Adhyaya 17

Verse 1

श्रीसूत उवाच । पुनरित्याह कक्षीवान्पितरं तं मुनीश्वराः । यथोदंकेन गुरुणा प्रेषितोऽहमिहा धुना

શ્રીસૂત બોલ્યા—પછી કક્ષીવાન ફરી પોતાના પિતાને કહ્યું—“હે મુનીશ્વર, જેમ ગુરુ ઉદંકે મને અત્યારે અહીં મોકલ્યો છે…”

Verse 2

समागतोस्मि तीर्थेऽस्मिन्नागस्त्ये मुनिसत्तम । स्वनयस्य सुतोद्वाहसिद्ध्यर्थं गुरुचोदितः

હે મુનિસત્તમ, ગુરુની પ્રેરણાથી હું આ અગસ્ત્ય-તીર્થમાં આવ્યો છું; સ્વનયના પુત્રના વિવાહસિદ્ધિ માટે ઉપાય સાધવા માટે.

Verse 3

उपायं तन्निगदितमत्र कुर्व न्न्यवर्तिषम् । वर्षत्रयावसाने मामुद्वाहोपायसंयुतम्

અહીં જણાવેલ તે ઉપાયને કરીને હું પાછો ફર્યો નહીં. ત્રણ વર્ષના અંતે હું વિવાહના ઉપાયથી યુક્ત થયો.

Verse 4

स्वनयोत्रैव तिष्ठन्तमाससाद यदृच्छया । स च मामेत्य कन्यां ते दास्यामीति वचोऽब्रवीत्

હું અહીં જ સ્થિત હતો ત્યારે સ્વનય અચાનક યદૃચ્છાએ મારી પાસે આવી પહોંચ્યો. તે મારી પાસે આવી બોલ્યો—“હું તને વિવાહાર્થે એક કન્યા આપીશ.”

Verse 5

ततोस्मदनुरोधेन त्वामाह्वयदयं नृपः । इतीरयित्वा पितरं कक्षीवान्विरराम सः

પછી મારા અનુરોધથી આ રાજાએ તને બોલાવ્યો. આ વાત પિતાને કહી કક્ષીવાન મૌન થયો.

Verse 6

सुदर्शनोऽथ विप्रेंद्रः पुरोधाः स्वन यस्य सः । प्रययौ राजसविधं स्वनयाय निवेदितुम्

પછી સ્વનયના રાજપુરોહિત, બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ સુદર્શન, સ્વનયને જાણ કરવા રાજસન્નિધિ તરફ ગયો.

Verse 7

राजानं तं समासाद्य स्वनयं स सुदर्शनः । प्राप्तं निवेदयामास तं दीर्घतमसं मुनिम्

સુદર્શન સ્વનય રાજાને મળીને દીર્ઘતમસ મુનિ આવ્યા છે એમ જાણ કર્યુ.

Verse 9

अगस्त्यतीर्थतीरे तं सपुत्रमृषि सत्तमम् । ददर्श राजा स्वनयो ब्रह्माणमिव देवराट्

અગસ્ત્ય-તીર્થના કાંઠે રાજા સ્વનયે પુત્રসহિત તે શ્રેષ્ઠ ઋષિને જોયા—જેમ દેવરાજ ઇન્દ્ર બ્રહ્માને જુએ તેમ.

Verse 10

ववंदे दीर्घतमसश्चरणौ लोकमंगलौ । उत्थाप्य नृपतिं विप्रास्तदा दीर्घतमा मुनिः

ત્યારે બ્રાહ્મણોએ રાજાને ઊભો કર્યો; અને મુનિ દીર્ઘતમાએ લોકમંગલકારી ચરણોમાં વંદન કર્યું।

Verse 11

आशिषं प्रयुयोजाथ स्वनयाय नृपाय सः । अत्रांतरे समायात उदंकोऽपि महानृषिः

પછી તેમણે પોતાના પુત્રરૂપ રાજાને આશીર્વાદ આપ્યો; એ દરમિયાન મહર્ષિ ઉદઙ્ક પણ ત્યાં આવી પહોંચ્યા।

