Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 26

Devanagari script

मृगया द्यूतपानेषु स्त्रीषु स्त्रीविजितेषु च । अत्याहारमतिक्रोधमतिनिद्रामतिश्रमम्

Transliteration

mṛgayā dyūtapāneṣu strīṣu strīvijiteṣu ca | atyāhāramatikrodhamatinidrāmatiśramam

Translation

શિકાર, જુગાર, મદ્યપાન, સ્ત્રીઓમાં અતિઆસક્તિ અને સ્ત્રીઓના વશમાં થવું; તેમજ અતિભોજન, અતિક્રોધ, અતિનિદ્રા અને અતિશ્રમ—આ બધું વર્જો।

Word by Word

• मृगया: hunting
• मृगया: Sambandha (Topic/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मृगया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विषय-निर्देश (topic heading)

• द्यूतपानेषु: in gambling and drinking
• द्यूतपानेषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्यूत + पान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; समाहार-द्वन्द्व (द्यूतं च पानं च); अधिकरणे

• स्त्रीषु: among women
• स्त्रीषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; अधिकरणे

• स्त्रीविजितेषु: among those conquered by women (woman-dominated)
• स्त्रीविजितेषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: स्त्री + विजित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; भूतकृदन्त (विजित = √जि 'to conquer' क्त); षष्ठी-तत्पुरुष (स्त्रीभिः विजिताः/स्त्रीणां विजिताः); अधिकरणे

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• अत्याहारम्: overeating
• अत्याहारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अति + आहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म; उपपद-तत्पुरुष (अत्यधिकः आहारः)

• अतिक्रोधम्: excessive anger
• अतिक्रोधम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अति + क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म; उपपद-तत्पुरुष (अत्यधिकः क्रोधः)

• अतिनिद्राम्: excessive sleep
• अतिनिद्राम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अति + निद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म; उपपद-तत्पुरुष (अत्यधिकः निद्रा)

• अतिश्रमम्: excessive exertion
• अतिश्रमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अति + श्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म; उपपद-तत्पुरुष (अत्यधिकः श्रमः)

Speaker

Unspecified elder/teacher figure in Brahmottarakhaṇḍa (didactic instruction)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim turns away from a hunting party, dice game, and tavern; instead walks toward a temple with controlled posture; symbols of overeating and oversleeping shown as heavy chains being broken.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma and stability are protected by temperance—avoid addictive pleasures and every form of excess.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; it is nīti (conduct) instruction.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a prohibition list aimed at self-control and governance.