Adhyaya 36

Verse 1

श्रीसूत उवाच । धनुष्कोटेस्तु माहात्म्यं भूयोऽपि प्रब्रवीम्यहम् । दुराचाराभिधो यत्र स्नात्वा मुक्तो भवद्द्विजाः

શ્રીસૂત બોલ્યા—ધનુષ્કોટિનું માહાત્મ્ય હું ફરીથી પ્રકટ કરું છું; જ્યાં ‘દુરાચાર’ નામે પ્રસિદ્ધ પુરુષ સ્નાન કરીને મુક્ત થયો, હે દ્વિજગણ।

Verse 2

मुनय ऊचुः । दुराचाराभिधः कोऽसौ सूत तत्त्वार्थकोविद । किंच पापं कृतं तेन दुराचारेण वै मुने

મુનિઓએ કહ્યું—હે સૂત, તત્ત્વાર્થકోవિદ, ‘દુરાચાર’ નામે તે કોણ છે? અને હે મુને, તે દુરાચારી એ કયું પાપ કર્યું હતું?

Verse 3

कथं वा पातका न्मुक्तो धनुष्कोटौ निमज्जनात् । एतच्छुश्रूषमाणानां विस्तराद्वद नो मुने

ધનુષ્કોટિમાં નિમજ્જન કરવાથી તે પાપોથી કેવી રીતે મુક્ત થયો? અમે આ સાંભળવા ઇચ્છુક છીએ; હે મુને, અમને વિસ્તારે કહો।

Verse 4

श्रीसूत उवाच । मुनयः श्रूयतां तस्य दुराचारस्य पातकम् । स्नानेन धनुषः कोटौ यथा मुक्तश्च पातकात्

શ્રીસૂત બોલ્યા—હે મુનિઓ, તે ‘દુરાચાર’નું પાપ સાંભળો; અને ધનુષ્કોટિમાં સ્નાનથી તે કેવી રીતે પાપમાંથી મુક્ત થયો તે પણ સાંભળો।

Verse 5

दुराचाराभिधो विप्रो गौतमीतीरमाश्रितः । कश्चिदस्ति द्विजाः पापी क्रूरकर्मरतः सदा

ગૌતમી નદીના કાંઠે દુરાચાર નામનો એક બ્રાહ્મણ વસતો હતો. હે દ્વિજોઃ તે પાપી હતો અને સદા ક્રૂર કર્મોમાં રત રહેતો હતો.

Verse 6

ब्रह्मघ्नैश्च सुरापैश्च स्तेयिभिर्गुरुतल्पगैः । तदा संसर्गदुष्टोऽसौ तैः साकं न्यवसद्विजाः

હે દ્વિજોઃ તે બ્રહ્મહત્યારા, મદ્યપ, ચોર અને ગુરુશય્યા ભંગ કરનારાઓ સાથે રહેવા લાગ્યો. એવા સંગદોષથી ભ્રષ્ટ થઈ તે તેમની સાથે જ વસતો રહ્યો.

Verse 7

महापातकिसंसर्गं दोषेणास्य द्विजस्य वै । ब्राह्मण्यं सकलं नष्टं निःशेषेण द्विजोत्तमाः

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોઃ મહાપાતકીઓના સંગદોષથી તે દ્વિજનું સર્વ બ્રાહ્મણ્ય નિઃશેષે નષ્ટ થઈ ગયું.

Verse 8

महापातकिभिः सार्द्धं दिनमेकं तु यो द्विजः । निवसेत्सादरं तस्य तत्क्षणाद्वै द्विजन्मनः

પરંતુ જે દ્વિજ મહાપાતકીઓ સાથે આદરપૂર્વક એક દિવસ પણ રહે, તેના દ્વિજત્વનો ક્ષય તે ક્ષણથી જ શરૂ થાય છે.

Verse 9

ब्राह्मणस्य तुरीयांशो नश्यत्येव न संशयः । द्विदिनं सेवनात्स्पर्शाद्दर्शनाच्छयनात्तथा

બ્રાહ્મણના બ્રાહ્મણ્યનો ચોથો ભાગ નિશ્ચયે નષ્ટ થાય છે—એમાં સંશય નથી—બે દિવસ તેમની સેવા કરવાથી, સ્પર્શથી, દર્શનથી અને તેમની સાથે/નિકટ શયનથી પણ।

Verse 10

भोजनात्सह पंक्तौ च महापातकिभिर्द्विजाः । द्वितीयभागो नश्येत ब्राह्मणस्य न संशयः

હે દ્વિજોઃ મહાપાતકીઓ સાથે એક જ પંક્તિમાં ભોજન કરવાથી બ્રાહ્મણનો બીજો ધર્મભાગ નષ્ટ થાય છે—એમાં કોઈ સંશય નથી।

Verse 11

त्रिदिनाच्च तृतीयांशो नश्यत्येव न संशयः । चतुर्दिनाच्चतुर्थांशो विलयं याति हि ध्रुवम्

ત્રણ દિવસ પછી ત્રીજો અંશ પણ નિશ્ચયે નષ્ટ થાય છે—એમાં સંશય નથી। ચાર દિવસ પછી ચોથો અંશ પણ ધ્રુવપણે વિનાશ પામે છે।

Verse 12

अतः परं तु तैः साकं शयनासनभोजनैः । तत्तुल्यपातकी भूयान्महापातकसंभवात्

આથી આગળ જો તેમની સાથે શય્યા, આસન અને ભોજનનો સંગ કરે, તો મહાપાતક ઉત્પન્ન થવાથી તે તેમની સમાન પાપી બની જાય છે।

Verse 13

तेन ब्राह्मण्यहीनोऽयं दुराचाराभिधो द्विजाः । ग्रस्तोऽभवद्भीषणेन वेतालेन बलीयसा

એ કારણે, હે દ્વિજોઃ ‘દુરાચાર’ નામે પ્રસિદ્ધ આ પુરુષ બ્રાહ્મણ્યથી હીન થયો અને ભયંકર, બલવાન વેતાળ દ્વારા ગ્રસિત થયો।