Verse 12

रामसेतौ धनुष्कोटौ स्नातुं शिष्यगणैर्वृतः । लक्षसंख्यो मुनिगणस्तेन साकं मुनीश्वरः

રામસેતુના ધનુષ્કોટિમાં સ્નાન માટે શિષ્યગણથી ઘેરાયેલા મુનીશ્વર આવ્યા; તેમની સાથે લાખોની સંખ્યામાં મુનિગણ પણ હતા।

Verse 13

उदंकोऽगस्त्यतीर्थेस्मिन्स्नातुं संप्राप्तवान्मुनिः । उदंकमागतं दृष्ट्वा कक्षीवान्प्रणनाम तम्

મુનિ ઉદઙ્ક આ અગસ્ત્યતીર્થમાં સ્નાન કરવા આવ્યા; તેમને આવતા જોઈ કક્ષીવાને તેમને પ્રણામ કર્યો।

Verse 14

अकरोदाशिषं विप्रः शिष्यायाथ गुरुस्तदा । अथ दीर्घतमा विप्रस्तमुदंकं महामुनिम्

ત્યારે ગુરુરૂપ બ્રાહ્મણે શિષ્યને આશીર્વાદ આપ્યો; ત્યારબાદ બ્રાહ્મણ દીર્ઘતમાએ મહામુનિ ઉદઙ્કને સંબોધ્યા।

Verse 15

कुशलं परिपप्रच्छ सोऽपि तं मुनि पुंगमम् । उभौ तौ मुनिशार्दूलौ सर्वलोकेषु विश्रुतौ

તેણે તે મુનિપુંગવનું કુશળક્ષેમ પૂછ્યું; તે બંને મુનિશાર્દૂલ સર્વ લોકોમાં વિખ્યાત હતા.

Verse 16

कथयामासतुस्तत्र कथाः पापप्रणाशिनीः । अथ राजाप्युदंकं तं प्रणनाम मुनीश्व रम्

ત્યાં તેમણે પાપનાશિની કથાઓ વર્ણવી; પછી રાજાએ પણ તે મુનીશ્વર ઉદંકને પ્રણામ કર્યો.

Verse 17

उदंकोप्याशिषं तस्मै प्रायुंक्त स्वनयाय वै । राजाथ स्वनयः प्रीतस्तत्र वाक्यमभाषत

ઉદંકે તેને તથા તેના પુત્રને પણ આશીર્વાદ આપ્યો; ત્યારબાદ રાજાનો પુત્ર પ્રસન્ન થઈ ત્યાં વચન બોલ્યો.

Verse 18

मुनिं तं दीर्घतमसं विवाहः क्रिय तामिति । तथास्त्वित्यवदत्सोऽपि तदा दीर्घतमा मुनिः

તે બોલ્યો—“તે મુનિ દીર્ઘતમસ સાથે વિવાહ કરાવો.” ત્યારે મુનિ દીર્ઘતમાએ પણ કહ્યું—“તથાસ્તુ.”

Verse 19

श्व एव क्रियतां राजन्सुमुहूर्ते महामते । अत्रैव पाणिग्रहणं क्रियतां गन्धमा दने

તેણે કહ્યું—“હે રાજન, હે મહામતે, કાલે જ ઉત્તમ સુમુહૂર્તે આ કાર્ય થાઓ; અત્રે જ ગંધમાદનમાં પાણિગ્રહણ કરાવો.”

Verse 20

तस्मादिहानय क्षिप्रं कन्यामंतःपुरं तथा । इत्युक्तः स्वनयो राजा गत्वा स्वपटमण्डपम्

અતએવ અંતઃપુરમાંથી તે કન્યાને તુરંત અહીં લાવો. એમ આદેશ પામી રાજા સ્વનય પોતાના રાજકીય તંબુ-મંડપમાં ગયો.

Verse 21

आहूय शतसंख्याकान्वृद्धान्वर्ष वरांस्तदा । आनेतुं प्रेषयामास कन्यामंतःपुरं तथा

પછી તેણે સો સંખ્યામાં વયોવૃદ્ધ અને શ્રેષ્ઠ વડીલોને બોલાવી, કન્યાને અંતઃપુરમાંથી લાવવા માટે તેમને મોકલ્યા.

