Adhyaya 17

Verse 1

ऋषय ऊचुः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञैर्गुरुभिर्ब्रह्मवादिभिः । नृणां कृतोपदेशानां सद्यः सिद्धिर्हि जायते

ઋષિઓએ કહ્યું—વેદ અને વેદાંગોના તત્ત્વને જાણનારા, બ્રહ્મવાદી તથા બ્રહ્મનિષ્ઠ ગુરુઓ મનુષ્યોને ઉપદેશ આપે ત્યારે તરત જ સિદ્ધિ ઉત્પન્ન થાય છે।

Verse 2

अथान्यजनसामान्यैर्गुरुभिर्नीतिकोविदैः । नृणां कृतोपदेशानां सिद्धिर्भवति कीदृशी

પરંતુ જે ગુરુઓ માત્ર સામાન્ય જન હોય, ભલે નીતિ-વ્યવહારમાં નિપુણ હોય—તેમના ઉપદેશથી પછી કેવી સિદ્ધિ થાય?

Verse 3

सूत उवाच । श्रद्धैव सर्वधर्मस्य चातीव हितकारिणी । श्रद्धयैव नृणां सिद्धिर्जायते लोकयोर्द्वयोः

સૂત બોલ્યા—શ્રદ્ધા જ સર્વ ધર્મની પરમ હિતકારિણી છે; અને શ્રદ્ધાથી જ મનુષ્યોને બંને લોકોમાં સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 4

श्रद्धया भजतः पुंसः शिलापि फलदायिनी । मूर्खोऽपि पूजितो भक्त्या गुरुर्भवति सिद्धिदः

શ્રદ્ધાથી ભજન કરનાર પુરુષ માટે પથ્થર પણ ફળ આપનાર બને છે; અને મૂર્ખ પણ ભક્તિથી પૂજિત થાય તો સિદ્ધિ આપનાર ગુરુ બની જાય છે.

Verse 6

श्रद्धया पठितो मन्त्रस्त्वबद्धोपि फलप्रदः । श्रद्धया पूजितो देवो नीचस्यापि फलप्रदः

શ્રદ્ધાથી જપાયેલો મંત્ર યોગ્ય રીતે જોડાયેલો ન હોય તોય ફળ આપે છે; અને શ્રદ્ધાથી પૂજાયેલો દેવ નીચને પણ ફળ આપે છે.

Verse 7

सर्वत्र संशयाविष्टः श्रद्धाहीनोऽतिचंचलः । परमार्थात्परिभ्रष्टः संसृतेर्न हि मुच्यते

જે સર્વત્ર સંશયમાં ફસાયેલો, શ્રદ્ધાહીન અને અતિચંચળ છે—પરમાર્થથી ભ્રષ્ટ—તે નિશ્ચયે સંસારથી મુક્ત થતો નથી.

Verse 8

मन्त्रे तीर्थे द्विजे देवे दैवज्ञे भेषजे गुरौ । यादृशी भावना यत्र सिद्धिर्भवति तादृशी

મંત્ર, તીર્થ, દ્વિજ, દેવ, દૈવજ્ઞ, ઔષધ અને ગુરુ—આમાં જ્યાં જેવી ભાવના હોય, તેવી જ સિદ્ધિ ત્યાં થાય છે.

Verse 9

अतो भावमयं विश्वं पुण्यं पापं च भावतः । ते उभे भावहीनस्य न भवेतां कदाचन

અતએવ આ સમગ્ર જગત ભાવમય છે; પુણ્ય અને પાપ પણ ભાવથી જ ઉત્પન્ન થાય છે. જે સાચા ભાવથી રહિત છે, તેને આ બન્ને કદી પણ વાસ્તવમાં લાગુ પડતાં નથી.

Verse 10

अत्रेदं परमाश्चर्यमाख्यानमनुवर्ण्यते । अश्रद्धा सर्वमर्त्यानां येन सद्यो निवर्तते

અહીં એક પરમ આશ્ચર્યજનક આખ્યાન વર્ણવાય છે—કે મર્ત્યોની અશ્રદ્ધાથી ધર્મલાભ અને સાધનાની પ્રગતિ તત્કાળ પાછી વળી જાય છે.

Verse 11

आसीत्पांचालराजस्य सिंहकेतुरिति श्रुतः । पुत्रः सर्वगुणोपेतः क्षात्रधर्मरतः सदा

પાંચાલરાજનો ‘સિંહકેતુ’ નામે પ્રસિદ્ધ એક પુત્ર હતો—સર્વ ગુણોથી યુક્ત અને સદા ક્ષાત્રધર્મમાં રત.

