Adhyaya 25

Verse 1

श्रीसूत उवाच । शिवतीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्महत्याविमोक्षणे । स्वपापजालशांत्यर्थं शंखतीर्थं ततो व्रजेत्

શ્રીસૂત બોલ્યા—બ્રહ્મહત્યાના પાપથી વિમોચન કરનાર શિવતીર્થમાં સ્નાન કરીને, પોતાના પાપજાળની શાંતિ માટે પછી શંખતીર્થ તરફ જવું જોઈએ।

Verse 2

यत्र मज्जनमात्रेण कृतघ्नोऽपि विमुच्यते । मातॄः पितॄन्गुरूंश्चापि ये न मन्यंति मोहिताः

જ્યાં માત્ર ડૂબકીથી કૃતઘ્ન પણ મુક્ત થાય છે—જે મોહિત લોકો માતા, પિતા અને ગુરુઓને પણ માનતા નથી।

Verse 3

ये चाप्यन्ये दुरात्मानः कृतघ्ना निरपत्रपाः । ते सर्वे शंखतीर्थे स्मिञ्छुद्ध्यंति स्नानमात्रतः

અને અન્ય દુષ્ટાત્માઓ—કૃતઘ્ન અને નિર્લજ્જ—તેઓ બધા આ શંખતીર્થમાં માત્ર સ્નાનથી જ શુદ્ધ થાય છે।

Verse 4

शंखनामा मुनिः पूर्वं गंधमादनपर्वते । अवर्तत तपः कुर्वन्विष्णुं ध्यायन्समाहितः

પૂર્વકાળે ગંધમાદન પર્વત પર શંખનામા મુનિ નિવાસ કરતા. તેઓ તપશ્ચર્યા કરતા, એકાગ્ર ચિત્તે ભગવાન વિષ્ણુનું ધ્યાન કરતા રહેતા.

Verse 5

स तत्र कल्पयामास स्नानार्थं तीर्थमुत्तमम् । शंखेन निर्मितं तीर्थं शंखतीर्थमितीर्यते

ત્યાં તેમણે સ્નાનાર્થે એક ઉત્તમ તીર્થ સ્થાપ્યું. શંખે રચ્યું હોવાથી તે તીર્થ ‘શંખતીર્થ’ તરીકે ઓળખાયું.

Verse 6

अत्रेतिहासं वक्ष्यामि पुराणं पापनाशनम्

અહીં હું પાપનાશક એવી પુરાણપ્રસિદ્ધ પ્રાચીન કથા કહું છું.

Verse 7

यस्य श्रवणमात्रेण नरो मुक्तिमवाप्नुयात् । पुरा बभूव विप्रेंद्रो वत्सनाभो महामुनिः

જેનું માત્ર શ્રવણ કરવાથી મનુષ્ય મુક્તિ પામે. પ્રાચીનકાળે વત્સનાભ નામના બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ મહામુનિ થયા હતા.

Verse 8

सत्यवाञ्छीलवान्वाग्मी सर्वभूतदयापरः । शत्रुमित्रसमो दांतस्तपस्वी विजितेंद्रियः

તેઓ સત્યવંત, શીલવંત, વાક્પટુ અને સર્વ ભૂતો પ્રત્યે દયાપરાયણ હતા. શત્રુ-મિત્રમાં સમ, સંયમી, તપસ્વી અને ઇન્દ્રિયજयी હતા.

Verse 9

परब्रह्मणि निष्णातस्तत्त्वब्रह्मैकसंश्रयः । एवं प्रभावः स मुनिस्तपस्तेपे निजाश्रमे

પરબ્રહ્મમાં નિષ્ણાત અને તત્ત્વબ્રહ્મમાં જ એકનિષ્ઠ આશ્રય ધરાવનાર તે પ્રભાવશાળી મુનિએ પોતાના આશ્રમમાં તપ કર્યું।

Verse 10

स वै निश्चलसर्वांगस्तिष्ठंस्तत्रैव भूतले । परमाण्वंतरं वापि न स्वस्थानाच्चचाल सः

તે ભૂમિ પર ત્યાં જ સ્થિર ઊભો રહ્યો; તેના સર્વ અંગો અચળ હતા. પોતાના સ્થાનથી પરમાણુ જેટલું પણ ન હલ્યો।

Verse 11

स्थित्वैकत्र तपस्यंतमनेकशतवत्सरान् । तमाचकाम वल्मीकं छादितांगं चकार च

એક જ સ્થાને અનેક સૈકડા વર્ષો તપ કરતાં કરતાં તેના પર વલ્મીક ઊગી નીકળ્યો અને તેના અંગોને ઢાંકી દીધા।

