Adhyaya 1

Verse 1

। अथ ब्राह्मखण्डे प्रथमं सेतुमाहात्म्यम् । श्रीगणेशाय नमः । श्रीवेदव्यासायनमः । शुक्लांबरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् । प्रसन्नवदनं ध्यायेत्सर्वविघ्नोपशांतये

હવે બ્રાહ્મખંડમાં સેતુ-માહાત્મ્યનું પ્રથમ વર્ણન આરંભ થાય છે। શ્રીગણેશાય નમઃ, શ્રીવેદવ્યાસાય નમઃ। શ્વેત વસ્ત્રધારી, ચંદ્રવર્ણ, ચતુર્ભુજ, પ્રસન્નમુખ વિષ્ણુનું ધ્યાન કરવું—જેથી સર્વ વિઘ્નો શાંત થાય।

Verse 2

मुमुक्षवो महात्मानो निर्ममा ब्रह्मवादिनः । धर्मज्ञा अनसूयाश्च सत्यवतपरायणाः

તેઓ મુક્તિ ઇચ્છનાર મહાત્માઓ હતા—નિર્મમ, બ્રહ્મવાદમાં નિષ્ઠાવાન; ધર્મજ્ઞ, અસૂયારહિત અને સત્યવ્રતમાં અડગ.

Verse 3

जितेंद्रिया जितक्रोधाः सर्वभूतदयालवः । भक्त्या परमया विष्णुमर्चयंतः सनातनम्

તેઓ ઇન્દ્રિયજિત, ક્રોધજિત, સર્વ ભૂતો પ્રત્યે દયાળુ હતા; અને પરમ ભક્તિથી સનાતન વિષ્ણુની અર્ચના કરતા હતા.

Verse 4

तपस्तेपुर्महापुण्ये नैमिषे मुक्तिदायिनि । एकदा ते महात्मानः समाजं चक्रुरुत्तमम्

મુક્તિદાયક મહાપુણ્ય નૈમિષારણ્યમાં તેમણે તપ કર્યું. એક વખત તે મહાત્માઓએ ઉત્તમ સભાનું આયોજન કર્યું.

Verse 5

कथयंतो महापुण्याः कथाः पापप्रणाशिनी । भुक्तिमुक्त्योरुपायं च जिज्ञासंतः परस्परम्

તેઓ મહાપુણ્ય પાપનાશિની પવિત્ર કથાઓ પરસ્પર કહેતા અને ભુક્તિ તથા મુક્તિ—બન્નેના ઉપાય વિષે એકબીજાને પૂછતા હતા।

Verse 6

षड्विंशतिसहस्राणामृषीणां भावितात्मनाम् । तेषां शिष्यप्रशिष्याणां संख्या कर्तुं न शक्यते

આત્મસાધનાથી ભાવિત એવા છવીસ હજાર ઋષિઓના શિષ્ય-પ્રશિષ્યોની સંખ્યા ગણવી શક્ય ન હતી।

Verse 7

अत्रांतरे महाविद्वान्व्यासशिष्यो महामुनिः । आगमन्नैमिषारण्यं सूतः पौराणिकोत्तमः

એ દરમ્યાન મહાવિદ્વાન, વ્યાસના શિષ્ય, મહામુનિ અને પૌરાણિક વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા સૂત નૈમિષારણ્યમાં આવ્યા।

Verse 8

तमागतं मुनिं दृष्ट्वा ज्वलंतमिव पावकम् । अर्घ्याद्यैः पूजयामासुर्मुनयः ।शौनकादयः

આગમન કરેલા તે મુનિને જ્વલંત અગ્નિ સમાન તેજસ્વી જોઈ, શૌનક આદિ મુનિઓએ અર્ઘ્ય વગેરે ઉપચારોથી તેમનું પૂજન-સત્કાર કર્યું।

Verse 9

सुखोपविष्टं तं सूतमासने परमे शुभे । पप्रच्छुः परमं गुह्यं लोकानुग्रहकांक्षया

સૂત પરમ શુભ આસન પર સુખપૂર્વક બિરાજમાન થયા પછી, લોકહિતની ઇચ્છાથી તેમણે તેમને પરમ ગુહ્ય વિષય પૂછ્યો।

Verse 10

सूत धर्मार्थतत्त्वज्ञ स्वागतं मुनिपुंगव । श्रुतवांस्त्वं पुराणानि व्यासात्सत्यवतीसुतात्

હે સૂત! ધર્મ અને અર્થના તત્ત્વજ્ઞ, મુનિઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમારું સ્વાગત છે. તમે સત્યવતીપુત્ર વ્યાસ પાસેથી પુરાણોનું શ્રવણ કર્યું છે.

Verse 11

अतः सर्वपुराणानामर्थज्ञोऽसि महामुने । कानि क्षेत्राणि पुण्यानि कानि तीर्थानि भूतले

અતએવ, હે મહામુને! તમે સર્વ પુરાણોના અર્થજ્ઞ છો. ભૂતલ પર કયા કયા પુણ્યક્ષેત્રો અને કયા કયા તીર્થો છે?

Verse 12

कथं वा लप्स्यते मुक्तिर्जीवानां भवसागरात् । कथं हरे हरौ वापि नृणां भक्तिः प्रजायते

જીવોને ભવસાગરથી મુક્તિ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય? અને મનુષ્યોમાં હરિ તથા હર (શિવ) પ્રત્યે પણ ભક્તિ કેવી રીતે જન્મે?

Verse 13

केन सिध्येत च फलं कर्मणास्त्रिविधा त्मनः । एतच्चान्यच्च तत्सर्वं कृपया वद सूतज

ત્રિવિધ ભાવવાળા આત્મા માટે કર્મ દ્વારા ફળ કયા ઉપાયથી સિદ્ધ થાય? આ અને અન્ય બધું પણ, કૃપા કરીને, હે સૂતપુત્ર, અમને કહો.

