Adhyaya 19

Verse 1

श्रीसूत उवाच । तारकब्रह्मणस्तस्य तीर्थे स्नात्वा द्विजोत्तमाः । लक्ष्मणस्य ततस्तीर्थमभिगच्छेत्समाहितः

શ્રીસૂત બોલ્યા—હે દ્વિજોત્તમો! તારકબ્રહ્મના તીર્થમાં સ્નાન કરીને, પછી સમાહિત ચિત્તથી લક્ષ્મણ-તીર્થ તરફ જવું જોઈએ.

Verse 2

श्रीलक्ष्मणस्य तीर्थे तु स्नात्वा पापैर्विमोचिताः । मुक्तिं प्रयांति विमलामपुनर्भवलक्षणाम्

શ્રીલક્ષ્મણના પવિત્ર તીર્થમાં સ્નાન કરવાથી તેઓ પાપોથી મુક્ત થાય છે અને પુનર્જન્મરહિત, નિર્મળ મુક્તિને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 3

स्नानाल्लक्ष्मणतीर्थे तु दारिद्र्यं नश्यतेखिलम् । आयुष्मान्गुणवान्विद्वान्पुत्रश्चैवास्य जायते

લક્ષ્મણ-તીર્થમાં સ્નાન કરવાથી સર્વ દારિદ્ર્ય સંપૂર્ણ નાશ પામે છે; અને તેને દીર્ઘાયુ, ગુણવાન તથા વિદ્વાન પુત્ર જન્મે છે.

Verse 4

कूले लक्ष्मणतीर्थस्य तन्मन्त्रं जपते तु यः । स सर्वशास्त्रवेत्ता स्याच्चतुर्वेदविदप्यसौ

જે લક્ષ્મણ-તીર્થના કિનારે તે મંત્રનો જપ કરે છે, તે સર્વ શાસ્ત્રોનો જ્ઞાતા બને છે; અને ચારેય વેદોમાં પણ પારંગત થાય છે.

Verse 5

तस्य कूले महल्लिंगं स्थापयामास लक्ष्मणः । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा सेवते लक्ष्मणेश्वरम्

તેના કિનારે લક્ષ્મણે એક મહાલિંગ સ્થાપ્યું. જે તે તીર્થમાં સ્નાન કરીને લક્ષ્મણેશ્વરની સેવા-પૂજા કરે છે—

Verse 6

इह दारिद्र्यरोगाभ्यां संसाराच्च विमुच्यते । स्नात्वा लक्ष्मणतीर्थे तु सेवित्वा लक्ष्मणेश्वरम् । बलभद्रः पुरा विप्रा मुमुचे ब्रह्महत्यया

અહીં લક્ષ્મણતીર્થમાં સ્નાન કરીને અને લક્ષ્મણેશ્વરની સેવા-પૂજા કરવાથી દરિદ્રતા, રોગ તથા સંસારબંધનમાંથી પણ મુક્તિ મળે છે. હે બ્રાહ્મણો, પ્રાચીનકાળે બલભદ્ર પણ આ જ પવિત્ર આચરણથી બ્રહ્મહત્યાના પાપથી છૂટ્યો હતો.

Verse 7

ऋषय ऊचुः । ब्रह्महत्या कथमभूद्रौहिणेयस्य सूतज । कथं चात्र विनष्टा सा तन्नो ब्रूहि महामुने

ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂતપુત્ર, રૌહિણેય (બલભદ્ર)ને બ્રહ્મહત્યાનું પાપ કેવી રીતે લાગ્યું? અને અહીં તે કેવી રીતે નષ્ટ થયું? હે મહામુને, અમને કહો.

Verse 8

श्रीसूत उवाच । शेषावतारो भगवान्बलभद्रः पुरा द्विजाः

શ્રીસૂતે કહ્યું—હે દ્વિજોઃ, પ્રાચીનકાળે ભગવાન બલભદ્ર શેષનો અવતાર હતા.

Verse 9

कुरूणां पांडवानां च युद्धोद्योगं विलोक्य तु । बंधूनां स वधं सोढुमसमर्थो हलायुधः

કુરુઓ અને પાંડવોના યુદ્ધની તૈયારી જોઈ હલાયુધ (બલભદ્ર) પોતાના જ બંધુઓના વધને સહન કરવા અસમર્થ થયો.

