Adhyaya 98

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र प्रभासेश्वरमुत्तमम् । विख्यातं त्रिषु लोकेषु स्वर्गसोपानमुत्तमम्

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે રાજેન્દ્ર! ઉત્તમ પ્રભાસેશ્વર પાસે જવું જોઈએ; તે ત્રિલોકમાં સ્વર્ગારોહણના પરમ સોપાનરૂપે વિખ્યાત છે.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । प्रभासं तात मे ब्रूहि कथं जातं महाफलम् । स्वर्गसोपानदं दृश्यं संक्षेपात्कथयस्व मे

યુધિષ્ઠિર બોલ્યો—તાત, પ્રભાસ કેવી રીતે મહાફળદાયક બન્યું તે કહો. પ્રત્યક્ષ ‘સ્વર્ગસોપાન આપનાર’ આ તીર્થનું વર્ણન સંક્ષેપમાં મને કરો.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । दुर्भगा रविपत्नी च प्रभानामेति विश्रुता । तया चाराधितः शम्भुरुग्रेण तपसा पुरा

શ્રી માર્કંડેય બોલ્યા—રવિ (સૂર્ય)ની પત્ની ‘પ્રભા’ નામે પ્રસિદ્ધ હતી; તેને ‘દુર્ભાગ્યા’ કહેતા. તેણે પ્રાચીન કાળે ઉગ્ર તપથી શંભુની આરાધના કરી.

Verse 4

वायुभक्षा स्थिता वर्षं वर्षं ध्यानपरायणा । ततस्तुष्टो महादेवः प्रभायाः पाण्डुनन्दन

તે વાયુને જ આહાર બનાવી વર્ષો સુધી ધ્યાનમાં પરાયણ રહી. ત્યારબાદ, હે પાંડુનંદન, મહાદેવ પ્રભા પર પ્રસન્ન થયા.

Verse 5

ईश्वर उवाच । कस्मात्संक्लिश्यसे बाले कथ्यतां यद्विवक्षितम् । अहं हि भास्करोऽप्येको नानात्वं नैव विद्यते

ઈશ્વરે કહ્યું—બાળે, તું શા માટે પોતાને કષ્ટ આપે છે? જે પૂછવું છે તે કહો. હું જ ભાસ્કર (સૂર્ય) પણ છું; ખરેખર ભેદ નથી.

Verse 6

प्रभोवाच । नान्यो देवः स्त्रियः शम्भो विना भर्त्रा क्वचित्प्रभो । सगुणो निर्गुणो वापि धनाढ्यो वाप्यकिंचनः

પ્રભાએ કહ્યું—હે શંભો, હે પ્રભુ, સ્ત્રી માટે પતિ વિના બીજો કોઈ દેવ ક્યાંય નથી—તે સગુણ હોય કે નિર્ગુણ, ધનાઢ્ય હોય કે અકિંચન.

Verse 7

प्रियो वा यदि वा द्वेष्यः स्त्रीणां भर्तैव दैवतम् । दुर्भगत्वेन दग्धाहं सखीमध्ये सुरेश्वर । भर्त्तर्यल्लब्धसौख्यास्मि तेन क्लिश्याम्यहं भृशम्

પ્રિય હોય કે દ્વેષ્ય, સ્ત્રીઓ માટે પતિ જ દેવતા છે. હે સુરેશ્વર, સખીઓ વચ્ચે હું દુર્ભાગ્યના દાહથી દગ્ધ છું; પતિથી સુખ ન મળતાં હું અત્યંત ક્લેશ ભોગવું છું।

Verse 8

ईश्वर उवाच । वल्लभा भास्करस्यैव मत्प्रसादाद्भविष्यसि

ઈશ્વરે કહ્યું— મારા પ્રસાદથી તું નિશ્ચયે ભાસ્કર (સૂર્ય) ની વલ્લભા બનશે।

Verse 9

पार्वत्युवाच । अप्रमाणं भवद्वाक्यं भास्करोऽपि करिष्यति । वृथा क्लेशो भवेदस्याः प्रभायाः परमेश्वर