Verse 12

स एकदा कतिपयैर्भृत्यैर्युक्तो महाबलः । जगाम मृगयाहेतोर्बहु सत्त्वान्वितं वनम्

એક વખત તે મહાબલી થોડા સેવકો સાથે શિકારના હેતુથી અનેક પ્રાણીઓથી ભરેલા વનમાં ગયો.

Verse 13

तद्भृत्यः शबरः कश्चिद्विचरन्मृगयां वने । ददर्श जीर्णं स्फुटितं पतितं देवतालयम्

શિકાર દરમ્યાન વનમાં ફરતા તેના એક શબર સેવકે જર્જરિત, ફાટેલું અને ધરાશાયી થયેલું દેવાલય જોયું.

Verse 14

तत्रापश्यद्भिन्नपीठं पतितं स्थंडिलोपरि । शिवलिंङ्गमृजुं सूक्ष्मं मूर्तं भाग्यमिवात्मनः

ત્યાં તેણે તૂટેલું પીઠ (આધાર) નિર્વસ્ત્ર જમીન પર પડેલું જોયું; અને મૃદુ, સૂક્ષ્મ, મસૃણ શિવલિંગ—જાણે તેનું પોતાનું સૌભાગ્ય જ મૂર્તિમાન બની પ્રગટ થયું હોય।

Verse 15

स समादाय वेगेन पूर्वकर्मप्रचोदितः । तस्मै संदर्शयामास राज पुत्राय धीमते

પૂર્વકર્મની પ્રેરણાથી તે ઝડપથી તેને ઉઠાવી લઈને, ધીમાન રાજપુત્ર—રાજાના પુત્રને—તે દર્શાવ્યું।

Verse 16

पश्येदं रुचिरं लिंगं मया दृष्टमिह प्रभो । तदेतत्पूजयिष्यामि यथाविभवमादरात्

“હે પ્રભો, જુઓ—અહીં મેં આ રુચિર લિંગ જોયું છે. હું મારી શક્તિ મુજબ આદરપૂર્વક તેની પૂજા કરીશ।”

Verse 17

अस्य पूजाविधिं ब्रूहि यथा देवो महेश्वरः । अमंत्रज्ञैश्च मन्त्रज्ञैः प्रीतो भवति पूजितः

“આની પૂજાવિધિ મને કહો, જેથી દેવ મહેશ્વર પૂજિત થતાં પ્રસન્ન થાય—મંત્ર ન જાણનારોથી પણ અને મંત્રજ્ઞોથી પણ।”

Verse 18

इति तेन निषादेन पृष्टः पार्थिवनंदनः । प्रत्युवाच प्रहस्यैनं परिहास विचक्षणः

એ નિષાદે આમ પૂછતાં, પરिहासમાં નિપુણ રાજનંદને તેને હસતાં હસતાં ઉત્તર આપ્યો।

Verse 19

संकल्पेन सदा कुर्यादभिषेकं नवांभसा । उपवेश्यासने शुद्धे शुभैर्गंधाक्षतैर्नवैः । वन्यैः पत्रैश्च कुसुमैर्धूपैर्दीपैश्च पूजयेत

સંકલ્પ કરીને સદા નવા જળથી અભિષેક કરવો. શુદ્ધ શુભ આસન પર ભગવાનને બેસાડી, નવા ગંધ-ચંદન અને અક્ષત, વન્ય પાંદડા-ફૂલો, ધૂપ અને દીપથી પૂજા કરવી.

Verse 20

चिताभस्मोपहारं च प्रथमं परिकल्पयेत् । आत्मोपभोग्येनान्नेन नैवद्यं कल्पयेद्बुधः

પ્રથમ ચિતાભસ્મનું ઉપહાર અર્પણ કરવાની વ્યવસ્થા કરવી. પછી બુદ્ધિમાન ભક્ત પોતાના ભોગ્ય અન્નમાંથી નૈવેદ્ય તૈયાર કરવો.

Verse 21

पुनश्च धूपदीपादीनुपचारान्प्रकल्पेत् । नृत्यवादित्रगीतादीन्यथावत्परिकल्पयेत्

પછી ધૂપ, દીપ વગેરે ઉપચારોની વિધિપૂર્વક વ્યવસ્થા કરવી. નૃત્ય, વાદ્ય અને ગીત વગેરે પણ શાસ્ત્રાનુસાર યથાવત્ ગોઠવવા.