Verse 14

ब्रूयुः स्निग्धाय शिष्याय गुरवो गुह्यमप्युत । इति पृष्टस्तदा सूतो नैमिषारण्यवासिभिः

ગુરુઓ સ્નેહભર્યા અને યોગ્ય શિષ્યને ગુપ્ત વાત પણ કહી દે છે. આ રીતે ત્યારે નૈમિષારણ્યના નિવાસીઓએ સૂતને પ્રશ્ન કર્યો.

Verse 15

वक्तुं प्रचक्रमे नत्वा व्यासं स्वगुरुमादितः । श्रीसूत उवाच । सम्यक्पृष्टमिदं विप्रा युष्माभिर्जगतो हितम्

પ્રથમ પોતાના ગુરુ વ્યાસને નમસ્કાર કરીને તેઓ બોલવા લાગ્યા. શ્રીસૂત બોલ્યા—હે વિપ્રો, તમે આ પ્રશ્ન યોગ્ય રીતે કર્યો છે; તે જગતના હિત માટે છે।

Verse 16

रहस्यमे तद्युष्माकं वक्ष्यामि शृणुतादरात् । मया नोक्तमिदं पूर्वं कस्यापि मुनिपुंगवाः

આ એક રહસ્ય ઉપદેશ છે; તમારા હિત માટે હું કહું છું—આદરથી સાંભળો. હે મુનિશ્રેષ્ઠો, મેં આ પહેલાં ક્યારેય કોઈને કહ્યું નથી।

Verse 17

मनो नियम्य विप्रेंद्राः शृणुध्वं भक्तिपूर्वकम् । अस्ति रामेश्वरं नाम रामसेतौ पवित्रितम्

હે વિપ્રેન્દ્રો, મનને નિયંત્રિત કરીને ભક્તિપૂર્વક સાંભળો. રામસેતુ પર પવિત્ર થયેલું ‘રામેશ્વર’ નામનું પવિત્ર સ્થાન છે।

Verse 18

क्षेत्राणामपि सर्वेषां तीर्थानामपि चोत्तमम् । दृष्टमात्रे रामसेतौ मुक्तिः संसारसागरात्

બધા ક્ષેત્રોમાં અને બધા તીર્થોમાં પણ આ સર્વોત્તમ છે. રામસેતુનું માત્ર દર્શન કરવાથી જ સંસાર-સાગરથી મુક્તિ મળે છે।

Verse 19

हरे हरौ च भक्तिः स्यात्तथा पुण्यसमृद्धिता । कर्मणस्त्रिविधस्यापि सिद्धिः स्यान्नात्र संशयः

હરિ અને હર—બન્ને પ્રત્યે ભક્તિ ઉત્પન્ન થાય છે અને પુણ્યની સમૃદ્ધિ થાય છે. ત્રિવિધ કર્મની સિદ્ધિ પણ મળે છે—એમાં સંશય નથી।

Verse 20

यो नरो जन्ममध्ये तु सेतुं भक्त्यावलोकयेत् । तस्य पुण्यफलं वक्ष्ये शृणुध्वं मुनिपुंगवाः

હે મુનિપુંગવો! હું તેનું પુણ્યફળ કહું છું—જે મનુષ્ય જીવનકાળમાં ક્યારેય ભક્તિભાવથી પવિત્ર સેતુનું દર્શન કરે છે, તેને મહાપુણ્ય મળે છે.

Verse 21

मातृतः पितृतश्चैव द्विकोटिकुलसंयुतः । निर्विश्य शंभुना कल्पं ततो मोक्षं समश्नुते

માતૃ તથા પિતૃ—બન્ને વંશપરંપરાઓসহ, બે કરોડ કુળજનો સાથે, તે શંભુ સાથે એક કલ્પ સુધી દિવ્ય અવસ્થામાં પ્રવેશ પામે છે; ત્યારબાદ મોક્ષ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 22

गण्यंते पांसवो भूमेर्गण्यंते दिवि तारकाः । सेतुदर्शनजं पुण्यं शेषेणापि न गण्यते

પૃથ્વીના ધૂળકણો ગણાઈ શકે, આકાશના તારાઓ પણ ગણાઈ શકે; પરંતુ સેતુદર્શનથી ઉત્પન્ન પુણ્યનું તો લેશમાત્ર પણ માપ થઈ શકતું નથી.

Verse 23

समस्तदेवतारूपः सेतुवंधः प्रकीर्तितः । तद्दर्शनवतः पुंसः कः पुण्यं गणितुं क्षमः

સેતુબંધને સર્વ દેવતાઓના સ્વરૂપરૂપે પ્રકીર્તિત કરવામાં આવ્યો છે; તેનું દર્શન કરનાર પુરુષનું પુણ્ય કોણ ગણવા સમર્થ છે?

Verse 24

सेतुं दृष्ट्वा नरो विप्राः सर्वयागकरः स्मृतः । स्नातश्च सर्वतीर्थेषु तपोऽतप्यत चाखिलम्

હે વિપ્રો! જે મનુષ્ય સેતુનું દર્શન કરે છે, તે સર્વ યજ્ઞો કરનાર તરીકે સ્મરાય છે; જાણે તેણે સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન કર્યું અને સર્વ તપ પૂર્ણ કર્યું.

Verse 25

सेतुं गच्छेति यो ब्रूयाद्यं कं वापि नरं द्विजाः । सोऽपि तत्फलमाप्नोति किमन्यैर्बहुभाषणः

હે દ્વિજોએ! જે કોઈ કોઈપણ મનુષ્યને ‘સેતુએ જા’ એમ કહે, તે પણ એ જ ફળ પામે; તો બહુ બોલવાનું શું કામ?