Verse 12

वल्मीकाक्रांतदेहोपि वत्सनाभो महामुनिः । अकरोत्तप एवासौ वल्मीकं न त्वबुद्ध्यत

વલ્મીકથી દેહ આક્રાંત થયો હોવા છતાં મહામુનિ વત્સનાભ માત્ર તપમાં જ લીન રહ્યા; વલ્મીકને પણ ઓળખ્યા નહીં।

Verse 13

विसृज्य मेघजालानि वर्षयामास वेगवान्

મેઘસમૂહોને વિસર્જી તે વેગવાને વરસાદ વરસાવ્યો।

Verse 14

एवं दिनानि सप्तायं स ववर्ष निरं तरम् । आसारेणातिमहता वृष्यमाणोपि वै मुनिः

આ રીતે સાત દિવસો સુધી તે અવિરત વરસાદ વરસાવતો રહ્યો; અતિભારે ધોધથી ભીંજાઈ ગયાં છતાં તે મુનિ ધૈર્યથી સહન કરતો રહ્યો।

Verse 15

तं वर्षं प्रतिजग्राह निमीलितविलोचनः । महता स्तनितेनाशु तदा बधिरयञ्छ्रुती

આંખો મીંચીને તેણે તે વરસાદ સ્વીકાર્યો; અને મહાન ગર્જનાથી ત્યારે તેની શ્રવણશક્તિ તરત જ જાણે બહેરી થઈ ગઈ।

Verse 16

वल्मीकस्योपरिष्टाद्वै निपपात महाशनिः । तस्मिन्वर्षति पर्जन्ये शीतवातातिदुःसहे

અસહ્ય શીત પવન વચ્ચે પર્જન્યદેવ વરસાદ વરસાવતા હતા ત્યારે વલ્મીકના શિખર પર ખરેખર એક મહાવજ્ર પડ્યું।

Verse 17

वल्मीकशिखरं ध्वस्तं बभूवाशनिताडि तम् । विशीर्णशिखरे तस्मिन्वल्मीकेऽशनिताडिते

વજ્રાઘાતથી વલ્મીકનું શિખર ચૂરચૂર થઈ ગયું. જ્યારે વીજળીના પ્રહારથી તે વલ્મીકની ટોચ તૂટી વિખેરાઈ ગઈ,

Verse 18

सेहेतिदुःसहां वृष्टिं वत्सनाभो विचिंतयन् । महर्षौ वर्षधाराभिः पीड्यमाने दिवानि शम्

‘આ અસહ્ય વરસાદ પણ તે સહન કરે’ એમ વત્સનાભે વિચાર્યું; અને મહર્ષિ વરસાદની ધોધમાર ધારાઓથી પીડાતા હોવા છતાં શાંતિથી દિવસો વિતાવતા રહ્યા।

Verse 19

धर्मस्य चेतसि कृपा संबभूवातिभूयसी । स धर्मश्चिंतयामास वत्सनाभे तपस्यति

ધર્મના હૃદયમાં અતિશય કરુણા ઉદ્ભવી. વત્સનાભ તપમાં રત રહેતાં ધર્મ મનમાં વિચારવા લાગ્યો.

Verse 20

पतत्यप्यतिवर्षेऽयं तपसो न निवर्तते । अहोऽस्य वत्सनाभस्य धर्मैकायत्तचित्तता

ઘોર અતિવૃષ્ટિ પડતી હોવા છતાં એ તપસ્યાથી પાછો ફરતો નથી. અહો! વત્સનાભનું ચિત્ત માત્ર ધર્મમાં જ સંપૂર્ણ રીતે સ્થિર છે.

Verse 21

इति चिंतयतस्तस्य मातिरेवमजायत । अहं वै माहिषं रूपं सुमहांतं मनोहरम्

આ રીતે વિચારતાં વિચારતાં તેના મનમાં એવો નિશ્ચય થયો—“હું અતિ વિશાળ અને મનોહર મહિષનું રૂપ ધારણ કરીશ.”

Verse 22

वर्षधारानिपातानां सोढारं कठिनत्वचम् । स्वीकृत्य माहिषं रूपं स्थास्याम्युपरि योगिनः

“વર્ષાધારાના પ્રહાર સહન કરી શકે તેવી કઠોર ચામડીવાળું મહિષરૂપ સ્વીકારી હું યોગીના ઉપર ઊભો રહીશ (તેને ઢાંકી રક્ષીશ).”

