Adhyaya 24

Verse 1

श्रीसूत उवाच । चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा शिवतीर्थं ततो व्रजेत् । यत्र हि स्नानमात्रेण महापातककोटयः

શ્રીસૂત બોલ્યા—ચક્રતીર્થમાં સ્નાન કરીને પછી મનુષ્યે શિવતીર્થ તરફ જવું જોઈએ; જ્યાં માત્ર સ્નાનથી જ મહાપાતકોની કરોડો રાશિ નાશ પામે છે।

Verse 2

तत्संसर्गाश्च नश्यंति तत्क्षणादेव तापसाः । अत्र स्नात्वा ब्रह्महत्यां मुमुचे कालभैरवः

હે તપસ્વીઓ, તે પાપોના સંસર્ગદોષ પણ તે ક્ષણમાં જ નાશ પામે છે. અહીં સ્નાન કરીને કાલભૈરવ બ્રહ્મહત્યાના પાપથી મુક્ત થયા।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कालभैरवरुद्रस्य ब्रह्महत्या महामुने । किमर्थमभवत्सूत तन्नो वक्तुमिहार्हसि

ઋષિઓએ કહ્યું—હે મહામુને, કાલભૈરવ-રુદ્રને બ્રહ્મહત્યાનો દોષ શા માટે આવ્યો? હે સૂત, તે અમને અહીં કહેવું આપને યોગ્ય છે।

Verse 4

श्रीसूत उवाच । वक्ष्यामि मुनयः सर्वे पुरावृत्तं विमुक्तिदम् । यस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते

શ્રીસૂત બોલ્યા—હે સર્વ મુનિઓ, હું મુક્તિ આપનાર પ્રાચીન વૃત્તાંત કહું છું; જેના માત્ર શ્રવણથી જ સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે।

Verse 5

प्रजापतेश्च विष्णोश्च बभूव कलहः पुरा । किंचित्कारणमुद्दिश्य समस्तजनसन्निधौ

પ્રાચીન કાળે પ્રજાપતિ અને વિષ્ણુ વચ્ચે, કોઈક કારણને લઈને, સર્વ જીવોની સભા સમક્ષ કલહ ઊભો થયો।

Verse 6

अहमेव जगत्कर्ता नान्यः कर्तास्ति कश्चन । अहं सर्वप्रपंचानां निग्रहानुग्रहप्रदः

‘હું જ જગતનો કર્તા છું; મારા સિવાય બીજો કોઈ સૃષ્ટિકર્તા નથી. હું સર્વ પ્રપંચોને નિયંત્રણ અને અનુગ્રહ આપનાર છું।’

Verse 7

मत्तो नास्त्यधिकः कश्चिन्मत्समो वा सुरेष्वपि । एवं स मनुते ब्रह्मा देवानां सन्निधौ पुरा

‘મારા કરતાં ઊંચો કોઈ નથી, દેવોમાં પણ મારા સમાન કોઈ નથી।’ એમ બ્રહ્માએ પ્રાચીન કાળે દેવતાઓની સન્નિધિમાં મનમાં ધાર્યું।

Verse 8

तदा नारायणः प्राह प्रहसन्द्विजपुंगवाः । किमर्थमेवं ब्रूषे त्वमहंकारेण सांप्रतम्

ત્યારે નારાયણ હસતાં હસતાં બોલ્યા, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ—‘હમણાં અહંકારથી તું કેમ આવી રીતે બોલે છે?’

Verse 9

वाक्यमेवंविधं भूयो वक्तुं नार्हसि वै विधे । अहमेव जगत्कर्ता यज्ञो नारायणो विभुः

‘હે વિધિ (બ્રહ્મા), આવા વચન ફરી ન બોલ. હું જ જગતનો કર્તા છું—યજ્ઞસ્વરૂપ, સર્વવ્યાપી નારાયણ વિભુ.’