પાર્વતીએ કહ્યું— હે પરમેશ્વર, ભાસ્કર પણ તમારા વચનને અપ્રમાણ કરી દેશે; ત્યારે પ્રભાનો સર્વ ક્લેશ વ્યર્થ થઈ જશે।

Verse 10

उमावाक्यान्महेशानध्यातस्तिमिरनाशनः । आगतो गगनाद्भानुर्नर्मदोत्तररोधसि

ઉમાના વચનોથી પ્રેરાઈ મહેશે ધ્યાન કર્યું. ત્યારબાદ અંધકારનાશક ભાનુ આકાશમાંથી ઉતરી નર્મદાના ઉત્તર કાંઠે આવ્યો।

Verse 11

भानुरुवाच । आहूतोऽस्मि कथं देव ह्यघासुरनिषूदन

ભાનુએ કહ્યું— હે દેવ, હે અઘાસુરનિષૂદન, મને કયા કારણે બોલાવ્યો છે?

Verse 12

ईश्वर उवाच । प्रभां पालय भो भानो संतोषेण परेण हि

ઈશ્વરે કહ્યું— હે ભાનુ, પ્રભાનું રક્ષણ કર; પરમ સંતોષ સાથે જ તેનું પાલન કર।

Verse 13

उमोवाच । प्रभाया मन्दिरे नित्यं स्थीयतां हिमनाशन । अग्रपत्नी समस्तानां भार्याणां क्रियतां रवे

ઉમાએ કહ્યું— હે હિમનાશક, પ્રભાના મંદિરમાં નિત્ય નિવાસ કર. અને હે રવિ, તારી સર્વ પત્નીઓમાં પ્રભાને અગ્રપત્ની કર।

Verse 14

भानुरुवाच । एवं देवि करिष्यामि तव वाक्यं वरानने । एतच्छ्रुत्वा प्रभाहूता प्रत्युवाच महेश्वरम्

ભાનુએ કહ્યું— હે દેવી, હે વરાનને, હું તમારા વચન મુજબ એમ જ કરીશ. આ સાંભળી બોલાવાયેલી પ્રભાએ મહેશ્વરને ઉત્તર આપ્યો।

Verse 15

प्रभोवाच । स्वांशेन स्थीयतां देव मन्मथारे उमापते । एकांशः स्थाप्यतामत्र तीर्थस्योन्मीलनाय च

પ્રભાએ કહ્યું— હે દેવ, હે મન્મથારી, હે ઉમાપતે, તમારા સ્વાંશથી અહીં નિવાસ કરો; અને આ તીર્થના ઉન્મીલન માટે એક અંશ અહીં સ્થાપિત થાઓ।

Verse 16

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सर्वदेवमयं लिङ्गं स्थापितं तत्र पाण्डव । प्रभासेश इति ख्यातं सर्वलोकेषु दुर्लभम्

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું— હે પાંડવ, ત્યાં સર્વદેવમય લિંગ સ્થાપિત થયું. તે ‘પ્રભાસેશ’ નામે પ્રસિદ્ધ છે અને સર્વ લોકોમાં દુર્લભ છે।

Verse 17

अन्यानि यानि तीर्थानि काले तानि फलन्ति वै । प्रभासेशस्तु राजेन्द्र सद्यः कामफलप्रदः

અન્ય તીર્થો પોતાનું ફળ સમય આવ્યે આપે છે; પરંતુ હે રાજેન્દ્ર, પ્રભાસેશ્વર તો તત્ક્ષણ ઇચ્છિત ફળ આપે છે।

Verse 18

माघमासे सिते पक्षे सप्तम्यां च विशेषतः । अश्वं यः स्पर्शयेत्तत्र यथोक्तब्राह्मणे नृप

માઘ માસના શુક્લ પક્ષમાં, વિશેષ કરીને સપ્તમી તિથિએ, હે નૃપ, જે ત્યાં બ્રાહ્મણોક્ત વિધિ મુજબ અશ્વને સ્પર્શ કરે છે—