Verse 22

ते वर्षवरमुख्यास्तु स्वनयेन प्रचोदिताः । मनोजवान्समारुह्य वाजिनो मधुरां ययुः

સ્વનયની પ્રેરણાથી તે વડીલોમાં શ્રેષ્ઠ પુરુષો મનોજવ વેગવંતાં ઘોડાં પર ચઢી મધુરા તરફ ગયા.

Verse 23

गत्वा चांतःपुरं तूर्णं वृत्तं सर्वं निवेद्यच । कन्ययांतःपुरेणापि सहिताः पुनराययुः

તેઓ ઝડપથી અંતઃપુરમાં જઈ સર્વ વૃત્તાંત નિવેદન કરીને, કન્યા તથા અંતઃપુરની સ્ત્રીઓ સાથે ફરી પાછા આવ્યા.

Verse 24

ततः परस्मिन्दिवसे शुभे दीर्घतमा ऋषिः । गोदानादीनि पुत्रस्य विधिवन्निरवर्तयत्

પછીના શુભ દિવસે ઋષિ દીર્ઘતમાએ પોતાના પુત્ર માટે ગોદાન વગેરે વિધિપૂર્વક નિર્ધારિત કર્મો યથાવિધી પૂર્ણ કર્યા.

Verse 25

निर्वृत्तेष्वथ कक्षीवान्गोदानादिषु कर्मसु । उद्वोढुं राजतनयां पित्रा च गुरुणा सह

ગોદાન વગેરે કર્મો પૂર્ણ થયા પછી કક્ષીવાન પિતા અને ગુરુ સાથે રાજકન્યાનું પાણિગ્રહણ કરવા પ્રસ્થાન કર્યો।

Verse 26

चतुर्दंतं महाकायं गजं सर्वांगपांडुरम् । आरुह्य हर्षसंयुक्तो द्वितीय इव देवराट्

ચતુર્દંત, મહાકાય, સર્વાંગ પાંડુર ગજ પર આરોહણ કરીને તે હર્ષથી ભરપૂર, જાણે બીજો દેવરાજ, આગળ વધ્યો।

Verse 27

मनोरमायाः कन्यायाः पूरयंश्च मनोरथम् । ब्राह्मणैर्बहुसाहस्रैः सहितः स्वस्तिवाचकैः

મનોહર કન્યાની ઇચ્છા પૂર્ણ કરતાં તે સ્વસ્તિવાચન કરનાર અનેક સહસ્ર બ્રાહ્મણો સાથે આગળ વધ્યો।

Verse 28

तोरणालंकृतद्वारं राजर्षे पटमण्डपम् । कृतमंगलकृत्योऽसौ कक्षीवान्मुदितो ययौ

મંગલકૃત્યો પૂર્ણ કરીને આનંદિત કક્ષીવાન તોરણોથી શોભિત દ્વારવાળા રાજર્ષિના પટમંડપમાં ગયો।

Verse 29

ततः स्वनयकन्या सा कृतमंगलभूषणा । चतुर्दंतमहाकायश्वेतदंतावलस्थितम्

ત્યારબાદ સ્વનયની પુત્રી મંગલાભૂષણોથી શોભિત થઈ, ચમકતા શ્વેત દાંતવાળા ચતુર્દંત મહાકાય ગજ પર બેસાડવામાં આવી।

Verse 30

कक्षीवंतं समायांतं दृष्ट्वा स्वोद्वाहनोत्सुकम् । प्रतिज्ञा मत्कृते दानीं निर्वृत्तेति मुदं ययौ

પોતાના લગ્ન માટે ઉત્સુક થઈ આવેલા કક્ષીવાનને જોઈ રાજા અત્યંત પ્રસન્ન થયો અને મનમાં વિચાર્યું—“મારા હિતાર્થે કરેલી પ્રતિજ્ઞા હવે પૂર્ણ થઈ ગઈ.”

Verse 31

कक्षीवान्दीर्घतमसा तथोदंकेन संयुतः । पटाकारबहिर्द्वारं क्रमाद्राज्ञः समाययौ

કક્ષીવાન દીર્ઘતમસ ઋષિ તથા ઉદંક સાથે, ધ્વજ-પતાકાઓથી શોભિત રાજાના બાહ્ય દ્વાર સુધી ક્રમે કરીને પહોંચ્યો.