Verse 10

मां विनास्य प्रपञ्चस्य जीवनं दुर्लभं भवेत् । मत्प्रसादाज्जगत्सृष्टं त्वया स्थावरजंगमम्

મારા વિના આ પ્રપંચનું જીવન દુર્લભ બની જાય. મારા પ્રસાદથી જ તારા દ્વારા સ્થાવર‑જંગમ આ જગત સર્જાયું છે.

Verse 11

विवादं कुर्वतोरेवं ब्रह्मविष्ण्वोर्जयैषिणोः । देवानां पुरतस्तत्र वेदाश्चत्वार आगताः । प्रोचुर्वाक्यमिदं तथ्यं परमार्थप्रकाशकम्

આ રીતે વિજયની ઇચ્છાથી વિવાદ કરતા બ્રહ્મા અને વિષ્ણુના સમક્ષ, દેવતાઓની આગળ ચારેય વેદો ત્યાં આવ્યા અને પરમાર્થ પ્રકાશક સત્ય વચન બોલ્યા.

Verse 12

वेदा ऊचुः । त्वं विष्णो न जगत्कर्ता न त्वं ब्रह्मन्प्रजापते

વેદોએ કહ્યું— હે વિષ્ણો, તું જગતનો કર્તા નથી; હે બ્રહ્મન્ પ્રજાપતિ, તું પણ સૃષ્ટિકર્તા નથી.

Verse 13

किं त्वीश्वरो जगत्कर्ता परात्परतरो विभुः । तन्मायाशक्तिसंक्लृप्तमिदं स्थावरजंगमम्

પરંતુ પરાત્પર સર્વવ્યાપી ઈશ્વર જ જગતનો કર્તા છે. તેની માયાશક્તિથી આ સ્થાવર‑જંગમ જગત રચાયું છે.

Verse 14

सर्वदेवाभिवंद्यो हि सांबः सत्यादिलक्षणः । स्रष्टा च पालको हर्ता स एव जगतां प्रभुः

નિશ્ચયે સર્વ દેવોથી અભિવંદ્ય, સત્યાદિ લક્ષણોથી યુક્ત સાંબ (શિવ) જ સ્રષ્ટા, પાલક અને હર્તા છે; એ જ જગતોના પ્રભુ છે.

Verse 15

एवं समीरितं वेदैः श्रुत्वा वाक्यं शुभाक्षरम् । ब्रह्मा विष्णुस्तदा तत्र प्रोचतुर्द्विजपुंगवाः

વેદોએ ઉચ્ચારેલા શુભ અક્ષરવાળા વચનને સાંભળી ત્યાં બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ—દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ—ત્યારે બોલ્યા।

Verse 16

ब्रह्मविष्णू ऊचतुः । पार्वत्यालिंगितः शंभुर्मूर्तिमान्प्रमथाधिपः । कथं भवेत्परं ब्रह्म सर्वसंगविवर्जितम्

બ્રહ્મા-વિષ્ણુ બોલ્યા—“શંભુ પાર્વતીથી આલિંગિત છે; તેઓ મૂર્તિમાન અને પ્રમથોના અધિપતિ છે. તો સર્વસંગવિવર્જિત પરબ્રહ્મ તેઓ કેવી રીતે બને?”

Verse 17

ताभ्यामितीरिते तत्र प्रणवः प्राह तौ तदा । अरूपो रूपमादाय महता ध्वनिना द्विजाः

તેઓએ એમ કહ્યે પછી, ત્યાં પ્રણવે તેમને ત્યારે સંબોધ્યા—હે દ્વિજોઃ—અરૂપ રહીને પણ રૂપ ધારણ કરી, મહાધ્વનિ સાથે।

Verse 18

प्रणव उवाच । असौ शंभुर्महादेवः पार्वत्या स्वातिरिक्तया । संक्रीडते कदाचिन्नो किं तु स्वात्मस्वरूपया