Verse 19

इन्द्रत्वं प्राप्यते तेन भास्करस्याथवा पदम् । स्नात्वा परमया भक्त्या दानं दद्याद्द्विजातये

તે પુણ્યકર્મથી ઇન્દ્રત્વ અથવા ભાસ્કરનું પદ પણ પ્રાપ્ત થાય છે। પરમ ભક્તિથી સ્નાન કરીને દ્વિજ (બ્રાહ્મણ) ને દાન આપવું જોઈએ।

Verse 20

गोप्रदाता लभेत्स्वर्गं सत्यलोकं वरेश्वर । सर्वाङ्गसुन्दरीं शुभ्रां क्षीरिणीं तरुणीं शुभाम्

હે વરેશ્વર, ગોપ્રદાતા સ્વર્ગ—અહીં સુધી કે સત્યલોક—પ્રાપ્ત કરે છે; અને (ફળરૂપે) સર્વાંગસુંદરી, શુભ્ર, ક્ષીરવતી, તરુણી, શુભ ગાય મેળવે છે।

Verse 21

सवत्सां घण्टासंयुक्तां कांस्यपात्रावदोहिनीम् । ददते ये नृपश्रेष्ठ न ते यान्ति यमालयम्

હે નૃપશ્રેષ્ઠ, જે લોકો વાછરડાંসহ, ઘંટડીયુક્ત, અને કાંસ્યપાત્રসহ દોહનયોગ્ય ગાયનું દાન કરે છે, તેઓ યમાલયે જતા નથી।

Verse 22

अथ यः परया भक्त्या स्नानं देवस्य कारयेत् । स प्राप्नोति परं लोकं यावदाभूतसम्प्लवम्

હવે જે કોઈ પરમ ભક્તિથી ભગવાનનું સ્નાન કરાવે છે, તે પ્રલય સુધી ટકતો પરમ લોક પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 23

दौर्भाग्यं नाशमायाति स्नानमात्रेण पाण्डव । तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या कन्यादानं प्रयच्छति

હે પાંડવ, માત્ર સ્નાનથી જ દુર્ભાગ્ય નાશ પામે છે. અને તે તીર્થમાં જે ભક્તિથી કન્યાદાન આપે છે—

Verse 24

ब्राह्मणाय विवाहेन दापयेत्पाण्डुनन्दन । समानवयसे देया कुलशीलधनैस्तथा

હે પાંડુનંદન, લગ્નવિધિ દ્વારા બ્રાહ્મણને કન્યા આપવી જોઈએ. સમવયસ્ક, સુકુલ, સદાચાર અને ધનસંપન્ન વરને જ આપવી।

Verse 25

ये ददन्ते महाराज ह्यपि पातकसंयुताः । तेषां पापानि लीयन्ते ह्युदके लवणं यथा

હે મહારાજ, પાપથી યુક્ત હોવા છતાં જે દાન કરે છે, તેમના પાપો પાણીમાં મીઠા જેમ ઓગળી જાય છે।

Verse 26

स्वामिद्रोहकृतं पापं निक्षेपस्यापहारिणि । मित्रघ्ने च कृतघ्ने च कूटसाक्ष्यसमुद्भवम्

સ્વામીદ્રોહથી થયેલું પાપ, નિક્ષેપ અપહરણ કરનારનું પાપ, મિત્રઘ્નનું, કૃતઘ્નનું, તેમજ કૂટસાક્ષ્યથી ઉત્પન્ન પાપ—

Verse 27

तद्ग्रामोद्यानभेदोत्थं परदारनिषेवणम् । वार्द्धुषिकस्य यत्पापं यत्पापं स्तेयसम्भवम्

તેમજ ગામના ઉદ્યાન/બાગને ભંગ કરવાથી ઉત્પન્ન પાપ, પરસ્ત્રીસેવનનું પાપ, વ્યાજખોરનું પાપ અને ચોરીથી ઉપજતું પાપ—(આ બધું)।