Verse 22

नमस्कृत्वा तु विधिवत्प्रसादं धारयेद्बुधः । एष साधारणः प्रोक्तः शिवपूजाविधिस्तव

વિધિપૂર્વક નમસ્કાર કરીને બુદ્ધિમાન વ્યક્તિ પ્રસાદ ગ્રહણ કરી ધારણ કરે. આ તારા માટે શિવપૂજાની સામાન્ય વિધિ તરીકે જણાવાઈ છે.

Verse 23

चिताभस्मोपहारेण सद्यस्तुष्यति शंकरः

ચિતાભસ્મના ઉપહારથી શંકર તરત જ પ્રસન્ન થાય છે.

Verse 24

सूत उवाच । परिहासरसेनेत्थं शासितः स्वामिनाऽमुना । स चंडकाख्यः शबरो मूर्ध्ना जग्राह तद्वचः

સૂતજીએ કહ્યું—સ્વામીએ પરિહાસરસમાં જેમ ઉપદેશ આપ્યો, તેમ ચંડક નામના શબરે તે વચનને મસ્તક પર ધારણ કરી પરમ આદરથી સ્વીકાર્યું।

Verse 25

ततः स्वभवनं प्राप्य लिंगमूर्ति महेश्वरम् । प्रत्यहं पूजयामास चिताभस्मोपहारकृत्

પછી પોતાના ઘેર પહોંચી તેણે લિંગમૂર્તિ મહેશ્વરની દરરોજ પૂજા કરી અને ચિતાભસ્મનું ઉપહાર અર્પણ કર્યું।

Verse 26

यच्चात्मनः प्रियं वस्तु गन्धपुष्पाक्षतादिकम् । निवेद्य शंभवे नित्यमुपायुंक्त ततः स्वयम्

પોતાને પ્રિય ગંધ, પુષ્પ, અક્ષત વગેરે જે કંઈ હોય તે નિત્ય શંભુને નિવેદન કરીને પછી જ પોતે ગ્રહણ કરતો।

Verse 27

एवं महेश्वरं भक्त्या सह पत्न्याभ्यपूजयत् । शबरः सुखमासाद्य निनाय कतिचित्समाः

આ રીતે તે શબર પત્ની સાથે ભક્તિપૂર્વક મહેશ્વરની પૂજા કરતો રહ્યો; સંતોષ પામી તેણે કેટલાંક વર્ષો સુખથી વિતાવ્યાં।

Verse 28

एकदा शिवपूजायै प्रवृत्तः शबरोत्तमः । न ददर्श चिताभस्म पात्रे पूरितमण्वपि

એક વખત શિવપૂજાને પ્રવૃત્ત થયેલા તે શ્રેષ્ઠ શબરે જોયું કે તેના પાત્રમાં ચિતાભસ્મ અણુમાત્ર પણ ભરેલું નથી।

Verse 29

अथासौ त्वरितो दूरमन्विष्यन्परितो भ्रमन् । न लब्धवांश्चिताभस्म श्रांतो गृहमगात्पुनः

પછી તે ત્વરિત થઈ દૂર ગયો અને સર્વ દિશાઓમાં ભટકી શોધવા લાગ્યો; પરંતુ ચિતાભસ્મ ન મળતાં થાકી ને ફરી ઘેર પરત આવ્યો।

Verse 30

तत आहूय पत्नीं स्वां शबरो वाक्यमब्रवीत् । न लब्धं मे चिताभस्म किं करोमि वद प्रिये

પછી શબરે પોતાની પત્નીને બોલાવી કહ્યું—“મને ચિતાભસ્મ મળ્યું નથી. હવે હું શું કરું? પ્રિયે, કહો.”

Verse 31

शिवपूजांतरायो मे जातोद्य बत पाप्मनः । पूजां विना क्षणमपि नाहं जीवितुमुत्सहे

“અહો! મારા પાપના કારણે આજે મારી શિવપૂજામાં વિઘ્ન આવ્યું છે. પૂજા વિના ક્ષણમાત્ર પણ જીવવા મને હિંમત નથી.”

Verse 32

उपायं नात्र पश्यामि पूजोपकरणे हते । न गुरोश्च विहन्येत शासनं सकलार्थदम्

“પૂજાના ઉપકરણો નષ્ટ થતાં અહીં મને કોઈ ઉપાય દેખાતો નથી. અને સર્વ ફળ આપનાર ગુરુની આજ્ઞા ભંગ થવી ન જોઈએ.”

