Adhyaya 35

Verse 1

यज्ञदेव उवाच । दुर्वासर्षे महाप्राज्ञ परापरविचक्षण । दुर्विनीताभिधः कोऽयं योऽसौ गुर्वंगनामगात्

યજ્ઞદેવે કહ્યું—હે દુર્વાસા ઋષિ, મહાપ્રાજ્ઞ, પરા-અપરનું વિવેચન કરનાર! ગુરુપત્ની પાસે ગયેલો ‘દુર્વિનીત’ નામનો આ કોણ છે?

Verse 2

कस्य पुत्रो धनुष्कोटौ स्नानेन स कथं द्विजः । तत्क्षणान्मुमुचे पापाद्गुरुस्त्रीगमसंभवात् । एतन्मे श्रद्धधानस्य विस्तराद्वक्तुमर्हसि

તે બ્રાહ્મણ કોનો પુત્ર હતો? અને ધનુષ્કોટિમાં સ્નાન કરીને ગુરુપત્નીગમનથી ઉત્પન્ન પાપમાંથી તે તે જ ક્ષણે કેવી રીતે મુક્ત થયો? હું શ્રદ્ધાથી પૂછું છું—કૃપા કરીને આ વાત વિસ્તારે કહો.

Verse 3

दुर्वासा उवाच । पांड्यदेशे पुरा कश्चिद्ब्राह्मणोभूद्बहुश्रुतः

દુર્વાસાએ કહ્યું—પૂર્વકાળે પાંડ્યદેશમાં એક બહુશ્રુત બ્રાહ્મણ રહેતો હતો.

Verse 4

इध्मवाहाभिधो नाम्ना तस्य भार्या रुचिंस्तथा । बभूव तस्य तनयो दुर्विनीताभिधो द्विजः

તેનું નામ ઇધ્મવાહ હતું અને તેની પત્નીનું નામ રુચિંસ હતું. તેને દુર્વિનીત નામનો એક દ્વિજ પુત્ર થયો.

Verse 5

दुर्विनीतः पितुस्तस्य स कृत्वा चौर्ध्वदैहिकम्

દુર્વિનીતે પોતાના પિતાના ઔર્ધ્વદૈહિક (શ્રાદ્ધાદિ) કર્મો પૂર્ણ કર્યા.

Verse 6

कंचित्कालं गृहेऽवात्सीन्मात्रा विधवया सह । ततो दुर्भिक्षमभवद्वादशाब्दमवर्षणात्

થોડો સમય તે પોતાની વિધવા માતા સાથે ઘરમાં રહ્યો. પછી બાર વર્ષ વરસાદ ન પડતાં ભયંકર દુર્ભિક્ષ થયું.

Verse 7

ततो देशांतरमगान्मात्रा साकं द्विजोत्तम । गोकर्णं स समासाद्य सुभिक्षं धान्यसंचयैः

ત્યારે તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ માતા સાથે અન્ય દેશમાં ગયો. ગોકર્ણ પહોંચીને તેણે ધાન્યસંચયોથી ભરપૂર સుభિક્ષ જોયું.

Verse 8

उवास सुचिरं कालं मात्रा विधवया सह । ततो बहुतिथे काले दुर्विनीतो गते सति

તે પોતાની વિધવા માતા સાથે લાંબા સમય સુધી રહ્યો. પછી ઘણો સમય વીતી ગયા બાદ, જ્યારે દુર્વિનીત મોટો થયો...

Verse 9

पूर्वदुष्कर्मपाकेन मूढबुद्धिरहो बत । अनंगशरविद्धांगो रागाद्विकृतमानसः

પૂર્વજન્મના દુષ્કર્મોના પરિણામે, અરેરે! તેની બુદ્ધિ ભ્રષ્ટ થઈ ગઈ. કામદેવના બાણોથી વીંધાઈને તેનું મન વાસનાથી વિકૃત થઈ ગયું.

