Adhyaya 35

Verse 1

नारद उवाच । भगवन्देवदेवेश सृष्टिसंहारकारक । गुणातीतो गुणैर्युक्तो मुक्तीनां साधनं परम्

નારદ બોલ્યા— હે ભગવન, હે દેવદેવેશ, સૃષ્ટિ-સંહારકર્તા! તમે ગુણાતીત હોવા છતાં ગુણોથી યુક્ત રૂપે પ્રગટ થાઓ છો; તમે જ મુક્તિનું પરમ સાધન છો.

Verse 2

संस्थाप्य वेदभवनं विधिवद्द्विज सत्तमान् । किं चक्रे रघुनाथस्तु भूयोऽयोध्यां गतस्तदा

વિધિપૂર્વક વેદભવન સ્થાપી અને શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને યોગ્ય સ્થાને નિયુક્ત કરીને, ત્યારે રઘુનાથ ફરી અયોધ્યા જઈ આગળ શું કર્યું?

Verse 3

स्वस्थाने ब्राह्मणास्तत्र कानि कर्माणि चक्रिरे । ब्रह्मोवाच । इष्टापूर्तरताः शांताः प्रतिग्रहपराङ्मुखाः

ત્યાં તે બ્રાહ્મણો પોતાના-પોતાના સ્થાને સ્થિર રહી યોગ્ય કર્મો કરતા રહ્યા. બ્રહ્માએ કહ્યું—તેઓ શાંત સ્વભાવના, ઇષ્ટ-પૂર્ત (યજ્ઞ અને લોકહિતકર્મ)માં રત અને પ્રતિગ્રહ (ભેટ) સ્વીકારવામાં પરાઙ્મુખ હતા.

Verse 4

राज्यं चक्रुर्वनस्यास्य पुरोधा द्विजसत्तमः । उवाच रामपुरतस्तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्

આ વનપ્રદેશ માટે પુરોહિતરૂપે તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજે રાજ્ય સમી સુવ્યવસ્થા સ્થાપી. અને તેણે રામપુરથી તે તીર્થનું ઉત્તમ માહાત્મ્ય પ્રગટ કર્યું.

Verse 5

प्रयागस्य च माहात्म्यं त्रिवेणीफलमुत्तमम् । प्रयागतीर्थमहिमा शुक्लतीर्थस्य चैव हि

તેણે પ્રયાગનું માહાત્મ્ય અને ત્રિવેણીનું અનુપમ ફળ જણાવ્યું. તેમજ પ્રયાગતીર્થની મહિમા અને શુક્લતીર્થનું ગૌરવ પણ વર્ણવ્યું.

Verse 6

सिद्धक्षेत्रस्य काश्याश्च गंगाया महिमा तथा । वसिष्ठः कथया मास तीर्थान्यन्यानि नारद

તેણે સિદ્ધક્ષેત્ર, કાશી અને ગંગાની મહિમા પણ કહી. હે નારદ, વસિષ્ઠે એક માસ સુધી અન્ય અનેક તીર્થોનું પણ વર્ણન કર્યું.

Verse 7

धर्मारण्यसुवर्णाया हरिक्षेत्रस्य तस्य च । स्नानदानादिकं सर्वं वाराणस्या यवाधिकम्

સુવર્ણમય ધર્મારણ્યમાં અને તે હરિક્ષેત્રમાં સ્નાન, દાન વગેરે સર્વ કર્મો વારાણસી કરતાં યવમાત્ર વધુ પુણ્યફળ આપે છે.

Verse 8

एतच्छ्रुत्वा रामदेवः स चमत्कृतमानसः । धर्मारण्ये पुनर्यात्रां कर्त्तुकामः समभ्यगात्

આ સાંભળી શ્રીરામદેવનું મન અદ્ભુતથી ભરાઈ ગયું; ધર્મારણ્યમાં ફરી નવી તીર્થયાત્રા કરવા ઇચ્છતા તેઓ ત્યાં પહોંચ્યા।

Verse 9

सीतया सह धर्मज्ञो गुरुसैन्यपुरःसरः । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा भरतेन सहायवान्

