Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 24

Devanagari script

पंचभिर्ब्रह्मभिः कुर्यात्प्रोक्तस्थानेषु वा हृदि । पृथक्पुष्पांजलिं देहे मूलेन च हदि त्रिधा

Transliteration

paṃcabhirbrahmabhiḥ kuryātproktasthāneṣu vā hṛdi | pṛthakpuṣpāṃjaliṃ dehe mūlena ca hadi tridhā

Translation

પાંચ બ્રહ્મ-મંત્રોથી જણાવેલ સ્થાનોમાં—અથવા હૃદયમાં—વિધિ કરવી. દેહમાં અલગ અલગ પુષ્પાંજલિ અર્પવી, અને મૂળમંત્રથી હૃદયમાં ત્રિવાર અર્પણ કરવું।

Word by Word

• पञ्चभिः: with five
• पञ्चभिः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चन् (प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक; तृतीया विभक्ति, बहुवचन (करण/सह)

• ब्रह्मभिः: with Brahma-mantras / brahmas
• ब्रह्मभिः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति, बहुवचन

• कुर्यात्: should do
• कुर्यात्: Kriyā (Predicate action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्रोक्तस्थानेषु: in the prescribed places
• प्रोक्तस्थानेषु: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रोक्त + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; समासः—प्रोक्तानि स्थानानि (कर्मधारय/तत्पुरुषभावः)

• वा: or
• वा: Vikalpa (Alternative/विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक निपात (disjunctive particle)

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• पृथक्: separately
• पृथक्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पृथक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; भेदवाचक क्रियाविशेषण (adverb: separately)

• पुष्पाञ्जलिम्: a handful (añjali) of flowers
• पुष्पाञ्जलिम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुष्प + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; समासः—पुष्पाणाम् अञ्जलिः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• देहे: on/in the body
• देहे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• मूलेन: with the root (mantra)
• मूलेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (करण), एकवचन; (मूलमन्त्रेण इत्यर्थे)

• च: and
• च: Samuccaya (Coordinator/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक निपात

• हदि: in the heart
• हदि: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; (पाठभेदः—हदि/हृदि)

• त्रिधा: threefold
• त्रिधा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: त्रिधा (अव्यय)
• Form: अव्यय; संख्याप्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb: in three ways)

Speaker

Ritual instructor/narratorial voice within Brahmottarakhaṇḍa

Visual Art Cues

Scene: The practitioner touches designated body points for pañcabrahma-nyāsa, then offers distinct flower handfuls, finally focusing inward to the heart for a threefold mūla-mantra offering.

Characters & Entities

• Brahma-mantras (pañca-brahma)
• Mūla-mantra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mantra-worship is both internal and external: sanctifying the body/places and centering the heart through the root-mantra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse is a technical ritual guideline.

What ritualistic prescription is mentioned?

Use the pañca-brahma formulas in the prescribed locations (or in the heart), offer puṣpāñjali separately, and perform a threefold heart-offering with the mūla-mantra.