Adhyaya 3

Verse 1

ऋषय ऊचुः । चतुर्विंशतितीर्थानि यान्युक्तानि त्वया मुने । तेषां प्रधानतीर्थानां सेतौ पापविनाशने

ઋષિઓએ કહ્યું—હે મુને! તમે કહેલાં ચોવીસ તીર્થોમાંથી, પાપવિનાશક સેતુમાં જે મુખ્ય તીર્થો છે, તેમના વિષે (વધુ કહો).

Verse 2

आदिमस्य तु तीर्थस्य चक्रतीर्थमिति प्रथा । कथं समागता सूत वदास्माकं हि पृच्छताम्

પ્રથમ તીર્થનું પ્રસિદ્ધ નામ ‘ચક્રતીર્થ’ છે. હે સૂત! આ નામ કેવી રીતે પડ્યું? અમે પૂછીએ છીએ, અમને કહો.

Verse 3

श्रीसूत उवाच । चतुर्विंशतितीर्थानां प्रधानानां द्विजोत्तमाः । यदुक्तमादिमं तीर्थं सर्वलोकेषु विश्रुतम्

શ્રી સૂતે કહ્યું—હે દ્વિજોત્તમો! ચોવીસ મુખ્ય તીર્થોમાં જે પ્રથમ તીર્થ કહેવાયું છે, તે સર્વ લોકોમાં વિખ્યાત છે.

Verse 4

स्मरणात्तस्य तीर्थस्य गर्भवासो न विद्यते । विलयं यांति पापानि लक्षजन्मकृतान्यपि

તે તીર્થનું માત્ર સ્મરણ કરવાથી ફરી ગર્ભવાસ રહેતો નથી. લાખ જન્મોમાં કરેલા પાપો પણ લય પામી નષ્ટ થાય છે.

Verse 5

तस्मिंस्तीर्थे सकृत्स्नाना त्स्मरणात्कीर्तनादपि । लोके ततोधिकं तीर्थं तत्तुल्यं वा द्विजोत्तमाः

હે દ્વિજોત્તમો! તે તીર્થમાં એકવાર સ્નાન કરવાથી, તેમજ તેનું સ્મરણ કે કીર્તન માત્ર કરવાથી પણ, આ લોકમાં ન તો તેનાથી ઉત્તમ કોઈ તીર્થ છે, ન તો તેના સમાન।

Verse 6

न विद्यते मुनिश्रेष्ठाः सत्यमुक्तमिदं मया । गंगा सरस्वती रेवा पंपा गोदावरी नदी

હે મુનિશ્રેષ્ઠો! મેં જે કહ્યું છે તે સત્ય છે—ગંગા, સરસ્વતી, રેવા (નર્મદા), પંપા અને ગોદાવરી નદી પણ (આ તીર્થની સમકક્ષ નથી)।

Verse 7

कालिंदी चैव कावेरी नर्मदा मणिकर्णिका । अन्यानि यानि तीर्थानि नद्यः पुण्या महीतले

એ જ રીતે કાલિંદી (યમુના), કાવેરી, નર્મદા, મણિકર્ણિકા તથા પૃથ્વી પરનાં અન્ય તીર્થો અને પુણ્ય નદીઓ—(પણ આના સમાન નથી)।

Verse 8

अस्य तीर्थस्य विप्रेंद्राः कोट्यंशेनापि नो समाः । धर्मतीर्थमिति प्राहुस्तत्तीर्थं हि पुराविदः

હે વિપ્રેન્દ્રો! અન્ય તીર્થો આ તીર્થના કોટ્યંશ જેટલાં પણ સમાન નથી. તેથી પુરાવિદો તે પવિત્ર સ્થાનને ‘ધર્મતીર્થ’ કહે છે।

Verse 9

यथा समागता तस्य चक्रतीर्थमिति प्रथा । तदिदानीं प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं मुनिपुंगवाः

તે ‘ચક્રતીર્થ’ નામે કેવી રીતે પ્રખ્યાત થયું—તે હવે હું કહું છું. હે મુનિપુંગવો, શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળો।

Verse 10

सेतुमूलं हि तत्प्रोक्तं तद्दर्भशयनं मतम् । तत्रैव चक्रतीर्थं तु महापातकमर्द्दनम्

તે સ્થાનને ‘સેતુનું મૂળ’ તરીકે પ્રખ્યાત કર્યું છે અને તેને ‘દર્ભશયન’ પણ માનવામાં આવે છે. ત્યાં જ ચક્રતીર્થ છે, જે મહાપાતકોનો નાશ કરનાર પરમ પાવન તીર્થ છે.

Verse 11

पुरा हि गालवोनाम मुनिर्विष्णुपरायणः । दक्षिणांभोनिधेस्तीरे हालास्यादविदूरतः

પ્રાચીન સમયમાં ગાલવ નામના એક મુનિ હતા, જે સંપૂર્ણ રીતે વિષ્ણુપરાયણ હતા. તેઓ દક્ષિણ સમુદ્રના કિનારે, હાલાસ્યથી નજીક વસતા હતા.

Verse 12

फुल्लग्रामसमीपे च तथा क्षीरसरोंतिके । धर्म पुष्करिणीतीरे सोऽतप्यत महत्तपः

ફુલ્લ ગામની નજીક અને ‘ક્ષીરસર’ નામના સરોવર પાસે, ધર્મપુષ્કરિણીના કિનારે તેમણે મહાન તપ આચર્યું.

Verse 13

युगानामयुतं ब्रह्म गृणन्विप्राः सनातनम् । दयायुक्तो निराहारः सत्यवान्विजितेंद्रियः

હે વિપ્રો! દસ હજાર યુગો સુધી તેમણે સનાતન બ્રહ્મનું સ્તવન કર્યું—દયાયુક્ત, નિરાહાર, સત્યનિષ્ઠ અને ઇન્દ્રિયજयी.

Verse 14

आत्मवत्सर्वभूतानि पश्यन्विषयनिःस्पृहः । सर्वभूतहितो दांतः सर्वद्वंद्वविवर्जितः

તેમણે સર્વ પ્રાણીઓને આત્મવત્—પોતાના સમાન જ જોયા; વિષયોની તૃષ્ણાથી રહિત. સર્વભૂતહિતકારી, સંયમી અને સર્વ દ્વંદ્વોથી પરે હતા.