Verse 33

इति व्याकुलितं दृष्ट्वा भर्त्तारं शबरांगना । प्रत्यभाषत मा भैस्त्वमुपायं प्रवदामि ते

પતિને આમ વ્યાકુળ જોઈ શબરીએ ઉત્તર આપ્યો—“ભય ન રાખો; હું તમને ઉપાય કહું છું.”

Verse 34

इदमेव गृहं दग्ध्वा बहुकालोपबृंहितम् । अहमग्निं प्रवेक्ष्यामि चिताभस्म भवेत्ततः

લાંબા સમયથી બનાવેલા આ ઘરને બાળીને હું અગ્નિમાં પ્રવેશ કરીશ, જેથી તેમાંથી ચિતાભસ્મ પ્રાપ્ત થાય.

Verse 35

शबर उवाच । धर्मार्थकाममोक्षाणां देहः परमसाधनम् । कथं त्यजसि तं देहं सुखार्थं नवयौवनम्

શબરે કહ્યું: ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષનું પરમ સાધન આ દેહ છે. સુખ માટે નવયૌવનથી યુક્ત તે દેહનો તું કેમ ત્યાગ કરે છે?

Verse 36

अधुना त्वनपत्या त्वमभुक्तविषयासवा । भोगयोग्यमिमं देहं कथं दग्धुमिहेच्छसि

હજુ તું નિઃસંતાન છે અને તેં સંસારના સુખો ભોગવ્યા નથી. ભોગવવા યોગ્ય આ દેહને અહીં બાળી નાખવાની ઈચ્છા તું કેમ કરે છે?

Verse 37

शबर्युवाच । एतावदेव साफल्यं जीवितस्य च जन्मनः । परार्थे यस्त्यजेत्प्राणाञ्छिवार्थे किमुत स्वयम्

શબરી બોલી: જીવન અને જન્મની આટલી જ સફળતા છે કે જે પરોપકાર માટે પ્રાણ ત્યાગી દે; તો પછી સ્વયં શિવ માટે તો કહેવું જ શું!

Verse 38

किं नु तप्तं तपो घोरं किं वा दत्तं मया पुरा । किं वार्चनं कृतं शंभोः पूर्वजन्मशतांतरे

મેં પૂર્વે કયું ઘોર તપ કર્યું હતું, અથવા શું દાન આપ્યું હતું? કે સેંકડો પૂર્વજન્મોમાં શંભુની કઈ પૂજા કરી હતી (જેથી આ અવસર મળ્યો)?

Verse 39

किं वा पुण्यं मम पितुः का वा मातुः कृतार्थता । यच्छिवार्थे समिद्धेऽग्नौ त्यजाम्येतत्कलेवरम्

જો શિવાર્થ પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં હું આ જ દેહને આહુતિરૂપે અર્પણ ન કરું, તો મારા પિતાનું શું પુણ્ય અને મારી માતાની શું કૃતાર્થતા?

Verse 40

इत्थं स्थिरां मतिं दृष्ट्वा तस्या भक्तिं च शंकरे । तथेति दृढसंकल्पः शबरः प्रत्यपूजयत्

તેણીની અડગ મતિ અને શંકર પ્રત્યેની દૃઢ ભક્તિ જોઈ, દૃઢસંકલ્પ શબરે ‘તથાસ્તુ’ કહી સંમતિ આપી અને તેના નિર્ણયનું સન્માન કર્યું।

Verse 41

सा भर्त्तारमनुप्राप्य स्नात्वा शुचिरलंकृता । गृहमादीप्य तं वह्निं भक्त्या चक्रे प्रदक्षिणम्

પતિને મળીને તેણે સ્નાન કર્યું, શુદ્ધ બની શૃંગાર્યું, ગૃહાગ્નિ પ્રજ્વલિત કરી અને ભક્તિપૂર્વક તે જ્વલંત અગ્નિની પ્રદક્ષિણા કરી।

Verse 42

नमस्कृत्वात्मगुरवे ध्यात्वा हृदि सदाशिवम् । अग्निप्रवेशाभिमुखी कृतांजलिरिदं जगौ

આત્મગુરુને નમસ્કાર કરીને, હૃદયમાં સદાશિવનું ધ્યાન ધરી, અગ્નિપ્રવેશ તરફ મુખ કરીને, હાથ જોડીને તેણે આ વચન કહ્યાં।