Verse 10

विचारमेवमकरोद्बलभद्रो महामतिः । यद्यहं कुरुराजस्य करिष्यामि सहायताम्

ત્યારે મહામતિ બલભદ્રે એવો વિચાર કર્યો—“જો હું કુરુરાજ (દુર્યોધન)ને સહાય કરું તો…”

Verse 11

कोपः स्यात्पांडुपुत्राणां मय्यवार्यः सुदारुणः । उपकारं करिष्यामि पांडवानामहं यदि

જો હું પાંડવોનો ઉપકાર કરું, તો પાંડુપુત્રોનો અતિ ભયંકર અને અવાર્ય ક્રોધ મારા પર આવી પડે; અને જો હું પાંડવોને સહાય કરું…

Verse 12

दुर्योधनस्य कोपः स्यादिति बुद्ध्वा हलायुधः । तीर्थयात्राच्छलेनासौ मध्यस्थः प्रययौ तदा

કોઈનું પક્ષ લેતાં જ દુર્યોધનનો ક્રોધ ઊઠશે એમ સમજી હલાયુધ તટસ્થ રહ્યો; અને તીર્થયાત્રાના બહાને તે ત્યારે જ પ્રસ્થાન કરી ગયો.

Verse 13

प्रभासमभिगम्याथ स्नात्वा संकल्पपूर्वकम् । देवानृषीन्पितृगणांस्तर्पयामास वारिणा

પ્રભાસે પહોંચી તેણે સંકલ્પપૂર્વક સ્નાન કર્યું; અને જળ વડે દેવો, ઋષિઓ તથા પિતૃગણને તર્પણ આપી તૃપ્ત કર્યા.

Verse 14

सरस्वतीं ततः प्रायात्प्रतीच्यभिमुखां हली । पृथूदकं बिंदुसरो मुक्तिदं ब्रह्मतीर्थकम्

પછી હલધર પશ્ચિમાભિમુખ થઈ સરસ્વતી પાસે ગયો; અને પૃથૂદક, બિંદુસર તથા મુક્તિદાયક બ્રહ્મતીર્થને પણ પ્રાપ્ત થયો.

Verse 15

गंगां च यमुनां सिंधुं शतद्रूं च सुदर्शनम् । संप्राप्य बलभद्रोऽयं स्नात्वा तीर्थेषु धर्मतः

ગંગા, યમુના, સિંધુ, શતદ્રૂ અને સુદર્શનને પ્રાપ્ત કરીને આ બલભદ્ર ધર્માનુસાર તે તીર્થોમાં સ્નાન કરી પવિત્ર થયો.

Verse 16

प्रपेदे नैमिषारण्यं मुनींद्रैरभिसेवितम् । आगतं तं विलोक्याथ नैमिषीयास्तपस्विनः

તે મુનીન્દ્રો દ્વારા સેવિત પવિત્ર નૈમિષારણ્યમાં પહોંચ્યો. તેને આવેલો જોઈને નૈમિષના તપસ્વીઓએ ધ્યાનપૂર્વક નિહાળ્યો.

Verse 17

दीर्घसत्रे स्थिताः सम्यङ्नियता धर्मतत्पराः । अभ्युद्गम्य यदुश्रेष्ठं प्रणम्योत्थाय चासनात्

તેઓ દીર્ઘ સત્રયજ્ઞમાં સ્થિત, નિયમિત અને ધર્મપરાયણ હતા. યદુશ્રેષ્ઠને આવકારવા ઊભા થઈ આગળ વધ્યા, પ્રણામ કર્યો અને આસન પરથી ઊભા રહ્યા.

Verse 18

अपूजयन्विष्टराद्यैः कंदमूलफलैस्तदा । आसनं परिगृह्यायं पूजितः सपुरःसरः

પછી તેમણે આસન વગેરે અર્પી અને કંદ-મૂળ-ફળોથી વિધિપૂર્વક તેની પૂજા કરી. તેણે આસન સ્વીકાર્યું અને પોતાના સહચરો સહિત સન્માનિત થયો.