Verse 26

सेतुस्नानकरो मर्त्यः सप्तकोटिकुलान्वितः । संप्राप्य विष्णुभवनं तत्रैव परिमुच्यते

જે મર્ત્ય સેતુમાં સ્નાન કરે છે, તે સાત કરોડ કુળજનો સહિત વિષ્ણુધામને પામી ત્યાં જ મુક્ત થાય છે।

Verse 27

सेतुं रामेश्वरं लिंगं गंधमादनपर्वतम् । चिंतयन्मनुजः सत्यं सर्वपापैः प्रमुच्यते

જે મનુષ્ય સેતુ, રામેશ્વર લિંગ અને ગંધમાદન પર્વતનું સત્યભાવથી ધ્યાન કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 28

मातृतः पितृतश्चैव लक्षकोटिकुलान्वितः । संप्राप्य विष्णुभवनं तत्रैव परिमुच्यते । कल्पत्रयं शंभुपदे स्थित्वा तत्रैव मुच्यते

માતૃ અને પિતૃ—બન્ને વંશોના લાખો-કરોડો કુળજનો સહિત તે વિષ્ણુધામને પામી ત્યાં જ મુક્ત થાય છે. શંભુપદમાં ત્રણ કલ્પ સ્થિત રહી ત્યાં જ વિમુક્ત થાય છે।

Verse 29

मूषावस्थां वसाकूपं तथा वैतरणी नदीम् । श्वभक्षं मूत्रपानं च सेतुस्नायी न पश्यति

સેતુમાં સ્નાન કરનાર મૂષા-અવસ્થા, વસાકૂપ, વૈતરણિ નદી તથા શ્વભક્ષણ અને મૂત્રપાન જેવી ભયંકર યાતનાઓ નથી જોતો।

Verse 30

तप्तशूलं तप्तशिलां पुरी षह्रदमेव च । तथा शोणितकूपं च सेतुस्नायी न पश्यति

સેતુમાં સ્નાન કરનાર તપ્તશૂલ, તપ્તશિલા, પુરીષહ્રદ તથા શોણિતકૂપ નામના નરકોને નથી જોતો।

Verse 31

शाल्मल्यारोहणं रक्तभोजनं कृमिभोजनम् । स्वमांसभोजनं चैव वह्निज्वालाप्रवेशनम्

સેતુ-સ્નાન કરનારને શાલ્મલી વૃક્ષ પર ચઢવું, રક્તભક્ષણ, કૃમિભક્ષણ, સ્વમાંસભક્ષણ તથા અગ્નિજ્વાળામાં પ્રવેશ જેવી યાતનાઓ દેખાતી નથી।

Verse 32

शिलावृष्टिं वह्निवृष्टिं नरकं कालसूत्रकम् । क्षारोदकं चोष्णतोयं नेयात्सेत्ववलोककः

જે માત્ર સેતુનું દર્શન કરે છે, તેને શિલાવૃષ્ટિ, વહ્નિવૃષ્ટિ, કાલસૂત્ર, ક્ષારોદક અને ઉષ્ણતોય જેવા નરકોમાં લઈ જવાતો નથી।

Verse 33

सेतुस्नायी नरो विप्राः पंचपातकवानपि । मातृतः पितृतश्चैव शतकोटिकुलान्वितः

હે વિપ્રો! સેતુમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય, ભલે પંચમહાપાતકોથી કલુષિત હોય, તો પણ માતૃપક્ષ અને પિતૃપક્ષના શતકોટિ કુળો સહિત પાવન થઈ ઉદ્ધરાય છે।

Verse 34

कल्पत्रयं विष्णुपदे स्थित्वा तत्रैव मुच्यते । अधःशिरःशोषणं च नरकं क्षारसेवनम्

વિષ્ણુપદમાં ત્રણ કલ્પ સુધી નિવાસ કરીને તે ત્યાં જ મુક્ત થાય છે; તેથી અધઃશિરઃ કરીને શોષણ તથા ક્ષારસેવન જેવા નરકો તેને પ્રાપ્ત થતા નથી।

Verse 35

पाषाणयन्त्रपीडां च मरुत्प्रपतनं तथा । पुरीषलेपनं चैव तथा क्रकचदारणम्

સેતુમાં સ્નાન કરનાર પાષાણ-યંત્રોથી પીસાવું, પ્રચંડ પવનથી ફેંકાવું, મલથી લેપાવું તથા આરીથી ચીરાવું જેવી યાતનાઓ નથી જોતો।

Verse 36

पुरीषभोजनं रेतःपानं संधिषु दाहनम् । अंगारशय्याभ्रमणं तथा मुसलमर्द्दनम्

તે મલભોજન, રેતઃપાન, સાંધાઓમાં દહન, અંગારાની શય્યા પર લોટવું અને મુસળોથી કૂટાવું જેવી નરકયાતનાઓ ભોગવતો નથી।

Verse 37

एतानि नरकाण्यद्धा सेतुस्नायी न पश्यति । सेतु स्नानं करिष्येऽहमिति बुद्ध्या विचिंतयन्

નિશ્ચયે સેતુ-સ્નાન કરનાર આ નરકો નથી જોતો. ‘હું સેતુમાં સ્નાન કરીશ’ એવી દૃઢ બુદ્ધિથી ચિંતન કરવાથી પણ રક્ષાકારક પુણ્ય મળે છે।

Verse 38

गच्छेच्छतपदं यस्तु स महापातकोऽपि सन् । बहूनां काष्ठयंत्राणां कर्षणं शस्त्रभेदनम्

પરંતુ જે વળી ને અન્યત્ર જાય છે, તે મહાપાતકી હોવા છતાં અનેક કાષ્ઠ-યંત્રોથી ખેંચાવું અને શસ્ત્રોથી ભેદાવું જેવી યાતનાઓ ભોગવે છે।

Verse 39

पतनोत्पतनं चैव गदादण्डनिपीडनम् । गजदन्तैश्च हननं नानाभुजगदंशनम्

ત્યાં પડાવી દેવું અને ફરી ઉછાળવું, ગદા-દંડોથી દબાવી નાંખવું, ગજદંતોથી ઘાયલ કરવું અને નાનાવિધ સર્પોના દંશ જેવી યાતનાઓ પણ છે।