Verse 43

शबर्युवाच । पुष्पाणि संतु तव देव ममेंद्रियाणि धूपोऽगुरुर्वपुरिदं हृदयं प्रदीपः । प्राणा हवींषि करणानि तवाक्षताश्च पूजाफलं व्रजतु सांप्रतमेष जीवः

શબરી બોલી—હે દેવ! મારી ઇન્દ્રિયો તમારા પુષ્પ બને; આ દેહ સુગંધિત ધૂપ બને; હૃદય દીપક બને. પ્રાણ આહુતિ બને અને мои કરણો તમારા અક્ષત બને; હવે આ જીવ પૂજાફળરૂપે પ્રસ્થાન કરે।

Verse 44

वांछामि नाहमपि सर्वधनाधिपत्यं न स्वर्गभूमिमचलां न पदं विधातुः । भूयो भवामि यदि जन्मनिजन्मनि स्यां त्वत्पादपंकजलसन्मकरंदभृंगी

મને સર્વ ધનનું અધિપત્ય નથી જોઈએ, ન અચલ સ્વર્ગભૂમિ, ન તો વિધાતાનું પદ. જો જન્મે જન્મે ફરી જન્મ થવો જ હોય, તો દરેક જન્મમાં તમારા પાદપંકજના સત્ય મકરંદને પાન કરતી ભમરી બની રહું.

Verse 45

जन्मानि संतु मम देव शताधिकानि माया न मे वि शतु चित्तमबोधहेतुः । किंचित्क्षणार्धमपि ते चरणारविन्दान्नापैतु मे हृदयमीश नमोनमस्ते

હે દેવ! મને સો કરતાં વધુ જન્મો થાય, પરંતુ અજ્ઞાનનું કારણ એવી માયા મારા ચિત્તમાં પ્રવેશ ન કરે. અર્ધ ક્ષણ પણ મારું હૃદય તમારા ચરણારવિંદોથી દૂર ન જાય. હે ઈશ, નમો નમસ્તે.

Verse 46

इति प्रसाद्य देवेशं शबरी दृढनिश्चया । विवेश ज्वलितं वह्निं भस्मसादभवत्क्षणात्

આ રીતે દેવેશને પ્રસન્ન કરીને, દૃઢ નિશ્ચયવાળી શબરી પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પ્રવેશી; અને ક્ષણમાં જ ભસ્મીભૂત થઈ ગઈ.

Verse 48

अथ सस्मार पूजांते प्रसादग्रहणोचिताम् । दयितां नित्यमायांतीं प्रांजलिं विनयान्विताम्

પછી તેણે પૂજાના અંતે તે પ્રિયાને સ્મર્યો, જે પ્રસાદ ગ્રહણ કરવા યોગ્ય હતી—જે રોજ આવતી, હાથ જોડીને, વિનયથી યુક્ત.

Verse 49

स्मृतमात्रां तदापश्यदागतां पृष्ठतः स्थिताम् । पूर्वेणावयवेनैव भक्तिनम्रां शुचिस्मिताम्

સ્મરણ માત્ર કરતાં જ તેણે તેને જોઈ—તે આવીને તેની પાછળ ઊભી હતી; પૂર્વના એ જ અંગો સાથે, ભક્તિથી નમ્ર અને પવિત્ર સ્મિતથી યુક્ત.

Verse 50

तां वीक्ष्य शबरः पत्नीं पूर्ववत्प्रांजलिं स्थिताम् । भस्मावशेषितगृहं यथापूर्वमवस्थितम्

પૂર્વવત્ હાથ જોડીને ઊભેલી પત્નીને જોઈ શબરે જોયું કે ઘર ભસ્માવશેષ થયાં છતાં તે જાણે પહેલાંની જેમ યથાસ્થાને સ્થિત છે।

Verse 51

अग्निर्दहति तेजोभिः सूर्यो दहति रश्मिभिः । राजा दहति दंडेन ब्राह्मणो मनसा दहेत्

અગ્નિ પોતાના તેજથી દહે છે, સૂર્ય પોતાના કિરણોથી દહે છે; રાજા દંડથી દહે છે, પરંતુ બ્રાહ્મણ મનશક્તિથી દહે છે।

Verse 52

किमयं स्वप्न आहोस्वित्किं वा माया भ्रमात्मिका । इति विस्मयसंभ्रातस्तां भूयः पर्यपृच्छत

“શું આ સ્વપ્ન છે, કે મનને ભ્રમિત કરનાર માયા?”—એમ આશ્ચર્યથી વ્યાકુળ થઈ તેણે તેને ફરી પૂછ્યું।

Verse 53

अपि त्वं च कथं प्राप्ता भस्मभूतासि पावके । दग्धं च भवनं भूयः कथं पूर्व वदास्थितम्

“તું ફરી કેવી રીતે આવી? અગ્નિમાં તું કેવી રીતે ભસ્મ થઈ? અને ઘર તો બળી ગયું હતું—તો તે ફરી પહેલાંની જેમ કેવી રીતે ઊભું છે?”

