Adhyaya 37

Verse 1

व्यास उवाच । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे प्रत्यूचुः पवनात्मजम् । अधुना सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम्

વ્યાસે કહ્યું—પછી તે બધા બ્રાહ્મણોએ પવનપુત્રને કહ્યું—“હવે અમારું જન્મ સફળ થયું અને અમારું જીવન પણ સાચે સુજીવિત થયું.”

Verse 2

अद्य नो मोढलोकानां धन्यो धर्मश्च वै गृहाः । धन्या च सकला पृथ्वी यज्ञधर्मा ह्यनेकशः

આજે અમો મોઢ લોકો માટે ધર્મ ધન્ય છે અને અમારા ગૃહો પણ ધન્ય છે. સમગ્ર પૃથ્વી પણ ધન્ય છે, કારણ કે યજ્ઞધર્મો અનેક રીતે સ્થાપિત છે.

Verse 3

नमः श्रीराम भक्ताय अक्षविध्वंसनाय च । नमो रक्षःपुरीदाहकारिणे वज्रधारिणे

શ્રીરામભક્તને નમસ્કાર, અક્ષનો વિનાશ કરનારને નમસ્કાર. રાક્ષસપુરી દહન કરનારને, વજ્રતુલ્ય પરાક્રમધારીને નમસ્કાર.

Verse 4

जानकीहृदयत्राणकारिणे करुणात्मने । सीताविरह तप्तस्य श्रीरामस्य प्रियाय च

જાનકીના હૃદયને શરણ આપનાર કરુણાત્માને નમસ્કાર; અને સીતાવિરહથી તપ્ત શ્રીરામના પ્રિયને પણ નમસ્કાર।

Verse 5

नमोऽस्तु ते महावीर रक्षास्मान्मज्जतः क्षितौ । नमो ब्राह्मणदेवाय वायुपुत्राय ते नमः

હે મહાવીર, તમને નમસ્કાર—અમે ધરતી પર ડૂબતા હોઈએ ત્યારે અમારી રક્ષા કરો. બ્રાહ્મણદેવ, તમને નમસ્કાર; હે વાયુપુત્ર, તમને નમસ્કાર।

Verse 6

नमोऽस्तु राम भक्ताय गोब्राह्मणहिताय च । नमोस्तु रुद्ररूपाय कृष्णवक्त्राय ते तमः

રામભક્ત અને ગો-બ્રાહ્મણહિતૈષીને નમસ્કાર. રુદ્રરૂપ, કૃષ્ણવદન! તમને નમસ્કાર, તમને નમસ્કાર।

Verse 7

अंजनीसूनवे नित्यं सर्वव्याधिहराय च । नागयज्ञोपवीताय प्रबलाय नमोऽस्तु ते

અંજનીસુતને સદા નમસ્કાર; તે સર્વ વ્યાધિઓ હરનાર છે. નાગને યજ્ઞોપવીતરૂપે ધારણ કરનાર પરાક્રમીને નમસ્કાર।

Verse 8

स्वयं समुद्रतीर्णाय सेतुबंधनकारिणे

જે સ્વયં સમુદ્ર પાર ગયા અને સેતુબંધન કરાવનાર છે, તેમને નમસ્કાર।

Verse 9

व्यास उवाच । स्तोत्रेणैवामुना तुष्टो वायुपुत्रोऽब्रवीद्वचः । शृणुध्वं हि वरं विप्रा यद्वो मनसि रोचते

વ્યાસે કહ્યું—આ જ સ્તોત્રથી પ્રસન્ન થઈ વાયુપુત્ર બોલ્યો—“હે વિપ્રો, સાંભળો; તમારા મનને જે ગમે તે વર પસંદ કરો।”

Verse 10

विप्रा ऊचुः । यदि तुष्टोऽसि देवेश रामाज्ञापालक प्रभो । स्वरूपं दर्शयस्वाद्य लंकायां यत्कृतं हरे

