Adhyaya 79
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 79

Adhyaya 79

આ અધ્યાયમાં શ્રી માર્કંડેય રાજશ્રોતાને ઉપદેશ આપે છે કે દધિસ્કંદ અને મધુસ્કંદ—આ બે તીર્થો અત્યંત પ્રશંસનીય છે અને પાપક્ષય કરનારાં છે. સાધકે ત્યાં જઈ સ્નાન કરીને શ્રદ્ધાપૂર્વક દાન-ધર્મ કરવો એવો ઉપક્રમ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. દધિસ્કંદ તીર્થમાં સ્નાન પછી દ્વિજને દહીં (દધિ) દાન કરવાનો વિધાન છે. તેના ફળરૂપે અનેક જન્મો સુધી રોગ, જરા-જન્ય પીડા, શોક અને ઈર્ષ્યા થી મુક્તિ તથા લાંબા સમય સુધી “શુદ્ધ” કુળમાં જન્મ મળવાનો ઉલ્લેખ છે. મધુસ્કંદ તીર્થમાં મધુ મિશ્રિત તલનું દાન અને અલગથી મધુ મિશ્રિત પિંડ અર્પણ કરવાથી અનેક જન્મો સુધી યમલોકદર્શન ટળે છે અને પૌત્ર-પ્રપૌત્ર સુધી વંશમાં સમૃદ્ધિ સ્થિર રહે છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે. અંતે દહીં મિશ્રિત પિંડનું પણ નિર્દેશન આવે છે અને સ્નાન પછી દક્ષિણાભિમુખ રહી ક્રિયા કરવી એવી પ્રક્રિયા જણાવાય છે. આમ કરવાથી પિતા, પિતામહ અને પ્રપિતામહ બાર વર્ષ સુધી તૃપ્ત થાય છે—આ પિતૃકર્મની સ્પષ્ટ ફલશ્રુતિ છે.

Shlokas

Verse 1

। श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थद्वयमनुत्तमम् । दधिस्कन्दं मधुस्कन्दं सर्वपापक्षयंकरम्

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—હે રાજેન્દ્ર! ત્યારબાદ તું દધિસ્કંદ અને મધુસ્કંદ નામના બે અનુત્તમ તીર્થોમાં જા; તે બંને સર્વ પાપોનો ક્ષય કરનારાં છે.

Verse 2

दधिस्कन्दे नरः स्नात्वा यस्तु दद्याद्द्विजे दधि । उपतिष्ठेत्ततस्तस्य सप्तजन्मनि भारत

દધિસ્કંદ તીર્થમાં સ્નાન કરીને જે પુરુષ દ્વિજ (બ્રાહ્મણ)ને દહીં દાન આપે છે, હે ભારત, તેના સાત જન્મ સુધી સમૃદ્ધિ અને શુભ આધાર પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 3

न व्याधिर्न जरा तस्य न शोको नैव मत्सरः । दशचन्द्रशतं यावज्जायते विमले कुले

તેને ન રોગ થાય, ન વૃદ્ધાવસ્થા, ન શોક, ન ઈર્ષ્યા; અને દશચન્દ્રશત (હજાર માસ) સુધી તે નિર્મળ અને શ્રેષ્ઠ કુળમાં જન્મ લે છે।

Verse 4

मधुस्कन्देऽपि मधुना मिश्रितान्यस्तिलान्ददेत् । नासौ वैवस्वतं देवं पश्येद्वै जन्मसप्ततिम्

મધુસ્કંદમાં જે વ્યક્તિ મધ સાથે મિશ્રિત તલ દાન કરે છે, તે સત્તર જન્મ સુધી વૈવસ્વત દેવ (યમ)ને નથી જોતો।

Verse 5

मधुना सह सम्मिश्रं पिण्डं यस्तु प्रदापयेत् । तस्य पौत्रप्रपौत्रेभ्यो दारिद्र्यं नैव जायते

જે મધ સાથે મિશ્રિત પિંડ અર્પણ કરે છે, તેના પૌત્ર અને પ્રપૌત્રોમાં ક્યારેય દરિદ્રતા જન્મતી નથી।

Verse 6

दधिभिः सह संमिश्रं पिण्डं यस्तु प्रदापयेत् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा विधिवद्दक्षिणामुखः

જે દહીં સાથે મિશ્રિત પિંડ અર્પણ કરે છે—તે જ તીર્થમાં સ્નાન કરીને, વિધિ મુજબ કર્મ કરતી વેળા દક્ષિણાભિમુખ રહેવું જોઈએ।

Verse 7

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । द्वादशाब्दानि तुष्यन्ति नात्र कार्या विचारणा

પિતા, પિતામહ અને પ્રપિતામહ—આ ત્રણેય બાર વર્ષ સુધી તૃપ્ત રહે છે; તેમાં શંકા કે વિચાર કરવાની જરૂર નથી।