Verse 14

असौ परवशस्तेन वेतालेनातिपीडितः । देशाद्देशं भ्रमन्विप्रा वनाच्चैव वनांतरम्

તે વેતાળના વશમાં રહી અને અત્યંત પીડિત થઈ, હે બ્રાહ્મણોઃ તે દેશેથી દેશમાં ભટકતો રહ્યો અને એક વનથી બીજા વનમાં ફરતો રહ્યો।

Verse 15

पूर्वपुण्यविपाकेन दैवयोगेन स द्विजः । रामचंद्रधनुष्कोटिं महापातकनाशनीम्

પૂર્વપુણ્યના પરિપાક અને દૈવયોગથી તે દ્વિજ રામચંદ્રની ધનુષ્કોટિ—મહાપાતકનાશિની—ને પ્રાપ્ત થયો।

Verse 16

अनुद्रुतः पिशाचेन तेनाविष्टो ययौ द्विजाः । न्यमज्जयत्स वेतालो धनुष्कोटिजले त्वमुम्

તે પિશાચે પીછો કર્યો અને તેના આવેશથી ગ્રસ્ત થઈ તે દ્વિજ આગળ ગયો, હે બ્રાહ્મણો. ત્યારબાદ તે વેતાળે તેને ધનુષ્કોટિના જળમાં ડૂબાડી દીધો।

Verse 17

धनुष्कोटिजले सोऽयं वेतालेन प्रवेशितः । उदतिष्ठत्क्षणादेव वेतालेन विमोचितः

આ પુરુષને વેતાળે ધનુષ્કોટિના જળમાં ધકેલ્યો છતાં, તે ક્ષણમાત્રમાં ઊભો થયો—એ જ વેતાળથી મુક્ત થયો।

Verse 18

उत्थितोऽसौ द्विजो विप्रा धनुष्कोटिजलात्तदा । स्वस्थो व्यचिंतयत्कोऽयं देशो जलधितीरतः

ત્યારે ધનુષ્કોટિના જળમાંથી ઊઠીને તે દ્વિજ સ્વસ્થ થયો. હે વિપ્રો, તે વિચારવા લાગ્યો—‘સમુદ્રકાંઠે આ કયો દેશ છે?’

Verse 19

कथं मयागतमिह गौतमीतीरवासिना । इति चिंताकुलः सोऽयं धनुष्कोटिनिवासिनम्

‘ગૌતમીના કાંઠે વસતો હું અહીં કેવી રીતે આવ્યો?’—એવી ચિંતા વડે વ્યાકુળ થઈ તે ધનુષ્કોટિના એક નિવાસી પાસે (પૂછવા માટે) ગયો।

Verse 20

दत्तात्रेयं महात्मानं योगिप्रवरमुत्तमम् । समागम्य प्रणम्यासौ दुराचारोऽभ्यभाषत

યોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને પરમ એવા મહાત્મા દત્તાત્રેય પાસે જઈ દુરાચારએ પ્રણામ કર્યો અને પછી બોલ્યો।

Verse 21

न जाने भगवन्देशः कतमोऽयं वदाधुना । गौतमीतीरनिलयो दुराचाराभिधो ह्यहम्

હે ભગવન, આ કયો દેશ છે તે હું જાણતો નથી; હમણાં કહો. હું ગૌતમીના તટે વસું છું અને મારું નામ દુરાચાર છે।

Verse 22

कृपया ब्रूहि मे ब्रह्मन्मयात्र कथमागतम् । इति पृष्टो मुनिस्तेन दुराचारेण सुव्रतः

કૃપા કરીને, હે બ્રહ્મન-મુનિ, હું અહીં કેવી રીતે આવ્યો તે કહો. દુરાચારના પ્રશ્ને સુવ્રતધારી મુનિએ ઉત્તર આપ્યો।

Verse 23

ध्यात्वा मुहूर्तमवदद्दुराचारं घृणानिधिः । महापातकिसंसर्गे दुराचार कृते पुरा

ક્ષણમાત્ર ધ્યાન કરીને કરુણાનિધિ મુનિ બોલ્યા—“હે દુરાચાર, પૂર્વે મહાપાતકીઓના સંગથી જે થયું…”

Verse 24

ब्राह्मण्यं नष्टमभवद्वेतालस्त्वां ततोऽग्रहीत् । तेनाविष्टस्त्वमायातो विवशोऽत्र विमूढधीः

તું બ્રાહ્મણ્ય ગુમાવી બેઠો; પછી એક વેતાળે તને પકડી લીધો. તેના આવેશથી તું વિવશ બની અહીં આવ્યો, તારી બુદ્ધિ સંપૂર્ણ મોહિત થઈ।

Verse 25

न्यमज्जयत्त्वां वेतालो धनुष्कोटिजलेऽत्र तु । तत्र मज्जनमात्रेण विमुक्तः पातकाद्भवान्

અહીં ધનુષ્કોટિના જળમાં વેતાળે તને ડૂબાડ્યો. માત્ર એ સ્નાનથી જ તું પાપમાંથી મુક્ત થયો.

Verse 26

धनुष्कोटौ तु ये स्नानं पुण्ये कुर्वंति मानवाः । तेषां नश्यंति वै सत्यं पंचपातकसंचयाः

ધનુષ્કોટિમાં જે મનુષ્યો પુણ્યસ્નાન કરે છે, તેમના પાંચ મહાપાતકોનો સંચય નિશ્ચયે નાશ પામે છે.

Verse 27

रामचंद्रधनुष्कोटावत्र मज्जनमात्रतः । महापातकिसंसर्गदोषस्ते विलयं ययौ

અહીં રામચંદ્રની ધનુષ્કોટિમાં માત્ર મજ્જનથી જ મહાપાતકીઓના સંગથી થયેલો દોષ તારો વિલય પામ્યો.

