Adhyaya 73

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । सर्वपापहरं पार्थ गोपारेश्वरमुत्तमम् । गोदेहान्निःसृतं लिङ्गं पुण्यं भूमितले नृप

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—હે પાર્થ! નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે પરમ શોભન તીર્થ છે—ગોપારેશ્વર, અતિ ઉત્તમ અને સર્વ પાપો હરણ કરનાર. હે નૃપ! ત્યાં ભૂમિતળ પર ગાયના દેહમાંથી પ્રગટ થયેલું પવિત્ર લિંગ વિરાજે છે।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । गोदेहान्निःसृतं कस्माल्लिङ्गं पापक्षयंकरम् । दक्षिणे नर्मदाकूले मणिनागसमीपतः । संक्षेपात्कथ्यतां विप्र गोपारेश्वरसम्भवम्

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—ગાયના દેહમાંથી નીકળેલું તે લિંગ પાપક્ષય કરનાર કેમ બન્યું? નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે મણિનાગની નજીક ગોપારેશ્વરના ઉદ્ભવની કથા, હે વિપ્ર, સંક્ષેપમાં કહો।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कामधेनुस्तपस्तत्र पुरा पार्थ चकार ह । ध्यायते परया भक्त्या देवदेवं महेश्वरम्

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—હે પાર્થ! પ્રાચીનકાળે ત્યાં કામધેનુએ તપ કર્યું અને પરમ ભક્તિથી દેવોના દેવ મહેશ્વરનું ધ્યાન કર્યું।

Verse 4

तुष्टस्तस्या जगन्नाथ कपिलाय महेश्वरः । निःसृतो देहमध्यात्तु अच्छेद्यः परमेश्वरः

તેણી પર પ્રસન્ન થઈ જગન્નાથ મહેશ્વર કપિલા માટે પ્રગટ થયા; તેણીના દેહમધ્યમાંથી અછેદ્ય પરમેશ્વરરૂપે નિઃસૃત થયા.

Verse 5

तुष्टो देवि जगन्मातः कपिले परमेश्वरि । आराधनं कृतं यस्मात्तद्वदाशु शुभानने

હે દેવી, હે જગન્માતા, હે કપિલે પરમેશ્વરી! તારા દ્વારા આરાધના પૂર્ણ થઈ છે; તેથી, હે શુભાનને, તદનુસાર તુરંત કહો—તમારી ઇચ્છા જણાવો.

Verse 6

सुरभ्युवाच । लोकानामुपकाराय सृष्टाहं परमेष्ठिना । लोककार्याणि सर्वाणि सिध्यन्ति मत्प्रसादतः

સુરભી બોલી—લોકોના ઉપકાર માટે પરમેષ્ઠી (બ્રહ્મા)એ મને સર્જી છે. મારા પ્રસાદથી જગતનાં સર્વ કાર્યો અને પ્રયોજનો સિદ્ધ થાય છે.

Verse 7

लोकाः स्वर्गं प्रयास्यन्ति मत्प्रसादेन शङ्कर । तीर्थे त्वं भव मे शम्भो लोकानां हितकाम्यया

હે શંકર! મારા પ્રસાદથી લોકો સ્વર્ગને પ્રાપ્ત કરે. તેથી, હે શંભુ, લોકહિતની ઇચ્છાથી આ તીર્થમાં મારા માટે અહીં નિવાસ કરો, સન્નિધ રહો.

Verse 8

तथेति भगवानुक्त्वा तीर्थे तत्रावसन्मुदा । तदाप्रभृति तत्तीर्थं विख्यातं वसुधातले । स्नानेनैकेन राजेन्द्र पापसङ्घं व्यपोहति

ભગવાને “તથાસ્તુ” કહી તે તીર્થમાં આનંદથી નિવાસ કર્યો. ત્યારથી તે તીર્થ પૃથ્વી પર વિખ્યાત બન્યું. હે રાજેન્દ્ર, ત્યાં એક જ વાર સ્નાન કરવાથી પાપસમૂહ દૂર થાય છે.

Verse 9

गोपारेश्वरगोदानं यस्तु भक्त्या च कारयेत् । योग्ये द्विजोत्तमे देया योग्या धेनुः सकाञ्चना

જે ભક્તિપૂર્વક ગોપારેશ્વરના નિમિત્તે ગોદાન કરાવે, તેણે યોગ્ય દ્વિજોત્તમને સોનાસહિત યોગ્ય ગાય દાન આપવી જોઈએ.

Verse 10

सवत्सा तरुणी शुभ्रा बहुक्षीरा सवस्त्रका । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामष्टम्यां वा प्रदापयेत्

વાછરડાંসহ યુવાન શ્વેત, બહુ દૂધ આપતી અને વસ્ત્રસહિત ગાયનું દાન કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશી અથવા અષ્ટમીના દિવસે કરાવવું જોઈએ.

Verse 11

सर्वेषु चैव मासेषु कार्त्तिके च विशेषतः । दापयेत्परया भक्त्या द्विजे स्वाध्यायतत्परे

બધા માસોમાં—અને વિશેષ કરીને કાર્તિક માસમાં—પરમ ભક્તિથી સ્વાધ્યાયપરાયણ દ્વિજને દાન આપવું જોઈએ.