Verse 15

वर्षाणि कतिचित्सोऽयं जीर्णपर्णाशनोऽभवत । किंचित्कालं जलाहारो वायुभक्षः कियत्समाः

કેટલાંક વર્ષો સુધી તે મુનિ સૂકાં પાનને જ આહાર કરીને રહ્યો. થોડો સમય માત્ર જલાહારી રહ્યો, અને કેટલાંક વર્ષો તો જાણે વાયુને જ ભોજન માનતો રહ્યો.

Verse 16

एवं पंचसहस्राणि वर्षाणि स महामुनिः । अतप्यत तपो घोरं देवैरपि सुदुष्करम्

આ રીતે પાંચ હજાર વર્ષો સુધી તે મહામુનિએ ઘોર તપ કર્યું—જે દેવતાઓ માટે પણ અત્યંત દુષ્કર હતું.

Verse 17

ततः पंचसहस्राणि वर्षाणि मुनिपुंगवः । निराहारो निरालोको निरुच्छ्वासो निरास्पदः

પછી વધુ પાંચ હજાર વર્ષો સુધી તે મુનિપુંગવ નિરાહાર રહ્યો, વિષયદૃષ્ટિથી રહિત રહ્યો, શ્વાસ સંયમિત રાખ્યો અને કોઈ આશ્રય વિના સ્થિત રહ્યો.

Verse 18

वर्षास्वासारसहनं हेमंतेषु जलेशयः । ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्थो विष्णुध्यानपरायणः

વર્ષાઋતુમાં તે ધોધમાર વરસાદ સહન કરતો રહ્યો; હેમંતમાં જળમાં શયન કરતો રહ્યો; ગ્રીષ્મમાં પંચાગ્નિ વચ્ચે બેસતો રહ્યો—સદા વિષ્ણુધ્યાનમાં પરાયણ રહ્યો.

Verse 19

जपन्नष्टाक्षरं मंत्रं ध्यायन्हृदि जनार्दनम् । तताप सुमहातेजा गालवो मुनिपुंगवः

અષ્ટાક્ષર મંત્રનો જપ કરતાં અને હૃદયમાં જનાર્દનનું ધ્યાન ધરતાં, મહાતેજસ્વી મુનિપુંગવ ગાલવ તપ કરતો રહ્યો.

Verse 20

एवं त्वयुतव वर्षाणि स समतीतानि वै मुनेः । अथ तत्तपसा तुष्टो भगवान्कमलापतिः

આ રીતે મુનિના દસ હજાર વર્ષ વીતી ગયા. ત્યાર પછી તે તપસ્યાથી તુષ્ટ થઈ કમલાપતિ ભગવાન પ્રસન્ન થયા.

Verse 21

प्रत्यक्षतामगात्तस्य शंखचक्रगदाधरः । विकचांबुजपत्राक्षः सूर्यकोटिसमप्रभः

તેને પ્રત્યક્ષ દર્શન આપ્યા—શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર; વિકસિત કમળપત્ર સમાન નેત્રોવાળા; કરોડો સૂર્ય સમાન તેજસ્વી.

Verse 22

विनतानंदनारूढश्छत्रचामरशोभितः । हारकेयूरमुकुटकटकादिविभूषितः

વિનતાનંદન ગરુડ પર આરુઢ; છત્ર અને ચામરોથી શોભિત; હાર, કેયૂર, મુકુટ, કટક વગેરે આભૂષણોથી વિભૂષિત.

Verse 23

विष्वक्सेनसुनंदादिकिंकरैः परिवारितः । वीणावेणुमृदंगादिवादकैर्नारदादिभिः

વિષ્વક્સેન, સુનંદ વગેરે સેવકો દ્વારા પરિચિત; અને નારદ વગેરે વાદકો વીણા, વેણુ, મૃદંગ વગેરે વગાડી ગાન કરતા હતા.

Verse 24

उपगीयमानविजयः पीतांबरविराजितः । लक्ष्मीविराजितोरस्को नीलमेघसमच्छविः

તેમનો વિજયગાન ગવાતો હતો; તેઓ પીતાંબરથી ઝળહળતા હતા; લક્ષ્મીથી શોભિત ઉરસ્થળવાળા; નીલ મેઘ સમાન શ્યામ કાંતિ ધરાવતા.

Verse 25

धुनानः पद्ममेकेन पाणिना मधुसूदनः । सनकादिमहायोगिसेवितः पार्श्वयोर्द्वयोः

મધુસૂદન વિષ્ણુ એક હાથથી કમળને મૃદુ રીતે હલાવતા ઊભા રહ્યા; સનકાદિ મહાયોગીઓ બંને બાજુએ તેમની સેવા કરતા હતા.

Verse 26

मंदस्मितेन सकलं मोहयन्भुवनत्रयम् । स्वभासा भासयन्सर्वान्दिशो दश च भूसुराः

હે ભૂસુરો! તેમના મંદ સ્મિતે ત્રિલોકીને મોહીત કરી, અને પોતાની જ તેજસ્વિતાથી સર્વને તથા દસ દિશાઓને પ્રકાશિત કર્યા।

Verse 27

कंठलग्रेन मणिना कौस्तुभेन च शोभितः । सुवर्णवेत्रहस्तैश्च सौविदल्लैरनेकशः

કંઠે સ્થિત કૌસ્તુભ મણિથી તેઓ શોભિત હતા; અને સુવર્ણ દંડ ધારણ કરેલા અનેક સેવકો તેમની આસપાસ ઊભા હતા.

