Adhyaya 25

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । धर्मारण्ये यथाऽनीता सत्यलोकात्सरस्वती

સૂત બોલ્યા—હવે હું બીજું એક ઉત્તમ તીર્થ-માહાત્મ્ય કહું છું; સરસ્વતી કેવી રીતે સત્યલોકમાંથી ધર્મારણ્યમાં લાવવામાં આવી તે।

Verse 2

मार्कंडेयं सुखासीनं महामुनिनिषेवितम् । तरुणादित्यसंकाशं सर्वशास्त्रविशारदम्

તેઓએ મહામુનિઓ દ્વારા સેવિત, સુખાસને બેસેલા માર્કંડેયને જોયા—ઉદયમાન સૂર્ય સમ તેજસ્વી અને સર્વ શાસ્ત્રોમાં નિપુણ।

Verse 3

सर्वतीर्थमयं दिव्यमृषीणां प्रवरं द्विजम् । आसनस्थं समायुक्तं धन्यं पूज्यं दृढव्रतम्

તેઓએ દિવ્ય, સર્વતીર્થમય, ઋષિઓમાં શ્રેષ્ઠ, પૂજ્ય દ્વિજ માર્કંડેયને આસનસ્થ સમ્યક્ સ્થિત જોયા—ધન્ય, વંદનીય અને દૃઢવ્રતી।

Verse 4

योगात्मानं परं शांतं कमडलुधरं विभुम् । अक्षसूत्रधरं शांतं तथा कल्पां तवासिनम्

તેઓએ તેમને યોગાત્મા, પરમ શાંત અને વિભુ રૂપે જોયા—કમંડલુ ધારણ કરનાર, જપમાળા હાથમાં ધરનાર; શાંત, અને કલ્પો સુધી પણ એ જ સ્થિતિમાં સ્થિત।

Verse 5

अक्षोभ्यं ज्ञानिनं स्वस्थं पितामहसमुद्युतिम् । एवं दृष्ट्वा समाधिस्थं प्रहर्षोत्फुल्ललोचनम्

અક્ષોભ્ય, જ્ઞાની અને અંતઃસ્થિર—પિતામહ બ્રહ્મા સમ તેજસ્વી—તેમને આ રીતે સમાધિસ્થ જોઈ તેમની આંખો હર્ષથી ખીલી ઊઠી.

Verse 6

प्रणम्य स्तुतिभिर्युक्त्या मार्क्कंडं मुनयोऽब्रुवन् । भगवन्नैमिषारण्ये सत्रे द्वादशवार्षिके

યોગ્ય સ્તુતિઓ સાથે પ્રણામ કરીને મુનિઓએ માર્કંડેયને કહ્યું—“ભગવન્! નૈમિષારણ્યમાં દ્વાદશ-વર્ષીય સત્રયજ્ઞમાં…”

Verse 7

त्वयावतारिता ब्रह्मन्नदी या ब्रह्मणः सुता । तथा कृतं च तत्रैव गंगा वतरणं क्षितौ

“હે બ્રાહ્મણ! બ્રહ્માની પુત્રી એવી તે નદી તમે અવતરાવી; અને ત્યાં જ ગંગાનું પણ પૃથ્વી પર અવતરણ કરાવ્યું.”

Verse 8

गीयमाने कुलपतेः शौनकस्य मुनेः पुरः । सूतेन मुनिना ख्यातमन्येषामपि शृण्वताम्

મુનિઓના કુલપતિ શૌનકની સમક્ષ જ્યારે તેનું ગાન થતું હતું, ત્યારે મુનિ સૂતે તેને પ્રખ્યાત કર્યું; અન્ય લોકો પણ સાંભળતા હતા.

Verse 9

तच्छ्रुत्वा महदाख्यानम स्माकं हृदि संस्थितम् । पापघ्नी पुण्यजननी प्राणिनां दर्शनादपि

તે મહાન આખ્યાન સાંભળી તે અમારા હૃદયમાં સ્થિર થયું—તે (સરಸ್ವતી) પાપઘ્ની અને પુણ્યજનની છે; પ્રાણીઓ માટે તો માત્ર દર્શનથી પણ.

Verse 10

मार्कण्डेय उवाच । धर्मारण्ये मया विप्राः सत्यलोकात्सरस्वती । समानीता सुरेखाद्रौ शरण्या शरणार्थिनाम्

માર્કંડેયે કહ્યું—હે વિપ્રો! ધર્મારણ્યમાં મેં સત્યલોકમાંથી સરસ્વતી દેવીને સુરેખા પર્વત પર ઉતારી; તે શરણાગતોની શરણ છે.

Verse 11

भाद्रपदे सिते पक्षे द्वादशी पुण्यसंयुता । तत्र द्वारावतीतीर्थे मुनिगंधर्वसेविते

ભાદ્રપદ માસના શુક્લ પક્ષની પુણ્યસંયુક્ત દ્વાદશીએ, મુનિ અને ગંધર્વો દ્વારા સેવિત તે દ્વારાવતી તીર્થમાં (આ વિધિ કરવી).

Verse 12

तस्मिन्दिने च तत्तीर्थे पिंडदानादि कारयेत् । तत्फलं समवाप्नोति पितॄणां दत्तमक्षयम्

તે જ દિવસે અને તે જ તીર્થમાં પિંડદાન વગેરે કરાવવું; તેનું ફળ એ કે પિતૃઓને અપાયેલ દાન અક્ષય બની જાય છે.

Verse 13

महदाख्यानमखिलं पापघ्नं पुण्यदं च यत् । पवित्रं यत्पवित्राणां महापातकनाशनम्

આ સમગ્ર મહાખ્યાન પાપનાશક અને પુણ્યપ્રદ છે; પવિત્રોમાં પણ પરમ પવિત્ર છે અને મહાપાતકોનો નાશ કરે છે.

Verse 14

सर्वमंगलमांगल्यं पुण्यं सारस्वतं जलम् । ऊर्ध्वं किं दिवि यत्पुण्यं प्रभासांते व्यवस्थितम्

સારસ્વત જળ સર્વ મંગળોમાં પરમ મંગળ અને મહાપુણ્ય છે; પ્રભાસના અંતે જે પુણ્ય સ્થિત છે, તેનાથી ઊંચું સ્વર્ગમાં પણ કયું પુણ્ય હશે?

Verse 15

सारस्वतजलं नॄणां ब्रह्महत्यां व्यपोहति । सरस्वत्यां नराः स्नात्वा संतर्प्य पितृदेवताः । पश्चात्पिंडप्रदातारो न भवंति स्तनंधयाः

સારસ્વત જળ મનુષ્યોની બ્રહ્મહત્યા જેવા પાપને પણ દૂર કરે છે. સરસ્વતીમાં સ્નાન કરીને, પિતૃઓ અને દેવતાઓનું તર્પણ કર્યા પછી, જેઓ પિંડદાન કરે છે, તેઓ ફરીથી સ્તનપાન કરનારા બાળક થતા નથી.

Verse 16

यथा कामदुघा गावो भवन्तीष्टफलप्रदाः । तथा स्वर्गापवर्गैकहैतुभूता सरस्वती

જેમ કામધેનુ ગાયો ઇચ્છિત ફળ આપનારી હોય છે, તેમ સરસ્વતી સ્વર્ગ અને મોક્ષનું એકમાત્ર કારણ છે.