Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 4

Devanagari script

जानकीहृदयत्राणकारिणे करुणात्मने । सीताविरह तप्तस्य श्रीरामस्य प्रियाय च

Transliteration

jānakīhṛdayatrāṇakāriṇe karuṇātmane | sītāviraha taptasya śrīrāmasya priyāya ca

Translation

જાનકીના હૃદયને શરણ આપનાર કરુણાત્માને નમસ્કાર; અને સીતાવિરહથી તપ્ત શ્રીરામના પ્રિયને પણ નમસ્કાર।

Word by Word

• जानकीहृदयत्राणकारिणे: to the doer of protection of Jānakī’s heart
• जानकीहृदयत्राणकारिणे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: जानकी (प्रातिपदिक) + हृदय (प्रातिपदिक) + त्राण (प्रातिपदिक) + कारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; समासः—(जानक्याः हृदयस्य त्राणं करोति इति) षष्ठी-तत्पुरुष + उपपद-तत्पुरुष (कारिन्)

• करुणात्मने: to the compassionate-souled one
• करुणात्मने: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: करुण (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; समासः—कर्मधारय (करुणः आत्मा यस्य)

• सीताविरह: Sītā-separation
• सीताविरह: Hetu/Reason (हेतु)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक) + विरह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (सीतायाः विरहः)

• तप्तस्य: of (him) who is scorched/afflicted
• तप्तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तप् (धातु) → तप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), विशेषणम्

• श्रीरामस्य: of Śrī Rāma
• श्रीरामस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; समासः—कर्मधारय (श्रीमान् रामः)

• प्रियाय: to the dear one
• प्रियाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

Speaker

Brāhmaṇas (hymnic salutations within the narrative)

Visual Art Cues

Scene: Hanumān envisioned as the compassionate refuge of Sītā’s heart, while Rāma burns in the fire of separation; the devotee offers salutations with folded hands.

Characters & Entities

• Jānakī (Sītā)
• Śrī Rāma
• Hanumān

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Compassionate service is the highest strength—Hanumān’s power is sanctified by empathy and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse glorifies the sacred relationship of service between Hanumān, Sītā, and Rāma.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicit; it functions as a devotional salutation.