Verse 28

अनन्यदुर्लभाचिंत्यगीयमाननिजाद्भुतः । सुभक्तसुलभो देवो लक्ष्मीकांतो हरिः स्वयम्

જે અન્ય ઉપાયોથી દુર્લભ, અચિંત્ય અને પોતાના અદ્ભુત સ્વરૂપના ગાનથી સ્તુત છે—એ લક્ષ્મીકાંત હરિ સ્વયં સદ્ભક્તોને સહેલાઈથી પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 29

सन्न्यधत्त पुरस्तस्य गालवस्य महामुनेः । आविर्भूतं तदा दृष्ट्वा श्रीवत्सांकितवक्षसम्

ત્યારે તેઓ મહામુનિ ગાલવના સમક્ષ પ્રગટ થઈને સ્થિત રહ્યા; શ્રીવત્સચિહ્નિત વક્ષસ્થળવાળા પ્રભુને પ્રત્યક્ષ જોઈ મુનિ અદ્ભુત વિસ્મયથી ભરાઈ ગયા।

Verse 30

पीतांबरधरं देवं तुष्टिं प्राप महामुनिः । भक्त्या परमया युक्तस्तुष्टाव जगदीश्वरम्

પીતાંબરધારી દેવને દર્શન કરીને મહામુનિને પરમ સંતોષ પ્રાપ્ત થયો; પરમ ભક્તિથી યુક્ત થઈ તેણે જગદીશ્વરની સ્તુતિ કરી।

Verse 31

गालव उवाच । नमो देवादिदेवाय शंखचक्रगदाभृते । नमो नित्याय शुद्धाय सच्चिदानंदरूपिणे

ગાલવ બોલ્યા—દેવાદિદેવ, શંખ-ચક્ર-ગદાધારી તમને નમસ્કાર; નિત્ય, શુદ્ધ, સચ્ચિદાનંદસ્વરૂપ તમને નમસ્કાર।

Verse 32

नमो भक्तार्ति हंत्रे ते हव्यकव्यस्वरूपिणे । नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं सृष्टिस्थित्यंतकारिणे

ભક્તોની આર્તિ હરણ કરનાર તમને નમસ્કાર; હવ્ય-કવ્યસ્વરૂપ, દેવ-પિતૃયજ્ઞરૂપ તમને નમસ્કાર. સૃષ્ટિ-સ્થિતિ-અંત કરનાર ત્રિમૂર્તિસ્વરૂપ તમને નમસ્કાર।

Verse 33

नमः परेशाय नमो विभूम्ने नमोस्तु लक्ष्मीपतये विधात्रे । नमोस्तु सूर्येंदुविलोचनाय नमो विरिंच्याद्यभिवंदिताय

પરમેશ્વરને નમસ્કાર, સર્વવ્યાપી મહાવિભૂતિને નમસ્કાર; લક્ષ્મીપતિ વિધાત્રેને નમસ્કાર. સૂર્ય-ચંદ્ર જેમના નેત્ર છે તેમને નમસ્કાર; વિરિંચિ (બ્રહ્મા) આદિ દ્વારા અભિવંદિતને નમસ્કાર।

Verse 34

यो नामजात्यादिविकल्पहीनः समस्तदोषैरपि वर्जितो यः । स्रमस्तसंसारभयापहारिणे तस्मै नमो दैत्यविनाशनाय

જે નામ-જાતિ વગેરે ભેદવિકલ્પોથી પર છે, જે સર્વ દોષોથી રહિત છે; જે સંસારજન્ય સર્વ ભય હરી લે છે—તે દૈત્યવિનાશકને નમસ્કાર।

Verse 35

वेदांतवेद्याय रमेश्वराय वैकुण्ठवासाय विधातृपित्रे । नमोनमः सत्यजनार्तिहारिणे नारायणायामितविक्रमाय

વેદાંતથી જ્ઞેય, રમાના ઈશ્વર, વૈકુંઠવાસી, વિધાતાના પણ પિતા—સત્યભક્તોની આર્તિ હરનાર, અમિત પરાક્રમી નારાયણને વારંવાર નમસ્કાર।

Verse 36

नमस्तुभ्यं भग वते वासुदेवाय शार्ङ्गिणे । भूयोभूयो नमस्तुभ्यं शेषपर्यंकशायिने

હે ભગવન વાસુદેવ, શારઙ્ગ ધનુષ ધારક—તમને નમસ્કાર। શેષના પર્યંક પર શયન કરનાર પ્રભુ—તમને વારંવાર નમસ્કાર।

Verse 37

इति स्तुत्वा हरिं विप्रास्तूष्णीमास्ते स गालवः । श्रुत्वा स्तुतिं श्रुति सुखां हरिस्तस्यमहात्मनः

આ રીતે હરિની સ્તુતિ કરીને બ્રાહ્મણ ગાલવ મૌન રહ્યો. કાનને સુખ આપતી તે સ્તુતિ સાંભળી ભગવાન હરિ તે મહાત્માના વચનો સાંભળતા રહ્યા।

Verse 38

अवाप परमं तोषं शंखचक्रगदाधरः । अथालिंग्य मुनिं शौरिश्चतुर्भिर्बाहुभिस्तदा

શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર પ્રભુને પરમ તોષ થયો. ત્યારબાદ શૌરીએ પોતાના ચાર ભુજાઓથી તે મુનિને આલિંગન કર્યું।

Verse 39

बभाषे प्रीतिसं युक्तो वरो वै व्रियतामिति । तुष्टोऽस्मि तपसा तेऽद्य स्तोत्रेणापि च गालव

પ્રીતિથી યુક્ત થઈ પ્રભુ બોલ્યા—“વર માગો.” “હે ગાલવ, આજે તારા તપથી પણ અને તારા સ્તોત્રથી પણ હું પ્રસન્ન છું.”

Verse 40

नमस्कारेण च प्रीतो वरदोऽहं तवागतः । गालव उवाच । नारायण रमानाथ पीतांबर जगन्मय

તમારા નમસ્કારથી પ્રસન્ન થઈ હું વરદાતા બનીને તમારી પાસે આવ્યો છું. ગાલવ બોલ્યા— હે નારાયણ, હે રમાનાથ, હે પીતાંબરધારી, હે જગન્મય!