Verse 10

मामेति वादिनीमंबां बलादाकृष्य पातकी । बुभुजे काममोहात्मा मैथुनेन द्विजोत्तम

'હું માતા છું', એમ કહેતી માતાને બળપૂર્વક ખેંચીને, તે પાપીએ કામ અને મોહમાં અંધ બનીને તેની સાથે સંભોગ કર્યો, હે દ્વિજોત્તમ.

Verse 11

स खिन्नो दुर्विनीतोऽयं रेतःसेकादनंतरम् । मनसा चिंतयन्पापं रुरोदभृशदुःखितः

તે દુર્વિનીત વીર્યપાત પછી તરત જ અત્યંત ખિન્ન થઈ ગયો. મનમાં પાપનું ચિંતન કરીને તે ખૂબ દુઃખી થઈને રડવા લાગ્યો.

Verse 12

अहोतिपापकृदहं महापातकिनां वरः । अगमं जननीं यस्मात्कामबाणवशानुगः

અરેરે! હું મહાપાપી છું, મહાપાતકીઓમાં શ્રેષ્ઠ છું, કારણ કે કામદેવના બાણોને વશ થઈને મેં મારી જનની સાથે ગમન કર્યું.

Verse 13

इति संचित्य मनसा स तत्र मुनिसन्निधौ । जुगुप्तमानश्चात्मानं तान्मुनीनिदमब्रवीत्

આ રીતે મનમાં વિચારો સંચિત કરીને તે ત્યાં મુનિઓના સાન્નિધ્યમાં ઊભો રહ્યો. લજ્જાથી પોતાને છુપાવતો તેણે તે મુનિઓને આ વચન કહ્યાં.

Verse 14

गुरुस्त्रीगमपापस्य प्रायश्चित्तं ममद्विजाः । वदध्वं शास्त्रतत्त्वज्ञाः कृपया मयि केवलम्

હે દ્વિજ મુનિઓ, ગુરુપત્ની પાસે જવાની પાપ માટેનું પ્રાયશ્ચિત્ત મને કહો. તમે શાસ્ત્રતત્ત્વજ્ઞ છો; માત્ર મારી ઉપર કૃપા કરીને મને જ કહો.

Verse 15

मरणान्निष्कृतिः स्याच्चेन्मरिष्यामि न संशयः । भवद्भिरुच्यते यत्तु प्रायश्चित्तं ममाधुना

જો મરણથી આ દોષમાંથી મુક્તિ મળે, તો હું નિઃસંદેહ મરી જઈશ. તેમ છતાં તમે હવે મારા માટે જે પ્રાયશ્ચિત્ત કહેશો, તે હું સ્વીકારીશ.

Verse 16

करिष्ये तद्द्विजाः सत्यं मरणं वान्यदैव वा । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य केचित्तत्रमुनीश्वराः

હે દ્વિજોઃ, તે મૃત્યુ હોય કે અન્ય કોઈ દૈવી ઉપાય—હું નિશ્ચયે તે કરીશ. તેની વાત સાંભળી ત્યાં કેટલાક મુનિશ્રેષ્ઠો મનમાં વિચારવા લાગ્યા.

Verse 17

अनेन साकं वार्ता तु दोषायेति विनिश्चिताः । मौनित्वं भेजिरे केचिन्मुनयः केचिदा भृशम्

‘આ માણસ સાથે વાતચીત પણ દોષકારક છે’ એમ નક્કી કરીને કેટલાક મુનિઓ મૌન ધારણ કર્યું; અને કેટલાક અત્યંત વ્યાકુળ થયા.

Verse 18

दुष्टात्मा मातृगामी त्वं महापातकिनां वरः । गच्छगच्छेतिबहुशो वाचमूचुर्द्विजोत्तमाः

“દુષ્ટાત્મા! તું માતૃગામી છે, મહાપાતકીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.” એમ કહી દ્વિજોત્તમોએ તેને વારંવાર કહ્યું—“જા, જા!”