Verse 23

न हि बाधिष्यते वर्षं महावेगयुतं त्वपि । धर्म एवं विनिश्चित्य धाराः पृष्ठेन धारयन्

“મહાવેગવાળી વર્ષા પણ તેને પીડા આપશે નહીં.” એમ નક્કી કરીને ધર્મે પોતાની પીઠ પર વરસાદની ધારાઓ સહન કરી.

Verse 24

वत्सनाभोपरि तदा गात्रमाच्छाद्य तस्थिवान् । ततः सप्तदिनांते तु तद्वै वर्षमुपारमत्

ત્યારે તે વત્સનાભ ઉપર પોતાનું દેહ ઢાંકી ઊભો રહ્યો. પછી સાત દિવસના અંતે તે વરસાદ ખરેખર થંભી ગયો.

Verse 25

ततो महिषरूपी स धर्मोऽतिकृपया युतः । तद्वै वल्मीकमुत्सृज्य नातिदूरे ह्यवर्त्तत

પછી મહિષરૂપે, મહાકૃપાથી યુક્ત ધર્મે તે વલ્મીક છોડીને બહુ દૂર નહીં—આસપાસ જ રહ્યો.

Verse 26

ततो निवृते वर्षे तु वत्सनाभो महामुनिः । निवृत्तस्तपसस्तू र्णं दिशः सर्वा व्यलोकयन्

વરસાદ નિવૃત્ત થતાં મહામુનિ વત્સનાભે તરત જ તપસ્યાથી વિરામ લીધો અને સર્વ દિશાઓ તરફ નજર કરી.

Verse 27

स्थितोऽहं वृष्टिसंपाते कुर्वन्नद्य महत्तपः । पृथिवी सलिलाक्लिन्ना दृश्यते सर्वतोदिशम्

‘વરસાદના પ્રચંડ પ્રહાર વચ્ચે ઊભો રહી મેં આ મહાતપ કર્યું છે. જળથી ભીંજાયેલી પૃથ્વી સર્વ દિશામાં દેખાય છે.’

Verse 28

शिखराणि गिरीणां च वना न्युपवनानि च । आश्रमाणि महर्षीणामाप्लुतानि जलैर्नवैः

પર્વતોના શિખરો, વનો-ઉપવનો અને મહર્ષિઓના આશ્રમો—બધાં જ નવા જળથી પૂરાઈ ગયા છે.

Verse 29

एवमादीनि सर्वाणि दृष्ट्वा प्रमुदितोऽभवत् । चिंतयामास धर्मात्मा वत्सना भो महामुनिः

આ બધું જોઈ ધર્માત્મા મહામુનિ વત્સનાભ અત્યંત પ્રસન્ન થયા; છતાં હૃદયે ધર્મનિષ્ઠ રહી તેઓ ઊંડા ચિંતનમાં લીન થયા.

Verse 30

अहमस्मिन्महावर्षे नूनं केनापि रक्षितः । वर्षत्यस्मिन्महावर्षे जीवितं त्वन्यथा कुतः

“આ મહાવર્ષામાં નિશ્ચયે કોઈએ મારી રક્ષા કરી છે; કારણ કે આવી પ્રચંડ વરસાદમાં અન્યથા જીવન કેવી રીતે બચી શકત?”

Verse 31

विचिंत्यैवं मुनिश्रेष्ठः सर्वत्र समलोकयत् । ततोऽपश्यन्महाकायमदूरादग्रतः स्थितम्

આ રીતે વિચારી મુનિશ્રેષ્ઠે સર્વ દિશાઓમાં નજર કરી. ત્યારે તેણે સામે, બહુ દૂર નહીં, એક મહાકાય સત્તાને ઊભેલી જોઈ.

Verse 32

महिषं नीलवर्णं च वत्सनाभस्तपोधनः । महिषं तं समुद्दिश्य मनसा समचिंतयत्

તપોધન વત્સનાભે નীলવર્ણ મહિષને જોયો. તે મહિષને લક્ષ્ય કરીને તેમણે મનમાં વિચાર કર્યો.

Verse 33

तिर्यग्योनिष्वपि कथं दृश्यते धर्मशीलता । यतो ह्यहं महावर्षान्महिषेणाभिरक्षितः

“તિર્યક્-યોનિના પ્રાણીઓમાં પણ ધર્મશીલતા કેવી રીતે દેખાય? કારણ કે આ મહિષે જ મહાવર્ષામાં મારી રક્ષા કરી છે.”