ધર્મજ્ઞ શ્રીરામ સીતાસહિત નીકળ્યા; આગળ ગુરુ અને સૈન્ય હતું; સાથે ભાઈ લક્ષ્મણ અને સહાયક ભરત પણ હતા।

Verse 10

शत्रुघ्नेन परिवृतो गतो मोहेरके पुरे । तत्र गत्वा वसिष्ठं तु पृच्छतेऽसौ महामनाः

શત્રુઘ્નથી પરિઘેરાયેલા તેઓ મોહેરક નગર ગયા; ત્યાં પહોંચીને તે મહાત્માએ વસિષ્ઠને પ્રશ્ન કર્યો।

Verse 11

राम उवाच । धर्मारण्ये महाक्षेत्रे किं कर्त्तव्यं द्विजोत्तम । दानं वा नियमो वाथ स्नानं वा तप उत्तमम्

રામ બોલ્યા—હે દ્વિજોત્તમ! ધર્મારણ્યના મહાક્ષેત્રમાં શું કરવું—દાન, નિયમ, સ્નાન કે ઉત્તમ તપ?

Verse 12

ध्यानं वाथ क्रतुं वाथ होमं वा जपमुत्तमम् । दानं वा नियमं वाथ स्नानं वा तप उत्तमम्

અથવા ધ્યાન, ક્રતુ-યજ્ઞ, હોમ, કે ઉત્તમ જપ કરવો? કે દાન, નિયમ, સ્નાન, અથવા શ્રેષ્ઠ તપ?

Verse 13

येन वै क्रियमाणेन तीर्थेऽस्मिन्द्विजसत्तम । ब्रह्महत्यादिपापेभ्यो मुच्यते तद्ब्रवीहि मे

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! આ તીર્થમાં કયું કર્મ કરવાથી બ્રહ્મહત્યાદિ પાપોથી મુક્તિ મળે છે—તે મને કહો।

Verse 14

वसिष्ठ उवाच । यज्ञं कुरु महाभाग धर्मारण्ये त्वमुत्तमम् । दिनेदिने कोटिगुणं यावद्वर्षशतं भवेत्

વસિષ્ઠે કહ્યું—હે મહાભાગ! ધર્મારણ્યમાં તું ઉત્તમ યજ્ઞ કર; તેનું પુણ્ય દિવસે દિવસે કોટિગુણું વધશે અને એ રીતે સો વર્ષ સુધી રહેશે।

Verse 15

तच्छ्रुत्वा चैव गुरुतो यज्ञारंभं चकार सः । तस्मिन्नवसरे सीता रामं व्यज्ञापयन्मुदा

ગુરુ પાસેથી આ સાંભળી તેણે યજ્ઞનો આરંભ કર્યો; એ જ સમયે સીતાએ આનંદથી રામને નિવેદન કર્યું।

Verse 16

स्वामिन्पूर्वं त्वया विप्रा वृता ये वेदपारगाः । ब्रह्मविष्णुमहेशेन निर्मिता ये पुरा द्विजाः

હે સ્વામી! અગાઉ તમે વેદપારંગત વિપ્રોને પસંદ કર્યા હતા—એ દ્વિજ, જેમને પ્રાચીનકાળે બ્રહ્મા-વિષ્ણુ-મહેશ દ્વારા નિર્મિત કહેવાય છે।

Verse 17

कृते त्रेतायुगे चैव धर्मारण्यनिवासिनः । विप्रांस्तान्वै वृणुष्व त्वं तैरेव साधकोऽध्वरः

કૃત અને ત્રેતાયુગમાં ધર્મારણ્યનિવાસી તે વિપ્રો પ્રસિદ્ધ હતા; તમે એ જને પસંદ કરો, કારણ કે એમના દ્વારા જ આ અધ્વર યજ્ઞ યોગ્ય રીતે સિદ્ધ થશે।

Verse 18

तच्छ्रुत्वा रामदेवेन आहूता ब्राह्मणास्तदा । स्थापिताश्च यथापूर्वमस्मिन्मोहे रके पुरे

આ સાંભળીને ત્યારે ભગવાન રામે બ્રાહ્મણોને બોલાવ્યા અને પૂર્વવત્ એ જ સ્થાને તથા એ જ નગરીમાં તેમને યથોચિત રીતે સ્થાપિત કર્યા।