પ્રણવે કહ્યું—“એ શંભુ મહાદેવ પાર્વતીને પોતાથી ભિન્ન માની કદી ક્રીડા કરતા નથી; પરંતુ પોતાની જ આત્મસ્વરૂપા તરીકે તેણી સાથે ક્રીડા કરે છે।”

Verse 19

असौ शंभुरनीशानः स्वप्रकाशो निरंजनः । विश्वाधिको महादेवो विश्वाधिक इति श्रुतः

એ શંભુ કોઈના અધિન નથી; સ્વપ્રકાશ અને નિરંજન છે. મહાદેવ વિશ્વથી પર છે; શ્રુતિમાં તેઓ ‘વિશ્વાધિક’—વિશ્વાતીત—રૂપે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 20

सर्वात्मा सर्वकर्तासौ स्वतन्त्रः सर्वभावनः । ब्रह्मन्नयं सृष्टिकाले त्वां नियुंक्ते रजोगुणैः

તે સર્વાત્મા, સર્વકર્તા, સ્વતંત્ર અને સર્વ ભાવોને પ્રેરનાર છે. હે બ્રહ્મન્, સૃષ્ટિકાળે તે જ રજોગુણના બળથી તને કાર્યમાં નિયુક્ત કરે છે.

Verse 21

सत्त्वेन रक्षणे शंभुस्त्वां प्रेषयति केशव । तमसा कालरुद्राख्यं संप्रेरयति संहृतौ

રક્ષણ માટે, હે કેશવ, શંભુ સત્ત્વગુણ દ્વારા તને પ્રેષિત કરે છે; અને સંહારકાળે તમોગુણથી ‘કાલરુદ્ર’ નામકને પ્રેરિત કરે છે.

Verse 22

अतः स्वतन्त्रता विष्णो युवयोर्न कदाचन । नापि प्रजापतेरस्ति किं तु शंभोः स्वतन्त्रता

અતએવ, હે વિષ્ણુ, તમારાં બંનેમાં ક્યારેય સ્વતંત્રતા નથી; પ્રજાપતિમાં પણ નથી. સ્વતંત્રતા તો માત્ર શંભુની જ છે.

Verse 23

ब्रह्मन्विष्णो युवाभ्यां तु किमर्थं न महेश्वरः । ज्ञायते सर्वलोकानां कर्ता विश्वाधिकस्तथा

હે બ્રહ્મન્, હે વિષ્ણુ, તો પછી તમે બંને મહેશ્વરને કેમ નથી ઓળખતા—કે તે સર્વ લોકોના કર્તા અને સમગ્ર વિશ્વથી પર છે?

Verse 24

सापि शक्तिरुमा देवी न पृथक्छंकरात्सदा । शंभोरानंदभूता सा देवी नागंतुकी स्मृता

એ જ શક્તિ ઉમા દેવી છે; તે સદા શંકરથી અલગ નથી. શંભુના આનંદસ્વરૂપ રૂપે તે દેવી ‘નાગંતુકી’—અર્થાત્ બહારથી આવેલ/આકસ્મિક નથી—એમ સ્મરાય છે.

Verse 25

अतो विश्वाधिको रुद्रः स्वतंत्रो निर्विकल्पकः । सर्वदेवैरयं वन्द्यो युवाभ्यामपि शंकरः

અતએવ રુદ્ર વિશ્વાતીત, સ્વતંત્ર અને નિર્વિકલ્પ છે. તે શંકર સર્વ દેવોથી વંદનીય છે અને તમારે બન્નેએ પણ પૂજ્ય છે.

Verse 26

कर्ता नास्यास्ति रुद्रस्य नाधिकोऽस्माच्च विद्यते । न तत्समोऽपि लोकेषु विद्यते शतशस्तथा

રુદ્રનો કોઈ કર્તા નથી; અને તેમનાથી અધિક કોઈ નથી. સર્વ લોકોમાં તેમનો સમાન પણ નથી—સૈકડાઓમાં પણ નહીં.