Verse 41

जनार्दन जगद्धामन्गोविंद नरकांतक । त्वद्दर्शनात्कृतार्थोऽस्मि सर्वस्मादधिकस्तथा

હે જનાર્દન, જગતનું ધામ! હે ગોવિંદ, નરકાંતક! તમારા દર્શનથી હું કૃતાર્થ થયો છું; અને સર્વથી અધિક પરમ તૃપ્તિ પામી છે।

Verse 42

त्वां न पश्यंत्यधर्मिष्ठा यतस्त्वं धर्मपालकः । यन्न वेत्ति भवो ब्रह्मा यन्न वेत्ति त्रयी तथा

અધર્મી લોકો તમને જોઈ શકતા નથી, કારણ કે તમે ધર્મના પાલક છો. જે ભવ (શિવ) અને બ્રહ્મા પણ સંપૂર્ણ જાણતા નથી, અને ત્રયી વેદ પણ જાણતી નથી—એ જ તમારું તત્ત્વ છે।

Verse 43

तं वेद्मि परमात्मानं किमस्मा दधिकं वरम् । योगिनो यं न पश्यन्ति यं न पश्यंति कर्मठाः

હું તેને પરમાત્મા તરીકે જાણું છું—આથી મોટો વર શું હોઈ શકે? જેને યોગીઓ પણ જોઈ શકતા નથી, અને જેને માત્ર કર્મકાંડમાં રત લોકો પણ નથી જોતા।

Verse 44

तं पश्यामि परात्मानं किमस्मादधिकं वरम् । एतेन च कृतार्थोऽस्मि जनार्दन जगत्पते

હું તે પરાત્માનું દર્શન કરું છું—આથી મોટો વર શું હોઈ શકે? આથી જ હું કૃતાર્થ થયો છું, હે જનાર્દન, હે જગત્પતે।

Verse 45

यन्नामस्मृतिमात्रेण महापातकिनोऽपिच । मुक्तिं प्रयांति मुनयस्तं पश्यामि जनार्दनम्

જેનાં નામસ્મરણ માત્રથી મહાપાતકી પણ મુક્તિ પામે છે—તે જનાર્દનનું હું સాక్షાત્ દર્શન કરું છું.

Verse 46

त्वत्पादपद्मयुगले निश्चला भक्तिरस्तुमे । हरिरुवाच । मयि भक्तिर्दृढा तेऽस्तु निष्कामा गालवाधुना

તમારા કમળચરણયુગલમાં મારી ભક્તિ અચળ રહે. હરિ બોલ્યા—હે ગાલવ, હવે તારી મારી પ્રત્યે દૃઢ, નિષ્કામ અને સ્થિર ભક્તિ થાઓ.

Verse 47

शृणु चाप्यपरं वाक्यमुच्यमानं मया मुने । मदर्थं कर्म कुर्वाणो मद्ध्यानो मत्परायणः

હે મુને, હું કહું છું તે બીજું વચન પણ સાંભળો—મારા હિતાર્થે કર્મ કરતાં, મારું ધ્યાન કરતાં, અને મને જ પરમ આશ્રય માનતાં।

Verse 48

एतत्प्रारब्धदेहांते मत्स्वरूपमवाप्स्यसि । अस्मिन्नेवाश्रमे वासं कुरुष्व मुनिपुंगव

આ પ્રારબ્ધથી ચાલતા દેહના અંતે તું મારા સ્વરૂપને પ્રાપ્ત કરશ; તેથી, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, આ જ આશ્રમમાં નિવાસ કર।

Verse 49

धर्मपुष्करिणी चेयं पुण्या पापविनाशिनी । अस्यास्तीरे तपः कुर्वंस्तपःसिद्धिमवाप्नुयात्

આ ધર્મપુષ્કરિણી છે—પવિત્ર અને પાપવિનાશિની; તેના કાંઠે તપ કરનાર તપસ્સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 50

धर्मः पुरा समागत्य दक्षिणस्योदधेस्तटे । तपस्तेपे महादेवं चिंतयन्मनसा तदा

પ્રાચીન કાળે ધર્મ દક્ષિણ સમુદ્રના તટે આવી, મનમાં મહાદેવનું ચિંતન કરતાં તપ કર્યું।

Verse 51

स्नानार्थमेकं तीर्थं च चक्रे धर्मो महामुने । धर्मपुष्करिणी तेन प्रसिद्धा तत्कृता यतः

હે મહામુને! સ્નાનાર્થે ધર્મે એક તીર્થ સ્થાપ્યું; તેના દ્વારા રચાયેલ હોવાથી તે ‘ધર્મપુષ્કરિણી’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું।

Verse 52

त्वया यथा तपस्तप्तमिदानीं मुनिसत्तम । तथा तप्तं तपस्तेन धर्मेण हरसेविना

હે મુનિશ્રેષ્ઠ! જેમ તમે અત્યારે તપ કર્યું છે, તેમ હર-સેવી તે ધર્મે પણ અહીં તપ કર્યું હતું।

Verse 53

तपसा तस्य तुष्टः सञ्छूलपाणिर्महेश्वरः । प्रादुरासीस्त्वया दीप्त्या दिशोदशविभासयन्

તેના તપથી પ્રસન્ન થઈ શૂલપાણિ મહેશ્વર પ્રગટ થયા અને પોતાની દીપ્તિથી દસેય દિશાઓ પ્રકાશિત કરી।

Verse 54

अथाश्रममनुप्राप्तं महादेवं कृपानिधिम् । धर्मः परमसन्तुष्टस्तुष्टाव परमेश्वरम्

પછી કરુણાનિધિ મહાદેવ આશ્રમમાં આવ્યા ત્યારે ધર્મ પરમ સંતોષ પામ્યો અને તે પરમેશ્વરની સ્તુતિ કરવા લાગ્યો।

Verse 55

धर्म उवाच । प्रणमामि जगन्नाथमीशानं प्रणवात्मकम् । समस्तदेवतारूपमादिमध्यांतवर्जितम्

ધર્મ બોલ્યા—પ્રણવ ‘ઓં’ સ્વરૂપ જગન્નાથ ઈશાનને હું પ્રણામ કરું છું. જે સર્વ દેવતાઓના રૂપ છે અને આદિ-મધ્ય-અંતથી પર છે.

Verse 56

ऊर्ध्वरेतं विरूपाक्षं विश्वरूपं नमाम्य हम् । समस्तजगदाधारमनन्तमजमव्ययम्

હું ઊર્ધ્વરેતા, ત્રિનેત્રધારી વિરূপાક્ષ, વિશ્વરૂપને નમસ્કાર કરું છું. જે સમસ્ત જગતનો આધાર છે—અનંત, અજ અને અવ્યય.

Verse 57

यमामनन्ति योगीन्द्रास्तं वन्दे पुष्टिवर्धनम् । नमो लोकाधिनाथाय वंचते परिवंचते

યોગીન્દ્રો જેને ‘યમ’ કહે છે, તે પુષ્ટિવર્ધક પ્રભુને હું વંદન કરું છું. લોકાધિનાથને નમસ્કાર—જે છેતરનારને અને મહાછેતરનારને પણ છેતરે છે.