Verse 19

तैस्त्वष्टादशसंख्याकैस्त्रैविद्यैर्मेहिवाडवैः । यज्ञं चकार विधिवत्तैरेवायतबुद्धिभिः

ત્રિવિધ વૈદિક વિદ્યામાં નિષ્ણાત, અઢાર સંખ્યાવાળા તે બ્રાહ્મણો સાથે—સ્થિર અને દૂરદર્શી બુદ્ધિવાળા એ જ પુરોહિતોના સહકારથી—રામે વિધિપૂર્વક યજ્ઞ કર્યો।

Verse 20

कुशिकः कौशिको वत्स उपमन्युश्च काश्यपः । कृष्णात्रेयो भरद्वाजो धारिणः शौनको वरः

કુશિક, કૌશિક, વત્સ, ઉપમન્યુ અને કાશ્યપ; કૃષ્ણાત્રેય, ભરદ્વાજ, ધારિણ તથા શ્રેષ્ઠ શૌનક—આ બધા યજ્ઞકર્મના મુખ્ય ઋત્વિજોમાં હતા।

Verse 21

मांडव्यो भार्गवः पैंग्यो वात्स्यो लौगाक्ष एव च । गांगायनोथ गांगेयः शुनकः शौनकस्तथा

માંડવ્ય, ભાર્ગવ, પૈંગ્ય, વાત્સ્ય અને લૌગાક્ષ; ત્યારબાદ ગાંગાયન, ગાંગેય, શುನક તથા શૌનક—આ પણ તે ઋત્વિજોમાં સામેલ હતા।

Verse 22

ब्रह्मोवाच । एभिर्विप्रैः क्रतुं रामः समाप्य विधिवन्नृपः । चकारावभृथं रामो विप्रान्संपूज्य भक्तितः

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ બ્રાહ્મણો સાથે નૃપ રામે વિધિપૂર્વક ક્રતુ પૂર્ણ કર્યો; અને ભક્તિથી વિપ્રોને પૂજીને રામે અવભૃથ-સ્નાન કર્યું।

Verse 23

यज्ञांते सीतया रामो विज्ञप्तः सुविनीतया । अस्याध्वरस्य संपत्ती दक्षिणां देहि सुव्रत

યજ્ઞના અંતે સુવિનયી સીતાએ રામને વિનમ્રતાપૂર્વક વિનંતી કરી— “હે સુવ્રત! આ અધ્વરની સમસ્ત સંપત્તિ સહિત યથોચિત દક્ષિણા આપો।”

Verse 24

मन्नाम्ना च पुरं तत्र स्थाप्यतां शीघ्रमेव च । सीताया वचनं श्रुत्वा तथा चक्रे नृपोत्तमः

“અને ત્યાં મારા નામે તુરંત એક નગર સ્થાપિત કરાવો.” સીતાનું વચન સાંભળી નૃપોત્તમે તેમ જ કર્યું.

Verse 25

तेषां च ब्राह्मणानां च स्थानमेकं सुनिर्भयम् । दत्तं रामेण सीतायाः संतोषाय महीभृता

તે બ્રાહ્મણો માટે એક સુરક્ષિત અને નિર્ભય નિવાસસ્થાન રાજા રામે સીતાના સંતોષાર્થે આપ્યું.

Verse 26

सीतापुरमिति ख्यातं नाम चक्रे तदा किल । तस्याधिदेव्यौ वर्त्तेते शांता चैव सुमंगला

ત્યારે તેણે તેનું પ્રસિદ્ધ નામ “સીતાપુર” રાખ્યું. અને તે સ્થાનની અધિદેવીઓ તરીકે શાંતા તથા સુમંગલા નિવાસ કરે છે.

Verse 27

मोहेरकस्य पुरतो ग्रामद्वादशकं पुरः । ददौ विप्राय विदुषे समुत्थाय प्रहर्षितः

મોહેરક-પુરની સામે તે હર્ષિત થઈ ઊભો થયો અને એક વિદ્વાન બ્રાહ્મણને બાર ગામો દાનમાં આપ્યા.

