Adhyaya 74
આ અધ્યાયમાં માર્કંડેય સંવાદરૂપે રેવા નદીના ઉત્તર કાંઠે આવેલા અત્યંત તેજસ્વી ગૌતમેશ્વર તીર્થનું માહાત્મ્ય સંક્ષેપમાં કહે છે. તેનું પ્રાગટ્ય ઋષિ ગૌતમને અર્પિત છે; લોકહિત માટે સ્થાપિત આ તીર્થને પુરાણીય પુણ્યભાષામાં ‘સ્વર્ગનું સોપાન’ તરીકે વર્ણવાયું છે. ‘લોકગુરુ’ દેવતાની સન્નિધિમાં જે ભક્તિપૂર્વક યાત્રા કરે છે, તેના પાપોનો નાશ, આંતરિક શુદ્ધિ અને સ્વર્ગવાસનું વચન આપવામાં આવ્યું છે. સાથે વિજય, દુઃખનિવારણ, શુભસૌભાગ્યવૃદ્ધિ જેવા વ્યવહારિક ફળો પણ જણાવાયા છે; પિતૃકર્મમાં એક જ પિંડદાનથી વંશની ત્રણ પેઢીઓનું ઉદ્ધાર થાય છે એવો દાવો પણ આવે છે. અંતે સિદ્ધાંત કહે છે—ભક્તિથી આપેલું નાનું કે મોટું કોઈ પણ દાન ગૌતમના પ્રભાવથી અનેકગણું ફળ આપે છે. આ તીર્થને ‘તીર્થોમાં પરમ’ ગણાવી, રુદ્રવચન તરીકે રજૂ કરીને શૈવ પ્રમાણિકતા મજબૂત કરવામાં આવી છે.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । रेवाया उत्तरे कूले तीर्थं परमशोभनम् । सर्वपापहरं मर्त्ये नाम्ना वै गौतमेश्वरम्
શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—રેવા નદીના ઉત્તર કાંઠે પરમ શોભન તીર્થ છે; તે સર્વ પાપોનું હરણ કરે છે; મર્ત્યલોકમાં તે ‘ગૌતમેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ છે.
Verse 2
स्थापितं गौतमेनैव लोकानां हितकाम्यया । स्वर्गसोपानरूपं तु तीर्थं पुंसां युधिष्ठिर
લોકોના હિતની ઇચ્છાથી ગૌતમએ જ આ તીર્થ સ્થાપ્યું. હે યુધિષ્ઠિર, આ તીર્થ પુરુષો માટે સ્વર્ગ તરફ ચઢવાની સોપાનરૂપ છે.
Verse 3
तत्र गच्छ परं भक्त्या यत्र देवो जगद्गुरुः । पातकस्य विनाशार्थं स्वर्गवासप्रदस्तथा
જ્યાં જગદ્ગુરુ દેવની આરાધના થાય છે ત્યાં પરમ ભક્તિથી જાઓ; તે પાપનો વિનાશ કરે છે અને સ્વર્ગવાસ પણ આપે છે.
Verse 4
सौभाग्यवर्द्धनं तीर्थं जयदं दुःखनाशनम् । पिण्डदानेन चैकेन कुलानामुद्धरेत्त्रयम्
આ તીર્થ સૌભાગ્ય વધારનારું, વિજય આપનારું અને દુઃખ નાશ કરનારું છે. અને એક જ પિંડદાનથી મનુષ્ય પોતાના કુળની ત્રણ પેઢીઓનો ઉદ્ધાર કરે છે.
Verse 5
यत्किंचिद्दीयते भक्त्या स्वल्पं वा यदि वा बहु । तत्सर्वं शतसाहस्रमाज्ञया गौतमस्य हि
ભક્તિપૂર્વક જે કંઈ અપાય—થોડું હોય કે ઘણું—ગૌતમની આજ્ઞાથી તે બધું લાખગણું વધે છે।
Verse 6
तीर्थानां परमं तीर्थं स्वयं रुद्रेण भाषितम्
તીર્થોમાં પરમ તીર્થ—જે સ્વયં રુદ્રે પ્રકટ કર્યું છે।
Verse 74
। अध्याय
અધ્યાય. (અધ્યાય-શીર્ષક)