વિપ્રોએ કહ્યું—“હે દેવેશ, હે પ્રભુ, રામની આજ્ઞા પાલન કરનાર! તમે પ્રસન્ન હો તો આજે અમને તે જ સ્વરૂપ દર્શાવો, જેના દ્વારા લંકામાં હરિનું કાર્ય સિદ્ધ થયું હતું।”

Verse 11

तथा विध्वंसवाद्य त्वं राजानं पापकारिणम् । दुष्टं कुमारपालं हि आमं चैव न संशयः

“તેમ જ આજે પાપકર્મી રાજા—દુષ્ટ કુમારપાલને—તેના સાથીઓ સહિત ધ્વંસ કરો; તેમાં શંકા નથી।”

Verse 12

वृत्तिलोपफलं सद्यः प्राप्नुयात्त्वं तथा कुरु । प्रतीत्यर्थं महाबाहो किं विलंबं वदस्व नः

“તે પોતાની અયોગ્ય જીવિકાના લોપનું ફળ તરત પામે—એવું કરો. હે મહાબાહો, ખાતરી માટે વિલંબ શા માટે? હમણાં જ કહો અને દર્શાવો।”

Verse 13

त्वयि चित्तेन दत्तेन स राजा पुण्यभाग्भवेत् । प्रत्यये दर्शिते वीर शासनं पालयिष्यति

“જો તેનું ચિત્ત તમામાં અર્પિત થાય તો તે રાજા પુણ્યનો ભાગી બનશે. હે વીર, નિશ્ચયરૂપ પુરાવો દર્શાવશો તો તે ધર્મશાસન પાળશે।”

Verse 14

त्रयीधर्म्मः पृथिव्यां तु विस्तारं प्रापयिष्यति । धर्मधीर महावीर स्वरूपं दर्शयस्व नः

ત્યારે ત્રિવેદાધિષ્ઠિત ધર્મ પૃથ્વી પર વિસ્તરે છે. હે ધર્મધીર, હે મહાવીર—અમને તમારું સત્ય સ્વરૂપ દર્શાવો.

Verse 15

हनुमानुवाच । मत्स्वरूपं महाकायं न चक्षुर्विषयं कलौ । तेजोराशिमयं दिव्यमिति जानंतु वाडवाः

હનુમાન બોલ્યા: મારું સ્વરૂપ મહાકાય છે; કલિયુગમાં તે સામાન્ય દૃષ્ટિનો વિષય નથી. વિદ્વાનો તેને દિવ્ય, તેજપુંજમય જાણે.

Verse 16

तथापि परया भक्त्या प्रसन्नोऽहं स्तवादिभिः । वसनांतरितं रूपं दर्शयिष्यामि पश्यत

તથાપિ તમારી પરમ ભક્તિ અને સ્તુતિઓથી હું પ્રસન્ન છું. વસ્ત્રોથી આવૃત એક રૂપ હું તમને દર્શાવીશ—જુઓ!

Verse 17

एवमुक्तास्तदा विप्राः सर्वकार्यसमुत्सुकाः । महारूपं महाकायं महापुच्छसमाकुलम्

આ રીતે કહ્યા પછી તે વિપ્રો સર્વકાર્યસિદ્ધિ માટે ઉત્સુક બની, એક મહારૂપ જોયું—મહાકાય, મહાપુચ્છથી સમાકુલ.

Verse 18

दृष्ट्वा दिव्यस्वरूपं तं हनुमंतं जहर्षिरे । कथंचिद्धैर्यमालंब्य विप्राः प्रोचुः शनैः शनैः

તે દિવ્ય સ્વરૂપવાળા હનુમાનને જોઈ તેઓ હર્ષિત થયા. પછી કઠિનતાથી ધૈર્ય ધારણ કરીને વિપ્રો ધીમે ધીમે, મૃદુ વાણીથી બોલ્યા.