Verse 19

तान्निवार्य कृपाशीलः सर्वज्ञः करुणानिधिः । कृष्णद्वैपायनस्तत्र दुर्विनीतमभाषत

તેમને રોકીને, કૃપાશીલ, સર્વજ્ઞ, કરુણાનિધિ કૃષ્ણદ્વૈપાયન (વ્યાસ) એ ત્યાં તે દુર્વિનીત પુરુષને કહ્યું.

Verse 20

गच्छाशु रामसेतौ त्वं धनुष्कोटौ सहांबया । मकरस्थे रवौ माघे मासमेकं निरंतरम्

“તું તાત્કાલિક માતા સાથે રામસેતુના ધનુષ્કોટિમાં જા. સૂર્ય મકરસ્થ હોય ત્યારે, માઘ માસમાં, ત્યાં સતત એક મહિનો રહેજે.”

Verse 21

जितेंद्रियो जितक्रोधः परद्रोहविवर्जितः । एकमासं निराहारः कुरु स्नानं सहांबया

“ઇન્દ્રિયો જીતેલી, ક્રોધ જીતેલો, પરદ્રોહથી રહિત બની—એક મહિનો નિરાહાર રહી—માતા સાથે પવિત્ર સ્નાન કર.”

Verse 22

पूतो भविष्यस्यद्धा गुरुस्त्री गमदोषतः । यत्पातकं न नश्येत सेतुस्नानेन तन्नहि

“ગુરુપત્નીગમનના દોષથી તું નિશ્ચયે શુદ્ધ થઈ જશે; કારણ કે સેતુસ્નાનથી ન નાશ પામે એવું કોઈ પાતક નથી.”

Verse 23

श्रुतिस्मृतिपुराणेषु धनुष्कोटिप्रशंसनम् । बहुधा भण्यते पंचमहापातकनाशनम्

શ્રુતિ, સ્મૃતિ અને પુરાણોમાં ધનુષ્કોટિની પ્રશંસા અનેક રીતે વર્ણવાઈ છે—તે પંચ મહાપાતકોનો નાશ કરનાર છે।

Verse 24

तस्मात्त्वं त्वरया गच्छ धनुष्कोटिं सहांबया । प्रमाणं कुरु मद्वाक्यं वेदवाक्यमिव द्विज

અતએવ, હે દ્વિજ! તું માતા સાથે ત્વરાથી ધનુષ્કોટિ જા. મારા વચનને પ્રમાણ કર—જેમ વેદવચન પ્રમાણ માનવામાં આવે છે.

Verse 25

श्रीरामधनुषः कोटौ स्नातस्य द्विज पुत्रक । महापातककोट्योपि नैव लक्ष्या इतीव हि

હે દ્વિજપુત્ર! જે શ્રીરામના ધનુષની કોટિ પર સ્નાન કરે છે, તેના માટે મહાપાતકોના કરોડો પણ જાણે દેખાતા જ નથી।

Verse 26

प्रायश्चित्तांतरं प्रोक्तं मन्वादिस्मृतिभिः स्मृतौ । तद्गच्छत्वं धनुष्कोटिं महापातक नाशिनीम्

સ્મૃતિ પરંપરામાં મનુ આદિએ વિવિધ પ્રાયશ્ચિત્તો કહ્યા છે; તેથી તું ધનુષ્કોટિ જા—જે મહાપાતકનાશિની છે।

Verse 27

इतीरितोऽथ व्यासेन दुर्विनीतोद्विजोत्तमाः । मात्रा साकं धनुष्कोटिं नत्वा व्यासं च निर्ययौ

વ્યાસે એમ ઉપદેશ આપતાં દુર્વિનીત નામનો શ્રેષ્ઠ દ્વિજ વ્યાસને નમસ્કાર કરીને માતા સાથે ધનુષ્કોટિ તરફ પ્રસ્થાન કર્યો।

Verse 28

मकरस्थे रवौ माघे मासमात्रं निरंतरम् । मात्रा सह निराहारो जितक्रोधो जितेंद्रियः

સૂર્ય મકર રાશિમાં સ્થિત હોય ત્યારે, માઘ માસમાં તે માતા સહિત સતત એક માસ સુધી ઉપવાસમાં રહ્યો; ક્રોધને જીત્યો અને ઇન્દ્રિયો પર વિજય મેળવ્યો.