Verse 28

तन्नाशादेव वेतालस्त्वां मुक्त्वा विलयं गतः । त्वामग्रहीद्यो वेतालः पुरायं ब्राह्मणोऽभवत्

એ દોષ નાશ પામતાં જ વેતાળે તને મુક્ત કર્યો અને અદૃશ્ય થઈ ગયો. જેણે તને પકડ્યો હતો તે વેતાળ પૂર્વે બ્રાહ્મણ હતો.

Verse 29

सोऽयं भाद्रपदे मासे कृष्णपक्षे महालयम् । पार्वणेन विधानेन पितॄणां नाकरोन्मुदा

આ જ તે મનુષ્ય છે; ભાદ્રપદ માસના કૃષ્ણપક્ષમાં મહાલય સમયે પાર્વણવિધિ મુજબ પિતૃઓનું શ્રાદ્ધ તેણે આનંદથી કર્યું નહીં.

Verse 30

तेन स्वपितृभिः शप्तो वेतालत्वमगादयम् । सोपि चास्य धनुष्कोटेरवलोकनमात्रतः

પોતાના જ પિતૃઓના શાપથી તે પુરુષ વેતાલત્વને પામ્યો. પરંતુ આ ધનુષ્યની કોટિનું માત્ર દર્શન કરતાં જ તે સ્થિતિમાંથી ધીમે ધીમે મુક્ત થવા લાગ્યો.

Verse 31

वेतालत्वं विहायेह विष्णुलोकम वाप्तवान् । अतो भाद्रपदे मासे कृष्णपक्षे महालयम्

અહીં જ વેતાલત્વ ત્યજી તેણે વિષ્ણુલોક પ્રાપ્ત કર્યો. તેથી ભાદ્રપદ માસના કૃષ્ણપક્ષમાં મહાલય શ્રાદ્ધાદિ કર્મ કરવું જોઈએ.

Verse 32

उद्दिश्य स्वपितॄन्ये तु न कुर्वन्त्यतिलोभतः । महालोभयुतास्तेऽद्धा वेतालाः स्युर्न संशयः

જે લોકો પોતાના પિતૃઓને ઉદ્દેશીને પણ અતિ લોભથી શ્રાદ્ધાદિ નથી કરતા, તેઓ મહાલોભયુક્ત થઈ નિઃસંદેહ વેતાલ બને છે.

Verse 33

तस्माद्भाद्रपदे मासे कृष्णपक्षे महालयम् । पितॄनुद्दिश्य शक्त्या ये ब्राह्मणान्वेदपारगान्

અતએવ ભાદ્રપદ માસના કૃષ્ણપક્ષમાં મહાલય સમયે, પિતૃઓને ઉદ્દેશીને પોતાની શક્તિ મુજબ વેદપારંગત બ્રાહ્મણોનું સન્માન કરે છે…

Verse 34

भोजयेयुर्महान्नेन न ते विंदंति दुर्गतिम् । यस्तु भाद्रपदे मासे कृष्णपक्षे महालयम्

…અને તેમને બહુ અન્નથી ભોજન કરાવે છે, તેઓ દુર્ગતિ પામતા નથી. પરંતુ જે ભાદ્રપદ માસના કૃષ્ણપક્ષમાં મહાલય સમયે (આ કર્મ) નથી કરતો…

Verse 35

स्वशक्त्यनुगुणं विप्रमेकं द्वौ त्रीनकिंचनः । भोजयेन्नहि दौर्गत्यं भवेदस्य कदाचन

ગરીબ મનુષ્યે પણ પોતાની શક્તિ મુજબ એક, બે કે ત્રણ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું જોઈએ; એમ કરવાથી તેને કદી દુર્ભાગ્ય આવતું નથી।

Verse 36

अयं भाद्रपदे मासे पितॄणामनुपासनात् । ययौ वेतालतां विप्रो यस्त्वां जग्राह पापिनम्

ભાદ્રપદ માસમાં પિતૃપૂજાની અવગણના થવાથી, જેણે તને—પાપીને—પકડી લીધો હતો તે બ્રાહ્મણ વેતાળ અવસ્થાને પામ્યો।

Verse 37

कालो भाद्रपदमासमारभ्य वृश्चिकावधि । महालयस्य कथितो मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः

તત્ત્વદર્શી મુનિઓએ મહાલયનો સમય ભાદ્રપદ માસથી લઈને વૃશ્ચિક સુધી હોવાનું જણાવ્યું છે।

Verse 38

मासो भाद्रपदः कालस्तत्रापि हि विशिष्यते । कृष्ण पक्षो विशिष्टः स्याद्दुराचारक तत्र वै

આ સમયોમાં ભાદ્રપદ માસ વિશેષ મહત્ત્વનો છે; અને તેમાં પણ કૃષ્ણપક્ષ અત્યંત વિશિષ્ટ છે—દુરાચારીએ પણ ખરેખર।

Verse 39

तस्मिञ्छुभे कृष्णपक्षे प्रथमायां तथा तिथौ । श्राद्धं महालयं कुर्याद्यो नरो भक्तिपूर्वकम्

તે શુભ કૃષ્ણપક્ષમાં, પ્રથમ તિથિએ પણ, જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક મહાલય-શ્રાદ્ધ કરે છે તે પુણ્યફળનો અધિકારી બને છે।

Verse 40

तस्य प्रीणाति भगवान्पावकः सर्वपावनः । स वह्निलोकमाप्नोति वह्निना सह मोदते

તેના દ્વારા સર્વપાવન ભગવાન પાવક (અગ્નિદેવ) પ્રસન્ન થાય છે. એવો પુરુષ વહ્નિલોકને પામી અગ્નિ સાથે ત્યાં આનંદ કરે છે.

Verse 41

तस्मै च ज्वलनो देवः सर्वैश्वर्यं ददात्यपि । प्रथमायां तिथौ मर्त्यो यो न कुर्यान्महालयम्

તેને જ્વલનદેવ (અગ્નિ) સર્વ પ્રકારનું ઐશ્વર્ય પણ આપે છે. પરંતુ જે મર્ત્ય પ્રથમા તિથિએ મહાલય કર્મ ન કરે…

Verse 42

वह्निर्गृहं दहेत्तस्य श्रियं क्षेत्रादिकं तथा । वेदज्ञे ब्राह्मणे भुक्ते प्रथमायां महालये

અગ્નિ તેના ઘર ને દહન કરે છે અને તેની શ્રી-સંપત્તિ તથા ક્ષેત્રાદિ મિલકત પણ નષ્ટ કરે છે—પ્રથમા મહાલયે વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવ્યા પછી પણ જો તે વિધિનું પાલન ન કરે તો.