Verse 28

कूपभेदोद्भवं यच्च बैडालव्रतधारिणः । दाम्भिकं वृक्षच्छेदोत्थं विवाहस्य निषेधजम्

કૂવો ભંગ કરવાથી ઉત્પન્ન પાપ, ‘બિડાલ-વ્રત’ (બિલાડી-વ્રત) ધારણ કરનારનું પાપ, દંભ/પાખંડનું પાપ, વૃક્ષછેદથી થતું પાપ અને લગ્નમાં અવરોધ કરવાથી જન્મતું પાપ—(આ બધું)।

Verse 29

आरामस्थतरुच्छेदमगम्यागमनोद्भवम् । स्वभार्यात्यजने यच्च परभार्यासमीहनात्

આરામ/બાગમાં આવેલા વૃક્ષો કાપવાથી ઉત્પન્ન પાપ, અગમ્ય સ્ત્રી પાસે જવાથી જન્મતું પાપ, પોતાની ધર્મપત્નીનો ત્યાગ કરવાનો પાપ અને પરપુરુષની પત્ની પ્રત્યે ઇચ્છાથી થતું પાપ—(આ બધું અહીં કહેવાયું છે)।

Verse 30

ब्रह्मस्वहरणे यच्च गरदे गोविघातिनि । विद्याविक्रयणोत्थं च संसर्गाद्यच्च पातकम्

બ્રાહ્મણના ધનનું હરણ કરવાનું પાપ, વિષ આપવાનું પાપ, ગોહત્યાનું પાપ, પવિત્ર વિદ્યાનું વેચાણ કરવાથી ઉત્પન્ન પાપ અને દુષ્કુસંગથી જન્મતું જે કોઈ પાતક—(આ બધું)।

Verse 31

श्वबिडालवधाद्घोरं सर्पशूद्रोद्भवं तथा । भूमिहर्तुश्च यत्पापं भूमिहारिणि चैव हि

કૂતરા અને બિલાડીના વધથી થતું ઘોર પાપ, તેમ જ સર્પો અને શૂદ્રો પ્રત્યે હિંસાથી સંબંધિત પાપ; તથા જમીન હડપનારનું પાપ અને જમીન ચોરનારનું પણ પાપ—(આ બધું)।

Verse 32

मा ददस्वेति यत्पापं गोवह्निब्राह्मणेषु च । तत्पापं याति विलयं कन्यादानेन पाण्डव

હે પાંડવ! ગાય, અગ્નિ અને બ્રાહ્મણોના વિષયમાં “ન આપો” એમ કહેતાં જે પાપ થાય છે, તે પાપ કન્યાદાનથી નાશ પામે છે।

Verse 33

स गत्वा भास्करं लोकं रुद्रलोके शुभे व्रजेत् । क्रीडते रुद्रलोकस्थो यावदिन्द्राश्चतुर्दश

તે ભાસ્કરલોકમાં જઈ પછી શુભ રુદ્રલોકમાં જાય છે; રુદ્રલોકમાં નિવાસ કરીને ચૌદ ઇન્દ્રોના સમય સુધી ક્રીડા કરે છે।

Verse 34

सर्वपापक्षये जाते शिवे भवति भावना । एतद्व्रजति यस्तीर्थं प्रभासं पाण्डुनन्दन

જ્યારે સર્વ પાપો ક્ષય પામે છે, ત્યારે શિવમાં ભક્તિભાવના પ્રગટે છે. હે પાંડુનંદન! પ્રભાસ તીર્થમાં જનારને આવું જ થાય છે।

Verse 35

सर्वतीर्थफलं प्राप्य सोऽश्वमेधफलं लभेत् । गोप्रदानं महापुण्यं सर्वपापक्षयं परम् । प्रशस्तं सर्वकालं हि चतुर्दश्यां विशेषतः

સર્વ તીર્થફળ પ્રાપ્ત કરીને તે અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પણ મેળવે છે. ગોદાન મહાપુણ્ય છે અને સર્વ પાપોનો પરમ ક્ષય કરે છે. તે સર્વકાળ પ્રશસ્ત છે—વિશેષે કરીને ચતુર્દશીએ।