્શે તે પાવન બને છે.

Verse 58

ब्रह्मलोकमनुप्राप्य तत्रैव परिमुच्यते । निमग्नाः क्षीरकुंडेऽस्मिन्नवमत्यापि भास्करिम्

બ્રહ્મલોકને પ્રાપ્ત કરીને ત્યાં જ મુક્તિ પામે છે. આ ક્ષીરકુંડમાં જે નિમગ્ન થાય છે, તે ભાસ્કરની તેજસ્વિતા અને સામર્થ્યને પણ વટાવી દે તેવી પરમ ગતિ મેળવે છે.

Verse 59

तस्य मूर्द्धनि तिष्ठेयुर्ज्वलतः पावकोपमाः । मग्नानां क्षीरकुंडेस्मिञ्छीता वैतरणी नदी

તેના મસ્તક પર દહકતી અગ્નિ જેવી જ્વાળાઓ ઊભી રહે છે; પરંતુ આ ક્ષીરકુંડમાં નિમગ્ન થનારાઓ માટે વૈતરણિ નદી પણ શીતળ બની જાય છે—તેના ભયો શમિત થાય છે.

Verse 60

सर्वाणि नरकाण्यद्धा व्यर्थानि च भवंति हि । कामधेनुसमे तस्मिन्क्षीरकुंडे स्थितेप्यहो

નિશ્ચયે સર્વ નરકો વ્યર્થ અને નિષ્પ્રભ બની જાય છે. અહો! તે ક્ષીરકુંડ કામધેનુ સમાન વરદાયક છે—તેમાં સ્થિત માત્ર થવાથી પણ.

Verse 61

योन्यत्र भ्रमते स्नातुं स नरो विप्रसत्तमाः । गोक्षीरे विद्यमानेऽपि ह्यर्कक्षीराय गच्छति

હે વિપ્રશ્રેષ્ઠો! જે મનુષ્ય સ્નાન માટે અન્યત્ર ભટકે છે, તે ગૌક્ષીર ઉપલબ્ધ હોવા છતાં અર્કક્ષીર શોધવા જાય છે; તેમ જ તે શ્રેષ્ઠ તીર્થ છોડીને તુચ્છ જળોની પાછળ દોડે છે.

Verse 62

स्नातानां क्षीरकुंडेऽस्मिन्नालभ्यं किंचिदस्ति हि । करप्राप्तैव मुक्तिः स्यात्किमन्यैर्बहुभाषणैः

આ ક્ષીરકુંડમાં સ્નાન કરનારાઓ માટે કશુંય અપ્રાપ્ય નથી. મુક્તિ પણ જાણે હાથમાં આવી જાય—પછી વધુ બહુ વાતો શા માટે?

Verse 63

ब्रवीमि भुजमुद्धत्य सत्यंसत्यं ब्रवीमि वः । यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । स क्षीरकुंडस्नानस्य लभते फलमुत्तमम्

હું ભુજા ઊંચી કરીને તમને સત્ય—સત્ય કહું છું: જે આ અધ્યાયનું પાઠ કરે અથવા એકાગ્રચિત્તે શ્રવણ કરે, તે ક્ષીરકુંડ-સ્નાનનું પરમ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।