Verse 43

दश कल्पसहस्राणि पितरो यांति तृप्तताम् । द्वितीयायां तु यो भक्त्या कुर्याच्छ्राद्धं महालयम्

દસ હજાર કલ્પો સુધી પિતૃઓ તૃપ્તિ પામે છે. અને જે દ્વિતીયા તિથિએ ભક્તિપૂર્વક મહાલય-શ્રાદ્ધ કરે છે…

Verse 44

तस्य प्रीणाति भगवान्भवानीपतिरीश्वरः । स कैलासमवाप्नोति शिवेन सह मोदते

તેના દ્વારા ભવાનીપતિ ઈશ્વર ભગવાન પ્રસન્ન થાય છે. તે કૈલાસને પામી શિવ સાથે ત્યાં આનંદ કરે છે.

Verse 45

विपुलां संपदं तस्मै प्रीतो दद्यान्महेश्वरः । द्वितीयायां तिथौ मर्त्यो यो न कुर्यान्महालयम्

પ્રસન્ન મહેશ્વર તેને અપર સંપત્તિ આપે છે. પરંતુ જે મનુષ્ય દ્વિતીયા તિથિએ મહાલયકર્મ નથી કરતો…

Verse 46

तस्य वै कुपितः शंभुर्नाशयेद्ब्रह्मवर्चसम् । रौरवं कालसूत्राख्यं नरकं चास्य दास्यति

તેના પર ક્રોધિત શંભુ તેનું બ્રહ્મવર્ચસ નાશ કરે છે અને તેને રૌરવ તથા કાલસૂત્ર નામના નરકોમાં મોકલે છે.

Verse 47

वेदज्ञे ब्राह्मणे भुक्ते द्वितीयायां महालये । विंशत्कल्प सहस्राणि पितरो यांति तृप्तताम्

દ્વિતીયાના મહાલયમાં વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવવાથી પિતૃઓ વીસ હજાર કલ્પો સુધી તૃપ્તિ પામે છે.

Verse 48

अनुग्रहात्पितॄणां च संततिश्चास्य वर्द्धते । तृतीयायां नरो भक्त्या कुर्याच्छ्राद्धं महालयम्

પિતૃઓના અનુગ્રહથી તેની સંતતિ પણ વધે અને ફલે. તેથી તૃતીયા તિથિએ ભક્તિપૂર્વક મહાલય શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.

Verse 49

तस्य प्रीणाति भगवांल्लोकपालो धनाधिपः । महापद्मादिनिधयो वर्तंते तस्य वै वशे

તેના કારણે ધનાધિપતિ લોકપાલ ભગવાન (કુબેર) પ્રસન્ન થાય છે; મહાપદ્મ વગેરે મહાન નિધિઓ પણ તેના વશમાં રહે છે.

Verse 50

तस्यानुगास्त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । तृतीयायां तिथौ मर्त्यो यो न कुर्यान्महालयम्

તેના અધ્યક્ષ ત્રણ દેવ—બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર—છે. જે મનુષ્ય તૃતીયા તિથિએ મહાલય ન કરે, તે તેમના દંડવિધાનનો પાત્ર બને છે.

Verse 51

धनदो भगवांस्तस्य संपदं हरति क्षणात् । दारिद्यं च ददात्यस्मै बहुदुःखसमाकुलम्

તેના ધનદાતા ભગવાન (કુબેર) ક્ષણમાં સંપત્તિ હરી લે છે અને અનેક દુઃખોથી ભરેલું દારિદ્ર્ય તેને આપે છે.

Verse 52

तृतीयायां तिथौ मर्त्यो यः करोति महालयम् । तृप्यंति पितरस्तस्य त्रिंशत्कल्पसहस्रकम्

જે મનુષ્ય તૃતીયા તિથિએ મહાલય કરે છે, તેના પિતૃઓ તૃપ્ત થાય છે અને ત્રીસ હજાર કલ્પો સુધી પ્રસન્ન રહે છે.

Verse 53

चतुर्थ्यां तु नरो भक्त्या श्राद्धं कुर्यान्महालयम् । तस्य प्रीणाति भगवान्हेरंबः पार्वतीसुतः

જો મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક ચતુર્થી તિથિએ મહાલય-શ્રાદ્ધ કરે, તો પાર્વતીસુત ભગવાન હેરંબ તેના પર પ્રસન્ન થાય છે.

Verse 54

तस्य विघ्नाश्च नश्यंति गजवक्त्रप्रसादतः । चतुर्थ्यां तु तिथौ मर्त्यो यो न कुर्यान्महालयम्

ગજવક્ત્ર પ્રભુની કૃપાથી તેના વિઘ્નો નાશ પામે છે. પરંતુ જે મનુષ્ય ચતુર્થી તિથિએ મહાલય ન કરે…

Verse 55

विघ्नेशो भगवांस्तस्य सदा विघ्नं करोति हि । चण्डकोलाहलाभिख्ये नरके च पतत्यथ

તેના માટે ભગવાન વિઘ્નેશ સદા વિઘ્નો ઊભાં કરે છે; અને પછી તે ‘ચંડકોલાહલ’ નામના નરકમાં પડી જાય છે.

Verse 56

चतुर्थ्यां वै तिथौ मर्त्यो यः करोति महालयम् । पितरः कल्पसाहस्रं चत्वारिंशत्प्रहर्षिताः

ચતુર્થી તિથિએ જે મર્ત્ય મહાલય કરે છે, તેના પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે; તેઓ ચાલીસ હજાર કલ્પો સુધી હર્ષિત રહે છે.