Verse 29

श्रीरामधनुषः कोटौ सस्नौ संकल्पपूर्वकम् । रामनाथं नमस्कुर्वं स्त्रिकालं भक्तिपूर्वकम्

શ્રીરામધનુષ્કોટિ પર તેણે સંકલ્પપૂર્વક સ્નાન કર્યું અને ભક્તિપૂર્વક ત્રિકાળ રામનાથને નમસ્કાર કરતો રહ્યો.

Verse 30

मासांते पारणां कृत्वा मात्रा सह विशुद्धधीः । व्यासांतिकं पुनः प्रायात्तस्मै वृत्तं निवेदितुम्

માસના અંતે માતા સહિત પારણા કરીને, શુદ્ધ બુદ્ધિ ધરાવી, જે થયું હતું તે નિવેદન કરવા તે ફરી વ્યાસ પાસે ગયો.

Verse 31

स प्रणम्य पुनर्व्यासं दुर्विनीतोऽब्रवीद्वचः

પછી દુર્વિનીતે ફરી વ્યાસને પ્રણામ કરીને આ વચન કહ્યું.

Verse 32

दुर्विनीत उवाच । भगवन्करुणासिंधो द्वैपायन महत्तम । भवतः कृपया रामधनुष्कोटौ सहांबया । माघमासे निराहारो मासमात्रमतंद्रितः

દુર્વિનીત બોલ્યો—હે ભગવન્, કરુણાસિંધુ, મહત્તમ દ્વૈપાયન! તમારી કૃપાથી હું માતા સહિત રામધનુષ્કોટિ પર માઘ માસમાં એક માસ સુધી અપ્રમાદથી નિરાહાર રહ્યો છું.

Verse 33

अहं त्वकरवं स्नानं नमस्कुर्वन्महेश्वरम् । इतः परं मया व्यास भगवन्भक्तवत्सल

મેં પવિત્ર સ્નાન કર્યું અને મહેશ્વરને નમસ્કાર કર્યો. હવે આગળ, હે વ્યાસ—ભક્તવત્સલ ભગવન—મારે શું કરવું?

Verse 34

यत्कर्त्तव्यं मुने तत्त्वं ममोपदिश तत्त्वतः । इति तस्य वचः श्रुत्वा दुर्विनीतस्य वै मुनिः । बभाषे दुर्विनीतं तं व्यासो नारायणांशकः

હે મુનિ, સાચે જે કર્તવ્ય છે તે મને તત્ત્વથી ઉપદેશ આપો. દુર્વિનીતના વચન સાંભળી, નારાયણાંશ વ્યાસ મુનિએ તેને સંબોધ્યો.

Verse 35

व्यास उवाच । दुर्विनीत गतं तेऽद्य पातकं मातृसंगजम्

વ્યાસે કહ્યું—હે દુર્વિનીત, આજે તારો માતૃસંગથી ઉત્પન્ન પાપ દૂર થઈ ગયો છે.

Verse 36

मातुश्च पातकं नष्टं त्वत्संगतिनिमि त्तजम् । संदेहो नात्र कर्तव्यः सत्यमुक्तं मया तव

તારી માતાનું પણ—તારા સંગથી ઉત્પન્ન—પાપ નાશ પામ્યું છે. અહીં શંકા ન કર; મેં તને સત્ય કહ્યું છે.

Verse 37

बांधवाः स्वजनाः सर्वे तथान्ये ब्राह्मणाश्च ये । सर्वे त्वां संग्रहीष्यंति दुर्विनीतां बया सह

તારા બધા બંધુઓ-સ્વજનો તથા અન્ય બ્રાહ્મણો પણ—હે દુર્વિનીત—(પૂર્વનો) ભય અને કલંક હોવા છતાં તને સ્વીકારી લેશે.