Verse 34

दीर्घमायुरमुष्यास्तु यन्मां रक्षितवानिह । इत्यादि स विचिंत्यैवं तपसे पुनरुद्ययौ

“જેણે અહીં મારી રક્ષા કરી છે, તેને દીર્ઘ આયુષ્ય પ્રાપ્ત થાઓ.” એમ વગેરે રીતે વિચારીને તે ફરી તપશ્ચર્યામાં પ્રવૃત્ત થયો.

Verse 35

तं पुनश्च तपस्यंतं दृष्ट्वा महिषरूपधृक् । रोमांचावृतसर्वांगः प्रमोदमगमद्भृशम्

તેને ફરી તપશ્ચર્યામાં લીન જોયા પછી, મહિષરૂપ ધારણ કરનાર સર્વ અંગોમાં રોમાંચથી છવાઈ ગયો અને અત્યંત આનંદ પામ્યો.

Verse 36

वत्सनाभस्य हि मुनेः पुनश्चैव तपस्यतः । मनः पूर्ववदेकाग्रं परब्रह्मणि नाभवत्

પરંતુ મুনি વત્સનાભ ફરી તપશ્ચર્યા કરતો હોવા છતાં, તેનું મન પૂર્વવત્ પરબ્રહ્મમાં એકાગ્ર ન બન્યું.

Verse 37

स विषण्णमना भूत्वा वत्सनाभो व्यचिंतयत् । न भवेद्यदि नैर्मल्यं तदा स्याच्चंचलं मनः

વિષણ્ન મનથી વત્સનાભે વિચાર્યું—“જો નિર્મળતા ન હોય, તો મન નિશ્ચયે ચંચળ બને.”

Verse 38

मनश्च पापबाहुल्ये निर्मलं नैव जायते । पापलेशोपि मे नास्ति कथं लोला यते मनः

“પાપની બહુળતામાં મન કદી નિર્મળ થતું નથી. પરંતુ મારામાં પાપનો લેશ પણ નથી—તો મારું મન કેમ આમ ચંચળ થાય છે?”

Verse 39

अचिंतयद्दोषहेतुं वत्सनाभः पुनःपुनः । स विचिंत्य विनिश्चित्य निनिंदात्मानमंजसा

વત્સનાભે વારંવાર પોતાના દોષના કારણ પર વિચાર કર્યો. પછી સારી રીતે વિચારી નિશ્ચય કરીને તેણે સીધેસીધું પોતાને જ ધિક્કાર્યો.

Verse 40

धिङ्मामद्य दुरात्मानमहो मूढोस्म्यहं भृशम् । कृतघ्नता महादोषो मामद्य समुपागतः

આજે મને, આ દુષ્ટાત્માને ધિક્કાર! અહો, હું અત્યંત મૂઢ છું. કૃતઘ્નતાનો મહાદોષ આજે મને આવી ચડ્યો છે.

Verse 41

यदीदृशान्महावर्षात्त्रातारं महिषोत्तमम् । तिष्ठाम्यपूजयन्नेव ततो मे भूत्कृतघ्नता

આવી મહાવર્ષા પછી પણ હું તે ત્રાતા—શ્રેષ્ઠ વૃષભનું—પૂજન કર્યા વિના જ રહું, તો નિશ્ચયે કૃતઘ્નતા મારી થઈ ગઈ છે.

Verse 42

कृतघ्नता महान्दोषः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः । कृतघ्नस्य न वै लोकाः कृतघ्नस्य न बांधवाः

કૃતઘ્નતા મહાદોષ છે; કૃતઘ્ન માટે કોઈ પ્રાયશ્ચિત્ત નથી. કૃતઘ્ન માટે શુભ લોક નથી, કૃતઘ્ન માટે સાચા બંધુ પણ નથી.

Verse 43

कृतघ्नतादोष वलान्मम चित्तं मलीमसम् । कृतघ्ना नरकं यांति ये च विश्वस्तघातिनः

કૃતઘ્નતાના દોષબળથી મારું ચિત્ત મલિન થયું છે. કૃતઘ્નો નરકમાં જાય છે; તેમજ વિશ્વાસ રાખનારનો ઘાત કરનાર પણ જાય છે.