Verse 57

बहून्पुत्रान्प्रदास्यंति श्राद्धकर्तुर्निरंतरम् । पंचम्यां तु तिथौ भक्त्या यो न कुर्यान्महालयम्

શ્રાદ્ધ કરનારને તેઓ સતત અનેક પુત્રો આપે છે. પરંતુ જે ભક્તિપૂર્વક પંચમી તિથિએ મહાલય ન કરે…

Verse 58

तस्य लक्ष्मीर्भगवती परित्यजति मंदिरम् । अलक्ष्मीः कलहाधारा तस्य प्रादुर्भवेद्गृहे

તેના નિવાસને ભગવતી લક્ષ્મી ત્યજી દે છે; અને કલહને આધારરૂપ અલક્ષ્મી તેના ઘરમાં પ્રकट થાય છે.

Verse 59

पचम्यां तु तिथौ मर्त्यो यः करोति महालयम् । तस्य तृप्यंति पितरः पंचकल्पसहस्रके

પરંતુ પંચમી તિથિએ જે મર્ત્ય મહાલય કરે છે, તેના પિતૃઓ તૃપ્ત થાય છે; તેઓ પાંચ હજાર કલ્પો સુધી સંતોષમાં રહે છે.

Verse 60

संततिं चाप्यविच्छिन्नामस्मै दास्यंति तर्पिताः । पार्वती च प्रसन्ना स्यान्महदैश्वर्यदायिनी

તર્પણથી તૃપ્ત થયેલા પિતૃગણ તેને અવિચ્છિન્ન સંતતિ-પરંપરા આપે છે; અને દેવી પાર્વતી પણ પ્રસન્ન થઈ મહાન ઐશ્વર્ય તથા અધિપત્ય-સમૃદ્ધિ પ્રદાન કરે છે।

Verse 61

षष्ठ्यां तिथौ नरो भक्त्या श्राद्धं कुर्यान्महालयम् । तस्य प्रीणाति भगवान्षण्मुखः पार्वती सुतः

ષષ્ઠી તિથિએ જે પુરુષ ભક્તિપૂર્વક મહાલય-શ્રાદ્ધ કરે છે, તેના પર પાર્વતીસુત ભગવાન્ ષણ્મુખ પ્રસન્ન થાય છે।

Verse 62

तस्य पुत्राश्च पौत्राश्च षण्मुखस्य प्रसादतः । ग्रहैर्वालग्रहैश्चैव न बाध्यंते कदाचन

ષણ્મુખની કૃપાથી તેના પુત્રો અને પૌત્રો ક્યારેય ગ્રહબાધા કે બાલગ્રહો (બાળને પીડાવનારા ભૂતો) થી પીડિત થતા નથી।

Verse 63

षष्ठ्यां तिथौ नरो भक्त्या यो न कुर्यान्महालयम् । तस्य स्कन्दो महासेनो विमुखः स्यान्न संशयः

પરંતુ ષષ્ઠી તિથિએ જે પુરુષ ભક્તિપૂર્વક મહાલય-કર્મ કરતો નથી, તેના પરથી મહાસેન સ્કંદ વિમુખ થાય છે—એમાં શંકા નથી।

Verse 64

गर्भान्निर्गतमात्रैव प्रजा तस्य विनश्यति । पूतनादिग्रहकुलैर्बाध्यते च निरंतरम्

તેની સંતાન ગર્ભમાંથી બહાર આવતાની સાથે જ નાશ પામે છે; અને તે પૂતના વગેરે ગ્રહકુલો (પીડક ભૂતગણ) દ્વારા સતત પીડિત રહે છે।

Verse 65

वह्निज्वालाप्रवेशाख्ये नरके च पतत्यधः । षष्ठ्यां तिथौ यः श्रद्धावान्कुर्याच्छ्राद्धं महालयम्

તે ‘વહ્નિજ્વાલાપ્રવેશ’ નામના નરકમાં અધઃપાત પામે છે; પરંતુ જે શ્રદ્ધાવાન ષષ્ઠી તિથિએ મહાલય-શ્રાદ્ધ કરે છે, તે શુભ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 66

षष्टिकल्पसहस्रं तु पितरो यामति तृप्तताम् । पुत्रानपि प्रदास्यंति संपदं विपुलां तथा

સાઠ હજાર કલ્પો સુધી પિતૃગણ તૃપ્તિ પામે છે; અને તેઓ પુત્રો તથા તેવી જ રીતે વિશાળ સંપત્તિ પણ આપે છે।

Verse 67

सप्तम्यां तु तिथौ मर्त्यः श्राद्धं कुर्यान्महालयम् । हिरण्यपाणिर्भगवानादित्यस्तस्य तुष्यति

સપ્તમી તિથિએ જે મનુષ્ય મહાલય-શ્રાદ્ધ કરે છે, તેના પર ‘હિરણ્યપાણિ’ ભગવાન આદિત્ય પ્રસન્ન થાય છે।

Verse 68

अरोगो दृढगात्रः स्याद्भास्करस्य प्रसादतः । हिरण्यपाणिर्भगवान्हिरण्यं पाणिना स्वयम्

ભાસ્કરની કૃપાથી તે નિરોગી અને દૃઢગાત્ર બને છે; અને ‘હિરણ્યપાણિ’ ભગવાન સ્વહસ્તે તેને સુવર્ણ આપે છે।

Verse 69

महालयश्राद्धकर्त्रे ददाति प्रीतमानसः । सप्तम्यां तु तिथौ भक्त्या यो न कुर्यान्महालयम्

મહાલય-શ્રાદ્ધ કરનારને તે પ્રસન્ન મનથી વર આપે છે; પરંતુ જે ભક્તિપૂર્વક સપ્તમી તિથિએ મહાલય ન કરે, તે વિપરીત ફળનો ભાગી બને છે।

Verse 70

व्याधिभिः क्षयरोगाद्यै बाध्यते स दिवानिशम् । तीक्ष्णधारास्त्रशय्याख्ये नरके च पतत्यधः