Verse 40

धूमपानं पाशबन्धं नानाशूलनिपीडनम् । मुखे च नासिकायां च क्षारोदकनिषेचनम्

જબરદસ્તી ધૂમપાન કરાવવું, પાશથી બાંધવું, અનેક શૂલોથી પીડાવવું, તેમજ મોં અને નાસિકામાં ક્ષારજળ ઢોળવું—આ નરકદંડ તરીકે વર્ણવાયા છે।

Verse 41

क्षारांबुपानं नरकं तप्तायः सूचिभक्षणम् । एतानि नरकान्यद्धा न याति गतपातकः

ક્ષારજળ પીવું અને તપ્ત લોખંડની સૂઈઓ ગળી જવાનો નરક—જેનાં પાપો નાશ પામ્યા છે તે નિશ્ચયે આ નરકોમાં જતો નથી।

Verse 42

क्षारांबुपूर्णरंध्राणां प्रवेशं मलभोजनम् । स्नायुच्छेदं स्नायुदाहमस्थिभेदनमेव च

જેનાં દેહના રંધ્રો ક્ષારજળથી ભરેલા હોય તેમાં પ્રવેશ કરાવવો, મલભોજન કરાવવા મજબૂર કરવું, સ્નાયુચ્છેદ, સ્નાયુદાહ અને અસ્થિભેદન—આ પણ નરકયાતનાઓ કહેવાય છે।

Verse 43

श्लेष्मादनं पित्तपानं महातिक्तनिषेवणम् । अत्युष्ण तैलपानं च पानं क्षारोदकस्य च

શ્લેષ્મા ભક્ષણ, પિત્ત પાન, અત્યંત તીખા-કડવા પદાર્થોનું સેવન, અત્યુષ্ণ તેલ પાન અને ક્ષારજળ પાન—આ પણ નરકીય દુઃખો કહેવાય છે।

Verse 44

कषायोदकपानं च तप्तपाषाणभोजनम् । अत्युष्णसिकतास्नानं तथा दशनमर्दनम्

કષાયજળ પાન, તપ્ત પથ્થરો ભક્ષણ, અત્યંત ગરમ રેતીમાં સ્નાન, તથા દાંતનું મર્દન (ઘસવું/પીંસવું)—આ પણ નરકપીડા તરીકે કહેવાય છે।

Verse 45

तप्तायःशयनं चैव संतप्तांबुनिषेचनम् । सूचिप्रक्षेपणं चैव नेत्रयोर्मुखसंधिषु

લાલતપ્ત લોખંડ પર શયન, ઉકળતા જળથી સિંચન, તેમજ આંખોમાં અને મુખસંધિઓમાં સોયો ઘૂસાડવી—આ પણ નરકયાતનાઓ તરીકે વર્ણવાય છે।

Verse 46

शिश्ने सवृषणे चैव ह्ययोभारस्य बन्धनम् । वृक्षाग्रात्पतनं चैव दुर्गंधपरिपूरिते

લિંગ સાથે વૃષણો પર ભારે લોખંડનો ભાર બાંધવો, અને વૃક્ષના શિખર પરથી દુર્ગંધથી ભરેલા સ્થાને પાડી દેવું—આ પણ નરકના ભયાનક દુઃખો તરીકે વર્ણવાય છે।

Verse 47

तीक्ष्णधारास्त्रशय्यां च रेतःपानादिकं तथा । इत्यादि नरकान्घोरासेतुस्नायी न पश्यति

ક્ષુરધાર શસ્ત્રોની શય્યા, વીર્યપાન વગેરે—આવા ઘોર નરકો સેતુમાં સ્નાન કરનારને દેખાતા નથી।

Verse 48

सेतुसैकतमध्ये यः शेते तत्पांसुकुंठितः । यावन्तः पांसवो लग्नास्तस्यांगे विप्रसत्तमाः

હે વિપ્રસત્તમો! જે સેતુની રેતના મધ્યમાં શયન કરે અને તેની ધૂળથી ઢંકાઈ જાય—તેના અંગે જેટલા રેતકણો ચોંટે છે,

Verse 49

तावतां ब्रह्महत्यानां नाशः स्यान्नात्र संशयः । सेतुमध्यस्थ वातेन यस्यांगं स्पृश्यतेऽखिलम्

એટલાં જ બ્રહ્મહત્યાસમ પાપોનો નાશ થાય છે—એમાં સંશય નથી। અને જેના સર્વ અંગને સેતુના મધ્યમાં વહેતી પવન સ્પર્શે છે,

Verse 50

सुरापानायुतं तस्य तत्क्षणादेव नश्यति । वर्तंते यस्य केशास्तु वपनात्सेतुमध्यतः

જેના કેશ સેતુના મધ્યમાં મુંડાવવામાં આવે છે, તેના માટે દારૂપાનનું પાપ—અસંખ્ય વાર કરેલું પણ—તત્ક્ષણે નાશ પામે છે।

Verse 51

गुरुतल्पा युतं तस्य तत्क्षणादेव नश्यति । यस्यास्थि सेतुमध्ये तु स्थापितं पुत्रपौत्रकैः । स्वर्णस्तेयायुतं तस्य तत्क्षणादेव नश्यति

તેના માટે ગુરુતલ્પગમનનું પાપ—અતિ વિશાળ પણ—તત્ક્ષણે નાશ પામે છે। અને જેના અસ્થિ પુત્ર-પૌત્રો સેતુના મધ્યમાં સ્થાપે છે, તેના માટે સ્વર્ણચોરીનું પાપ—અસંખ્ય પણ—તે જ ક્ષણે નાશ પામે છે।