Verse 19

उच्चासने स्थितं सूतमनमंतमनुत्थितम् । अकृतांजलिमासीनं व्यासशिष्यं विलोक्य सः

તેણે વ્યાસના શિષ્ય સૂતને ઊંચા આસન પર બેઠેલો જોયો—તે ન ઊભો થયો, ન નમ્યો, ન અંજલિ બાંધીને બેઠો હતો.

Verse 20

विप्रांश्चानमतो दृष्ट्वा विलोक्यात्मानमागतम् । चुक्रोध रोहिणीसूनुः सूतं पौराणिकोत्तमम्

બ્રાહ્મણોને નમતા જોઈને અને પોતાનું આગમન પણ ધ્યાનમાં આવી જતા રોહિણીપુત્ર પૌરાણિકોમાં શ્રેષ્ઠ એવા સૂત પર ક્રોધિત થયો.

Verse 21

मध्ये मुनीनां सूतोऽयं कस्मान्निंद्योऽनुलोमजः । उच्चासने समध्यास्ते न युक्तमिदमंजसा

મુનિઓની વચ્ચે આ અનુલોમજ સૂતને કેમ નિંદનીય ગણાય છે? છતાં તે ઊંચા આસને બેઠો છે—આ સ્પષ્ટ રીતે યોગ્ય નથી.

Verse 22

अवमत्य भृशं चास्मान्धर्मसंरक्षकानयम् । आस्तेऽनुत्थाय निर्भीतिर्न च प्रणमते तथा

આ માણસ ધર્મના રક્ષક એવા અમારો ભારે અપમાન કરે છે; ઊભો થયા વિના નિર્ભય થઈ બેઠો રહે છે અને તેમ જ યોગ્ય રીતે પ્રણામ પણ કરતો નથી.

Verse 23

पठित्वायं पुराणानि द्वैपायनसकाशतः । सेतिहासानि सर्वाणि धर्मशास्त्राण्यनेकशः

દ્વૈપાયન (વ્યાસ) પાસે થી આણે પુરાણો, સર્વ ઇતિહાસો અને અનેક ધર્મશાસ્ત્રો ભણ્યા હોવા છતાં…

Verse 24

न मां दृष्ट्वा प्रणमते नैव त्यजति चासनम् । द्वैपायनस्य महतः शिष्याः पैलादयो द्विजाः

મને જોઈને પણ એ પ્રણામ કરતો નથી અને પોતાનું આસન પણ છોડતો નથી. મહાન દ્વૈપાયનના શિષ્યો—પૈલ વગેરે દ્વિજ—આવું ન કરે.

Verse 25

एवंविधमधर्मं ते नैव कुर्युर्यथा त्वयम् । तस्मादेनं वधिष्यामि दुरात्मानमचेतनम्

તમે જેવો આ અધર્મ કર્યો છે, એવો તેઓ ક્યારેય ન કરે. તેથી હું આ દુષ્ટ, અચેતનને વધ કરીશ.

Verse 26

दुष्टानां निग्रहार्थं हि भूर्लोकमहमागमम् । मया हतो हि दुष्टात्मा शुद्धिमेष्यत्यसंशयम्

દુષ્ટોના નિગ્રહ માટે જ હું મર્ત્યલોકમાં આવ્યો છું. મારા દ્વારા હણાયેલો તે દુષ્ટાત્મા નિઃસંદેહે શુદ્ધિને પ્રાપ્ત કરશે.

Verse 27

इत्युक्त्वा भगवान्रामो मुसली प्रबलो हली । पाणिस्थेन कुशाग्रेण तच्छिरः प्राच्छिनद्रुषा

એવું કહી ભગવાન રામ—મૂસલધારી, પ્રબળ, હલધારી—એ હાથમાં ધરેલા તીક્ષ્ણ કુશાગ્રથી તેનું શિર કાપી નાખ્યું.

Verse 28

तत्रत्या मुनयः सर्वे हा कष्टमिति चुक्रुशुः । अवादिषुस्तदा रामं मुनयो ब्रह्मवादिनः

ત્યાં હાજર બધા મુનિઓ ‘હા, કેટલું કષ્ટદાયક કર્મ!’ કહી રડી ઊઠ્યા. ત્યારબાદ બ્રહ્મ-ધર્મના પ્રવક્તા મુનિઓએ રામને સંબોધ્યા.