Verse 58

नमोऽस्तु नीलकण्ठाय पशूनां पतये नमः । नमः कल्मषनाशाय नमो मीढुष्टमाय च

નીલકંઠને નમસ્કાર, પશુપતિને નમસ્કાર. કલ્મષનાશકને નમસ્કાર, અને પરમ કૃપાળુ વરદાતાને પણ નમસ્કાર.

Verse 59

नमो रुद्राय देवाय कद्रुद्राय प्रचेतसे । नमः पिनाकहस्ताय शूलहस्ताय ते नमः

રુદ્ર દેવને નમસ્કાર, ઉગ્ર રુદ્ર પ્રચેતાંસને નમસ્કાર. પિનાકહસ્તને નમસ્કાર; શૂલહસ્ત એવા તમને નમસ્કાર.

Verse 60

नमश्चैतन्यरूपाय पुष्टीनां पतये नमः । नमः पंचास्यदेवाय क्षेत्राणां पतये नमः

ચૈતન્યસ્વરૂપ એવા તમને નમસ્કાર; સર્વ પુષ્ટિઓના પતિને નમઃ। પંચાસ્ય દેવને નમઃ; પવિત્ર ક્ષેત્રોના અધિપતિને નમઃ॥

Verse 61

इति स्तुतो महादेवः शंकरोलोकशंकरः । धर्मस्य परमां तुष्टिमापन्नस्तमुवाच वै

આ રીતે સ્તુતિ પામીને મહાદેવ શંકર—લોકહિતકર્તા—ધર્મ પ્રત્યે પરમ પ્રસન્ન થયા અને તેને કહ્યું॥

Verse 62

महेश्वर उवाच । प्रीतोस्म्यनेन स्तोत्रेण तव धर्म महामते । वरं मत्तो वृणीष्व त्वं मा विलंबं कुरुष्व वै

મહેશ્વરે કહ્યું—હે મહામતિ ધર્મ! તારા આ સ્તોત્રથી હું પ્રસન્ન છું. મારી પાસે થી વર માગ; વિલંબ ન કર॥

Verse 63

ईश्वरेणैवमुक्तस्तु धर्मो देवमथाब्रवीत् । वाहनं ते भविष्यामि सदाहं पार्वतीपते

ઈશ્વરે એમ કહ્યે પછી ધર્મે દેવને કહ્યું—હે પાર્વતીપતિ! હું સદાય તમારું વાહન બનીશ॥

Verse 64

अयमेव वरो मह्यं दातव्यस्त्रिपुरांतक । तवोद्वहनमात्रेण कृतार्थोऽहं भवामि भोः

હે ત્રિપુરાંતક! મને આ જ વર આપો; હે પ્રભુ, માત્ર તમને વહન કરવાથી જ હું કૃતાર્થ થાઉં છું॥

Verse 65

इत्थं धर्मेण कथितो देवो धर्ममथाब्रवीत् । ईश्वर उवाच । वाहनं भव मे धर्म सर्वदा लोकपूजितः

ધર્મે આ રીતે કહ્યે પછી ભગવાને ધર્મને કહ્યું—ઈશ્વર ઉવાચ—હે ધર્મ, તું મારું વાહન થા; સદા સર્વ લોકોથી પૂજિત થા।

Verse 66

मम चोद्वहने शक्तिरमोघा ते भविष्यति । त्वत्सेविनां सदा भक्तिर्मयि स्यान्नात्र संशयः

મને વહન કરવામાં તારી શક્તિ અચૂક રહેશે; અને જે તારી સેવા કરશે, તેમના હૃદયમાં સદા મારી ભક્તિ ઉદ્ભવશે—એમાં શંકા નથી।

Verse 67

इत्युक्ते शंकरेणाथ धर्मोपि वृषरूपधृक् । उवाह परमेशानं तदाप्रभृति गालव

શંકરે એમ કહ્યે પછી ધર્મ પણ વૃષભરૂપ ધારણ કરીને, હે ગાલવ, તે સમયથી પરમેશ્વરને વહન કરવા લાગ્યો।

Verse 68

महादेवस्तमारुह्य धर्मं वै वृषरूपिणम् । शोभमानो भृशं धर्ममुवाच परमामृतम्

મહાદેવે વૃષભરૂપ ધારણ કરેલા ધર્મ પર આરોહણ કરીને, અત્યંત તેજસ્વી બની, ધર્મને પરમ અમૃત સમાન વચનો કહ્યા।

Verse 69

ईश्वर उवाच । त्वया कृतं हि यत्तीर्थं दक्षिणस्योदधेस्तटे । धर्मपुष्करिणीत्येषा लोके ख्याता भविष्यति

ઈશ્વર ઉવાચ—દક્ષિણ સમુદ્રના કિનારે તું જે તીર્થ સ્થાપ્યું છે, તે લોકમાં ‘ધર્મપુષ્કરિણી’ નામે પ્રસિદ્ધ થશે।

Verse 71

अनंतफलदा ज्ञेया नात्र कार्या विचारणा । इति दत्त्वा वरं तस्मै धर्मतीर्थाय शंकरः

આને અનંત ફળ આપનારું જાણો—અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી. એમ કહી શંકરે તે ધર્મતીર્થને વરદાન આપ્યું.

Verse 72

आरुह्य वृषभं धर्मं कैलासं पर्वतं ययौ । धर्मपुष्करिणीतीरे गालव त्वमतोधुना

ધર્મરૂપ વૃષભ પર આરુઢ થઈ તેઓ કૈલાસ પર્વત તરફ ગયા. તેથી હવે, હે ગાલવ, ધર્મપુષ્કરિણીના તટે નિવાસ કર.

Verse 73

शरीरपातपर्यंतं तपः कुर्वन्समाहितः । वस त्वं मुनि शार्दूल पश्चान्मामाप्स्यसे ध्रुवम्

શરીરપાત સુધી એકાગ્ર થઈ તપ કર. અહીં વસ, હે મુનિશાર્દૂલ; પછી નિશ્ચયે તું મને પ્રાપ્ત કરશ.