Verse 28

तीर्थांतरं जगामाशु काश्यपीसरितस्तटे । वाडवाः केऽपि नीतास्ते रामेण सह धर्मवित्

તે તત્કાળ કાશ્યપી નદીના કાંઠે આવેલા બીજા તીર્થમાં ગયો. ધર્મજ્ઞ રામ સાથે કેટલીક ઘોડીમાદાઓ પણ ત્યાં લાવવામાં આવી.

Verse 29

धर्मालये गतः सद्यो यत्र माला कमंडलुः । पुरा धर्मेण सुमहत्कृतं यत्र तपो मुने

પછી તે તરત જ ધર્માલયમાં ગયો—જ્યાં માળા અને કમંડલુ પૂજ્ય ગણાય છે; અને હે મુનિ, જ્યાં પ્રાચીનકાળે સ્વયં ધર્મે મહાન તપ કર્યું હતું.

Verse 30

तदारभ्य सुविख्यातं धर्मालयमिति । श्रुतम् ददौ दाशरथिस्तत्र महादानानि षोडश

ત્યાંથી તે સ્થાન ‘ધર્માલય’ નામે વિશેષ પ્રસિદ્ધ થયું. ત્યાં દાશરથિપુત્રે, પરંપરાથી સાંભળ્યા મુજબ, સોળ મહાદાનો અર્પણ કર્યા.

Verse 31

पंचाशत्तदा ग्रामाः सीतापुरसमन्विताः । सत्यमंदिरपर्यंता रघुना थेन वै तदा

તે સમયે રઘુવંશીય (રામ) એ સીતાપુર સાથે પચાસ ગામો જોડ્યા; તે સત્યમંદિરના પરિસર સુધી વિસ્તરેલા હતા.

Verse 32

सीताया वचनात्तत्र गुरुवाक्येन चैव हि । आत्मनो वंशवृद्ध्यर्थं द्विजेभ्योऽदाद्रघूत्तमः

ત્યાં સીતાના વચનથી અને ગુરુવાક્યનું પાલન કરીને, પોતાના વંશની વૃદ્ધિ અને સતતતા માટે રઘુત્તમ (રામ) એ દ્વિજોને દાન આપ્યું.

Verse 33

अष्टादशसहस्राणां द्विजानामभवत्कुलम् । वात्स्यायन उपमन्युर्जातूकर्ण्योऽथ पिंगलः

અઢાર હજાર દ્વિજોમાંથી અલગ અલગ કુળ-વંશપરંપરાઓ ઉત્પન્ન થઈ—વાત્સ્યાયન, ઉપમન્યુ, જાતૂકર્ણ્ય અને પછી પિંગલ।

Verse 34

भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः कुश एव च । शांडिल्यः कश्यपश्चैव गौतमश्छांधनस्तथा

તેમજ ભારદ્વાજ અને વત્સ; કૌશિક અને કુશ પણ; શાંડિલ્ય, કશ્યપ, ગૌતમ તથા એ જ રીતે છાંધન (વંશો) હતા।

Verse 35

कृष्णात्रेयस्तथा वत्सो वसिष्ठो धारणस्तथा । भांडिलश्चैव विज्ञेयो यौवनाश्वस्ततः परम्

એ જ રીતે કૃષ્ણાત્રેય અને વત્સ; વસિષ્ઠ અને ધारण; ભાંડિલ પણ જાણવો—અને ત્યાર પછી યુવનાś્વ।

Verse 36

कृष्णायनोपमन्यू च गार्ग्यमुद्गलमौखकाः । पुशिः पराशरश्चैव कौंडिन्यश्च ततः परम्

અને કૃષ્ણાયન તથા ઉપમન્યુ; ગાર્ગ્ય, મુદગલ અને મૌખક; પુશિ અને પરાશર પણ—પછી કૌંડિન્ય।

Verse 37

पंचपंचाशद्ग्रामाणां नामान्येवं यथाक्रमम् । सीतापुरं श्रीक्षेत्रं च मुशली मुद्गली तथा

આ રીતે ક્રમ પ્રમાણે પંચાવન ગામોના નામો ઉચ્ચારાય છે—સીતાપુર, શ્રીક્ષેત્ર, તેમજ મુશલી અને મુદગલી।

Verse 38

ज्येष्ठला श्रेयस्थानं च दंताली वटपत्रका । राज्ञः पुरं कृष्णवाटं देहं लोहं चनस्थनम्

જ્યેષ્ઠલા, શ્રેયસ્થાન, દંતાલી, વટપત્રકા; રાજ્ઞઃપુર, કૃષ્ણવાટ, દેહ, લોહ અને ચનસ્થન—આ પવિત્ર સ્થાનો છે.