Verse 38

मत्प्रसादाद्धनुष्कोटौ विशुद्धस्त्वं निमज्जनात् । दारसंग्रहणं कृत्वा गार्हस्थ्यं धर्ममाचर

મારા પ્રસાદથી ધનુષ્કોટિમાં નિમજ્જન-સ્નાન કરવાથી તું શુદ્ધ થયો છે. તેથી પત્ની ગ્રહણ કરીને ગૃહસ્થધર્મનું યથાવત્ આચરણ કર.

Verse 39

त्यज त्वं प्राणिहिंसां च धर्मं भज सनातनम् । सेवस्व सज्जनान्नित्यं भक्तियुक्तेन चेतसा

પ્રાણીઓ પ્રત્યેની હિંસા ત્યજી દે અને સનાતન ધર્મનું ભજન કર. ભક્તિયુક્ત ચિત્તથી સદા સજ્જનોની સેવા કર.

Verse 40

संध्योपासनमुख्यानि नित्यकर्माणि न त्यज । निगृहीष्वेन्द्रियग्राममर्चयस्व हरं हरिम्

સંધ્યોપાસના વગેરે નિત્યકર્મો ત્યજી ન દે. ઇન્દ્રિયસમૂહને વશમાં રાખ અને હર (શિવ) તથા હરિ (વિષ્ણુ)ની આરાધના કર.

Verse 41

परापवादं मा ब्रूया मासूयां भज कर्हिचित् । अन्यस्याभ्युदयं दृष्ट्वा संतापं कृणु मा वृथा

પરનિંદા ન કર; ક્યારેય ઈર્ષ્યા ન ધાર. બીજાની સમૃદ્ધિ જોઈને વ્યર્થ મનમાં સંતાપ ન કર.

Verse 42

मातृवत्परदा रांश्च त्वन्नित्यमवलोकय । अधीतवेदानखिलान्माविस्मर कदाचन

પરસ્ત્રીઓને હંમેશાં માતા સમાન જ જો. અને તું સંપૂર્ણ રીતે અધ્યયન કરેલા વેદોને ક્યારેય ભૂલશો નહીં.

Verse 43

अतिथीन्मावमन्यस्व श्राद्धं पितृदिने कुरु । पैशून्यं मा वदस्व त्वं स्वप्नेऽप्यन्स्य कर्हिचित्

અતિથિઓનું અપમાન ન કર; પિતૃદિને શ્રાદ્ધ કર. પૈશુન્ય/નિંદા ન બોલ—ક્યારેય નહીં, સ્વપ્નમાં પણ, બીજા વિરુદ્ધ નહીં.

Verse 44

इतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि संततम् । अवलोकय वेदांतं वेदांगानि तथा पुनः

ઇતિહાસ-પુરાણો અને ધર્મશાસ્ત્રોનું સતત અધ્યયન કર. વેદાંતનું પણ અવલોકન કર અને વેદાંગોનું પણ વારંવાર પરિશીલન કર.

Verse 45

हरिशंकरना मानि मुक्तलज्जोऽनुकीर्त्तय । जाबालोपनिषन्मंत्रैस्त्रिपुंड्रोद्धूलनं कुरु

લાજ છોડીને હરિ અને શંકરના નામોનું વારંવાર કીર્તન કર. જાબાલ ઉપનિષદના મંત્રોથી ત્રિપુંડ્રરૂપે ભસ્મ ધારણ કર.

Verse 46

रुद्राक्षान्धारय सदा शौचाचारपरो भव । तुलस्या बिल्वपत्रैश्च नारायणहरावुभौ

સદા રુદ્રાક્ષ ધારણ કર અને શૌચ તથા સદાચાર પર અડગ રહ. તુલસી અને બિલ્વપત્ર અર્પણ કરીને નારાયણ અને હર—બન્નેની પૂજા કર.

Verse 47

एकं कालं द्विकालं वा त्रिकालं चार्चयस्य भोः । तुलसीदलसंमिश्रं सिक्तं पादोदकेन च

હે પ્રિય, એક વખત, બે વખત અથવા ત્રિકાળ પણ પૂજા કર. તુલસીદળ મિશ્રિત કરીને અને પાદોદકથી સિંચિત કરી અર્પણ કર.