Verse 74

यदा ते जायते भीतिस्तदा तां नाशयाम्यहम् । ममायुधेन चक्रेण प्रेरितेन मया क्षणात्

જ્યારે તને ભય ઉપજે, ત્યારે હું તેને નાશ કરી દઈશ—ક્ષણમાં જ—મારા દ્વારા પ્રેરિત મારા આયુધ ચક્રથી.

Verse 75

इत्युक्त्वा भगवान्विष्णुस्तत्रैवांतरधीयत । श्रीसूत उवाच । तस्मिन्नंतर्हिते विष्णौ गालवो मुनिपुंगवः

એમ કહી ભગવાન વિષ્ણુ ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા. શ્રીસૂત બોલ્યા—વિષ્ણુ અંતર્ધાન થતાં જ મુનિઓમાં શ્રેષ્ઠ ગાલવ…

Verse 76

धर्मपुष्करिणीतीरे विष्णुध्यानपरायणः । त्रिकालमर्चयन्विष्णुं शालग्रामे विमुक्तिदे

ધર્મપુષ્કરિણીના તીરે તે વિષ્ણુધ્યાનમાં લીન રહ્યો. ત્રિકાળ શાલગ્રામરૂપે મોક્ષદાતા વિષ્ણુની તેણે આરાધના કરી.

Verse 77

उवास मतिमान्धीरो विरक्तो विजितेंद्रियः । कदाचिन्माघमासे तु शुक्लपक्षे हरेर्दिने

તે બુદ્ધિમાન, ધીર, વિરક્ત અને ઇન્દ્રિયજિત બની ત્યાં નિવાસ કરતો. એક વખત માઘ માસમાં, શુક્લ પક્ષમાં, હરિના પવિત્ર દિવસે,

Verse 78

उपोष्य जागरं कृत्वा रात्रौ विष्णुमपूजयत् । स्नात्वा परेद्युर्द्वादश्यां धर्मपुष्करिणीजले

ઉપવાસ રાખી અને રાત્રિ જાગરણ કરીને તેણે રાત્રે વિષ્ણુની પૂજા કરી. પછી બીજા દિવસે દ્વાદશીએ ધર્મપુષ્કરિણીના જળમાં સ્નાન કર્યું.

Verse 79

संध्यावन्दनपूर्वाणि नित्यकर्माणि चाकरोत् । ततः पूजां विधातुं स हरेः समुपचक्रमे

સંધ્યાવંદનથી આરંભ કરીને તેણે નિત્યકર્મો કર્યા. ત્યારબાદ હરિની પૂજા વિધાન કરવા તે પ્રવૃત્ત થયો.

Verse 80

तुलस्यादीनि पुष्पाणि समाहृत्य च गालवः । विधाय पूजां कृष्णस्य स्तोत्रमेतदुदैरयत्

તુલસી વગેરે પુષ્પો એકત્ર કરીને ગાલવે કૃષ્ણની પૂજા કરી અને પછી આ સ્તોત્ર ઉચ્ચાર્યું.

Verse 81

गालव उवाच । सहस्रशिरसं विष्णुं मत्स्यरूपधरं हरिम् । नमस्यामि हृषीकेशं कूर्मवाराहरूपिणम्

ગાલવ બોલ્યા—હું સહસ્રશિરસ વિષ્ણુને, મત્સ્યરૂપ ધારણ કરનાર હરિને નમસ્કાર કરું છું. કૂર્મ અને વરાહરૂપ હૃષીકેશને પ્રણામ કરું છું.

Verse 82

नारसिंहं वामनाख्यं जाम दग्न्यं च राघवम् । बलभद्रं च कृष्णं च कल्किं विष्णुं नमाम्यहम्

હું નરસિંહ, વામન, જામદગ્ન્ય (પરશુરામ) અને રાઘવ (રામ) રૂપે વિષ્ણુને પ્રણામ કરું છું; બલભદ્ર, કૃષ્ણ અને કલ્કિ રૂપ વિષ્ણુને પણ નમસ્કાર કરું છું.

Verse 83

वासुदेवमनाधारं प्रणतार्तिविनाशनम् । आधारं सर्वभूतानां प्रणमामि जनार्दनम्

હું વાસુદેવને પ્રણામ કરું છું—જે પોતાને સિવાય અન્ય કોઈ આધાર પર નિર્ભર નથી અને શરણાગતોની પીડા નાશ કરે છે. સર્વભૂતોના આધાર જનાર્દનને હું નમન કરું છું.

Verse 84

सर्वज्ञं सर्वकर्तारं सच्चिदानंदविग्रहम् । अप्रतर्क्यमनिर्देश्यं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम्

હું જનાર્દનને પ્રણામ કરું છું—જે સર્વજ્ઞ, સર્વકર્તા, સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપ છે; જે તર્કાતીત અને નિર્દેશાતીત છે.

Verse 85

एवं स्तुवन्महा योगी गालवो मुनिपुंगवः । धर्मपुष्करिणीतीरे तस्थौ ध्यानपरायणः

આ રીતે સ્તુતિ કરતા મહાયોગી, મુનિશ્રેષ્ઠ ગાલવ ધર્મપુષ્કરિણીના તટ પર ધ્યાનપરાયણ બની સ્થિર રહ્યા.

Verse 86

एतस्मिन्नंतरे कश्चिद्राक्षसो गालवं मुनिम् । आययौ भक्षितुं घोरः क्षुधया पीडितो भृशम्

એ જ સમયે ઘોર ભૂખથી અત્યંત પીડિત એક ભયંકર રાક્ષસ, મુનિ ગાલવને ભક્ષણ કરવા ત્યાં આવી પહોંચ્યો।

Verse 87

गालवं तरसा सोऽयं राक्षसो जगृहे तदा । गृहीतस्तरसा तेन गालवो नैऋतेन सः

ત્યારે તે રાક્ષસે બળપૂર્વક ગાલવને પકડી લીધો; અને તે દૈત્ય દ્વારા ગાલવ ખરેખર જોરથી જકડી લેવાયા।

Verse 88

प्रचुक्रोश दयां भोधिमापन्नानां परायणम् । नारायणं चक्रपाणिं रक्षरक्षेति वै मुहुः

તેણે કરુણાસાગર, આપત્તિગ્રસ્તોના પરમ આશ્રય, ચક્રપાણી નારાયણને વારંવાર પોકાર્યો—“રક્ષા કરો, રક્ષા કરો!”