Verse 27

अतो मोहं न कुरुतं ब्रह्मविष्णो युवां वृथा । इत्युक्तं प्रणवेनाथ श्रुत्वा ब्रह्मा च केशवः

અતએવ હે બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ, વ્યર્થ મોહ ન કરો. પ્રણવના આ વચન સાંભળી બ્રહ્મા અને કેશવ આશ્ચર્યચકિત થયા.

Verse 28

मायया मोहितौ शंभोर्नैवाज्ञानममुंचताम् । एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा प्रददर्श महाद्भुतम्

શંભુની માયાથી મોહિત થયેલા તે બંને તરત અજ્ઞાન છોડ્યા નહીં. એ જ અંતરમાં બ્રહ્માએ એક મહા અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું.

Verse 29

व्याप्नुवद्गगनं सर्वमनंतादित्य सन्निभम् । तेजोमण्डलमाकाशमध्यगं विश्वतोमुखम्

તે સમગ્ર ગગનને વ્યાપી ગયું, અનંત સૂર્ય સમાન. આકાશમધ્યે સ્થિત તે તેજોમંડળ સર્વદિશામુખ હતું.

Verse 30

तन्निरूपयितुं ब्रह्मा ससर्जोर्ध्वगतं मुखम् । तपोबलविसृष्टेन पंचमेन मुखेन सः

તે રહસ્ય નિશ્ચિત કરવા બ્રહ્માએ તપોબળથી પ્રગટ થયેલું પોતાનું ઉપરમુખી પાંચમું મુખ સર્જ્યું।

Verse 31

निरूपयामास विभुस्तत्तेजोमण्डलं मुहुः । तत्प्रजज्वाल कोपेन मुखं तेजोविलोकनात्

વಿಭુએ તે તેજોમંડળને વારંવાર નિહાળ્યું; અને તે અગ્નિતેજને જોતા જ મુખ ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થયું।

Verse 32

अनंतादित्यसंकाशं ज्वलत्तत्पंचमं शिरः । दिधक्षुः प्रलये लोकान्वडवाग्निरिवाबभौ

તે જ્વલંત પાંચમું શિર અનંત સૂર્યો સમાન તેજસ્વી હતું; પ્રલયે લોકોને દહન કરવા ઇચ્છુક વડવાગ્નિ સમાન દેખાયું।

Verse 33

व्यदृश्यत च तत्तेजः पुरुषो नीललोहितः । दृष्ट्वा स्रष्टा तदा ब्रह्मा बभाषे परमेश्वरम्

ત્યારે તે તેજ પુરુષરૂપે નીલલોહિત તરીકે પ્રગટ થયું; તેને જોઈ સ્રષ્ટા બ્રહ્માએ પરમેશ્વરને સંબોધ્યો।

Verse 34

वेदाहं त्वां महादेव ललाटान्मे पुरा भवान् । विनिर्गतोऽसि शंभो त्वं रुद्रनामा ममात्मजः

મહાદેવ, હું તને જાણું છું; પૂર્વે તું મારા લલાટમાંથી પ્રગટ થયો હતો। હે શંભો, તું મારો પુત્ર—રુદ્ર નામવાળો છે।

Verse 35

इति गर्वेण संयुक्तं वचः श्रुत्वा महेश्वरः । कालभैरवनामानं पुरुषं प्राहिणोत्तदा

ગર્વથી યુક્ત તે વચન સાંભળી મહેશ્વરે ત્યારે ‘કાલભૈરવ’ નામના પુરુષને મોકલ્યો.

Verse 36

अयुद्ध्यत चिरं कालं ब्रह्मणा कालभैरवः । महादेवांशसंभूतः शूलटंकगदाधरः

દીર્ઘ સમય સુધી કાલભૈરવે બ્રહ્મા સાથે યુદ્ધ કર્યું—તે મહાદેવના અંશથી ઉત્પન્ન, શૂલ, ટંકા અને ગદા ધારણ કરનાર હતો.