Verse 29

रामाधर्मः कृतः कष्टस्त्वया संकर्षण प्रभो । अस्य सूतस्य चास्माभिर्दत्तं ब्रह्मासनं महत्

હે પ્રભુ સંકર્ષણ! તારા દ્વારા આ અત્યંત કષ્ટદાયક અધર્મ થયો છે. આ સૂતને તો અમે મહાન બ્રહ્માસન—પરમ સન્માન—આપ્યું હતું.

Verse 30

अक्षयं चायुरस्माभिरस्य दत्तं हलायुध । भवताऽजानतैवाद्य कृतो ब्रह्मवधो महान्

હે હલાયુધ! અમે તેને અક્ષય આયુષ્ય પણ આપ્યું હતું. આજે તારા દ્વારા અજાણતાં જ મહાન બ્રહ્મવધનું પાપ થયું છે.

Verse 31

योगेश्वरस्य भवतो नास्ति कश्चिन्नियामकः । अस्यास्तु ब्रह्महत्याया यत्कर्त्तव्यं विचार्य तत्

હે યોગેશ્વર! આપનો કોઈ બાહ્ય નિયામક નથી. છતાં આ બ્રહ્મહત્યાના વિષયમાં શું કર્તવ્ય છે તે વિચારીને નક્કી કરો.

Verse 32

प्रायश्चित्तं भवानेव लोकसंग्रहणाय तु । कुरुष्व भगवन्राम नान्येन प्रेरितः कुरु । इत्युक्तो भगवान्रामस्तानुवाच मुनीन्प्रति

હે ભગવાન રામ! લોકસંગ્રહ માટે પ્રાયશ્ચિત્ત આપ જ કરો; અન્યની પ્રેરણાથી નહીં, સ્વયં પ્રેરિત થઈ કરો. એમ કહ્યા પછી ભગવાન રામે મુનિઓને ઉત્તર આપ્યો.

Verse 33

राम उवाच । प्रायश्चित्तं चरिष्याभि पापशोधकमास्तिकाः

રામ બોલ્યા— હે આસ્તિકો! હું પાપશોધક પ્રાયશ્ચિત્ત આચરીશ.

Verse 34

लोकसंग्रहणार्थाय नान्यकामनयाऽधुना । यादृशो नियमोऽस्माभिः कर्तव्यः पापशांतये

લોકસંગ્રહ માટે, અને હવે અન્ય કોઈ ઇચ્છાથી નહીં— પાપશાંતિ માટે હું કેવો નિયમ (વ્રત) કરું?

Verse 35

तादृशं नियमं त्वद्य भवतः प्रब्रुवंतु नः । भवद्भिरस्य सूतस्य यदायुर्दत्तमक्षयम् । इंद्रियाणि च सत्त्वं च करिष्ये योगमायया

અતએવ આજે મારા માટે યોગ્ય એવો નિયમ તમે મને કહો. અને તમે આ સૂતને અક્ષય આયુષ્ય આપ્યું છે; તેથી હું યોગમાયાથી તેની ઇન્દ્રિયો અને પ્રાણબળને નિયંત્રિત કરીશ.

Verse 36

मुनय ऊचुः । पराक्रमस्य तेस्त्रस्य मृत्योर्नश्च यथा प्रभो । स्यात्सत्यवचनं राम तद्भवान्कर्तुमर्हति

મુનિઓએ કહ્યું—હે પ્રભો! તમારું પરાક્રમજન્ય સત્યવચન અડગ રહે અને અમારે પર મૃત્યુ ન આવે; હે રામ, જે કરવું જરૂરી છે તે તમે અવશ્ય પૂર્ણ કરો।

Verse 37

राम उवाच । आत्मा वै पुत्ररूपेण भवतीति श्रुतिस्सदा

રામે કહ્યું—શ્રુતિ સદા કહે છે કે આત્મા પુત્રરૂપે પ્રગટ થાય છે।

Verse 39

उद्घोषयति विप्रेंद्रास्तस्मादस्य शरीरतः । पुत्रो भवतु दीर्घायुः सत्त्वेंद्रिय बलोर्जितः