તે ક્ષયરોગ વગેરે વ્યાધિઓથી દિવસ-રાત પીડાય છે અને ‘તીક્ષ્ણધાર શસ્ત્ર-શય્યા’ નામના નરકમાં અધઃપાત પામે છે।

Verse 71

सप्तम्यां यो नरो भक्त्या श्राद्धं कुर्यान्महालयम् । सप्ततिं कल्पसाहस्रं प्रीणंति पितरोऽस्य वै

જે મનુષ્ય સપ્તમી તિથિએ ભક્તિપૂર્વક મહાલય શ્રાદ્ધ કરે છે, તેના પિતૃગણ નિશ્ચયે સત્તર હજાર કલ્પો સુધી પ્રસન્ન રહે છે।

Verse 72

संततिं चाप्यविच्छिन्नां दद्युः पितृगणाः सदा । अष्टम्यां तु तिथौ मर्त्यः श्राद्धं कुर्यान्महाल यम्

પિતૃગણ તેને સદા અવિચ્છિન્ન સંતતિ આપે છે; અને અષ્ટમી તિથિએ મનુષ્યે મહાલય શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ।

Verse 73

मृत्युंजयः कृत्तिवासास्तस्य प्रीणाति शंकरः । करस्थं तस्य कैवल्यं शंकरस्य प्रसादतः

મૃત્યુંજય, કૃત્તિવાસા શંકર તેના પર પ્રસન્ન થાય છે; શંકરના પ્રસાદથી તેના હાથમાં જ કૈવલ્ય-મોક્ષ સ્થિત થાય છે।

Verse 74

महालयेन श्राद्धेन तुष्टे साक्षात्त्रि यंबके । चतुर्दशसु लोकेषु दुर्लभं तस्य किं भवेत्

મહાલય શ્રાદ્ધથી જ્યારે સాక్షાત ત્ર્યંબક (શિવ) તુષ્ટ થાય, ત્યારે ચૌદ લોકોમાં તેના માટે શું દુર્લભ રહી શકે?

Verse 75

महालयं न कुर्याद्वै योऽष्टम्यां मूढचेतनः । संसारसागरे घोरे सदा मज्जति दुःखितः

જે મૂઢચિત્ત અષ્ટમીના દિવસે મહાલયકર્મ કરતો નથી, તે દુઃખિત બની સદા ભયંકર સંસારસાગરમાં ડૂબતો રહે છે।

Verse 76

कदाचिदपि तस्येष्टं नैव सिद्ध्यति भूतले । वैतरिण्याख्यनरके पतत्याचंद्रतारकम्

પૃથ્વી પર તેનું ઇષ્ટ ક્યારેય સિદ્ધ થતું નથી; અને ચંદ્ર-તારાઓ રહે ત્યાં સુધી તે ‘વૈતરણિ’ નામના નરકમાં પડે છે।

Verse 77

योऽष्टम्यां श्रद्धया श्राद्धं नरः कुर्यान्महालयम् । अशीतिकल्पसाहस्रं तृप्यंति पितरोऽस्य वै

જે મનુષ્ય અષ્ટમીએ શ્રદ્ધાથી મહાલય-શ્રાદ્ધ કરે છે, તેના પિતૃગણ એંસી હજાર કલ્પો સુધી તૃપ્ત રહે છે।

Verse 78

आशीर्भिर्वर्द्धयंत्येनं विघ्नश्चास्य व्यपोहति । संततिं चाप्यविच्छिन्नां दद्युः पितृगणाः सदा

પિતૃગણ આશીર્વાદોથી તેને વધારશે, તેના વિઘ્નો દૂર કરશે, અને સદા અવિચ્છિન્ન સંતતિ પણ આપશે।

Verse 79

नवम्यां तु तिथौ मर्त्यः श्राद्धं कुर्यान्महालयम् । दुर्गादेवी भगवती तस्य प्रीणाति शांभवी

નવમી તિથિએ મનુષ્યે મહાલય-શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ; ત્યારે શાંભવી ભગવતી દુર્ગા તેના પર પ્રસન્ન થાય છે।

Verse 80

क्षयापस्मारकुष्ठा दीन्क्षुद्रप्रेतपिशाचकान् । नाशयेत्तस्य सन्तुष्टा दुर्गा महिषमर्दिनी

તેના વિધાનથી પ્રસન્ન મહિષમર્દિની દુર્ગા તેના માટે ક્ષય, અપસ્માર, કુષ્ઠ, દૈન્ય તથા ક્ષુદ્ર પ્રેત‑પિશાચજન્ય પીડાઓનો નાશ કરે છે।

Verse 81

नवम्यां तु तिथौ मर्त्यो यो न कुर्यान्महालयम् । अपस्मारेण पीड्येत तथैव ब्रह्मरक्षसा

નવમી તિથિએ જે મનુષ્ય મહાલય કર્મ કરતો નથી, તે અપસ્મારથી પીડાય છે અને એ જ રીતે બ્રહ્મરાક્ષસથી પણ બાધિત થાય છે।

Verse 82

अभिचारार्थकृत्याभिर्वाध्येत च निरन्तरम् । नवम्यां यस्तिथौ मर्त्यः श्राद्धं कुर्यान्महालयम्

તે અભિચાર તથા શત્રુજન્ય કૃત્યો દ્વારા સતત હેરાન થશે; તેથી નવમી તિથિએ મનુષ્યે મહાલય શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ।

Verse 83

नवतिं कल्पसाहस्रं तृप्यन्ति पितरोऽस्य वै । संततिं चाप्यविच्छिन्नां दद्युः पितृगणाः सदा

નવ્વે હજાર કલ્પો સુધી તેના પિતૃઓ નિશ્ચયે તૃપ્ત રહે છે; અને પિતૃગણ સદા તેને અવિચ્છિન્ન વંશપરંપરા તથા સંતતિની સતતતા આપે છે।

Verse 84

दशम्यां तु तिथौ मर्त्यः श्राद्धं कुर्यान्महालयम् । तस्यामृतकलश्चन्द्रः षोडशात्मा प्रसीदति