Verse 19

यथोक्तं तु पुराणेषु तत्तथैव हि दृश्यते । उवाच स हि तान्सर्वांश्चक्षुः प्रच्छाद्य संस्थितान्

પુરાણોમાં જેમ કહ્યું છે તેમ જ અહીં પણ તેવું જ દેખાય છે. ત્યાર પછી તેણે આંખો ઢાંકી ત્યાં ઊભેલા સૌને સંબોધીને કહ્યું.

Verse 20

फलानीमानि गृह्णीध्वं भक्षणार्थमृषीश्वराः । एभिस्तु भक्षितैर्विप्रा ह्यतितृप्तिर्भविष्यति

હે ઋષિેશ્વરો! ભોજન માટે આ ફળો ગ્રહણ કરો. હે વિપ્રો! આ ફળો ભક્ષવાથી તમે નિશ્ચયે અતિશય તૃપ્ત થશો.

Verse 21

धर्मारण्यं विना वाद्य क्षुधा वः शाम्यति धुवम्

ધર્મારણ્ય છોડ્યા વિના જ—નિશ્ચયે—તમારી ભૂખ શમશે.

Verse 22

व्यास उवाच । क्षुधाक्रांतैस्तदा विप्रैः कृतं वै फलभक्षणम् । अमृतप्राशनमिव तृप्तिस्तेषामजायत

વ્યાસે કહ્યું—ત્યારે ક્ષુધાથી પીડિત વિપ્રોએ ફળો ભક્ષણ કર્યા. તેમને જાણે અમૃતપાન કર્યું હોય તેવી તૃપ્તિ થઈ.

Verse 23

न तृषा नैव क्षुच्चैव विप्राः संक्लिष्टमानसाः । अभवन्सहसा राजन्विस्मयाविष्टचेतसः

જેનાં મન ક્લેશિત હતાં એવા વિપ્રોને ન તરસ રહી ન ભૂખ; હે રાજન! તેઓ અચાનક વિસ્મયમાં લીન થઈ ગયા.

Verse 24

ततः प्राहांजनीपुत्रः संप्राप्ते हि कलौ द्विजाः । नागमिष्याम्यहं तत्र मुक्त्वा रामेश्वरं शिवम्

ત્યારે અંજનીપુત્ર બોલ્યો— “હે દ્વિજોઃ કલિયુગ આવી પહોંચે ત્યારે હું ત્યાં નહીં જાઉં; રામેશ્વરમાં સ્થિત શિવને છોડીને હું ગમન કરતો નથી।”

Verse 25

अभिज्ञानं मया दत्तं गृहीत्वा तत्र गच्छत । तथ्यमेतत्प्रतीयेत तस्य राज्ञो न संशयः

“મેં આપેલું ઓળખચિહ્ન લઈને ત્યાં જાઓ. ત્યારે તે રાજા આ સત્ય સ્વીકારશે— તેમાં શંકા નથી।”

Verse 26

इत्युक्त्वा बाहुमुद्धृत्य भुजयोरुभयोरपि । पृथग्रोमाणि संगृह्य चकार पुटिकाद्वयम्

એવું કહી તેણે પોતાનો હાથ ઊંચો કર્યો અને બંને ભુજાઓમાંથી અલગ-અલગ રોમ એકત્ર કરીને બે નાની પોટલીઓ બનાવી।

Verse 27

भूर्जपत्रेण संवेष्ट्य ते अदाद्विप्रकक्षयोः । वामे तु वामकक्षोत्थां दक्षिणोत्थां तु दक्षिणे

ભૂર્જપત્રમાં વાળી તેણે તે ઋષિઓના કક્ષસ્થળે આપ્યાં— ડાબી ભુજાનું ડાબે અને જમણી ભુજાનું જમણે મૂક્યું।

Verse 28

कामदां रामभक्तस्य अन्येषां क्षयकारिणीम् । उवाच च यदा राजा ब्रूते चिह्नं प्रदीयताम्

તેણે કહ્યું— “આ રામભક્ત માટે કામના પૂર્ણ કરનારું છે, પરંતુ અન્ય માટે ક્ષયકારક છે. અને રાજા જ્યારે કહે— ‘ચિહ્ન આપો’, ત્યારે આ નિશાની રજૂ કરવી।”