Verse 44

निष्कृतिं नैव पश्यामि कृतघ्नानां कथंचन । ऋते प्राणपरित्यागाद्धर्मज्ञानां वचो यथा

કૃતઘ્નો માટે હું કોઈપણ પ્રકારનું પ્રાયશ્ચિત્ત જોતો નથી; ધર્મજ્ઞોના વચન મુજબ પ્રાણત્યાગ સિવાય બીજો ઉપાય નથી।

Verse 45

पित्रोरभरणं कृत्वा ह्यदत्त्वा गुरुदक्षिणाम् । कृतघ्नतां च संप्राप्य मरणांता हि निष्कृतिः

માતાપિતાના ભરણપોષણનો ભાર મૂકીને અને ગુરુદક્ષિણા ન આપીને કૃતઘ્નતા પ્રાપ્ત થાય તો—તેનું પ્રાયશ્ચિત્ત ખરેખર મૃત્યુપર્યંત જ છે।

Verse 46

तस्मात्प्राणान्परित्यज्य प्रायश्चित्तं चराम्यहम् । इति निश्चित्य मनसा वत्सनाभो महामुनिः

અતએવ હું પ્રાણત્યાગ કરીને પ્રાયશ્ચિત્ત આચરીશ—એવું મનમાં દૃઢ નિશ્ચય કરીને મહામુનિ વત્સનાભે નક્કી કર્યું।

Verse 47

तृणीकृत्य निजान्प्राणान्निःसंगेनांतरा त्मना । मेरोः शिखरमारूढः प्रायश्चित्तचिकीर्षया

પોતાના પ્રાણને તૃણ સમાન ગણી, અંતરમાં આસક્તિ રહિત બની, પ્રાયશ્ચિત્ત કરવાની ઇચ્છાથી તે મેરુના શિખરે ચઢ્યો।

Verse 48

सुमेरुशिखरात्तस्मादियेष पतितुं मुनिः । तस्मिन्पतितुमारब्धे मा त्वरिष्ठा इति ब्रुवन् । त्यक्तमाहिषरूपः सन्धर्म एव न्यवारयत्

સુમેરુના શિખર પરથી મુનિ પડવા ઇચ્છ્યો; પડવાનું શરૂ થતાં જ ‘ઉતાવળ ન કર’ એમ કહી, વૃષભરૂપ ત્યજી સ્વયં ધર્મે તેને અટકાવ્યો।

Verse 49

धर्म उवाच । वत्सनाभ महाप्राज्ञ जीवस्व बहुवत्सरान्

ધર્મે કહ્યું—હે વત્સનાભ, હે મહાપ્રાજ્ઞ! તું અનેક વર્ષો સુધી જીવતો રહેજે।

Verse 50

परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते देहत्यागचिकीर्षया । न हि त्वद्धर्मकक्षायां लोके कश्चित्समोऽस्ति वै

તારું કલ્યાણ થાઓ; દેહત્યાગ કરવાની ઇચ્છા-સંકલ્પથી હું સંતોષ પામ્યો છું. તું જે ધર્મમાર્ગમાં પ્રવેશ્યો છે, તેમાં આ લોકમાં તારા સમાન કોઈ નથી।

Verse 51

यद्यपि प्राणसंत्यागः कृतघ्ने निष्कृतिर्भवेत् । तथापि धर्मशीलत्वात्तवान्यां निष्कृतिं वदे

કૃતઘ્ન પાપી માટે પ્રાણત્યાગ પ્રાયશ્ચિત્ત બની શકે છે; છતાં તું ધર્મશીલ છે, તેથી તારા માટે હું બીજું પ્રાયશ્ચિત્ત કહું છું।

Verse 52

शंखतीर्थाभिधं तीर्थमस्ति वै गंधमादने । शांत्यर्थमस्य पापस्य तत्र स्नाहि समाहितः

ગંધમાદન પર્વત પર ‘શંખતીર્થ’ નામનું તીર્થ છે. આ પાપની શાંતિ માટે તું ત્યાં એકાગ્ર મનથી સ્નાન કર।

Verse 53

प्राप्स्यसे चित्तशुद्धिं त्वमतो विगतकल्मषः । ततश्च लब्धविज्ञानः प्राप्स्यसे शाश्वतं पदम्

પછી તને ચિત્તશુદ્ધિ પ્રાપ્ત થશે અને તારો કલ્મષ દૂર થશે. ત્યારબાદ સત્યવિજ્ઞાન મેળવી તું શાશ્વત પદને પ્રાપ્ત કરશ।