Verse 37

युद्ध्वा तु सुचिरं कालं ब्रह्मणा कालभैरवः । वदनं ब्रह्मणः शुभ्रं व्यलोकयत पंचमम्

અતિ દીર્ઘ સમય બ્રહ્મા સાથે યુદ્ધ કર્યા પછી કાલભૈરવે બ્રહ્માના તેજસ્વી પાંચમા મુખ પર દૃષ્ટિ સ્થિર કરી.

Verse 38

विलोक्योर्ध्वगतं वक्त्रं पञ्चमं भारतीपतेः । गर्वेण महता युक्तं प्रजज्वालातिकोपितः

ભારતીપતિનું ઉપર તરફ રહેલું, મહાગર્વથી ભરેલું પાંચમું મુખ જોઈ તે અત્યંત ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થયો.

Verse 39

ततस्तत्पंचमं वक्त्रं भैरवः प्राच्छिनद्रुषा । ततो ममार ब्रह्माऽसौ कालभैरवहिंसितः

ત્યારે ભૈરવે પોતાની ખડ્ગધારાથી તે પાંચમું મુખ કાપી નાખ્યું; કાલભૈરવના પ્રહારમાં બ્રહ્મા ત્યાં જ પડી નિષ્પ્રાણ થયો.

Verse 40

ईश्वरस्य प्रसादेन प्रपेदे जीवितं पुनः । ततो विलोकयामास शंकरं शशिभूषणम्

ઈશ્વરના પ્રસાદથી તેણે ફરી જીવન પ્રાપ્ત કર્યું. ત્યારબાદ ચંદ્રશેખર શંકરનું દર્શન કર્યું.

Verse 41

वासुक्याद्यष्टभोगींद्रविभूषणविभूषितम् । दृष्ट्वा वेधा महादेवं पार्वत्या सह शंकरम्

વાસુકિ આદિ અષ્ટભોગીન્દ્રોના આભૂષણોથી અલંકૃત, પાર્વતી સહિત મહાદેવ શંકરને જોઈને વેધા (બ્રહ્મા)એ દર્શન કર્યું.

Verse 42

लेभे माहेश्वरं ज्ञानं महादेवप्रसादतः । ततस्तुष्टाव गिरिशं वरेण्यं वरदं शिवम्

મહાદેવના પ્રસાદથી તેને માહેશ્વર જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું. ત્યારબાદ તેણે વરેણ્ય, વરદ, શિવ ગિરીશની સ્તુતિ કરી.

Verse 43

ब्रह्मोवाच । मह्यं प्रसीद गिरिश शशांककृतशेखर । यन्मयापकृतं शंभो तत्क्षमस्व दयानिधे

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે ગિરીશ, ચંદ્રશેખર, મારા પર પ્રસન્ન થાઓ. હે શંભુ, મેં કરેલો જે અપરાધ હોય તે ક્ષમા કરો, હે દયા-નિધિ.

Verse 44

क्षमस्व मम गर्वं त्वं शंकरेति पुनःपुनः । नमश्चकार सोमं तं सोमार्धकृतशेखरम्

તે વારંવાર બોલ્યો—“હે શંકર, મારો ગર્વ ક્ષમા કરો,” અને અર્ધચંદ્રશેખર તે પ્રભુને પ્રણામ કર્યો.

Verse 45

अथ देवः प्रसन्नोऽस्मै ब्रह्मणे स्वांशजाय तु । मा भैरित्यब्रवीच्छंभुर्भैरवं चाभ्यभाषत

ત્યારે દેવ પોતાના અંશથી ઉત્પન્ન બ્રહ્મા પર પ્રસન્ન થઈ બોલ્યા—“ભય ન કર”; અને શંભુએ ભૈરવને પણ સંબોધ્યો.