દશમી તિથિએ મનુષ્યે મહાલય શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ; ત્યારે અમૃતકલશસ્વરૂપ, ષોડશકલાયુક્ત ચંદ્ર પ્રસન્ન થાય છે।

Verse 85

औषधीनामधीशेऽस्मिञ्छ्राद्धेनानेन तोषिते । व्रीह्यादीनि तु धान्यानि दद्युरोषधयः सदा

આ શ્રાદ્ધથી ઔષધિઓના અધિષ્ઠાતા પ્રસન્ન થાય તો ઔષધિઓ સદા ચોખા વગેરે ધાન્ય પ્રદાન કરે છે।

Verse 86

यो न कुर्याद्दशम्यां तु महालयमनुत्तमम् । ओषध्यो निष्फलास्तस्य कृषिश्चाप्यस्य निष्फला

જે દશમીએ અનુત્તમ મહાલય-કર્મ ન કરે, તેની ઔષધિઓ નિષ્ફળ થાય છે અને તેની ખેતી પણ નિષ્ફળ બને છે।

Verse 87

दशम्यां यस्तिथौ मर्त्यः श्राद्धंकुर्यान्महालयम् । शतकल्पसहस्राणि तृप्यंति पितरोऽस्य वै

જે મનુષ્ય દશમી તિથિએ મહાલય શ્રાદ્ધ કરે છે, તેના પિતૃઓ નિશ્ચયે શતસહસ્ર કલ્પો સુધી તૃપ્ત રહે છે।

Verse 88

संततिं चाप्यविच्छिन्नां दद्युः पितृगणाः सदा । एकादश्यां नरो भक्त्या श्राद्धं कुर्यान्महालयम्

પિતૃગણ સદા અવિચ્છિન્ન સંતતિ આપે છે; અને એકાદશીએ મનુષ્યે ભક્તિપૂર્વક મહાલય શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ।

Verse 89

संहर्ता सर्वलोकस्य तस्य रुद्रः प्रसीदति । रुद्रस्य सर्वसंहर्तुः प्रसादेन जगत्पतेः

તેના પર સર્વલોકના સંહર્તા રુદ્ર પ્રસન્ન થાય છે; સર્વસંહર્તા રુદ્રના પ્રસાદથી જગત્પતિ અનુકંપા કરે છે।

Verse 90

शत्रून्पराजय त्येष श्राद्धकर्ता निरन्तरम् । ब्रह्महत्यायुतं चापि तस्य नश्यति तत्क्षणात्

જે મનુષ્ય સતત ભક્તિપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરે છે, તે નિશ્ચયે શત્રુઓને પરાજિત કરે છે; તેના માટે બ્રહ્મહત્યાના અસંખ્ય પાપોનો ભાર પણ તે ક્ષણે નાશ પામે છે।

Verse 91

अग्निष्टोमादियज्ञानां फलमाप्नोति पुष्कलम् । एकादश्यां नरो भक्त्या यो न कुर्यान्महालयम्

તેને અગ્નિષ્ટોમ વગેરે યજ્ઞો જેટલું પ્રચુર ફળ મળે છે; પરંતુ જે મનુષ્ય એકાદશીએ ભક્તિથી પણ મહાલય-કર્મ નથી કરતો, તે કર્તવ્યચ્યૂત બને છે।

Verse 92

तस्य वै विमुखो रुद्रो न प्रसीदति कर्हिचित् । सर्वतो वर्धमानाश्च बाधन्ते शत्रवो ह्यमुम्

એવા મનુષ્ય પ્રત્યે રુદ્ર વિમુખ થાય છે અને કદી પ્રસન્ન થતા નથી; તેમજ સર્વ દિશાઓથી વધતા શત્રુઓ તેને નિશ્ચયે પીડિત કરે છે।

Verse 93

अग्निष्टोमादिका यज्ञाः कृताश्च बहुदक्षिणाः । निष्फला एव तस्य स्युर्भस्मनि न्यस्तहव्यवत्

અગ્નિષ્ટોમ વગેરે યજ્ઞો બહુ દક્ષિણાઓ સાથે કરેલા હોવા છતાં, તેના માટે તે નિષ્ફળ બને છે—જેમ ભસ્મ પર મૂકેલી આહુતિ।

Verse 94

ब्रह्मवातकतुल्यः स्याच्छ्राद्धाकरणदोषतः । एकादश्यां तिथौ यस्तु श्राद्धं कुर्यान्महालयम्

શ્રાદ્ધ ન કરવાના દોષથી મનુષ્ય ‘બ્રહ્મ-વાતક’ સમાન બને છે; પરંતુ જે એકાદશી તિથિએ મહાલય-શ્રાદ્ધ કરે છે, તે તે દોષથી મુક્ત થાય છે।

Verse 95

द्विशतं कल्पसाहस्रं तृप्यंति पितरोऽस्य वै । संततिं चाप्यविच्छिन्नां दद्युः पितृ गणाः सदा

તેના પિતૃઓ બે લાખ કલ્પો સુધી તૃપ્ત રહે છે; અને પિતૃગણ સદા તેને અવિચ્છિન્ન સંતતિનો આશીર્વાદ આપે છે.

Verse 96

द्वादश्यां तु तिथौ मर्त्यः कुर्याच्छ्राद्धं महालयम् । तस्य लक्ष्मीपतिः साक्षात्प्रसीदति जनार्दनः

દ્વાદશી તિથિએ જે મનુષ્ય મહાલય શ્રાદ્ધ કરે છે, તેના પર લક્ષ્મીપતિ જનાર્દન સాక్షાત્ પ્રસન્ન થાય છે.

Verse 97

प्रसन्ने सति देवेशे देवदेवे जनार्दने । चराचरं जगत्सर्वं प्रीतमेव न संशयः

દેવોના દેવ, દેવેશ જનાર્દન પ્રસન્ન થાય ત્યારે ચરાચર સહિત સમગ્ર જગત્ પ્રીત થાય છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 98

भूमिर्हरिप्रिया चास्य सस्यं संवर्द्धयत्यपि । लक्ष्मीश्च वर्द्धते तस्य मंदिरे हरिवल्लभा

હરિપ્રિયા ધરતી તેના અન્ન-ધાન્યને પણ વધારેછે; અને હરિવલ્લભા લક્ષ્મી તેના મંદિરમાં/ઘરમાં સદા વૃદ્ધિ પામે છે.