Verse 39

कोहेचं चंदनक्षेत्रं थलं च हस्तिनापुरम् । कर्पटं कंनजह्नवी वनोडफनफावली

કોહેચ, ચંદનક્ષેત્ર, થલ અને હસ્તિનાપુર; કર્પટ, કંનજહ્નવી તથા વનોડફનફાવલી—આ પવિત્ર નામો છે.

Verse 40

मोहोधं शमोहोरली गोविंदणं थलत्यजम् । चारणसिद्धं सोद्गीत्राभाज्यजं वटमालिका

મોહોધ, શમોહોરલી, ગોવિંદણ અને થલત્યજ; ચારણસિદ્ધ, સોદ્ગીત્રાભાજ્યજ તથા વટમાલિકા—આ પણ પવિત્ર સ્થાનનામો છે.

Verse 41

गोधरं मारणजं चैव मात्रमध्यं च मातरम् । बलवती गंधवती ईआम्ली च राज्यजम्

ગોધર, મારણજ, માત્રમધ્ય અને માતર; બલવતી, ગંધવતી, ઈઆમ્લી તથા રાજ્યજ—આ અન્ય પવિત્ર નામો છે.

Verse 42

रूपावली बहुधनं छत्रीटं वंशंजं तथा । जायासंरणं गोतिकी च चित्रलेखं तथैव च

રૂપાવલી, બહુધન, છત્રીટ અને વંશંજ; જાયાસંરણ, ગોતિકી તથા ચિત્રલેખ—આ પણ પવિત્ર સ્થાનનામો છે.

Verse 43

दुग्धावली हंसावली च वैहोलं चैल्लजं तथा । नालावली आसावली सुहाली कामतः परम्

દુગ્ધાવલી, હંસાવલી, વૈહોલ, ચૈલ્લજ, નાલાવલી, આસાવલી અને સુહાલી—આ સર્વ વસાહતો ઇચ્છાનુસાર પૂર્ણ રીતે સ્થાપિત કરવામાં આવી।

Verse 44

रामेण पंचपंचाशद्ग्रामाणि वसनाय च । स्वयं निर्माय दत्तानि द्विजेभ्यस्तेभ्य एव च

નિવાસ માટે રામે સ્વયં પંચાવન ગામો રચી, તે જ દ્વિજોને (બ્રાહ્મણોને) દાનરૂપે અર્પણ કર્યા।

Verse 45

तेषां शुश्रूषणार्थाय वैश्यान्रामो न्यवे दयत् । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि शूद्रास्तेभ्यश्चतुर्गुणान्

તેમની સેવા-પરિચર્યાર્થે રામે વૈશ્યોને નિયુક્ત કર્યા; અને છત્રીસ હજાર શૂદ્રોને—તેમના ચારગણા પ્રમાણમાં—તેમના અધિન રાખ્યા।

Verse 46

तेभ्यो दत्तानि दानानि गवाश्ववसनानि च । हिरण्यं रजतं ताम्रं श्रद्धया परया मुदा

તેમને દાનરૂપે ગાયો, ઘોડા અને વસ્ત્રો અપાયા; તેમજ સોનું, ચાંદી અને તાંબું પણ પરમ શ્રદ્ધા અને આનંદથી અર્પણ કરાયું।

Verse 47

नारद उवाच । अष्टादशसहस्रास्ते ब्राह्मणा वेदपारगाः । कथं ते व्यभजन्ग्रामान्द्रामो त्पन्नं तथा वसु । वस्त्राद्यं भूषणाद्यं च तन्मे कथय सुव्र तम्