Verse 32

स्वनयस्तु ततो दृष्ट्वा कक्षीवंतं समागतम् । प्रत्युज्जगाम सहितः सुदर्शनपुरोधसा

ત્યારે સ્વનયે કક્ષીવાનને આવેલો જોઈ, પોતાના રાજપુરોહિત સુદર્શન સાથે તેને આવકારવા આગળ વધ્યો.

Verse 33

कक्षीवतो वरस्याथ कन्यकापरिचारिकाः । राजतैः स्वर्णपात्रैश्च चक्रु र्नीराजनाविधिम्

પછી કન્યાની યુવા પરિચારિકાઓએ વર કક્ષીવાન માટે રજત અને સુવર્ણ પાત્રોથી મંગલ નીરાજન (આરતી) વિધિ કરી.

Verse 34

स्वनयेन समाहूतो ब्राह्मणैः परिवारितः । प्रविवेशाथ लक्ष्मीवान्कक्षीवान्राजमंदिरम्

સ્વનયના આમંત્રણથી, બ્રાહ્મણોથી પરિઘેરાયેલો ભાગ્યશાળી કક્ષીવાન ત્યાર પછી રાજમંદિરમાં પ્રવેશ્યો.

Verse 35

ततो वरेण सहितं तं दीर्घतमसं मुनिम् । सोदंकमनयद्राजा स्वगृहं विनयान्वितः

ત્યાર પછી વિનયથી ભરપૂર રાજાએ વર તથા ઉદંક સહિત મુનિ દીર્ઘતમસને પોતાના ગૃહમાં લઈ ગયો।

Verse 36

उदंकदीर्घतमसोरर्घ्यं च प्रददौ नृपः । अलंकृते प्रपामध्ये वस्त्रचामरतोरणैः

વસ્ત્ર, ચામર અને તોરણોથી સુશોભિત મંડપના મધ્યમાં રાજાએ ઉદંક અને દીર્ઘતમસને અર્ઘ્ય અર્પણ કર્યું।

Verse 37

वरो दीर्घतमाश्चान्ये सोदंका मुनयस्तदा । न्यषीदन्स्वनयश्चापि सामात्यः सपुरोहितः

ત્યારે વર, દીર્ઘતમસ અને અન્ય મુનિઓ ઉદંક સહિત આસન પર બેઠા; સ્વનય પણ પોતાના મંત્રીઓ અને પુરોહિત સાથે બેઠો।

Verse 38

ततो दुहितरं कन्यां सुकेशीं तां मनो रमाम् । भूषणालंकृतां गात्रे दिव्यवस्त्रधरां शुभाम्

ત્યાર પછી તેણે પોતાની પુત્રીને—સુકેશી, મનોહર અને શુભ—અંગે અંગે ભૂષણોથી અલંકૃત અને દિવ્ય વસ્ત્રધારિણી—આગળ લાવી।

Verse 39

बिंबोष्ठीं चारुसर्वांगीं पीनोन्नतपयोधराम् । प्रपायामध्यमनयन्महाजनसमाकुलम्

બિંબફળ સમા હોઠવાળી, સર્વાંગે સુંદર, પૂર્ણ અને ઉન્નત સ્તનયુતા તે કન્યાને તેણે મહાજનોથી ભરેલા મંડપના મધ્યમાં લઈ ગયો।

Verse 40

ततो वरस्य कंठे सा मालां चंपकनिर्मिताम् । निवेशयामास शुभा जनमध्ये मनोरमा

ત્યારે સભામાં એકત્ર થયેલા જનસમૂહની વચ્ચે તે શુભ અને મનોહર કન્યાએ વરના કંઠમાં ચંપકપુષ્પોની બનાવેલી માળા પહેરાવી।

Verse 41

उदंकस्तत आगत्य प्रतिष्ठाप्यानलं स्थले । कृत्वाग्निमुखपर्यंतं लाजाहोमादिकं तथा

પછી ઉદંક ત્યાં આવી યોગ્ય સ્થાને પવિત્ર અગ્નિ સ્થાપી, અગ્નિમુખ સુધી લાજાહોમ વગેરે વિધિપૂર્વક કર્મો કર્યા।