Verse 48

नैवेद्यान्नं सदा भुंक्ष्व शंभुनारायणाग्रतः । कुरु त्वं वैश्वदेवाख्यं बलिमन्नविशुद्धये

શંભુ અને નારાયણના સમક્ષ નૈવેદ્ય અર્પણ કર્યા પછી જ સદા અન્ન ગ્રહણ કર. અન્નશુદ્ધિ માટે ‘વૈશ્વદેવ’ નામે બલિ-ભાગો અર્પણ કર.

Verse 49

यतीश्वरान्ब्रह्मनिष्ठान्तर्पयान्नैर्गृहागतान् । वृद्धानन्याननाथांश्च रोगिणो ब्रह्मचारिणः

ઘરે આવેલા યતીશ્વરો અને બ્રહ્મનિષ્ઠ જનને ઉત્તમ અન્નથી તૃપ્ત કર. વૃદ્ધો, અન્ય નિરાધાર, રોગીઓ તથા બ્રહ્મચારીઓને પણ ભોજન કરાવ.

Verse 50

कुरु त्वं मातृशुश्रूषामौपासनपरो भव । पंचाक्षरं महामंत्रं प्रणवेन समन्वितम्

માતાની શুশ્રૂષા કર અને નિત્ય ઔપાસન (ગૃહ્ય અગ્નિ-ઉપાસના)માં પરાયણ રહેજે. પ્રણવ ‘ૐ’થી યુક્ત પંચાક્ષરી મહામંત્રનો જપ કર.

Verse 51

तथैवाष्टाक्षरं मंत्रमन्यमंत्रानपि द्विज । जप त्वं प्रयतो भूत्वा ध्यायन्मंत्राधिदेवताः

એ જ રીતે, હે દ્વિજ! અષ્ટાક્ષરી મંત્ર તથા અન્ય મંત્રોનું પણ નિયમપૂર્વક જપ કર; મંત્રાધિદેવતાઓનું ધ્યાન કરતાં એકાગ્ર રહેજે.

Verse 52

एवमन्यांस्तथा धर्मान्स्मृत्युक्तान्त्सर्वदा कुरु । एवं कृतव्रतस्ते स्याद्देहांते मुक्तिरप्यलम्

આ રીતે સ્મૃતિમાં કહેલા અન્ય ધર્મોનું પણ સદા આચરણ કર. એમ કરવાથી તારા વ્રત પૂર્ણ થશે અને દેહાંત સમયે મુક્તિ પણ નિશ્ચિત થશે.

Verse 53

इत्युक्तो व्यासमुनिना दुर्विनीतः प्रणम्य तम् । तदुक्तमखिलं कृत्वा देहांते मुक्तिमाप्तवान्

વ્યાસમુનિના ઉપદેશથી દુર્વિનીતે તેમને પ્રણામ કર્યો; અને જે સર્વ આજ્ઞાપિત હતું તે પૂર્ણ કરીને દેહાંતેએ મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી.

Verse 54

तन्मातापि मृता काले धनुष्कोटिनिमज्जनात । अवाप परमां मुक्तिमपुनर्भवदायिनीम्

અને તેની માતાએ પણ, મૃત્યુનો સમય આવતાં, ધનુષ્કોટિમાં નિમજ્જનથી પુનર્જન્મનિવારક પરમ મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી.

Verse 55

दुर्वासा उवाच । एवं ते दुर्विनीतस्य तन्मातुश्च विमोक्षणम् । धनुष्कोट्यभिषेकेण यज्ञदेव मयेरितम्

દુર્વાસા બોલ્યા—હે યજ્ઞદેવ! ધનુષ્કોટિના અભિષેકથી દુર્વિનીત તથા તેની માતાના વિમોચનનું વર્ણન મેં તને આ રીતે કહ્યું છે.