Verse 54

अहं धर्मोस्मि योगीन्द्र सत्यमेव ब्रवीमि ते । इति धर्मवचः श्रुत्वा वत्सनाभो महामुनिः

“હે યોગીન્દ્ર! હું ધર્મ છું; હું તને માત્ર સત્ય જ કહું છું.” ધર્મના આ વચન સાંભળી મહામુનિ વત્સનાભ…

Verse 55

स्नातुकामः शंखतीर्थे गंधमादनमन्वगात् । शंखतीर्थं च संप्राप्य तत्र सस्नौ महामुनिः

શંખતીર્થમાં સ્નાન કરવાની ઇચ્છાથી તેઓ ગંધમાદન ગયા. શંખતીર્થને પ્રાપ્ત કરીને મહામુનિએ ત્યાં સ્નાન કર્યું.

Verse 56

ततो विगतपापस्य मनो निर्मलतां गतम् । ततोऽचिरेण कालेन ब्रह्मभूयमगान्मुनिः

પછી તેના પાપો નાશ પામ્યા અને મન નિર્મળતાને પામ્યું. થોડા જ સમયમાં મુનિ બ્રહ્મભાવ (બ્રહ્મૈક્ય)ને પ્રાપ્ત થયા.

Verse 57

एवं वः कथितं विप्राः शंखतीर्थस्य वैभवम् । यत्र हि स्नानमात्रेण कृतघ्नोऽपि विमुच्यते

“હે વિપ્રો! આ રીતે મેં શંખતીર્થનું વૈભવ કહ્યું છે—જ્યાં માત્ર સ્નાનથી કૃતઘ્ન પણ મુક્ત થાય છે.”

Verse 58

मातृद्रोही पितृद्रोही गुरुद्रोही तथैव च । अन्ये कृतघ्ननिवहा मुच्यंतेऽत्र निमज्जनात्

“અહીં ડૂબકી લગાવવાથી માતૃદ્રોહી, પિતૃદ્રોહી, ગુરુદ્રોહી તથા અન્ય કૃતઘ્નોના સમૂહ પણ મુક્ત થાય છે.”

Verse 59

अतः कृतघ्नैर्मनुजैः सेवनीयमिदं सदा । अहो तीर्थस्य माहात्म्यं यत्कृतघ्नोपि मुच्यते

અતએવ કૃતઘ્ન મનુષ્યોએ પણ સદા આ તીર્થનો આશ્રય લઈને તેની સેવા કરવી જોઈએ. અહો, આ તીર્થનું માહાત્મ્ય એવું છે કે કૃતઘ્ન પણ એના દ્વારા પાપથી મુક્ત થાય છે.

Verse 60

अकृत्वा भरणं पित्रोरदत्त्वा गुरुदक्षिणाम् । कृतघ्नतां च संप्राप्य मरणांता हि निष्कृतिः

જે માતા-પિતાનું ભરણપોષણ ન કરે અને ગુરુદક્ષિણા ન આપે, તે કૃતઘ્નતા પ્રાપ્ત કરે છે; એવા દોષની નિષ્કૃતિ મૃત્યુપર્યંત કહેવાય છે.

Verse 61

इह तु स्नानमात्रेण कृतघ्नस्यापि निष्कृतिः । कृतघ्नतापि तत्तीर्थे स्नानमात्राद्विनश्यति

પરંતુ અહીં તો માત્ર સ્નાનમાત્રથી કૃતઘ્નનું પણ પ્રાયશ્ચિત્ત થાય છે. તે તીર્થમાં સ્નાનમાત્રથી કૃતઘ્નતાનો કલંક પણ નાશ પામે છે.

Verse 62

अन्येषां तुच्छपापानां सर्वेषां किमुताधुना

તો પછી અન્ય તમામ તુચ્છ પાપો વિશે હવે શું કહેવું?

Verse 63

अध्यायमेनं पठेद्भक्तियुक्तः कृतघ्नोपि मर्त्याः स पापाद्विमुक्तः । विशुद्धांतरात्मा गतः सत्यलोकं समं ब्रह्मणा मोक्षमप्याशु गच्छेत्

જે મર્ત્ય ભક્તિપૂર્વક આ અધ્યાયનું પાઠ કરે છે, તે કૃતઘ્ન હોય તોય પાપથી મુક્ત થાય છે. અંતઃકરણ શુદ્ધ થઈ તે સત્યલોકમાં જાય છે, બ્રહ્મા સમાન પદ પામી, અને શીઘ્રે મోક્ષ પણ પ્રાપ્ત કરે છે.