વૈપ્રેન્દ્રો ઘોષણા કરે છે—અતએવ આ પુરુષના શરીરમાંથી પુત્ર જન્મે; તે દીર્ઘાયુ હોય, સત્ત્વ, ઇન્દ્રિય-સંપદા અને બળથી યુક્ત હોય, તથા તેજમાં વિજયી હોય।

Verse 40

इत्युक्त्वा रौहिणेयस्तान्पुनः प्रश्रितमब्रवीत् । मनोभिलषितं किं वा युष्माकं करवाण्यहम्

આમ કહી રૌહિણેયે ફરી વિનયપૂર્વક તેમને કહ્યું—તમારા હૃદયની ઇચ્છા શું છે? હું તમારા માટે શું કરું?

Verse 41

तद्ब्रूत मुनयो यूयं करिष्यामि न संशयः । अज्ञानान्मत्कृतस्यास्य पापस्यापि निवर्तकम् । प्रायश्चित्तं भवन्तो मे प्रब्रूत मुनिसत्तमाः

અતએવ, હે મુનિઓ, તમે કહો; હું નિઃસંદેહ કરીશ। હે મુનિશ્રેષ્ઠો, અજ્ઞાનથી મારા દ્વારા થયેલા આ પાપનું પણ નિવારણ કરનાર પ્રાયશ્ચિત્ત મને કહો।

Verse 42

मुनय ऊचुः । इल्वलस्यात्मजः कश्चिद्दानवो बल्वलाभिधः

મુનિઓએ કહ્યું—ઇલ્વલનો પુત્ર બલ્વલ નામનો એક દાનવ છે.

Verse 43

स दूषयति नो यागं रामेहागत्य पर्वणि । दुष्टं तं दानवं पापं जहि लोकैककण्टकम्

તે પર્વદિને અહીં આવી, હે રામ, અમારા યજ્ઞને દૂષિત કરે છે. સર્વ લોકનો કંટક એવા તે દુષ્ટ પાપી દાનવનો સંહાર કરો.

Verse 44

अनेन पूजा ह्यस्माकं कृता स्याद्भवताधुना । अस्थिविण्मूत्ररक्तानि सुरामांसानि च क्रतौ

આ કાર્યથી, હે પ્રભુ, હવે તમારા દ્વારા અમારી પૂજા નિશ્ચિત પૂર્ણ થશે. કારણ કે તે ક્રતુમાં હાડકાં, વિષ્ઠા, મૂત્ર, રક્ત, સૂરા અને માંસ ફેંકે છે.

Verse 45

सदाभिवर्षतेऽस्माकमत्रागत्य स दानवः । अस्मिन्भारतभूभागे यानि तीर्थानि संति हि

તે દાનવ અહીં આવી અમારાં પર સદાય (અપવિત્રતાનો) વરસાદ કરે છે. અને આ ભારતભૂમિમાં ખરેખર અનેક તીર્થો છે.

Verse 46

तेषु स्नाह्यब्दमेकं त्वं सर्वेषु सुसमाहितः । तेन ते पापशांतिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा

તે સર્વ તીર્થોમાં તું એક પૂર્ણ વર્ષ, સુસમાહિત થઈ, સ્નાન કર. તેથી તારા પાપની શાંતિ થશે—અહીં વિચારની જરૂર નથી.

Verse 47

श्रीसूत उवाच । पर्वकाले तु विप्रेंद्राः समावृत्ते मुनिक्रतौ । महाभीमो रजोवर्षो झंझावातश्च भीषणः

શ્રીસૂત બોલ્યા—હે વિપ્રેન્દ્રો! પર્વકાળે મુનિઓના યજ્ઞસમારંભે સમવૃત્ત થતાં, અતિ ભયંકર રજવર્ષા થઈ અને સાથે ભીષણ ઝંઝાવાત ઊઠ્યો।

Verse 49

प्रादुर्बभूव विप्रेंद्राः पूयरक्तैश्च वर्षणम् । ततो विष्ठामया वृष्टिर्बल्वलेन कृताप्यभूत्