Verse 56

पुत्रमेनं त्वमप्याशु ब्रह्महत्याविशुद्धये । समादाय व्रज ब्रह्मन्धनुष्कोटिं विमुक्तिदाम्

તું પણ, હે બ્રાહ્મણ! બ્રહ્મહત્યાના પાપથી શુદ્ધિ માટે આ પુત્રને તુરંત સાથે લઈ, મુક્તિદાયિની ધનુષ્કોટિ તરફ જા.

Verse 57

सिंधुद्वीप उवाच । इति दुर्वाससा प्रोक्तो यज्ञदेवो निजं सुतम् । समादाय ययौ राम धनुष्कोटिं विमुक्तिदाम्

સિંધીદ્વીપ બોલ્યા—દુર્વાસાએ એમ કહ્યે પછી યજ્ઞદેવે પોતાના પુત્રને સાથે લઈ, હે રામ, મુક્તિદાયિની ધનુષ્કોટિ તરફ પ્રયાણ કર્યું.

Verse 58

गत्वा निवासमकरोत्षण्मासं तत्र स द्विजः । पुत्रेण साकं नियतो हे सृगालप्लवंगमौ

ત્યાં જઈ તે દ્વિજે છ માસ નિવાસ કર્યો; પુત્ર સાથે નિયમ-સંયમમાં રહ્યો—હે શૃગાલ અને પ્લવંગમ!

Verse 59

स सस्नौ च धनुष्कोटौ षण्मासं वै स पुत्रकः । षण्मासांते यज्ञदेवं प्राह वागशरीरिणी

તે પુત્રે ધનુષ્કોટિમાં છ માસ સુધી સ્નાન કર્યું; છ માસના અંતે અશરીરી વાણીએ યજ્ઞદેવને કહ્યું।

Verse 60

विमुक्ता यज्ञदेवस्य ब्रह्महत्या सुतस्य ते । स्वर्णस्तेयात्सुरापानात्किरातीसंगमात्तथा

“હે યજ્ઞદેવ! તારા પુત્રની બ્રહ્મહત્યાનો દોષ દૂર થયો છે; તેમજ સ્વર્ણચોરી, સુરાપાન અને કિરાતી સ્ત્રીસંગથી ઉત્પન્ન પાપોથી પણ તે મુક્ત થયો છે।”

Verse 61

अन्येभ्योपि हि पापेभ्यो विमुक्तोयं सुतस्तव । संशयं मा कुरुष्व त्वं यज्ञदेव द्विजोत्तम

“તારો પુત્ર અન્ય પાપોથી પણ મુક્ત છે; હે યજ્ઞદેવ, દ્વિજોત્તમ! તું શંકા ન કર।”

Verse 62

इत्युक्त्वा विररामाथ सा तु वाग शरीरिणी । तदाऽशरीरिणीवाक्यं यज्ञदेवः स शुश्रुवान्

આવું કહી તે અશરીરી વાણી વિરામ પામી; ત્યાર પછી યજ્ઞદેવે તે અશરીરી વક્તાના વચનો સાંભળ્યા।

Verse 63

संतुष्टः पुत्रसहितो रामनाथं निषेव्य च । धनुष्कोटिं नमस्कृत्य पुत्रेण सहि तस्तदा

સંતોષ પામી, પુત્રસહિત તેણે રામનાથનું સેવન-પૂજન કર્યું. ત્યારબાદ પુત્ર સાથે ધનુષ્કોટિને નમસ્કાર કરી તે તત્કાળ સ્થિર રહ્યો.

Verse 64

स्वदेशं प्रययौ हृष्टः स्वग्रामं स्वगृहं तथा । सपुत्रदारः सुचिरं सुखमास्ते सुनिर्वृतः

હર્ષિત થઈ તે પોતાના દેશમાં—પોતાના ગામ અને ઘરમાં—પરત ગયો. પુત્ર અને પત્ની સાથે તે લાંબા સમય સુધી સુખથી, પૂર્ણ સંતોષમાં રહ્યો.