Verse 89

परेश परमानंद शरणागतपालक । त्राहि मां करुणासिंधो रक्षोवशे मुपागतम्

હે પરેશ્વર, હે પરમાનંદ, શરણાગત-પાલક! હે કરુણાસિંધુ, રાક્ષસના વશમાં પડેલા મને બચાવો।

Verse 90

लक्ष्मीकांत हरे विष्णो वैकुंठ गरुडध्वज । मां रक्ष रक्षसाक्रांतं ग्राहाक्रांतं गजं यथा

હે લક્ષ્મીકાંત, હે હરિ, હે વિષ્ણુ, વૈકુંઠનાથ, ગરુડધ્વજ! જેમ તમે ગ્રાહથી આક્રાંત ગજને રક્ષ્યો, તેમ રાક્ષસથી આક્રાંત મને પણ રક્ષો।

Verse 91

दामोदर जगन्नाथ हिरण्यासुर मर्द्दन । प्रह्रादमिव मां रक्ष राक्षसेनातिपीडितम्

હે દામોદર, જગન્નાથ, હિરણ્યાસુર-મર્દન! જેમ તમે પ્રહ્લાદનું રક્ષણ કર્યું તેમ રાક્ષસથી અત્યંત પીડિત મારું પણ રક્ષણ કરો।

Verse 92

इत्येवं स्तुवतस्तस्य गालवस्य द्विजोत्तमाः । स्वभक्तस्य भयं ज्ञात्वा चक्रपाणिवृषा कपिः

હે દ્વિજોત્તમો! ગાલવ આ રીતે સ્તુતિ કરતો હતો; પોતાના ભક્તના ભયને જાણી ચક્રપાણિ ભગવાન (કર્તવ્ય માટે) પ્રવૃત્ત થયા।

Verse 93

स्वचक्रं प्रेषयामास भक्तरक्षणकारणात् । प्रेरितं विष्णुचक्रं तद्विष्णुना प्रभविष्णुना

ભક્તના રક્ષણ માટે તેમણે પોતાનું ચક્ર મોકલ્યું. સર્વશક્તિમાન વિષ્ણુએ પ્રેરિત કરતાં તે વિષ્ણુચક્ર ગતિમાન થયું।

Verse 94

आजगामाथ वेगेन धर्मपुष्करिणी तटम् । अनंतादित्यसंकाशमनंताग्निसमप्रभम्

પછી તે મહાવેગે ધર્મપુષ્કરિણીના કિનારે આવી પહોંચ્યું—અસંખ્ય સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, અસંખ્ય અગ્નિ સમાન પ્રજ્વલિત।

Verse 95

महाज्वालं महानादं महासुरविमर्दनम् । दृष्ट्वा सुदर्शनं विष्णो राक्षसोऽथ प्रदुद्रुवे

વિષ્ણુના સુદર્શનને—મહાજ્વાળાયુક્ત, મહાનાદ કરનાર, અને મહાસુરોનું મર્દન કરનાર—જોઈ તે રાક્ષસ ભયથી ભાગી ગયો।

Verse 96

द्रवमाणस्य तस्याशु राक्षसस्य सुदर्शनम् । शिरश्चकर्त सहसा ज्वालामालादुरासदम्

તે રાક્ષસ ત્વરિત ભાગતો હતો ત્યારે જ્વાલામાળાથી આવૃત, દુર્ધર્ષ સુદર્શનએ સહસા તેનું શિર કાપી નાખ્યું।

Verse 97

ततस्तु गालवो दृष्ट्वा राक्षसं पतितं भुवि । मुदा परमया युक्तस्तुष्टाव च सुदर्शनम्

પછી ગાલવે ભૂમિ પર પડેલા રાક્ષસને જોઈ પરમ આનંદથી ભરાઈ સુદર્શનની સ્તુતિ કરી।

Verse 98

गालव उवाच । विष्णुचक्रं नमस्तेस्तु विश्वरक्षणदीक्षित । नारायणकरांभोजभूषणाय नमोऽस्तु ते

ગાલવ બોલ્યો—હે વિષ્ણુચક્ર! તને નમસ્કાર; તું વિશ્વરક્ષણ માટે દીક્ષિત છે. હે નારાયણના કરકમલનું ભૂષણ! તને પ્રણામ।

Verse 99

युद्धेष्वसुरसंहारकुशलाय महारव । सुदर्शन नमस्तुभ्यं भक्तानामार्तिनाशिने

હે સુદર્શન! મહાગર્જન કરનાર, યુદ્ધમાં અસુરસંહાર કરવામાં કુશળ—ભક્તોની આર્તિ નાશ કરનાર, તને નમસ્કાર।

Verse 100

रक्ष मां भयसंविग्नं सर्वस्मादपि कल्मषात् । स्वामिन्सुदर्शन विभो धर्मर्तीर्थे सदा भवान्

ભયથી કંપતા મને સર્વ કલ્મષથી રક્ષા કર. હે સ્વામી સુદર્શન, હે વિભો—તમે ધર્મતીર્થમાં સદા વિરાજમાન રહો।

Verse 101

संनिधेहि हिताय त्वं जगतो मुक्तिकांक्षिणः । गालवेनैवमुक्तं तद्विष्णुचक्रं मुनीश्वराः । तं प्राह गालवमुनिं प्रीणयन्निव सौहृदात्

“મોક્ષની ઇચ્છા ધરાવતા જગતના હિત માટે તું અહીં સન્નિધિ રહેજે.” ગાલવે એમ કહ્યે પછી તે વિષ્ણુચક્ર, હે મુનિશ્રેષ્ઠો, સૌહાર્દથી જાણે પ્રસન્ન કરતું ગાલવમુનિને બોલ્યું।

Verse 102

सुदर्शन उवाच । गालवैतन्महापुण्यं धर्मतोर्थमनुत्तमम्

સુદર્શન બોલ્યા—હે ગાલવ, આ ધર્મતીર્થ મહાપુણ્યમય અને અનુત્તમ છે।

Verse 103

अस्मिन्वसामि सततं लोकानां हितकाम्यया । त्वत्पीडां परिचिंत्याह राक्षसेन दुरात्मना

લોકોના હિતની ઇચ્છાથી હું અહીં સદા વસું છું. તે દુષ્ટ રાક્ષસે તને આપેલી પીડા વિચાર કરીને (મેં આગળ કહ્યું/કર્યું)…