હે વિપ્રેન્દ્રો! પૂય અને રક્તની વર્ષા પ્રાદુર્ભવી; ત્યારબાદ બલ્વલ દ્વારા રચાયેલી વિષ્ઠામય વર્ષા પણ થઈ।

Verse 50

तमालोक्य महादेहं दग्धाद्रिप्रतिमं तदा । प्रतप्तताम्रसंकाशश्मश्रुदंष्ट्रोत्कटाननम्

ત્યારે તેને જોઈને—જે મહાદેહી, દગ્ધ પર્વત સમાન; તપ્ત તાંબા જેવી દાઢી અને દાંતવાળો તથા અત્યંત વિકરાળ મુખવાળો હતો—

Verse 51

चिंतयामास मुसलं रामः परविदारणम् । सीरं च दानवहरं गदां दैत्यविदारिणीम्

ત્યારે રામ (બલરામ) એ શત્રુવિદારક મુસળ, દાનવોને દમન કરનાર હળ (સીર), અને દૈત્યોને ચીરનાર ગદા—એમ ત્રણેયનું સ્મરણ કર્યું।

Verse 52

यान्यायुधानि तं रामं चिंतितान्युपतस्थिरे । सीराग्रेण तमाकृष्य बल्वलं खेचरं तदा

રામે જે જે આયુધોનું માત્ર સ્મરણ કર્યું, તે બધાં જ તેમની સામે ઉપસ્થિત થયા. પછી હળના અગ્રભાગથી તેને ફસાવી, આકાશમાં ફરતા બલ્વલને ખેંચી નીચે પાડી દીધો।

Verse 53

मुसलेन निजघ्ने स कुपितो मूर्ध्नि वेगतः । पपात भुवि संक्षुण्णललाटो रक्तमुद्वमन्

તે ક્રોધિત થઈ વેગથી મુસળ વડે તેના મસ્તક પર પ્રહાર કર્યો. લલાટ ચકનાચૂર થઈ રક્ત ઉગળતો તે ધરતી પર પડી ગયો.

Verse 55

अभ्यषिंचञ्च्छुभैस्तोयैर्वृत्रशत्रुं यथा सुराः । मालां ददुर्वैजयन्तीं श्रीमदंबुज शोभिताम्

જેમ દેવોએ એક વખત વૃત્રશત્રુ ઇન્દ્રને શુભ જળોથી અભિષેક કર્યો હતો, તેમ તેમણે તેને પવિત્ર જળથી સિંચી, શ્રીમદ્ કમળોથી શોભિત વૈજયંતી માળા અર્પી.

Verse 56

माधवाय शुभे वस्त्रे भूषणानि शुभानि च । धारयंस्तानि सर्वाणि रौहिणेयो महाबलः

માધવ માટે અર્પિત શુભ વસ્ત્રો અને શુભ આભૂષણો—તે બધાં મહાબળવાન રૌહિણેય (બલરામ) એ ધારણ કર્યા.

Verse 57

पुष्पितानोकहोपेतः कैलास इव पर्वतः । अनुज्ञातोऽथ मुनिभिः सर्वतीर्थेषु स द्विजाः

ફૂલેલા વૃક્ષોથી યુક્ત થઈ તે કૈલાસ પર્વત સમ શોભતો હતો. ત્યારબાદ, હે દ્વિજજનોએ, મુનિઓએ તેને સર્વ તીર્થોમાં ગમન કરવાની અનુમતિ આપી.

Verse 58

एकमब्दं चरन्सस्नौ नियमाचारसंयुतः । ततः संवत्सरे पूर्णे कालिंदीभेदनो बलः

નિયમ અને સદાચારથી યુક્ત થઈ તે એક વર્ષ સુધી ભ્રમણ કરતાં સ્નાન કરતો રહ્યો. પછી વર્ષ પૂર્ણ થતાં તે મહાબળી—કાલિંદીભેદન—(આગળ વધ્યો).