Verse 46

ईश्वर उवाच । एष सर्वस्य जगतः पूज्यो ब्रह्मा सनातनः । हतस्यास्य विरिंचस्य धारय त्वं शिरोऽधुना

ઈશ્વરે કહ્યું—“આ સનાતન બ્રહ્મા સમગ્ર જગતનો પૂજ્ય છે; તેથી હત થયેલા આ વિરિંચિનું શિર હવે તું ધારણ કર.”

Verse 47

ब्रह्महत्याविशुद्ध्यर्थं लोकसंग्रहकाम्यया । भिक्षामट कपालेन भैरव त्वं ममाज्ञया

“બ્રહ્મહત્યાના પાપથી શુદ્ધિ માટે અને લોકસંગ્રહના હિત માટે, હે ભૈરવ! મારી આજ્ઞાથી કપાલ લઈને ભિક્ષા માગતા ભ્રમણ કર.”

Verse 48

उक्त्वैवं शंकरो विप्रास्तत्रैवांतरधीयत । नीलकण्ठो महादेवो गिरिजार्द्धतनुस्ततः

આવું કહી, હે વિપ્રો! શંકર ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા; ત્યાર પછી ગિરિજાર્ધતનુ નীলકંઠ મહાદેવ પણ અદૃશ્ય થયા.

Verse 49

भैरवं ग्राहयामास वदनं वेधसो द्विजाः । चरस्व पापशुद्ध्यर्थं लोकसंग्रहणाय वै

હે દ્વિજોએ! ભૈરવે વેધસ (બ્રહ્મા)નું વદન/શિર ગ્રહણ કર્યું; “પાપશુદ્ધિ માટે અને લોકસંગ્રહના હિત માટે તું ભ્રમણ કર”—એવો નિયમ થયો.

Verse 50

कपालधारी हस्तेन भिक्षां गृह्णातु भैरवः । इतीरयित्वा गिरिशः कन्यां कांचिद्भयंकरीम्

"કપાલધારી ભૈરવ હાથમાં ભિક્ષા ગ્રહણ કરે," એમ કહીને ગિરીશે (શિવજીએ) કોઈ ભયંકર કન્યાને બોલાવી.

Verse 51

ब्रह्महत्याभिधां क्रूरां वडवानलसन्निभाम् । तां प्रेरयित्वा गिरिशो भैरवं पुनरब्रवीत्

વડવાનલ સમાન તે ક્રૂર 'બ્રહ્મહત્યા' નામની કન્યાને પ્રેરિત કરીને ગિરીશે ફરીથી ભૈરવને કહ્યું.

Verse 52

ईश्वर उवाच । भैरवैतद्व्रतं त्वब्दं ब्रह्महत्याविशुद्धये । चर त्वं सर्वतीर्थेषु स्नाहि शुद्ध्यर्थमात्मनः

ઈશ્વર બોલ્યા: "હે ભૈરવ! બ્રહ્મહત્યાની શુદ્ધિ માટે તું એક વર્ષ સુધી આ વ્રતનું પાલન કર. આત્મશુદ્ધિ માટે સર્વ તીર્થોમાં વિચરણ કર અને સ્નાન કર."

Verse 53

ततो वाराणसीं गच्छ ब्रह्महत्याप्रशांतये । वाराणसीप्रवेशेन ब्रह्महत्या तवाधमा

"ત્યારબાદ બ્રહ્મહત્યાની શાંતિ માટે વારાણસી જા. વારાણસીમાં પ્રવેશ કરવા માત્રથી તારી તે નીચ બ્રહ્મહત્યા..."

Verse 54

पादशेषा विनष्टा स्याच्चतुर्थांशो न नश्यति । तस्य नाशं प्रवक्ष्यामि तव भैरव तच्छुणु

"...ત્રણ ભાગ નષ્ટ થઈ જશે, પરંતુ ચોથો ભાગ નષ્ટ થશે નહીં. હે ભૈરવ! તે શેષ ભાગનો નાશ કેવી રીતે થશે, તે હું તને કહું છું, સાંભળ."