Verse 52

स्मृत्वा यं सेतुमध्ये तु स्नानं कुर्याद्द्विजोत्तमाः । महापातकिसंसर्गदोषस्तस्य लयं व्रजेत्

હે દ્વિજોત્તમો! સેતુના મધ્યમાં તેને સ્મરીને જે સ્નાન કરે છે, તેના મહાપાતકીઓના સંગથી ઉત્પન્ન દોષનો લય થઈ જાય છે।

Verse 53

मार्गभेदी स्वार्थपाकी यतिब्राह्मणदूषकः । अत्याशी वेदविक्रेता पंचैते ब्रह्मघातकाः

માર્ગભેદક, સ્વાર્થ માટે જ રસોઈ કરનાર, યતિ અને બ્રાહ્મણને દૂષિત કરનાર, અતિભોજી અને વેદવિક્રેતા—આ પાંચેયને બ્રહ્મઘાતક સમાન કહ્યા છે।

Verse 54

ब्राह्मणान्यः समाहूय दास्यामीति धनादिकम् । पश्चान्नास्तीति यो ब्रूते ब्रह्महा सोपि कीर्तितः

જે બ્રાહ્મણોને બોલાવી “ધન વગેરે આપીશ” એમ કહી, પછી “કંઈ નથી” એમ કહે છે, તે પણ બ્રહ્મઘાતક તરીકે કીર્તિત છે।

Verse 55

परिज्ञाय यतो धर्मांस्तस्मै यो द्वेषमाचरेत् । अवजानाति वा विप्रान्ब्रह्महा सोपि कीर्तितः

જે વ્યક્તિ ધર્મ ઉપદેશકને જાણીને પણ તેના પ્રત્યે દ્વેષ કરે, અથવા બ્રાહ્મણોનું અપમાન કરે—તે પણ બ્રહ્મહા (બ્રાહ્મણહંતક) કહેવાય છે।

Verse 56

जलपानार्थमायातं गोवृन्दं तु जलाशये । निवारयति यो विप्रा ब्रह्महा सोपि कीर्तितः

હે વિપ્રો! પાણી પીવા માટે જળાશયે આવેલાં ગાયોના ઝુંડને જે અટકાવે છે—તે પણ બ્રહ્મહા કહેવાય છે।

Verse 57

सेतुमेत्य तु ते सर्वे मुच्यंते दोषसंचयैः । ब्रह्मघातकतुल्या ये संति चान्ये द्विजोत्तमाः

પરંતુ સેતુએ આવીને તેઓ બધા સંચિત દોષોથી મુક્ત થાય છે; હે દ્વિજોત્તમ! બ્રહ્મઘાતક સમાન એવા અન્ય લોકો પણ મુક્ત થાય છે।

Verse 58

ते सर्वे सेतुमागत्य मुच्यंते नात्र संशयः । औपासनपरित्यागी देवतान्नस्य भोजकः

તેઓ બધા સેતુએ આવીને મુક્ત થાય છે—એમાં શંકા નથી; ઔપાસન અગ્નિનો ત્યાગ કરનાર અને દેવતાઓને અર્પિત અન્ન ભોજન કરનાર પણ।

Verse 59

सुरापयोषित्संसर्गी गणिकान्नाशनस्तथा । गणान्नभोजकश्चैव पतितान्नरतश्च यः

જે સૂરામાં આસક્ત રહી પતિત સ્ત્રીઓની સંગત કરે; જે ગણિકાનું અન્ન ખાય; જે (અશુદ્ધ) ગણોનું અન્ન ભોગવે; અને જે પતિતોના અન્નમાં રત રહે—એવો માણસ શુદ્ધિનો અધિકારી ગણાય છે।

Verse 60

एते सुरापिनः प्रोक्ताः सर्वकर्मबहिष्कृताः । सेतुस्नानेन मुच्यंते ते सर्वे हतकिल्बिषाः

આ લોકો સુરાપાન કરનાર અને સર્વ ધાર્મિક કર્મોથી બહિષ્કૃત કહેવાયા છે; છતાં સેતુમાં સ્નાનથી તેઓ સર્વે પાપનાશ પામી મુક્ત થાય છે.

Verse 61

सुरापतुल्या ये चान्ये मुच्यंते सेतुमज्जनात् । कन्दमूलफलानां च कस्तूरीपट्टवाससाम्

સુરાપાનના પાપ સમાન અપરાધ કરનાર અન્ય લોકો પણ સેતુમાં મજ્જનથી મુક્ત થાય છે; તેમજ કંદ-મૂલ-ફળના વ્યવહારવાળા અને કસ્તૂરી તથા પટ્ટ (રેશમી) વસ્ત્રો સાથે જોડાયેલા પણ.

Verse 62

पयश्चंदनकर्पूरक्रमुकाणां तथैव च । मध्वाज्यता म्रकांस्यानां रुद्राक्षाणां तथैव च

દૂધ, ચંદન, કપૂર અને સોપારી વિષે પણ એ જ કહેવાયું છે; તેમજ મધ, ઘી, તાંબું-કાંસું અને રુદ્રાક્ષમાળાઓ વિષે પણ.

Verse 64

अन्ये च स्तेयिनः सर्वे सेतुस्नानेन वै द्विजाः । मुच्यंते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

હે દ્વિજોએ! અન્ય બધા ચોર પણ સેતુસ્નાનથી મુક્ત થાય છે; તેઓ સર્વ પાપોથી છૂટે છે—અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

Verse 65

भगिनीं पुत्रभार्यां च तथैव च रजस्वलाम् । भ्रातृभार्यां मित्रभार्यां मद्यपां च परस्त्रियम्

જે બહેન, પુત્રવધૂ તથા રજસ્વલા સ્ત્રી; ભાઈની પત્ની, મિત્રની પત્ની, મદ્યપાન કરનારી સ્ત્રી અને પરસ્ત્રીને પણ દૂષિત કરે છે—

Verse 66

हीनस्त्रियं च विश्वस्तां योऽभिगच्छति रागतः । गुरुतल्पी स विज्ञेयः सर्वकर्मबहिष्कृतः

જે કામવશ નીચ સ્થિતિની સ્ત્રીને અથવા પોતાના પર વિશ્વાસ રાખનાર સ્ત્રીને ગમે છે, તે ‘ગુરુતલ્પગામી’ તરીકે જાણવો; તે સર્વ ધર્મકર્મોથી બહિષ્કૃત થાય છે.