Verse 42

पाणिमग्राहयत्तस्याः कन्यायाश्च वरेण तु । उदंकः सर्वकर्माणि कारयामास तत्र वै

ત્યારે ઉદંકે વર દ્વારા કન્યાનું પાણિગ્રહણ કરાવ્યું અને ત્યાં બાકી રહેલા સર્વ સંસ્કારકર્મો વિધિવત્ કરાવ્યા।

Verse 43

वरवध्वोस्तदा विप्राः प्रायुंजत तदाशिषः । ततः स राजा स्वनयो वरं दीर्घतमोमुनिम्

ત્યારે બ્રાહ્મણોએ વર-વધૂને આશીર્વાદ આપ્યા. ત્યારબાદ રાજાએ પોતાના જમાઈને તથા દીર્ઘતમ મુનિને પણ સન્માનિત કર્યા।

Verse 44

उदंकं वरपक्षीयान्स्वपक्षीयांस्तथाद्विजाः । त्रिलक्षं ब्राह्मणानन्नैर्भोजयामास षड्रसैः

તેણે ઉદંકનું સન્માન કર્યું અને વરપક્ષીય તથા સ્વપક્ષીય દ્વિજોને સાથે રાખી, છ રસવાળા અન્નથી ત્રણ લાખ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવ્યું।

Verse 45

ततः संभावयामास तांबूलाद्यैरनेकधा । अथामंत्र्य मुनिश्रेष्ठमुदंकः स्वाश्रमं ययौ

ત્યારબાદ તેણે તાંબૂલ વગેરે અનેકવિધ ઉપચારોથી તેમનો યથોચિત સત્કાર કર્યો. પછી મુનિશ્રેષ્ઠને વિદાય આપી ઉદંક પોતાના આશ્રમ તરફ પ્રસ્થાન કર્યો।

Verse 46

अन्ये च ब्राह्मणाः सर्वे स्वदेशान्प्रययुस्तदा । एवं विवाहे निर्वृत्ते कक्षीवद्राजकन्ययोः

અને અન્ય બધા બ્રાહ્મણો તે સમયે પોતાના પોતાના દેશોમાં પાછા ગયા. આ રીતે કક્ષીવત અને રાજકન્યાનો વિવાહ યથાવિધી સંપન્ન થયો।

Verse 47

प्रविश्यागस्त्यतीर्थं स तिरोधत्त गजोत्तमः । ततो दीर्घतमा विप्राः पुत्रेण स्नुषया सह

તે ઉત્તમ ગજ અગસ્ત્યતીર્થમાં પ્રવેશ કરીને નજરથી અદૃશ્ય થઈ ગયો. ત્યારબાદ દીર્ઘતમાઆદિ વિપ્રો પુત્ર અને પુત્રવધૂ સાથે (આગળ વધ્યા)।

Verse 48

अगस्त्यस्य महातीर्थे स्नानं कृत्वेष्टदायिनि । श्लाघमानश्च तत्तीर्थं सर्वलोकेषु विश्रुतम्

ઇચ્છિત ફળ આપનાર અગસ્ત્યના મહાતીર્થમાં સ્નાન કરીને તેણે સર્વ લોકોમાં પ્રસિદ્ધ એવા તે તીર્થની સ્તુતિ કરી।

Verse 49

प्रयातुं स्वा श्रमं पुण्यं वेदारण्यं मनो दधे । राजानं च तमागंतुमापृच्छन्मुनिसत्तमः

તેણે મનમાં પોતાના પુણ્ય આશ્રમ વેદારણ્ય તરફ જવાનો નિશ્ચય કર્યો. અને મુનિસત્તમે રાજાને પણ ત્યાં આવવા વિનંતી કરી।

Verse 50

स्वनयोऽपि तदा राजा स्वदुहित्रे मुदान्वितः । ददौ शतसहस्राणि स्वर्णानि स्त्रीधनं तदा

ત્યારે રાજા પણ પરમ આનંદથી પોતાની પુત્રીને સ્ત્રીધનરૂપે એક લાખ સુવર્ણમુદ્રાઓ દાનમાં આપ્યો।