Verse 29

तदा प्रदीयतां शीघ्रं वामकक्षोद्भवा पुटी । अथवा तस्य राज्ञस्तु द्वारे तु पुटिकां क्षिप

ત્યારે તરત જ ડાબી બગલમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી તે નાની પુટલી આપી દો; અથવા તો તે રાજાના દ્વારે જ પુટિકા ફેંકી દો।

Verse 30

ज्वालयति च तत्सैन्यं गृहं कोशं तथैव च । महिष्यः पुत्रकाः सर्वं ज्वलमानं भविष्यति

તે તે સેનાને, ઘરોને અને ખજાનાને પણ સળગાવી દેશે; રાણીઓ અને પુત્રો—બધું જ દહન પામશે।

Verse 31

यदा तु वृत्तिं ग्रामांश्च वणिजानां बलिं तथा । पूर्वं स्थितं तु यत्किंचित्तत्तद्दास्यति वाडवाः

પરંતુ જ્યારે (રાજા) જીવનનિર્વાહની વૃત્તિ, ગામો અને વણિકો પાસેથી લેવાતો નિયમિત બલિ-કર આપે, ત્યારે અગાઉ જે નક્કી હતું તે જ, હે વાડવો, યથાવત્ આપશે।

Verse 32

लिखित्वा निश्चयं कृत्वाप्यथ दद्यात्स पूर्ववत् । करसंपुटकं कृत्वा प्रणमेच्च यदा नृपः

લખીને અને નિશ્ચયને દૃઢ કરીને તે પૂર્વવત્ જ આપવો જોઈએ; અને જ્યારે નૃપતિ હાથ જોડીને ભક્તિપૂર્વક પ્રણામ કરે…

Verse 33

संप्राप्य च पुरा वृत्तिं रामदत्तां द्विजोत्तमाः । ततो दक्षिणकक्षास्थकेशानां पुटिका त्वियम्

હે દ્વિજોત્તમો, પૂર્વે રામે આપેલી વૃત્તિ પ્રાપ્ત કરીને, પછી જાણો—આ પુટિકા જમણી બગલના કેશોની જ છે।

Verse 34

प्रक्षिप्यतां तदा सैन्यं पुरावच्च भविष्यति । गृहाणि च तथा कोशः पुत्रपौत्रादयस्तथा

ત્યારે તેને ત્યાં નાંખવા દો; સૈન્ય પૂર્વવત્ થઈ જશે. તેમ જ ઘરો અને કોષ, તથા પુત્ર‑પૌત્રાદિ પણ ફરી પૂર્વસ્થિતિને પામશે.

Verse 35

वह्निना मुच्यमानास्ते दृश्यंते तत्क्षणादिति । श्रुत्वाऽमृतमयं वाक्यं हनुमंतोदितं परम्

“તેઓ અગ્નિમાંથી મુક્ત થતાં જ તે ક્ષણે દેખાય છે!”—હનુમાનજી દ્વારા ઉચ્ચારાયેલું તે પરમ, અમૃતમય વચન સાંભળી…

Verse 36

अलभन्त मुदं विप्रा ननृतुः प्रजगुर्भृशम् । जयं चोदैरयन्केऽपि प्रहसन्ति परस्परम्

વિપ્રોને મહાન આનંદ થયો; તેઓ નાચ્યા અને ઊંચા સ્વરે ગાયા. કેટલાકે ‘જય!’ કહી જયઘોષ કર્યો અને પરસ્પર હસ્યા.

Verse 37

पुलकांकितसर्वाङ्गाः स्तुवन्ति च मुहुर्मुहुः । पुच्छं तस्य च संगृह्य चुचुंबुः केचिदुत्सुकाः

તેમના સર્વ અંગોમાં રોમાંચ છવાઈ ગયો; તેઓ વારંવાર તેની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા. કેટલાક ઉત્સુકોએ તેનું પુચ્છ પકડી તેને ચુંબન કર્યું.