Verse 59

समाप्ततीर्थयात्रः सन्पुरीं गन्तुं प्रचक्रमे । ततस्तमोमयीं छायां पृष्ठतोनुगतां कृशाम्

તીર્થયાત્રા પૂર્ણ કરીને તે નગરી તરફ જવા નીકળ્યો. ત્યારે તેણે જોયું કે અંધકારમય, કૃશ એવી છાયા તેની પીઠ પાછળથી સતત અનુસરતી આવી રહી છે.

Verse 60

अपश्यद्बलदेवोयं महानादविराविणीम् । अथ वार्ता स शुश्राव समुद्भूतां तदांबरे

આ બલદેવે તેને જોયું—જે મહાન અને ભયંકર નાદથી ગુંજતું હતું. ત્યાર પછી તે સમયે આકાશમાંથી ઉદ્ભવેલી એક ઘોષણા તેણે સાંભળી.

Verse 61

रामराम महाबाहो रौहिणेय सितप्रभ । तीर्थाभिगमनेनाद्य चरितेन त्वयाऽनघ

‘રામ, રામ—મહાબાહુ રૌહિણેય, શ્વેતપ્રભાથી દીપ્ત! હે અનઘ, આજે તારા તીર્થગમન અને તારા આચરણ દ્વારા…’

Verse 62

न नष्टा ब्रह्महत्या ते निःशेषं रोहिणीसुत । इति वार्तां समाकर्ण्य चिंतयामास वै बलः

‘હે રૌહિણીસુત, તારી બ્રહ્મહત્યાનું પાપ સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થયું નથી.’ આ વાત સાંભળી બલરામ ઊંડા વિચારમાં પડ્યા.

Verse 63

प्रायश्चित्तं मया चीर्णमेकाब्दं तीर्थ सेवया । तथापि ब्रह्महत्या सा न नष्टेति श्रुतं वचः

‘મેં તીર્થસેવા દ્વારા એક વર્ષ પ્રાયશ્ચિત્ત કર્યું છે; છતાં પણ “એ બ્રહ્મહત્યા નષ્ટ થઈ નથી” એવું વચન સાંભળ્યું.’

Verse 64

किं कुर्म इति संचिंत्य नैमिषारण्यमभ्यगात् । तत्र गत्वा मुनीनां तन्न्यवेदयदरिंदमः

“હું શું કરું?” એમ વિચારી શત્રુદમન કરનાર નૈમિષારણ્ય ગયો. ત્યાં પહોંચી તેણે સર્વ વાત મુનિઓને નિવેદન કરી.

Verse 65

यच्छ्रुतं गगने वाक्यं या च दृष्टा तमोमयी । न्यवेदयत तत्सर्वं मुनीनां रोहिणीसुतः । तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे रामं वाक्यमथाब्रुवन्

આકાશમાં સાંભળેલું વચન અને જે તમોમયી છાયા તેણે જોઈ—તે બધું રોહિણીપુત્રે મુનિઓને નિવેદન કર્યું. તે સાંભળી સર્વ મુનિઓએ પછી રામને આ વચન કહ્યાં.

Verse 66

मुनय ऊचुः । यदि राम न नष्टा ते ब्रह्महत्या तु कृत्स्नशः

મુનિઓએ કહ્યું—“હે રામ, જો તારી બ્રહ્મહત્યાનું પાપ સંપૂર્ણપણે નષ્ટ ન થયું હોય તો…”

Verse 67

तर्हि गच्छ महाभाग गंधमादनपर्वतम् । महादुःख प्रशमनं महारोगविनाशनम्

“તો પછી, હે મહાભાગ, ગંધમાદન પર્વત પર જા; તે મહાદુઃખનું શમન કરનાર અને મહારોગનો વિનાશ કરનાર છે.”

Verse 68

रामसेतौ महापुण्ये गन्धमादनपर्वते । अस्ति लक्ष्मणतीर्थाख्यं सरः पापविनाशनम्

“મહાપુણ્યમય રામસેતુ પર, ગંધમાદન પર્વત પર, ‘લક્ષ્મણતીર્થ’ નામનું એક સરોવર છે—જે પાપનો નાશ કરે છે.”