Verse 67

एते चान्ये च ये संति गुरुतल्पगतुल्यकाः । ते सर्वे प्रविमुच्यंते सेतुस्नानेन वै द्विजाः

હે દ્વિજોઃ આ અને અન્ય જે કોઈ ગુરુતલ્પગામી સમાન પાપી છે, તેઓ સર્વે સેતુમાં સ્નાન કરવાથી નિશ્ચયે સંપૂર્ણ મુક્ત થાય છે.

Verse 69

चोरकास्तु परिज्ञेया सुवर्णस्तेयिनः समाः । ते सेतुक्षेत्रमागत्य मुच्यन्ते नात्र संशयः

ચોરોને સુવર્ણચોર સમાન જ સમજવા જોઈએ. તેઓ સેતુક્ષેત્રમાં આવીને મુક્ત થાય છે—અત્રે કોઈ સંશય નથી.

Verse 71

तिलान्भूमिं सुवर्णं च धान्यं तंदुलमेव च । अदत्त्वेच्छंति ते स्वर्गं स्नातुं सेतौ तु ते द्विजाः

જે તલ, ભૂમિ, સુવર્ણ, ધાન્ય અને ચોખા દાન કર્યા વિના જ સ્વર્ગ ઇચ્છે છે, તે દ્વિજ સેતુમાં સ્નાન કરવા આવે છે.

Verse 72

उपवासैर्व्रतैः कृत्स्नैरसंताप्य निजां तनुम् । स्वर्गाभिलाषिणः पुंसः स्नांतु सेतौ विमुक्तिदे

સંપૂર્ણ ઉપવાસો અને વ્રતો વડે દેહને કષ્ટ ન આપતા, સ્વર્ગાભિલાષી પુરુષોએ મુક્તિદાતા સેતુમાં સ્નાન કરવું જોઈએ.

Verse 73

सेतुस्नानं मोक्षदं हि मनःशुद्धिप्रदं तथा । जपाद्धोमात्तथा दानाद्यागाच्च तपसोऽपि च

સેતુમાં સ્નાન નિશ્ચયે મોક્ષદાયક અને મનની શુદ્ધિ આપનાર છે; જપ, હોમ, દાન, યાગ અને તપ કરતાં પણ વધુ ફળદાયક છે.

Verse 74

सेतुस्नानं विशिष्टं हि पुराणे परिपठ्यते । अकामनाकृतं स्नानं सेतौ पापविनाशने

પુરાણોમાં સેતુ-સ્નાનને વિશેષ ગણાવ્યું છે. નિષ્કામ ભાવથી સેતુમાં કરેલું સ્નાન પાપવિનાશક છે.

Verse 75

अपुनर्भवदं प्रोक्तं सत्यमुक्तं द्विजोत्तमाः । यः संपदं समुद्दिश्य स्नाति सेतौ नरो मुदा

હે દ્વિજોત્તમો, સત્ય કહેવાયું છે કે સેતુ-સ્નાન અપુનર્ભવ (પુનર્જન્મથી મુક્તિ) આપે છે; પરંતુ જે મનુષ્ય સંપત્તિના હેતુથી આનંદપૂર્વક સેતુમાં સ્નાન કરે છે, તે અન્ય ફળની ઇચ્છા રાખે છે.

Verse 76

स संपदमवाप्नोति विपुलां द्विजपुंगवाः । शुद्ध्यर्थं स्नाति चेत्सेतौ तदा शुद्धिमवाप्नुयात्

હે દ્વિજપુંગવો, તે વિશાળ સંપત્તિ પ્રાપ્ત કરે છે; પરંતુ જો શુદ્ધિ માટે સેતુમાં સ્નાન કરે, તો નિશ્ચયે શુદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 77

रत्यर्थं यदि च स्नायादप्सरोभिर्नरो दिवि । तदा रतिमवाप्नोति स्वर्गलोकेऽमरीजनैः

જો કોઈ મનુષ્ય રતિ (ભોગસુખ) માટે સ્નાન કરે, તો તે સ્વર્ગલોકમાં અપ્સરાઓ અને દેવગણ સાથે તે જ રતિ-આનંદ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 78

मुक्त्यर्थं यदि च स्नायात्सेतौ मुक्तिप्रदायिनि । तदा मुक्तिमवाप्नोति पुनरावृत्तिवर्जिताम्

જો કોઈ મુક્તિ મેળવવાના હેતુથી મુક્તિપ્રદ સેતુમાં સ્નાન કરે, તો તે પુનર્જન્મથી રહિત મોક્ષને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 79

सेतुस्नानेन धर्मः स्यात्सेतुस्नानादघक्षयः । सेतुस्नानं द्विजश्रेष्ठाः सर्वकामफलप्रदम्

સેતુ-સ્નાનથી ધર્મની વૃદ્ધિ થાય છે; સેતુ-સ્નાનથી પાપક્ષય થાય છે. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, સેતુ-સ્નાન સર્વ કામનાઓનું ફળ આપનાર છે.

Verse 80

सर्वव्रताधिकं पुण्यं सर्वयज्ञोत्तरं स्मृतम् । सर्वयोगाधिकं प्रोक्तं सर्व तीर्थाधिकं स्मृतम्

આનું પુણ્ય સર્વ વ્રતો કરતાં વધારે અને સર્વ યજ્ઞો કરતાં શ્રેષ્ઠ તરીકે સ્મૃત છે; તે સર્વ યોગો કરતાં ઉત્તમ અને સર્વ તીર્થો કરતાં પણ અધિક માનવામાં આવ્યું છે.