Verse 55

दक्षिणांभोनिधेस्तीरे गन्धमादनपर्वते । सर्वप्राण्युपकाराय कृतं तीर्थं मया शुभम्

દક્ષિણ સમુદ્રના કિનારે, ગંધમાદન પર્વત પર, સર્વ પ્રાણીઓના ઉપકાર માટે મેં એક શુભ તીર્થ સ્થાપ્યું છે.

Verse 56

शिवसंज्ञं महापुण्यं तत्र याहि त्वमादरात् । तत्प्रवेशनमात्रेण ब्रह्महत्या तवाशुभा

તે ‘શિવ’ નામે પ્રસિદ્ધ મહાપુણ્યમય છે—તું આદરપૂર્વક ત્યાં જા. તેમાં માત્ર પ્રવેશ કરવાથી જ તારી અશુભ બ્રહ્મહત્યા (પાપ) દૂર થાય છે.

Verse 57

शिवतीर्थस्य माहात्म्यान्निःशेषं नश्यति ध्रुवम् । उक्त्वैवं भैरवं रुद्रः कैलासं प्रययौ क्षणात्

શિવતીર્થના માહાત્મ્યથી તે નિઃશેષ નિશ્ચિત રીતે નાશ પામે છે. એમ કહી રુદ્રે ભૈરવને ઉપદેશ આપ્યો અને ક્ષણમાં કૈલાસે પ્રસ્થાન કર્યું.

Verse 58

ततः कपालपाणिस्तु भैरवः शिवचोदितः । देवदानवयक्षादिलोकेषु विचचार सः

પછી કપાલધારી ભૈરવ, શિવની પ્રેરણાથી, દેવ-દાનવ-યક્ષ આદિના લોકોમાં વિહરવા લાગ્યો.

Verse 59

तं यांतमनुयाति स्म ब्रह्महत्यातिभीषणा । भैरवः सर्वतीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च

તે જ્યાં જ્યાં જતો, ત્યાં ત્યાં અત્યંત ભયંકર બ્રહ્મહત્યા તેની પાછળ પાછળ ચાલતી. અને ભૈરવ સર્વ તીર્થો તથા પવિત્ર પુણ્યધામોમાં પણ ફરતો રહ્યો.

Verse 60

चरित्वा लीलया देवस्ततो वाराणसीं ययौ । वाराणसीं प्रविष्टे तु भैरवे शंकरांशजे

લીલાભાવે સ્વેચ્છાએ વિહરતા દેવ ભૈરવ ત્યારબાદ વારાણસી ગયા. શંકરના અંશથી ઉત્પન્ન ભૈરવ જ્યારે વારાણસીમાં પ્રવેશ્યા, ત્યારે આગળની ઘટનાઓ પ્રગટ થઈ.

Verse 61

चतुर्थांशं विना नष्टा ब्रह्महत्यातिकुत्सिता । चतुर्थांशेन दुद्राव भैरवं शंकरांशजम्

અત્યંત નિંદિત અને ભયંકર બ્રહ્મહત્યાનું પાપ ચતુર્થાંશ સિવાય નાશ પામ્યું. બાકી રહેલા એ એક ચતુર્થભાગ સાથે તે શંકરાંશજ ભૈરવને હજી પણ પીછો કરતું રહ્યું.

Verse 62

ततः स भैरवो देवः शूलपाणिः कपालधृक् । शिवाज्ञया ययौ पश्चाद्गंधमादनपर्वतम्

ત્યારે ત્રિશૂલધારી અને કપાલધારી દેવ ભૈરવ શિવની આજ્ઞાથી પછી ગંધમાદન પર્વત તરફ ગયા.