Verse 39

ततः प्रोवाच हनुमांस्त्रिरात्रं स्थीयतामिह । रामतीर्थस्य च फलं यथा प्राप्स्यथ वाडवाः

પછી હનુમાન બોલ્યા—“હે વાડવો! અહીં ત્રણ રાત્રિ રહો, જેથી તમે રામતીર્થનું ફળ પ્રાપ્ત કરો.”

Verse 40

तथेत्युक्त्वाथ ते विप्रा ब्रह्मयज्ञं प्रचक्रिरे । ब्रह्मघोषेण महता तद्वनं बधिरं कृतम्

“તથાસ્તુ” કહીને તે બ્રાહ્મણોએ ત્યારે બ્રહ્મયજ્ઞ આરંભ્યો. તેમના મહાન વેદઘોષથી તે વન જાણે બહેરું થઈ ગયું—પવિત્ર નાદથી સર્વત્ર ભરાઈ ગયું.

Verse 41

स्थित्वा त्रिरात्रं ते विप्रा गमने कृतबुद्धयः । रात्रौ हनुमतोऽग्रे त इदमूचुः सुभक्तितः

ત્રણ રાત્રિ રહીને તે બ્રાહ્મણોએ પ્રસ્થાન કરવાનો નિશ્ચય કર્યો. પછી રાત્રે હનુમાનજીના સમક્ષ ઊભા રહી, ઊંડી ભક્તિથી આ વચનો કહ્યા.

Verse 42

ब्राह्मणा ऊचुः । वयं प्रातर्गमिष्यामो धर्मारण्यं सुनिर्मलम् । न विस्मार्या वयं तात क्षम्यतां क्षम्यतामिति

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—“પ્રાતઃકાળે અમે પરમ નિર્મળ ધર્મારણ્યમાં જઈશું. હે પ્રિય તાત, અમને ભૂલશો નહીં; ક્ષમા કરો, ક્ષમા કરો.”

Verse 43

ततो वायुसुतो राजन्पर्वतान्महतीं शिलाम् । बृहतीं च चतुःशालां दशयोजनमायतीम्

પછી, હે રાજન, વાયુપુત્ર પર્વત પરથી એક વિશાળ શિલા લાવ્યો—અતિ વિશાળ, ચારેય બાજુ સમ, અને દસ યોજન લાંબી.

Verse 44

आस्तीर्य प्राह तान्विप्राञ्छिलायां द्विजसत्तमाः । रक्ष्यमाणा मया विप्राः शयीध्वं विगतज्वराः

તેને શિલા પાથરીને શિલા પર બેઠેલા શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને કહ્યું—“હે વિપ્રો, મારી રક્ષામાં નિર્ભય થઈ શયન કરો; જ્વર અને ભય દૂર થાઓ.”

Verse 45

इति श्रुत्वा ततः सर्वे निद्रामापुः सुखप्रदाम् । एवं ते कृतकृत्यास्तु भूत्वा सुप्ता निशामुखे

એ વચન સાંભળી તેઓ બધા સુખદાયી નિદ્રામાં લીન થયા. કૃતકૃત્ય બની તેઓ રાત્રિના આરંભે સુઈ ગયા.

Verse 46

कृपालुः स च रुद्रात्मा रामशासनपालकः । रक्षणार्थं हि विप्राणामतिष्ठच्च धरातले

તે કૃપાળુ, રુદ્રસ્વરૂપ અને રામના શાસનનો પાલક હતો. બ્રાહ્મણોની રક્ષા માટે તે ધરાતળ પર સ્થિર રહ્યો.

Verse 47

व्यास उवाच । अर्द्धरात्रे तु संप्राप्ते सर्वे निद्रामुपागताः । तातं संप्रार्थयामास कृतानुग्रहको भवान्

વ્યાસે કહ્યું—અર્ધરાત્રિ થતાં બધા નિદ્રામાં ગયા. ત્યારે તેણે પિતાને પ્રાર્થના કરી—“આપે પહેલેથી અનુકંપા કરી છે.”