Verse 81

इंद्रादिलोकभोगेषु रागो येषां प्रवर्तते । स्नातव्यं तैर्द्विजश्रेष्ठाः सेतौ रामकृते सकृत्

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, જેમના હૃદયમાં ઇન્દ્રાદિ લોકોના ભોગો પ્રત્યે રાગ ઊપજે, તેમણે રામકૃત સેતુમાં એકવાર તો અવશ્ય સ્નાન કરવું જોઈએ.

Verse 82

ब्रह्मलोके च वैकुण्ठे कैलासेऽपि शिवालये । रंतुमिच्छा भवेद्येषां ते सेतौ स्नांतु सादरम्

જેઓ બ્રહ્મલોકમાં, વૈકુંઠમાં અથવા શિવાલય એવા કૈલાસમાં રમણ કરવાની ઇચ્છા ધરાવે, તેઓ આદરપૂર્વક સેતુમાં સ્નાન કરે.

Verse 83

आयुरारोग्यसंपत्तिमतिरूपगुणाढ्यताम् । चतुर्णामपि वेदानां सांगानां पारगामिनाम्

દીર્ઘ આયુષ્ય, નિરોગતા, સમૃદ્ધિ, તીક્ષ્ણ બુદ્ધિ, સૌંદર્ય અને ગુણસમ્પત્તિ—તથા અંગો સહિત ચારેય વેદોમાં પારંગતતા—આ સેતુ-માહાત્મ્યમાં પ્રખ્યાત ફળ છે.

Verse 84

सर्वशास्त्राधिगंतृत्वं सर्वमंत्रेष्वभिज्ञताम् । समुद्दिश्य तु यः स्नायात्सेतौ सर्वार्थसिद्धिदे

જે સંકલ્પ કરીને સેતુમાં સ્નાન કરે છે, તે સર્વ શાસ્ત્રોમાં અધિકાર અને સર્વ મંત્રોમાં પ્રવીણતા મેળવે છે; કારણ કે સેતુ સર્વ ધર્મ્ય હેતુઓની સિદ્ધિ આપનાર છે.

Verse 85

तत्तत्सिद्धिम वाप्नोति सत्यं स्यान्नात्र संशयः । दारिद्र्यान्नरकाद्ये च मनुजा भुवि बिभ्यति

તે તે સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે—આ સત્ય છે, તેમાં કોઈ સંશય નથી. પૃથ્વી પર મનુષ્યો દરિદ્રતા અને નરકાદિથી ભય પામે છે.

Verse 86

स्नानं कुर्वंतु ते सर्वे रामसेतौ विमुक्तिदे । श्रद्धया सहितो मर्त्यः श्रद्धया रहितोऽपि वा

મુક્તિદાતા રામસેતુમાં તેઓ સૌ સ્નાન કરે—મર્ત્ય શ્રદ્ધાવાળો હોય કે શ્રદ્ધાવિહિન પણ હોય.

Verse 87

इहलोके परत्रापि सेतुस्नायी न दुःखभाक् । सेतुस्नानेन सर्वेषां नश्यते पापसंचयः

ઇહલોકમાં અને પરલોકમાં પણ સેતુમાં સ્નાન કરનાર દુઃખનો ભાગી થતો નથી. સેતુસ્નાનથી સૌનો પાપસંચય નાશ પામે છે.

Verse 88

वर्द्धते धर्मराशिश्च शुक्लपक्षे यथा शशी । यथा रत्नानि वर्द्धंते समुद्रे विविधान्यपि

જેમ શુક્લપક્ષમાં ચંદ્ર વધે છે, તેમ ધર્મનો ભંડાર પણ વધે છે; અને જેમ સમુદ્રમાં વિવિધ રત્નો વધે છે, તેમ જ।

Verse 89

तथा पुण्यानि वर्द्धंते सेतुस्नानेन वै द्विजाः । काम धेनुर्यथा लोके सर्वाकामान्प्रयच्छति

તેમ જ, હે દ્વિજોએ, સેતુ-સ્નાનથી પુણ્ય વધે છે; જેમ લોકમાં કામધેનુ સર્વ કામનાઓ આપે છે।

Verse 90

चिंतामणिर्यथा दद्यात्पुरुषाणां मनोरथान् । यथाऽमरतरुर्दद्यात्पुरुषाणामभीप्सितम्

જેમ ચિંતામણિ મનુષ્યોના મનોરથ આપે છે, તેમ જ અમરતરું મનુષ્યોને અભીષ્ટ વસ્તુ આપે છે।

Verse 91

सेतुस्नानं तथा नृणां सर्वाभीष्टान्प्रदास्यति । अशक्तः सेतुयात्रायां दारिद्र्येण च मानवः

તેમ જ સેતુ-સ્નાન મનુષ્યોને સર્વ અભીષ્ટ ફળ આપશે; પરંતુ ગરીબીના કારણે જો કોઈ માનવ સેતુયાત્રા કરવા અસમર્થ હોય।

Verse 92

याचित्वा स धनं शिष्टात्सेतौ स्नानं समाच रेत् । सेतुस्नानसमं पुण्यं तत्र दाता समश्नुते

તે સજ્જનો પાસેથી ધન યાચી સેતુમાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરે; ત્યાં દાતાને પણ સેતુ-સ્નાન સમાન પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 93

तथा प्रतिगृहीतापि प्राप्नोत्यविकलं फलम् । सेतुयात्रां समुद्दिश्य गृह्णीयाद्ब्राह्मणाद्ध नम्

આવો આધાર સ્વીકાર્યો હોય તોય, જો તે સેતુ-યાત્રાને ઉદ્દેશીને લેવાયો હોય તો પૂર્ણ અને અવિકલ પુણ્યફળ પ્રાપ્ત થાય છે. સેતુ-યાત્રા માટે બ્રાહ્મણ પાસેથી ધન સ્વીકારવું જોઈએ.