Verse 63

शिवतीर्थं ततो गत्वा भैरवः स्नातवान्द्विजाः । स्नानमात्रेण तत्रास्य शिवतीर्थे महत्तरे

હે દ્વિજગણ, ત્યારબાદ ભૈરવ શિવતીર્થમાં જઈ સ્નાન કર્યા. તે પરમ મહાન શિવતીર્થમાં માત્ર સ્નાનમાત્રથી જ (તેની મહિમા પ્રગટ થઈ).

Verse 64

निःशेषं विलयं याता ब्रह्महत्यातिभीषणा । अस्मिन्नवसरे शंभुः प्रादुरासीत्तदग्रतः । प्रादुर्भूतो महादेवो भैरवं वाक्यमब्रवीत्

અતિ ભયંકર બ્રહ્મહત્યા નીઃશેષ રીતે લય પામી. એ જ ક્ષણે શંભુ તેના સમક્ષ પ્રાદુર્ભૂત થયા; પ્રગટ થયેલા મહાદેવે ભૈરવને વચન કહ્યું.

Verse 65

ईश्वर उवाच । निःशेषं ब्रह्महत्या ते शिवतीर्थे निमज्जनात्

ઈશ્વરે કહ્યું—શિવતીર્થમાં નિમજ્જન કરવાથી તારી બ્રહ્મહત્યા નિઃશેષે નાશ પામી છે.

Verse 66

नष्टा भैरव नास्त्यत्र संदेहस्तव सुव्रत । इदं कपालं काश्यां त्वं स्थापयस्व क्वचित्स्थले

હે ભૈરવ, તે નાશ પામી છે—અહીં તને કોઈ સંદેહ નથી, હે સુવ્રત. આ કપાલને કાશીમાં કોઈ યોગ્ય સ્થાને સ્થાપિત કર.

Verse 67

इत्युक्त्वा भगवाञ्छंभुस्तत्रैवांतरधीयत । भैरवोऽपि तदा विप्रा ब्रह्महत्याविमोचितः

આવું કહી ભગવાન શંભુ ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા. અને હે દ્વિજગણ, ભૈરવ પણ ત્યારે બ્રહ્મહત્યાથી મુક્ત થયો.

Verse 68

शिवतीर्थस्य माहात्म्याद्ययौ वाराणसीं पुरीम् । कपालं स्थापयामास प्रदेशे कुत्रचिद्द्विजाः । कपालतीर्थमित्याख्यामलभत्तत्स्थलं तदा

શિવતીર્થના માહાત્મ્યથી તે વારાણસી નગરીમાં ગયો. હે દ્વિજગણ, તેણે કોઈ પ્રદેશમાં કપાલ સ્થાપ્યું; અને તે સ્થાન ત્યારે ‘કપાલતીર્થ’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું.

Verse 69

श्रीसूत उवाच । एवं प्रभावं तत्पुण्यं शिवतीर्थं विमुक्तिदम्

શ્રીસૂતે કહ્યું—આવો છે તે પુણ્ય શિવતીર્થનો પ્રભાવ, જે મુક્તિ આપનાર છે.

Verse 70

महादुःखप्रशमनं महापातकनाशनम् । नरकक्लेशशमनं स्वर्गदं मोक्षदं तथा

આ મહાદુઃખનું શમન કરે છે, મહાપાતકોનો નાશ કરે છે, નરકના ક્લેશોને શાંત કરે છે; સ્વર્ગ આપે છે અને મોક્ષ પણ પ્રદાન કરે છે।

Verse 71

शिवतीर्थस्य माहात्म्यं मया प्रोक्तं विमुक्तिदम् । इदं पठन्सदा मर्त्यो दुःखग्रामाद्विमुच्यते

શિવતીર્થનું માહાત્મ્ય મેં કહ્યું છે, જે વિમુક્તિદાયક છે। જે મર્ત્ય આનું સદા પાઠ કરે છે, તે ‘દુઃખગ્રામ’માંથી મુક્ત થાય છે।