નારદે કહ્યું—તે અઢાર હજાર બ્રાહ્મણો વેદપારંગત હતા. તેમણે ગામો અને રામથી ઉત્પન્ન થયેલું ધન કેવી રીતે વહેંચ્યું? તેમજ વસ્ત્રાદિ અને ભૂષણાદિનું વિતરણ કેવી રીતે થયું? હે સુવ્રત, તે મને કહો।

Verse 48

ब्रह्मोवाच । यज्ञांते दक्षिणा यावत्सर्त्विग्भिः स्वीकृता सुत । महादानादिकं सर्वं तेभ्य एव समर्पितम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે પુત્ર! યજ્ઞના અંતે ઋત્વિજોએ જે જે દક્ષિણા સ્વીકારી, મહાદાન વગેરે સર્વ પણ એમને જ અર્પિત કરવામાં આવ્યું.

Verse 49

ग्रामाः साधारणा दत्ता महास्थानानि वै तदा । ये वसंति च यत्रैव तानि तेषां भवंत्विति

ત્યારે ગામો અને મહાસ્થાનો સામાન્ય અધિકારરૂપે અપાયા અને એવી ઘોષણા થઈ—‘તેઓ જ્યાં વસે, તે સ્થળો એમનાં જ થાઓ.’

Verse 50

वशिष्ठवचनात्तत्र ग्रामास्ते विप्रसात्कृताः । रघूद्वहेन धीरेण नोद्व संति यथा द्विजाः

ત્યાં વશિષ્ઠના વચનથી તે ગામો બ્રાહ્મણોના અધિકારમાં મૂકાયા; અને ધીર રઘૂદ્વહ (રામ) એ દ્વિજોને કોઈ ઉપદ્રવ થવા દીધો નહીં.

Verse 51

धान्यं तेषां प्रदत्तं हि विप्राणां चामितं वसु । कृतांजलिस्ततो रामो ब्राह्मणानिदमब्रवीत्

તેમને ધાન્ય અપાયું અને બ્રાહ્મણોને અપરિમિત ધન પણ આપવામાં આવ્યું. ત્યારબાદ રામે કરજોડીને બ્રાહ્મણોને આ વચન કહ્યું.

Verse 52

यथा कृतयुगे विप्रास्त्रेतायां च यथा पुरा । तथा चाद्यैव वर्त्तव्यं मम राज्ये न संशयः

રામે કહ્યું—કૃતયુગમાં બ્રાહ્મણો જેમ રહેતા હતા અને પૂર્વે ત્રેતાયુગમાં જેમ હતા, તેમ જ આજે પણ મારા રાજ્યમાં વર્તવું જોઈએ—એમાં શંકા નથી.

Verse 53

यत्किंचिद्धनधान्यं वा यानं वा वसनानि वा । मणयः कांचनादींश्च हेमादींश्च तथा वसु

જે કંઈ ધન કે ધાન્ય હોય, વાહન કે વસ્ત્ર હોય; મણિ, કાંચનાદિ, હેમાદિ તથા અન્ય સર્વ સંપત્તિ—

Verse 54

ताम्राद्यं रजतादींश्च प्रार्थयध्वं ममाधुना । अधुना वा भविष्ये वाभ्यर्थनीयं यथोचितम्

તામ્રાદિ અને રજતાદિ જે કંઈ હોય તે હવે મારી પાસે માગો; હવે કે ભવિષ્યમાં—યથોચિત જે માગવા યોગ્ય હોય તે.

Verse 55

प्रेषणीयं वाचिकं मे सर्वदा द्विजसत्तमाः । यंयं कामं प्रार्थयध्वं तं तं दास्याम्यहं विभो

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, મારું વચન સદા તમારી આજ્ઞાધીન છે; તમે જે જે ઇચ્છા માગશો, તે તે હું અવશ્ય આપીશ.

Verse 56

ततो रामः सेवकादीनादरात्प्रत्यभाषत । विप्राज्ञा नोल्लंघनीया सेव नीया प्रयत्नतः

પછી રામે સેવકો વગેરેને આદરપૂર્વક કહ્યું—‘બ્રાહ્મણની આજ્ઞા ઉલ્લંઘનીય નથી; પ્રયત્નપૂર્વક તેનું પાલન કરવું.’