Verse 48

समीरण द्विजानेतान्स्थानं स्वं प्रापयस्व भोः । ततो निद्राभिभूतांस्तान्वायुपुत्रप्रणोदितः

“હે સમીરાણ (પવન), આ દ્વિજોને તેમના સ્વસ્થાને પહોંચાડો.” પછી નિદ્રાથી આચ્છન્ન તેઓ વાયુપુત્રની પ્રેરણાથી આગળ લઈ જવાયા.

Verse 49

समुद्धृत्य शिलां तां तु पिता पुत्रेण भारत । विशिष्टो यापयामास स्वस्थानं द्विजसत्तमान्

હે ભારત, તે શિલાને ઉંચકી પિતાએ પુત્રની સહાયથી વિશેષ શક્તિ વડે તે ઉત્તમ દ્વિજોને તેમના સ્વસ્થાને પહોંચાડ્યા.

Verse 50

षड्भिर्मासैश्च यः पन्था अतिक्रांतो द्विजातिभिः । त्रिभिरेव मुहूर्त्तैस्तु धर्मारण्यमवाप्तवान्

દ્વિજ સામાન્ય રીતે છ માસમાં જે માર્ગ પાર કરે છે, તે જ તેણે માત્ર ત્રણ મુહૂર્તમાં ધર્મારણ્ય પહોંચીને પૂર્ણ કર્યો।

Verse 51

भ्रममाणां शिलां ज्ञात्वा विप्र एको द्विजाग्रतः । वात्स्यगोत्रसमुत्पन्नो लोकान्संगीतवान्कलम्

ફરતી શિલાને ઓળખીને, દ્વિજોમાં અગ્રગણ્ય વાત્સ્યગોત્રજ એક બ્રાહ્મણે મધુર ગાનથી લોકોને મોહી લીધા।

Verse 52

गीतानि गायनोक्तानि श्रुत्वा विस्मयमाययुः । प्रभाते सुप्रसन्ने तु उदतिष्ठन्परस्परम्

ગાયક દ્વારા ગવાયેલા તે ગીતો સાંભળી તેઓ સૌ આશ્ચર્યચકિત થયા; અને શુભ, પ્રસન્ન પ્રભાતે ઊઠીને પરસ્પર વાતો કરવા લાગ્યા।

Verse 53

ऊचुस्ते विस्मिताः सर्वे स्वप्नोऽयं वाथ विभ्रमः । ससंभ्रमाः समुत्थाय ददृशुः सत्यमंदिरम्

તેઓ બધા આશ્ચર્યથી બોલ્યા—“આ સ્વપ્ન છે કે કોઈ માયા?” પછી ગભરાઈને ઊઠ્યા અને સત્ય-મંદિરનું દર્શન કર્યું।

Verse 54

अंतर्बुद्ध्या समालोक्य प्रभावो वायुजस्य च । श्रुत्वा वेदध्वनिं विप्राः परं हर्षमुपागताः

અંતર્બુદ્ધિથી વાયુપુત્રની મહિમા નિહાળી, અને વેદધ્વનિ સાંભળી, તે વિપ્રો પરમ હર્ષથી ભરાઈ ગયા।

Verse 55

ग्रामीणाश्च ततो लोका दृष्ट्वा तु महतीं शिलाम् । अद्भुतं मेनिरे सर्वे किमिदं किमिदं त्विति

પછી ગામના લોકોએ તે મહાન શિલા જોઈને સૌએ તેને અદ્ભુત માન્યું. તેઓ વારંવાર પૂછતા રહ્યા—“આ શું છે, આ શું છે?”

Verse 56

गृहेगृहे हि ते लोकाः प्रवदंति तथाद्भुतम् । ब्राह्मणैः पूर्यमाणा सा शिला च महती शुभा

લોકો ઘરેઘર એ જ અદ્ભુત વાત કહેતા ફર્યા. અને તે મહાન, શુભ શિલા બ્રાહ્મણોથી ઘેરાઈને ભરાતી ગઈ.