Verse 54

शबर्युवाच । यदा गृहं समुद्दीप्य प्रविष्टाहं हुताशने । तदात्मानं न जानामि न पश्यामि हुताशनम्

શબરી બોલી—“જ્યારે ઘર પ્રજ્વલિત થઈ અને હું હુતાશનમાં પ્રવેશી, ત્યારે ન તો હું પોતાને ઓળખી શકી, ન તો અગ્નિને જ જોઈ શકી।”

Verse 55

न तापलेशोप्यासीन्मे प्रविष्टाया इवोदकम् । सुषुप्तेव क्षणार्धेन प्रबुद्धास्मि पुनः क्षणात्

મને તાપનો લેશ પણ સ્પર્શ્યો નહિ—જાણે હું જળમાં પ્રવેશી હોઉં. નિદ્રિત જેવી અર્ધ ક્ષણે, ફરી બીજા ક્ષણે જાગી ઊઠી.

Verse 56

तावद्भवनमद्राक्षमदग्धमिव सुस्थितम् । अधुना देवपूजांते प्रसादं लब्धुमागता

ત્યારે મેં ઘર મજબૂત ઊભેલું જોયું—જાણે તે બળ્યું જ ન હોય. અને હવે દેવપૂજાના અંતે, પ્રસાદ મેળવવા હું આવી છું.

Verse 57

एवं परस्परं प्रेम्णा दंपत्योर्भाषमाणयोः । प्रादुरासीत्तयोरग्रे विमानं दिव्यमद्भुतम्

આ રીતે પતિ-પત્ની પ્રેમથી પરસ્પર વાત કરતાં હતાં, ત્યારે તેમની સામે એક અદ્ભુત દિવ્ય વિમાન પ્રગટ થયું.

Verse 58

तस्मिन्विमाने शतचन्द्रभास्वरे चत्वार ईशानुचराः पुरःसराः । हस्ते गृहीत्वाथ निषाददंपती आरोपयामासुरमुक्तविग्रहौ

સો ચંદ્ર સમ તેજસ્વી તે વિમાનમાં ઈશાન (શિવ) ના ચાર અગ્રગણ્ય અનુચર હતા. તેમણે નિષાદ દંપતીના હાથ પકડી, હજી અમુક્ત નશ્વર દેહો સહિત, તેમને તેમાં ચઢાવ્યા.

Verse 59

तयोर्निषाददंपत्योस्तत्क्षणादेव तद्वपुः । शिवदूतकरस्पर्शात्तत्सारूप्यमवाप ह

એ જ ક્ષણે નિષાદ દંપતીના દેહ—શિવદૂતોના કરસ્પર્શથી—તેમના સમાન રૂપ (સારૂપ્ય) ને પ્રાપ્ત થયા.

Verse 60

तस्माच्छ्रद्धैव सर्वेषु विधेया पुण्यकर्मसु । नीचोपि शबरः प्राप श्रद्धया योगिनां गतिम्

અતએવ સર્વ પુણ્યકર્મોમાં શ્રદ્ધા જ દૃઢપણે સ્થાપવી જોઈએ. કારણ કે નીચજાતિનો શબર પણ શ્રદ્ધાના બળે યોગીઓની પરમ ગતિને પ્રાપ્ત થયો.

Verse 61

किं जन्मना सकलवर्णजनोत्तमेन किं विद्यया सकलशास्त्रविचारवत्या । यस्यास्ति चेतसि सदा परमेशभक्तिः कोऽन्यस्ततस्त्रिभुवने पुरुषोस्ति धन्यः

સર્વ વર્ણોમાં શ્રેષ્ઠ કુળમાં જન્મ લેવાથી શું લાભ? સર્વ શાસ્ત્રોનું વિચારણ કરી શકે એવી વિદ્યાથી શું પ્રયોજન? જેના હૃદયમાં સદા પરમેશ્વરની ભક્તિ છે—ત્રિભુવનમાં તેનાથી વધુ ધન્ય પુરુષ બીજો કોણ?