Verse 57

यंयं कामं प्रार्थयंते कारयध्वं ततस्ततः । एवं नत्वा च विप्राणां सेवनं कुरुते तु यः

તેઓ જે જે ઇચ્છા માગે, તે તે પ્રમાણે કરાવી દો. અને જે આ રીતે વિપ્રોને નમસ્કાર કરીને તેમની સેવા કરે છે—

Verse 58

स शूद्रः स्वर्गमाप्नोति धनवान्पुत्रवान्भवेत् । अन्यथा निर्धनत्वं हि लभते नात्र संशयः

એવો શૂદ્ર સ્વર્ગને પામે છે અને ધનવાન તથા પુત્રવાન બને છે. અન્યથા તે નિશ્ચિત જ દરિદ્રતા પામે છે—અહીં કોઈ સંશય નથી.

Verse 59

यवनो म्लेच्छजातीयो दैत्यो वा राक्षसोपि वा । योत्र विघ्नं करोत्येव भस्मीभवति तत्क्षणात्

યવન હોય કે મ્લેચ્છજાતિનો, દૈત્ય હોય કે રાક્ષસ—જે અહીં વિઘ્ન કરે છે તે તત્ક્ષણે ભસ્મીભૂત થાય છે.

Verse 60

ब्रह्मोवाच । ततः प्रदक्षिणीकृत्य द्विजान्रामोऽतिहर्षितः । प्रस्थानाभिमुखो विप्रैराशीर्भिरभिनंदितः

બ્રહ્માએ કહ્યું—પછી અતિહર્ષિત રામે દ્વિજોની પ્રદક્ષિણા કરી અને પ્રસ્થાન તરફ ઉન્મુખ થયો; વિપ્રોના આશીર્વાદોથી તે અભિનંદિત થયો.

Verse 61

आसीमांतमनुव्रज्य स्नेहव्याकुललोचनाः । द्विजाः सर्वे विनिर्वृत्ता धर्मारण्ये विमोहिताः

સીમા સુધી અનુવર્તી, સ્નેહથી વ્યાકુલ નેત્રોવાળા તે સર્વ દ્વિજ સંતોષ પામ્યા; ધર્મારણ્યમાં તેઓ મોહિત અને ભાવવિભોર રહ્યા.

Verse 62

एवं कृत्वा ततो रामः प्रतस्थे स्वां पुरीं प्रति । काश्यपाश्चैव गर्गाश्च कृतकृत्या दृढव्रताः

આ રીતે કરીને પછી રામ પોતાની નગરી તરફ પ્રસ્થાન કર્યો. અને કાશ્યપો તથા ગર્ગો પણ—દૃઢવ્રતી—પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ થયું એમ માની કૃતકૃત્ય બન્યા.

Verse 63

गुर्वासनसमाविष्टाः सभार्या ससुहृत्सुताः । राजधानीं तदा प्राप रामोऽयोध्यां गुणान्विताम्

ગુરુ-આસન પર વિરાજમાન, રાણી સહિત, સુહૃદો અને પુત્રો સાથે રામ ત્યારે ગુણસમૃદ્ધ રાજધાની અયોધ્યાને પ્રાપ્ત થયા.

Verse 64

दृष्ट्वा प्रमुदिताः सर्वे लोकाः श्रीरघुनन्दनम् । ततो रामः स धर्मात्मा प्रजापालनतत्परः

શ્રી રઘુનંદનને જોઈ સર્વ લોકો આનંદિત થયા. ત્યારબાદ ધર્માત્મા રામ પ્રજાપાલનમાં સંપૂર્ણ તત્પર બન્યા.

Verse 65

सीतया सह धर्मात्मा राज्यं कुर्वंस्तदा सुधीः । जानक्या गर्भमाधत्त रविवंशोद्भवाय च

સીતાસહ ધર્માત્મા અને બુદ્ધિમાન રામ રાજ્ય કરતા હતા ત્યારે, રવિવંશની વૃદ્ધિ માટે જાનકીને ગર્ભવતી કર્યા.