Verse 65

सिन्धुद्वीप उवाच । गोमायुवानरावेवं युवयोः कथितं मया । यज्ञदेवसुतस्यास्य सुमतेः परिमोक्षणम्

સિંધુદ્વીપ બોલ્યો—હે ગોમાયુ (શિયાળ) અને વાનર! યજ્ઞદેવના પુત્ર આ સુમતિના પૂર્ણ વિમોચનનો વર્ણન મેં તમને બંનેને આ રીતે કહ્યો છે.

Verse 66

पातकेभ्यो महद्भ्यश्च धनुष्कोटौ निमज्जनात् । युवामतो धनुष्कोटिं गच्छतं पापशुद्धये । नान्यथा पापशुद्धिः स्यात्प्रायश्चित्तायुतैरपि

ધનુષ્કોટિમાં સ્નાન-નિમજ્જનથી મહાપાપોથી પણ મુક્તિ મળે છે. તેથી પાપશુદ્ધિ માટે તમે બંને ધનુષ્કોટિ જાઓ; નહિંતર અયુત પ્રાયશ્ચિત્તોથી પણ એવી શુદ્ધિ થતી નથી.

Verse 67

श्रीसूत उवाच । सिन्धुद्वीपस्य वचनमिति श्रुत्वा द्विजो त्तमाः

શ્રીસૂત બોલ્યા—સિંધુદ્વીપના આ વચનો સાંભળી તે ઉત્તમ દ્વિજ (બ્રાહ્મણ) એકાગ્રચિત્તે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળતા રહ્યા.

Verse 68

सृगालवानरावाशु विलंघितमहापथौ । धनुष्कोटिं प्रयासेन गत्वा स्नात्वा च तज्जले

શૃગાળ અને વાનર ઝડપથી મહામાર્ગ ઓળંગી ગયા; પ્રયત્નપૂર્વક ધનુષ્કોટિ પહોંચીને તેના જળમાં સ્નાન કર્યું।

Verse 69

विमुक्तौ सर्वपापेभ्यो विमानवरसंस्थितौ । देवैः कुसुमवर्षेण कीर्यमाणौ सुतेजसौ

સર્વ પાપોથી મુક્ત તે બે તેજસ્વીજન શ્રેષ્ઠ વિમાનમાં સ્થિત થયા; દેવોએ કুসુમવર્ષાથી તેમને ઢાંકી દીધા।

Verse 70

हारकेयूरमुकुटकटकादिविभूषितौ । देवस्त्रीधूयमानाभ्यां चामराभ्यां विराजितौ । गत्वा देवपुरीं रम्यामिंद्र स्यार्द्धासनं गतौ

હાર, કેયૂર, મુકુટ, કટક વગેરે આભૂષણોથી શોભિત અને દેવસ્ત્રીઓના ચામર-વીછનથી દીપ્ત થઈ તેઓ રમ્ય દેવપુરી ગયા અને ઇન્દ્રની પાસે માનાસન પ્રાપ્ત કર્યું।

Verse 71

श्रीसूत उवाच । युष्माकमेवं कथितं सृगालस्य कपेरपि

શ્રીસૂત બોલ્યા—આ રીતે મેં તમને શૃગાળ તથા વાનરનું પણ વર્ણન કર્યું છે।

Verse 72

पापाद्विमोक्षणं विप्रा धनुष्कोटौ निमजनात् । भक्त्या य इममध्यायं शृणोति पठतेऽपि वा

હે વિપ્રો, ધનુષ્કોટિમાં નિમજ્જનથી પાપમોચન થાય છે; જે ભક્તિથી આ અધ્યાય સાંભળે કે વાંચે, તે તેનું ફળ પામે છે।

Verse 73

स्नानजं फलमाप्नोति धनुष्कोटौ स मानवः । योगिवृंदैरसुलभां मुक्तिमप्याशु विंदति

ધનુષ્કોટિમાં જે મનુષ્ય સ્નાન કરે છે, તે સ્નાનજન્ય ફળ પ્રાપ્ત કરે છે; અને યોગિવૃંદોને પણ દુર્લભ એવી મુક્તિ પણ તે શીઘ્રે પામે છે।