Verse 57

अशुभा वा शुभा वापि न जानीमो वयं किल । संवदंते ततो लोकाः परस्परमिदं वचः

લોકો પરસ્પર કહેતા—“આ અશુભ છે કે શુભ, અમને ખરેખર ખબર નથી.”

Verse 58

व्यास उवाच । ततो द्विजानां ते पुत्राः पौत्राश्चैव समागताः । ऊचुस्ते दिष्ट्या भो विप्रा आगताः पथिका द्विजाः

વ્યાસે કહ્યું—પછી તે દ્વિજોના પુત્રો અને પૌત્રો ભેગા થયા અને બોલ્યા—“દૈવયોગે, હે વિપ્રવર્યો! હે પથિક દ્વિજોઃ, આપનું આગમન થયું!”

Verse 59

ते तु संतुष्टमनसा सन्मुखाः प्रययुर्मुदा । प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां परिरंभणकं तथा

પછી તેઓ સંતોષભર્યા મનથી આનંદપૂર્વક સામસામે આવ્યા—ઉભા થઈ સ્વાગત કર્યું, પ્રણામ કર્યા અને તેમ જ આલિંગન પણ કર્યું.

Verse 60

आघ्राणकादींश्च कृत्वा यथायोग्यं प्रपूज्य च । सर्वं विस्तार्य कथितं शीघ्रमागममात्मनः

આઘ્રાણ વગેરે વિધિઓ યથાયોગ્ય કરીને અને વિધિપૂર્વક પૂજન કરીને, તેણે સર્વ વાત વિસ્તારે કહી અને પછી શીઘ્રે પોતાના સ્વધામ તરફ પ્રસ્થાન કર્યું।

Verse 61

ततः संपूज्य तत्सर्वान्गंधतांबूलकुंकुमैः । शांतिपाठं पठंतस्ते हृष्टा निजगृहान्ययुः

પછી ગંધ, તાંબૂલ અને કુંકુમથી સૌનું સમ્યક સન્માન કરીને, તેઓ શાંતિપાઠ પઠતા પઠતા હર્ષિત થઈ પોતાના પોતાના ઘરોને ગયા।

Verse 63

आश्चर्यं परमं प्रापुः किमेतत्स्थानमुत्तमम् । अयं तु दक्षिण द्वारे शांतिपाठोऽत्र पठ्यते

તેઓ પરમ આશ્ચર્યમાં પડ્યા—“આ સર્વોત્તમ સ્થાન શું છે? અને અહીં દક્ષિણ દ્વારે શાંતિપાઠ કેમ પઠાય છે?”

Verse 64

गृहा रम्याः प्रदृश्यंते शचीपतिगृहोपमाः । प्रासादाः कुलमातॄणां दृश्यंते चाग्निशोभनाः

રમ્ય ગૃહો દેખાવા લાગ્યા, જે શચીપતિ (ઇન્દ્ર)ના ગૃહ સમાન હતા. તેમજ કુલમાતૃઓના પ્રાસાદો પણ દેખાયા—પવિત્ર અગ્નિ સમા તેજસ્વી।

Verse 65

एवं ब्रुवत्सु विप्रेषु महाशक्तिप्रपूजने । आगतो ब्राह्मणोऽपश्यत्तत्र विप्रकदंबकम्

વಿಪ્રો આમ બોલતા હતા અને મહાશક્તિના મહાપૂજનમાં લીન હતા, ત્યારે એક બ્રાહ્મણ ત્યાં આવ્યો અને ત્યાં વિપ્રોનો સમૂહ જોયો।

Verse 66

हर्षितो भावितस्तत्र यत्र विप्राः सभासदः । उवाव दिष्ट्या भो विप्रा ह्यागताः पथिका द्विजाः

સભામાં બેઠેલા બ્રાહ્મણોને જોઈ તે હર્ષિત અને ભાવવિભોર થયો. તેણે કહ્યું—“દિષ્ટિ છે, હે વિપ્રો! તમે પથિક દ્વિજ અહીં આવી પહોંચ્યા છો.”