Verse 94

क्षत्रियादपि गृह्णीयान्न दद्युर्ब्राह्मणा यदि । वैश्याद्वा प्रतिगृह्णीयान्न प्रयच्छंति चेन्नृपाः

જો બ્રાહ્મણો ન આપે, તો ક્ષત્રિય પાસેથી પણ સ્વીકારી શકાય. અને જો રાજાઓ સહાય ન આપે, તો વૈશ્ય પાસેથી પણ સ્વીકારી શકાય.

Verse 95

शूद्रान्न प्रतिगृह्णीयात्कथंचिदपि मानवः । यः सेतुं गच्छतः पुंसो धनं वा धान्यमेव वा

સેતુ જનાર માટે ધન હોય કે ધાન્ય—કોઈપણ રૂપે—માનવે શૂદ્ર પાસેથી ક્યારેય સ્વીકારવું નહીં.

Verse 96

दत्त्वा वस्त्रादिकं वापि प्रवर्तयति मानवः । सोऽश्वमेधादियज्ञानां फलमाप्तो त्यनुत्तमम्

જે વ્યક્તિ વસ્ત્રાદિ દાન કરીને (બીજાની) સેતુ-યાત્રા ચલાવે છે, તે અશ્વમેધ વગેરે યજ્ઞોનું અનुत્તમ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 97

चतुर्णामपि वेदानां पारायणफलं लभेत् । तुलापुरुषमुख्यानां दानानां फलमश्नुते

તે ચારેય વેદોના પારાયણનું પુણ્યફળ મેળવે છે અને તુલાપુરુષ વગેરે શ્રેષ્ઠ દાનોનું ફળ પણ ભોગવે છે.

Verse 98

ब्रह्महत्यादिपापानां नाशः स्या न्नात्र संशयः । बहुना किं प्रलापेन सर्वान्कामान्समश्नुते

બ્રહ્મહત્યાદિ પાપોનો નાશ થાય છે—એમાં શંકા નથી. વધુ શું કહીએ? તે સર્વ ધર્મસંમત કામનાઓની સિદ્ધિ પામે છે.

Verse 99

एवं प्रतिगृहीतापि तत्तुल्यफलमश्नुते । याचतः सेतुयात्रार्थं न प्रतिग्रहकल्मषम्

આ રીતે (સહાય) સ્વીકાર્યા છતાં તે તદ્રુપ ફળ ભોગવે છે. જે માત્ર સેતુ-યાત્રા માટે યાચના કરે છે, તેને પ્રતિગ્રહનો કલ્મષ લાગતો નથી.

Verse 100

सेतुं गच्छ धनं तेऽहं दास्यामीति प्रलोभ्य यः । पश्चान्नास्तीति च ब्रूयात्तमाहुर्ब्रह्मघातकम्

જે કહેીને લલચાવે—“સેતુ જા, હું તને ધન આપીશ,” અને પછી “કંઈ નથી” એમ કહે, તેને બ્રહ્મઘાતક કહે છે.

Verse 101

लोभेन सेतुयात्रार्थं संपन्नोऽपि दरिद्रवत् । मानवो यदि याचेत तमाहुस्तेयिनं बुधाः

લોભથી, સમૃદ્ધ હોવા છતાં જો કોઈ માણસ સેતુ-યાત્રાના નામે ગરીબની જેમ યાચના કરે, તો વિદ્વાનો તેને ચોર કહે છે.

Verse 102

गमिष्ये सेतुमिति वै यो गृहीत्वा धनं नरः । न याति सेतुं लोभेन तमाहुर्ब्रह्मघा तकम्

જે માણસ “હું સેતુ જઈશ” કહીને ધન લે અને પછી લોભથી સેતુ ન જાય, તેને બ્રહ્મઘાતક કહે છે.

Verse 103

येन केनाप्युपायेन सेतुं गच्छेन्नरो मुदा । अशक्तो दक्षिणां दत्त्वा गमयेद्वा द्विजोत्तमम्

જે કોઈ પણ ઉપાયથી મનુષ્યે આનંદપૂર્વક સેતુ-તીર્થ જવું જોઈએ. પોતે જવા અસમર્થ હોય તો યોગ્ય દક્ષિણા આપી પોતાના સ્થાને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને મોકલવો.

Verse 104

याचित्वा यज्ञकरणे यथा दोषो न विद्यते । याचित्वा सेतुयात्रायां तथा दोषो न विद्यते

જેમ યજ્ઞ કરવા માટે દ્રવ્ય માગવામાં દોષ નથી, તેમ સેતુ-યાત્રા માટે સાધન માગવામાં પણ દોષ નથી.

Verse 105

याचित्वाप्यन्यतो द्रव्यं सेतुस्नाने प्रवर्तयेत् । सोऽपि तत्फलमाप्नोति सेतु स्नायी नरो यथा

બીજે ક્યાંકથી યાચના કરીને દ્રવ્ય મેળવી તેને સેતુ-સ્નાનમાં લગાડે તો તે પણ સેતુમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્યની જેમ એ જ ફળ પામે છે.

Verse 106

ज्ञानेन मोक्षमभियांति कृते युगे तु त्रेतायुगे यजनमेव विमुक्तिदायि । श्रेष्ठं तथान्ययुगयोरपि दानमाहुः सर्वत्र सेत्व भिषवो हि वरो नराणाम्

કૃતયુગમાં જ્ઞાનથી મોક્ષ મળે છે, ત્રેતાયુગમાં યજ્ઞ જ મુક્તિ આપે છે. અન્ય યુગોમાં દાનને શ્રેષ્ઠ સાધન કહે છે; પરંતુ સર્વ યુગોમાં સેતુ પરમ વૈદ્ય સમાન મનુષ્યો માટે વરદાન છે.