Verse 12

विधिना च प्रदद्याद्यो विधिना यस्तु गृह्णते । तावुभौ पुण्यकर्माणौ प्रेक्षकः पुण्यभाजनम्

જે વિધિપૂર્વક દાન આપે અને જે વિધિપૂર્વક ગ્રહણ કરે—બંને પુણ્યકર્મી છે; જોનાર પણ પુણ્યનો પાત્ર બને છે.

Verse 13

पिण्डदानं प्रकुर्याद्यः प्रेतानां भक्तिसंयुतः । पिण्डेनैकेन राजेन्द्र प्रेता यान्ति परां गतिम्

જે ભક્તિપૂર્વક પ્રેતોના હિતાર્થે પિંડદાન કરે, હે રાજેન્દ્ર, એક જ પિંડથી પણ પ્રેતો પરમ ગતિને પામે છે.

Verse 14

भक्त्या प्रणामं रुद्रस्य ये कुर्वन्ति दिने दिने । तेषां पापं प्रलीयेत भिन्नपात्रे जलं यथा

જે ભક્તિપૂર્વક રોજે રોજ રુદ્રને પ્રણામ કરે છે, તેમનું પાપ ફાટેલા પાત્રના જળની જેમ વિલીન થઈ જાય છે।

Verse 15

तत्र तीर्थे तु यो राजन्वृषभं च समुत्सृजेत् । पितरश्चोद्धृतास्तेन शिवलोके महीयते

હે રાજન, જે તે તીર્થમાં વૃષભને વૃષોત્સર્ગરૂપે મુક્ત કરે છે, તેના દ્વારા પિતૃઓ ઉદ્ધરાય છે અને તે શિવલોકમાં માન પામે છે।

Verse 16

युधिष्ठिर उवाच । वृषोत्सर्गे कृते तात फलं यज्जायते नृणाम् । तत्सर्वं कथयस्वाशु प्रयत्नेन द्विजोत्तम

યુધિષ્ઠિર બોલ્યા—હે તાત, હે દ્વિજોત્તમ! વૃષોત્સર્ગ કરવાથી મનુષ્યોને જે ફળ પ્રાપ્ત થાય છે, તે સર્વ તું પ્રયત્નપૂર્વક શીઘ્ર કહો।

Verse 17

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सर्वलक्षणसम्पूर्णे वृषे चैव तु यत्फलम् । तदहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्व धर्मनन्दन

શ્રી માર્કંડેય બોલ્યા—સર્વ શુભલક્ષણોથી પૂર્ણ વૃષભનો વૃષોત્સર્ગ કરવાથી જે ફળ થાય છે, તે હું હવે કહું છું; હે ધર્મનંદન, સાંભળ।

Verse 18

कार्त्तिके चैव वैशाखे पूर्णिमायां नराधिप । रुद्रस्य सन्निधौ भूत्वा शुचिः स्नातो जितेन्द्रियः

હે નરાધિપ, કાર્તિક અને વૈશાખની પૂર્ણિમાએ રુદ્રના સાન્નિધ્યમાં જઈ, શુચિ, સ્નાત અને જિતેન્દ્રિય બની—

Verse 19

वृषस्यैव समुत्सर्गं कारयेत्प्रीयतां हरः । सांनिध्ये कारयेत्पुत्र चतस्रो वत्सिकाः शुभाः

હર (શિવ) પ્રસન્ન થાય તે માટે વૃષભનો દાનરૂપે ઉત્સર્ગ કરાવવો. અને એ જ સાન્નિધ્યમાં, હે પુત્ર, ચાર શુભ વત્સિકાઓ પણ ગોઠવાવવી.

Verse 20

दत्त्वा तु विप्रमुख्याय सर्वलक्षणसंयुताः । प्रीयतां च महादेवो ब्रह्मा विष्णुर्महेश्वरः

સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત તે વસ્તુઓ એક મુખ્ય બ્રાહ્મણને દાન કરીને—મહાદેવ પ્રસન્ન થાઓ; તેમજ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર પણ પ્રસન્ન થાઓ.

Verse 21

वृषभे रोमसंख्या या सर्वाङ्गेषु नराधिप । तावद्वर्षप्रमाणं तु शिवलोके महीयते

હે નરાધિપ, વૃષભના સર્વ અંગોમાં જેટલા રોમ છે, તેટલા વર્ષો સુધી તે શિવલોકમાં માન-મહિમાથી પૂજિત થાય છે.

Verse 22

शिवलोके वसित्वा तु यदा मर्त्येषु जायते । कुले महति सम्भूतिर्धनधान्यसमाकुले

શિવલોકમાં વસીને પછી જ્યારે તે ફરી મર્ત્યલોકમાં જન્મે છે, ત્યારે ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ એવા મહાન કુળમાં તેનો જન્મ થાય છે.

Verse 23

नीरोगो रूपवांश्चैव विद्याढ्यः सत्यवाक्शुचिः । गोपारेश्वरमाहात्म्यं मया ख्यातं युधिष्ठिर । गोदेहान्निःसृतं लिङ्गं नर्मदादक्षिणे तटे

તે નિરોગી, રૂપવાન, વિદ્યાસંપન્ન, સત્યવચન અને શુચિ બને છે. હે યુધિષ્ઠિર, મેં ગોપારેશ્વરનું માહાત્મ્ય પ્રખ્યાત કર્યું છે—ગૌના દેહમાંથી પ્રગટ થયેલું તે લિંગ નર્મદાના દક્ષિણ તટ પર છે.

Verse 73

। अध्याय

॥ ઇતિ અધ્યાય સમાપ્ત ॥