Verse 69

स्नानं कुरुष्व तत्र त्वं तल्लिंगं च नमस्कुरु । निःशेषं तेन नष्टा स्याद्ब्रह्महत्या न संशयः

તમે ત્યાં સ્નાન કરો અને તે લિંગને ભક્તિપૂર્વક નમસ્કાર કરો. તે કર્મથી બ્રહ્મહત્યાનું પાપ સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થશે—એમાં શંકા નથી.

Verse 70

श्रीसूत उवाच । एवमुक्तस्तदा रामो गन्धमादनपर्वतम् । गत्वा लक्ष्मणतीर्थं च प्राप्तवान्मुनिपुंगवाः

શ્રીસૂત બોલ્યા—આ રીતે કહ્યા પછી રામ ગંધમાદન પર્વત પર ગયા અને લક્ષ્મણ-તીર્થને પ્રાપ્ત થયા; તેઓ મુનિશ્રેષ્ઠ સમાન માનવામાં આવ્યા.

Verse 71

स्नात्वा संकल्पपूर्वं तु तत्र तीर्थे हलायुधः । ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं धान्यं गाश्च वसुन्धराम्

તે તીર્થમાં સંકલ્પપૂર્વક સ્નાન કરીને હલાયુધે બ્રાહ્મણોને ધન, ધાન્ય, ગાયો અને ભૂમિનું દાન આપ્યું.

Verse 72

तस्मिन्नवसरे तत्र राममाहाशरीरवाक् । निःशेषं राम नष्टा ते ब्रह्महत्याधुना त्विह

એ જ સમયે ત્યાં એક અશરીર વાણી રામને બોલી—“રામ, અહીં અને અત્યારે તારી બ્રહ્મહત્યા સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થઈ ગઈ છે.”

Verse 73

संदेहो नात्र कर्तव्यः सुखं याहि पुरीं निजाम् । तच्छ्रुत्वा बलभद्रोऽथ तत्तीर्थं प्रशशंस ह

“અહીં શંકા કરવી નહીં; આનંદથી પોતાની નગરીમાં જા.” આ સાંભળી બલભદ્રે તે તીર્થની પ્રશંસા કરી.

Verse 74

ततस्तत्रत्यतीर्थेषु स्नात्वा सर्वेषु माधवः । धनुष्कोटौ तथा स्नात्वा रामनाथं निषेव्य च । द्वारकां स्वपुरीं प्रायान्नष्टपातकसंचयः

ત્યારબાદ માધવે તે પ્રદેશનાં સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન કર્યું. ધનુષ્કોટિમાં પણ સ્નાન કરીને અને રામનાથનું પૂજન કરી, તે પોતાની નગરી દ્વારકાને પ્રસ્થાન કર્યો; તેના સંચિત પાપો નષ્ટ થયા.

Verse 75

श्रीसूत उवाच । एवं वः कथितं विप्राः श्रीलक्ष्मणसरोऽमलम्

શ્રીસૂત બોલ્યા—હે વિપ્રો! આ રીતે મેં તમને નિર્મળ શ્રીલક્ષ્મણ-સરોવરનું વર્ણન કહ્યું છે.

Verse 76

पुण्यं पवित्रं पापघ्नं ब्रह्महत्यादिशोधकम् । यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः

આ (વૃત્તાંત) પુણ્યદાયક, પવિત્ર, પાપનાશક અને બ્રહ્મહત્યા આદિ પાપોનું પણ શોધન કરનાર છે. જે એકાગ્રચિત્તે આ અધ્યાયનું પાઠ કરે અથવા શ્રવણ કરે—

Verse 77

स याति मुक्तिं विप्रेंद्राः पुनरावृत्तिवर्जिताम्

—તે, હે વિપ્રશ્રેષ્ઠો, પુનરાવર્તન રહિત મોક્ષને પામે છે.

Verse 94

बल्वलो दीनकथनो गिरिर्वज्रहतो यथा । स्तुत्वाथ मुनयो रामं प्रोच्चार्य विमलाशिषः

બલ્વલ દીન સ્વરે બોલતો હતો, જાણે વજ્રથી આઘાત પામેલો પર્વત. ત્યારબાદ મુનિઓએ રામની સ્તુતિ કરી અને નિર્મળ આશીર્વાદ ઉચ્ચાર્યા.