Verse 67

प्रत्युत्तस्थुस्ततो विप्राः पूजां गृहीत्वा समागताः । प्रत्युत्थानाभिवादौ चाकुर्वंस्ते च परस्परम्

પછી વિપ્રો ઊભા થયા, પૂજાના દ્રવ્યો લઈને આગળ આવ્યા અને પરસ્પર આદરથી પ્રત્યુત્થાન તથા અભિવાદન કર્યા.

Verse 68

ब्रूतेऽन्यो मम यत्नेन कार्यं नियतमेव हि । अन्यो ब्रूते महाभाग मयेदं कृतमित्युत

એકએ કહ્યું—“મારા પ્રયત્નથી આ કાર્ય નિશ્ચિત જ સુવ્યવસ્થિત થયું છે.” બીજાએ કહ્યું—“હે મહાભાગ! આ તો મેં કર્યું છે.”

Verse 69

पथिकानां वचः श्रुत्वा हर्षपूर्णा द्विजोत्तमाः । शांतिपाठं पठन्तस्ते हृष्टा निजगृहान्ययुः

પથિકોના વચન સાંભળી દ્વિજોત્તમો હર્ષથી ભરાઈ ગયા. શાંતિપાઠ પઠતા પઠતા તેઓ આનંદથી પોતાના પોતાના ઘરો તરફ ગયા.

Verse 70

विमृश्य मिलिताः प्रातर्ज्योतिर्विद्भिः प्रतिष्ठिताः । ब्राह्मे मूहूर्ते चोत्थाय कान्यकुब्जं गता द्विजाः

વિચાર કરીને તેઓ પ્રાતઃકાળે એકત્ર થયા અને મુહૂર્તજ્ઞોના માર્ગદર્શનથી બ્રાહ્મમુહૂર્તે ઊઠીને તે દ્વિજ કાન્યકુબ્જ તરફ નીકળી પડ્યા.

Verse 71

दोलाभिर्वाहिताः केचित्केचिदश्वै रथैस्तथा । केचित्तु शिबिकारूढा नानावाहनगाश्च ते

કેટલાંક દોલામાં વહેંચાયા, કેટલાંક ઘોડાં અને રથોમાં આવ્યા. કેટલાંક શિબિકામાં આરુઢ હતા—એમ તેઓ નાનાવિધ વાહનો વડે આગળ વધ્યા.

Verse 72

तत्पुरं तु समासाद्य गंगायाः शोभने तटे । अकुर्वन्वसतिं वीराः स्नानदानादिकर्म्म च

તે નગરને પહોંચી ગંગાના શોભન તટે તે વીરોએ વસવાટ ગોઠવ્યો અને સ્નાન, દાન વગેરે ધર્મકર્મો કર્યા.

Verse 73

चरेण केनचिद्दृष्टाः कथिता नृपसन्निधौ । अश्वाश्च बहुशो दोला रथाश्च बहुशो वृषाः

એક ચરએ તેમને જોઈ રાજસન્નિધિમાં જાણ કરી—ઘણા ઘોડા, ઘણી દોલાઓ, ઘણા રથો અને ઘણા વృషભો પણ છે.

Verse 74

विप्राणामिह दृश्यंते धर्मारण्यनिवासिनाम् । नूनं ते च समायाता नृपेणोक्तं ममाग्रतः

અહીં ધર્મારણ્યનિવાસી બ્રાહ્મણો દેખાય છે. નિશ્ચયે તેઓ આવી પહોંચ્યા છે—જેમ રાજાએ મારી સામે કહ્યું હતું.

Verse 75

अभिज्ञापय मे पूर्वं प्रेषिताः कपिसंनिधौ

જે પહેલાં કપિસંનિધિ પાસે મોકલાયા હતા, તેમના વિષે મને પહેલાં જાણ કર; તેમનો વર્તાંત યથાવત્ કહો.