Adhyaya 91
માર્કંડેય ઋષિ રાજાને ચંડાદિત્ય-તીર્થની પરમ પાવન મહિમા સંભળાવે છે. નર્મદાના શુભ કાંઠે ઉગ્ર દૈત્ય ચંડ અને મુંડ લાંબી તપશ્ચર્યા કરીને ત્રિલોકના અંધકાર-નાશક સૂર્ય (ભાસ્કર)નું ધ્યાન કરે છે. સહસ્રાંશુ પ્રસન્ન થઈ વર આપે છે; તેઓ સર્વ દેવો સામે અજેયતા અને સર્વકાળ રોગમુક્તિ માગે છે. સૂર્ય તે વર આપી તેમની ભક્તિપૂર્વકની સ્થાપનાથી એ સ્થળ સાથે જોડાઈ ચંડાદિત્યરૂપે પ્રસિદ્ધ થાય છે. પછી યાત્રાવિધિ અને ફળશ્રુતિ કહે છે—આત્મસિદ્ધિ માટે ત્યાં જવું, દેવ-માનવ-પિતૃઓનું તર્પણ કરવું, અને ઘીનો દીવો અર્પણ કરવો; ખાસ કરીને ષષ્ઠી તિથિએ. ચંડભાનુ/ચંડાદિત્યની ઉત્પત્તિકથા સાંભળવાથી પાપક્ષય, સૂર્યલોક પ્રાપ્તિ, તથા દીર્ઘકાળ વિજય અને રોગમુક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल तीर्थपरमपावनम् । चण्डादित्यं नृपश्रेष्ठ स्थापितं चण्डमुण्डयोः
શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહીપાલ! પરમ પાવન તીર્થમાં જા, હે નૃપશ્રેષ્ઠ! ત્યાં ચંડ અને મુંડ દ્વારા સ્થાપિત ચંડાદિત્ય (સૂર્યદેવ) છે।
Verse 2
आस्तां पुरा महादैत्यौ चण्डमुण्डौ सुदारुणौ । नर्मदातीरमाश्रित्य चेरतुर्विपुलं तपः
પ્રાચીન કાળમાં ચંડ અને મુંડ નામના બે મહાદૈત્ય અત્યંત ભયંકર હતા. તેમણે નર્મદા-તીરનો આશ્રય લઈને વિશાળ તપશ્ચર્યા કરી।
Verse 3
ध्यायन्तौ भास्करं देवं तमोनाशं जगत्त्रये । तुष्टस्तत्तपसा देवः सहस्रांशुरुवाच ह
તેઓ ત્રિલોકના અંધકારનાશક દેવ ભાસ્કરનું ધ્યાન કરીને તપસ્યા વડે આરાધના કરતા રહ્યા. તે તપથી પ્રસન્ન થઈ સહસ્રકિરણ સૂર્યદેવે કહ્યું.
Verse 4
साधु साध्विति तौ पार्थ नर्मदायाः शुभे तटे । वरं प्रार्थयतं वीरौ यथेष्टं चेतसेच्छितम्
હે પાર્થ! નર્મદાના શુભ તટ પર તે બે વીરને દેવ બોલ્યા—“સાધુ, સાધુ! હવે વર માગો; જે તમને ઇષ્ટ હોય, જે મન ઇચ્છે તે.”
Verse 5
चण्डमुण्डावूचतुः । अजेयौ सर्वदेवानां भूयास्वावां समाहितौ । सर्वरोगैः परित्यक्तौ सर्वकालं दिवाकर
ચંડ અને મુંડ બોલ્યા—“હે દિવાકર! અમે બંને એકાગ્ર થઈ સર્વ દેવતાઓથી પણ અજેય બનીએ. હે સૂર્ય, સર્વકાળે સર્વ રોગોથી રહિત રહીએ.”
Verse 6
एवमस्त्विति तौ प्राह भास्करो वारितस्करः । इत्युक्त्वान्तर्दधे भानुर्दैत्याभ्यां तत्र भास्करः
ચોરોને રોકનાર ભાસ્કરે તેમને કહ્યું—“એવમસ્તુ.” એમ કહી તે ભાનુ ત્યાં તે બે દૈત્યોની સામેમાંથી અંતર્ધાન થયો.
Verse 7
स्थापितः परया भक्त्या तं गच्छेदात्मसिद्धये । गीर्वाणांश्च मनुष्यांश्च पित्ःंस्तत्रापि तर्पयेत्
પરમ ભક્તિથી (દેવતાને) સ્થાપિત કરીને આત્મસિદ્ધિ માટે ત્યાં જવું જોઈએ; અને ત્યાં જ દેવો, મનુષ્યો તથા પિતૃઓને તર્પણ આપી તૃપ્ત કરવું જોઈએ.
Verse 8
स वसेद्भास्करे लोके विरिञ्चिदिवसं नृप । घृतेन बोधयेद्दीपं षष्ठ्यां स च नरेश्वर । मुच्यते सर्वपापैस्तु प्रतियाति पुरं रवेः
હે નૃપ! તે ભાસ્કરલોકમાં વિરિંચિ (બ્રહ્મા)ના એક દિવસ જેટલા દીર્ઘ સમય સુધી વસે છે. હે નરેશ્વર! ષષ્ઠી તિથિએ ઘીનો દીવો પ્રગટાવવાથી તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ રવિના પુરને પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 9
उत्पत्तिं चण्डभानोर्यः शृणोति भरतर्षभ । विजयी स सदा नूनमाधिव्याधिविवर्जितः
હે ભારતશ્રેષ્ઠ! જે ચંડભાનુની ઉત્પત્તિનું શ્રવણ કરે છે, તે નિશ્ચયે સદા વિજયી બને છે અને માનસિક ક્લેશ તથા શારીરિક વ્યાધિથી રહિત રહે છે.
Verse 91
। अध्याय
અધ્યાય—આ અધ્યાય-ચિહ્ન છે.