Verse 51

गवां सहस्रं प्रददौ दासीनां च सहस्रकम् । ग्रामं पंचशतं चापि ददौ दुहितृवत्सलः

કન્યાપ્રેમી રાજાએ એક હજાર ગાયો, એક હજાર દાસીઓ અને પાંચસો ગામો પણ અર્પણ કર્યા।

Verse 52

दिव्यवस्त्रा युतं चापि शतं भूषणपेटिकाः । हारमालासहस्रं च ददौ दुहितृसौहृदात्

પુત્રી પ્રત્યેના સ્નેહથી રાજાએ સો દિવ્ય વસ્ત્રસમૂહ, આભૂષણની પેટિકાઓ અને હજાર હાર તથા માળાઓ પણ આપ્યાં।

Verse 53

एतत्सर्वं समादाय स पुत्रः सस्नुषो मुनिः । राज्ञा च समनुज्ञातः प्रययौ वेदकाननम्

આ બધાં દાન લઈને તે મુનિ પુત્ર અને પુત્રવધૂ સાથે, રાજાની અનુમતિ મેળવી, વેદકાનન નામના વનમાં પ્રસ્થાન કર્યો।

Verse 54

वेदारण्यं समासाद्य तदा दीर्घतमा मुनिः । उवास ससुखं विप्राः पुत्रेण स्नुषया सह

હે વિપ્રો! ત્યારે દીર્ઘતમસ મુનિ વેદારણ્યમાં પહોંચી, પુત્ર અને પુત્રવધૂ સાથે સુખપૂર્વક ત્યાં જ નિવાસ કરવા લાગ્યા।

Verse 55

सेवन्वेदाटवीनाथं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । न्यवसत्तु चिरं कालं कक्षीवानपि भार्यया

વેદ-અટવીના નાથ, ભોગ અને મોક્ષનાં ફળ આપનાર પ્રભુની સેવા કરતાં કક્ષીવાન પણ પત્ની સહિત ત્યાં લાંબા સમય સુધી નિવાસ કરતો રહ્યો।

Verse 56

स्वनयोपि स राजर्षिः स्नात्वा कुंभजनिर्मिते । तत्र तीर्थे महापुण्ये सहितः सर्वसैनिकैः

એ રાજર્ષિ પણ કુંભજ (અગસ્ત્ય) દ્વારા નિર્મિત તે મહાપુણ્ય તીર્થમાં સ્નાન કરીને, સર્વ સૈન્ય સાથે ત્યાં જ રહ્યો।

Verse 57

अतःपुरं समादाय मुदितः स्वपुरं ययौ । अगस्त्यतीर्थमाहात्म्यादेवं कक्षीवतो मुनेः । अनन्यसुलभो विप्रा विवाहः समजायत

પછી અંતઃપુર (ગૃહસ્થ-પરિવાર) સાથે લઈને તે આનંદથી પોતાના નગરમાં ગયો। હે વિપ્રો! અગસ્ત્ય-તીર્થના માહાત્મ્યથી જ મુનિ કક્ષીવાનનો અન્યથા દુર્લભ વિવાહ આ રીતે સિદ્ધ થયો।

Verse 58

श्रीसूत उवाच । इतिहासस्त्वयं पुण्यो वेदसिद्धो मुनीश्वराः

શ્રી સૂત બોલ્યા—હે મુનીશ્વરો! આ ઇતિહાસ પુણ્યમય છે અને વેદપ્રમાણથી સિદ્ધ છે।

Verse 59

धन्यो यशस्य आयुष्यः कीर्तिसौभाग्य वर्द्धनः । श्रोतव्यः पठितव्योऽयं सर्वथा मानवैर्द्विजाः

આ ધન્ય કરનારું, યશ આપનારું, આયુષ્ય વધારનારું અને કીર્તિ તથા સૌભાગ્ય વધારનારું છે। તેથી, હે દ્વિજોઃ મનુષ્યોએ તેને સર્વદા સાંભળવું અને પાઠ કરવો જોઈએ।

Verse 60

पठतां शृण्वतां चेममितिहासं पुरातनम् । नेहामुत्रापि वा क्लेशो दारिद्यं चापि नो भवेत्

આ પ્રાચીન પવિત્ર ઇતિહાસનું પાઠન અને શ્રવણ કરનારને ન આ લોકમાં ન પરલોકમાં કોઈ ક્લેશ થાય; અને દરિદ્રતા પણ ઉત્પન્ન ન થાય।