Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 23

Devanagari script

एतौ मे गृहिणीपुत्रौ निरयादागताविह । अश्रांतरोगौ क्रंदंतौ निद्राभंगविधायिनौ

Transliteration

etau me gṛhiṇīputrau nirayādāgatāviha | aśrāṃtarogau kraṃdaṃtau nidrābhaṃgavidhāyinau

Translation

આ મારી ગૃહિણીના આ બે પુત્રો નરકમાંથી અહીં આવ્યા છે. અવિરત રોગથી પીડિત થઈ રડ્યા કરે છે અને મારી નિદ્રા વારંવાર ભંગ કરે છે.

Word by Word

• एतौ: these two
• एतौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन; सर्वनाम-रूप (pronoun)

• मे: my
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम (enclitic)

• गृहिणीपुत्रौ: the two sons of (my) wife
• गृहिणीपुत्रौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गृहिणी (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गृहिण्याः पुत्रौ)

• निरयात्: from hell
• निरयात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: निरय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• आगतौ: come, arrived
• आगतौ: Karta (Subject-complement/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आ√गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषणम् (qualifying एतौ/पुत्रौ)

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• अश्रान्त-रोगौ: having unceasing illness / afflicted without respite
• अश्रान्त-रोगौ: Karta (Subject-complement/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अश्रान्त (प्रातिपदिक) + रोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; कर्मधारयः (अश्रान्तश्चासौ रोगः) / बहुवचनार्थे द्विवचन-विशेषणम् (qualifying the two)

• क्रन्दन्तौ: crying, wailing
• क्रन्दन्तौ: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्रन्द् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present active participle, शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषणम्

• निद्रा-भङ्ग-विधायिनौ: causing the breaking of sleep / sleep-disturbing
• निद्रा-भङ्ग-विधायिनौ: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निद्रा (प्रातिपदिक) + भङ्ग (प्रातिपदिक) + विधायिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; षष्ठी/कर्म-तत्पुरुष-समासः (निद्रायाः भङ्गं विधत्तः) विशेषणम्

Speaker

A king (bhūmipāla) speaking (exact name not in snippet)

Visual Art Cues

Scene: A king in a palace chamber, sleepless, hearing two diseased, wailing youths who appear as if returned from hell; attendants look on in dread; the atmosphere is heavy and nocturnal.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sin (pāpa) ripens into suffering, and its effects can disturb even worldly power and comfort.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned in this verse; it is narrative context about karmic suffering.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it describes the condition of the sons and the king’s distress.