Verse 99

गदा कौमोदकी नाम नारायणकरस्थिता । अपस्मारादिभूतानि नाशयत्येव सर्वदा

નારાયણના કરમાં સ્થિત ‘કૌમોદકી’ નામની ગદા અપસ્માર આદિ ભૂત-ઉપદ્રવોને સદા નાશ કરે છે.

Verse 100

तीक्ष्णधारं तथा चक्रं शत्रूनस्य दहत्यपि । यातुधानपिशाचादीञ्छंखश्चास्य व्यपोहति

તેણું તીક્ષ્ણધાર ચક્ર શત્રુઓને પણ દગ્ધ કરી દે છે; અને તેનું શંખ યાતુધાન, પિશાચ વગેરે દુષ્ટ સત્તાઓને દૂર હંકારી દે છે।

Verse 110

सहस्रकल्पसाहस्रं प्रीणंति पितरोऽस्य वै । संततिं चाप्यविच्छिन्नां दद्युः पितॄगणास्तदा

હજારો-હજારો કલ્પો સુધી તેના પિતૃઓ ખરેખર પ્રસન્ન રહે છે; ત્યારબાદ પિતૃગણ તેને અવિચ્છિન્ન સંતતિ-પરંપરા આપે છે।

Verse 120

संततिं चाप्यविच्छिन्नां दद्युः पितृगणास्तदा । अमायां तु नरो भक्त्या श्राद्धं कुर्यान्महालयम्

ત્યારે પિતૃગણ અવિચ્છિન્ન સંતતિ આપે છે; તેથી અમાવાસ્યાના દિવસે ભક્તિપૂર્વક મહાલય શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ।

Verse 130

अस्मानुद्दिश्य मत्पुत्रा भोजयेयुर्द्विजोत्तमान् । तेन नो नरकक्लेशो न भविष्यति दारुणः

‘અમારા નિમિત્તે મારા પુત્રો શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને ભોજન કરાવે; તેથી અમને નરકનું ભયંકર કષ્ટ નહીં થાય.’

Verse 140

पार्वणेन विधानेन कुर्याच्छ्राद्धे महालयम् । नरो महालयश्राद्धे पितृवंश्यान्पितॄनिव

પાર્વણ વિધાન મુજબ મહાલય શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ; અને મહાલય શ્રાદ્ધમાં પિતૃવંશના સર્વને પિતૃઓ સમાન માનવા જોઈએ।

Verse 150

नकुर्याद्यद्यपि श्राद्धं मातापित्रोर्मृतेऽहनि । कुर्यान्महालयश्राद्धमस्मरन्नेव बुद्धिमान्

માતા-પિતાના મૃત્યુતિથિ દિવસે શ્રાદ્ધ ન કરાયું હોય તોય બુદ્ધિમાને મહાલય-શ્રાદ્ધ અવશ્ય કરવું જોઈએ; તેને વિસ્મૃત થવા ન દેવું।

Verse 160

क्षमध्वं मम तद्यूयं भवंतो हि दयापराः । दरिद्रो रोदनं कुर्यादेवं काननभूमिषु

અતએવ તમે મને ક્ષમા કરો—તમે તો દયાપરાયણ છો. ગરીબ માણસ વનભૂમિમાં આવી રીતે રડે છે।

Verse 170

एवं वै वरयेद्विप्राश्चतुरस्तु महालये । ब्राह्मणान्वेदसंपन्नान्सुशीलान्वरयेत्सुधीः

આ રીતે મહાલયમાં ચાર વિપ્રોને આમંત્રિત કરવા જોઈએ; બુદ્ધિમાને વેદસંપન્ન અને સુશીલ બ્રાહ્મણોને જ બોલાવવા જોઈએ।

Verse 180

नश्यंति तत्क्षणादेव भूतान्यन्यानि वै तथा । महालयस्यकरणाद्विपुलां श्रियमश्नुते

એ જ ક્ષણે અન્ય (હાનિકારક) ભૂતો પણ નાશ પામે છે; અને મહાલય કરવાથી વિશાળ શ્રી-સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 190

हत्वा तु रावणं संख्ये सीतां पुनरवाप्तवान् । महालयस्य करणाद्धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

યુદ્ધમાં રાવણનો વધ કરીને (રામે) સીતાને ફરી પ્રાપ્ત કરી; અને મહાલય કરવાથી ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે પણ સિદ્ધિ/સફળતા મેળવી।

Verse 200

तस्माद्भाद्र पदे मासे दुराचार पितॄन्प्रति । ब्राह्मणान्भोजयान्नेन षड्रसेन सभक्तिकम्

અતએવ ભાદ્રપદ માસમાં જો પિતૃઓ પ્રત્યે દુર્વર્તન થયું હોય, તો શ્રદ્ધા-ભક્તિ સહિત ષડ્રસયુક્ત અન્નથી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું જોઈએ.

Verse 210

तान्यप्यत्र विनश्यंति धनुष्कोटौ निमज्जनात् । शूद्रेण पूजितं लिंगं विष्णुं वा यो नमेद्द्विजः

એ દોષો પણ અહીં ધનુષ્કોટિમાં નિમજ્જનથી નાશ પામે છે. અને જે દ્વિજ શૂદ્રે પૂજેલા લિંગને કે વિષ્ણુને નમે, તે દોષનો ભાગી બને છે.

Verse 219

एवं वः कथितं विप्रा धनुष्कोटेस्तु वैभवम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवो भुवि

હે વિપ્રો! આ રીતે તમને ધનુષ્કોટિનું વૈભવ કહેલું છે; તેને સાંભળીને પૃથ્વી પરનો માનવ સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.