Verse 104

प्रेरितो विष्णुना विप्र त्वरया समुपागतः । त्वत्पीडकोथ निहतो मयायं राक्षसाधमः

હે વિપ્ર, વિષ્ણુની પ્રેરણાથી હું ત્વરાથી અહીં આવ્યો. ત્યારબાદ તને પીડાવનાર આ અધમ રાક્ષસને મેં સંહાર્યો।

Verse 105

मोचितस्त्वं भयादस्मात्त्वं हि भक्तो हरेः सदा । पुष्करिण्यामहं त्वस्यां धर्मस्य मुनिपुंगव

તું આ ભયથી મુક્ત થયો છે, કારણ કે તું સદા હરિનો ભક્ત છે. હે મુનિપુંગવ, હું આ ધર્મપુષ્કરિણીમાં (પવિત્ર સરોવરમાં) નિવાસ કરું છું।

Verse 106

सततं लोकरक्षार्थं संनिधानं करोमि वै । अस्यां मत्संनिधानात्ते तथान्येषामपि द्विज

લોકોની સતત રક્ષા માટે હું અહીં સદૈવ સન્નિધાન રાખું છું. હે દ્વિજ, આ સ્થાને મારી ઉપસ્થિતિથી તને તથા અન્ય સૌને પણ રક્ષણ અને કલ્યાણ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 107

इतः परं न पीडा स्याद्भूतराक्षससंभवा । धर्मपुष्करिणी ह्येषा सर्वपापविनाशिनी

આ પછી ભૂત-રાક્ષસોથી ઉપજતી કોઈ પીડા રહેશે નહીં. કારણ કે આ ધર્મપુષ્કરિણી છે—સર્વ પાપનો નાશ કરનારી.

Verse 108

देवीपट्टणपर्यंता कृता धर्मेण वै पुरा । अत्र सर्वत्र वत्स्यामि सर्वदा मुनिपुंगव

પૂર્વકાળે ધર્મ દ્વારા દેવીફટ્ટણ સુધી આ પવિત્ર પ્રદેશ સ્થાપિત થયો હતો. હે મુનિપુંગવ, હું અહીં સર્વત્ર સદૈવ નિવાસ કરીશ.

Verse 109

अस्या मत्संनिधा नात्स्याच्चक्रतीर्थमिति प्रथा । स्नानं येऽत्र प्रकुर्वंति चक्रतीर्थे विमुक्तिदे

અહીં મારી સન્નિધિથી ‘ચક્રતીર્થ’ નામની પ્રથા પ્રસિદ્ધ થઈ છે. જે આ મુક્તિદાયક ચક્રતીર્થમાં સ્નાન કરે છે, તે મુક્તિ પામે છે.

Verse 110

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च वंशजाः सर्व एव हि । विधूतपापा यास्यंति तद्विष्णोः परमं पदम्

તેમના પુત્રો, પૌત્રો અને સર્વ વંશજો—સૌના પાપ ધૂળાઈ જાય છે અને તેઓ વિષ્ણુના પરમ પદને પામે છે.

Verse 111

पितॄनुद्दिश्य पिंडानां दातारो येऽत्र गालव । स्वर्गं प्रयांति ते सर्वे पितरश्चापि तर्प्पिताः

હે ગાલવ! જે અહીં પિતૃઓને ઉદ્દેશીને પિંડદાન કરે છે, તે બધા સ્વર્ગે જાય છે અને પિતૃઓ પણ તૃપ્ત થાય છે।

Verse 112

इत्युक्त्वा विष्णुचक्रं तद्गालवस्यापि पश्यतः । अन्येषामपि विप्राणां पश्यतां सहसा द्विजाः

એમ કહીને તે વિષ્ણુચક્ર—ગાલવ જોઈ રહ્યો હતો તેમ જ અન્ય બ્રાહ્મણો પણ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે—અચાનક (ત્યાં)…

Verse 113

धर्मापुष्कारिणीं तां तु प्राविशत्पापनाशिनीम् । श्रीसूत उवाच । धर्मतीर्थस्य विप्रंद्राश्चक्रतीर्थमिति प्रथा

તે (ચક્ર) પાપનાશિની ધર્મપુષ્કરિણીમાં અચાનક પ્રવેશ્યું। શ્રીસૂત બોલ્યા—હે શ્રેષ્ઠ વિપ્ર! ધર્મતીર્થની પરંપરામાં આ ‘ચક્રતીર્થ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે।

Verse 114

प्राप्ता यथा तत्कथितं युष्माकं हि मया मुदा । चक्रतीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

જેમ કહેવામાં આવ્યું હતું તેમ જ મેં આનંદપૂર્વક તમને નિવેદન કર્યું। ચક્રતીર્થ સમાન કોઈ તીર્થ ન ભૂતકાળમાં હતું, ન ભવિષ્યમાં થશે।

Verse 116

अत्र स्नाता नरा विप्रा मोक्षभाजो न संशयः । कीर्तयेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । चक्र तीर्थाभिषेकस्य प्राप्नोति फलमुत्तमम् । इह लोके सुखं प्राप्य परत्रापिसुखं लभेत्

હે બ્રાહ્મણો! જે નર અહીં સ્નાન કરે છે તે મોક્ષના અધિકારી બને છે—એમાં સંશય નથી। જે આ અધ્યાયનું કીર્તન કરે અથવા એકાગ્રચિત્તે સાંભળે, તે ચક્રતીર્થ-સ્નાનનું ઉત્તમ ફળ પામે છે; ઇહલોકમાં સુખ પામી પરલોકમાં પણ સુખ પામે છે।

Verse 117

यो धर्मतीर्थं च तथैव गालवं कुर्वाणगत्युग्रसमाधियो गम् । सुदर्शनं राक्षसनाशनं च स्मरेत्सकृद्वा न स पापभाग्जनः

જે ધર્મતીર્થ, ઉગ્ર-સમાધિયુક્ત મહર્ષિ ગાલવ તથા રાક્ષસનાશક સુદર્શનનું એકવાર પણ સ્મરણ કરે, તે પાપનો ભાગીદાર બનતો નથી।