Adhyaya 66
માર્કંડેય યુધિષ્ઠિરને કહે છે કે નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે સંગમની નજીક આવેલું અદ્વિતીય માતૃતીર્થ અવશ્ય જવું. ત્યાં નદીકાંઠે માતૃગણ પ્રગટ થયા હતા; યોગિનીઓની સભાની પ્રાર્થનાથી શિવ—જે ઉમાને અર્ધાંગીરૂપે ધારણ કરે છે અને નાગને યજ્ઞોપવીત સમાન ધારણ કરે છે—આ તીર્થને પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ થવાનો અધિકાર આપી અંતર્ધાન થાય છે. આ દૈવી અનુમોદનથી તીર્થની પવિત્રતા સ્થિર થાય છે. નવમી તિથિએ શુદ્ધ નિયમવાળો ભક્ત ઉપવાસ કરીને માતૃ-ગોચરમાં પૂજન કરે તો માતૃગણ અને શિવ પ્રસન્ન થાય છે. વંધ્યા, સંતાનશોકગ્રસ્ત અથવા પુત્રહીન સ્ત્રીઓ માટે મંત્ર-શાસ્ત્રજ્ઞ આચાર્ય પાંચ રત્નો અને ફળોથી યુક્ત સુવર્ણ કલશ વડે સ્નાનવિધિ કરાવે; પુત્રલાભ માટે કાંસ્ય પાત્રમાં સ્નાન કરાવવાનું કહે છે. અંતે ફળશ્રુતિ—મનમાં જે ઇચ્છા થાય તે પ્રાપ્ત થાય, અને માતૃતીર્થથી શ્રેષ્ઠ કોઈ તીર્થ નથી.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र मातृतीर्थमनुत्तमम् । सङ्गमस्य समीपस्थं नर्मदादक्षिणे तटे
શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—હે રાજેન્દ્ર, ત્યારબાદ સંગમની નજીક નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે આવેલ અનुत્તમ માતૃતીર્થમાં જવું જોઈએ।
Verse 2
मातरस्तत्र राजेन्द्र संजाता नर्मदातटे । उमार्धनारिर्देवेशो व्यालयज्ञोपवीतधृक्
હે રાજેન્દ્ર, ત્યાં નર્મદાના કાંઠે માતૃગણ પ્રગટ થયા. ત્યાં જ દેવેશ—ઉમા-અર્ધનારી શિવ—સર્પમય યજ્ઞોપવીત ધારણ કરીને વિરાજે છે।
Verse 3
उवाच योगिनीवृन्दं कष्टंकष्टमहो हर । अजेयाः सर्वदेवानां त्वत्प्रसादान्महेश्वर
તે યોગિનીવૃંદને કહ્યું— “હાય હાય, હે હર! હે મહેશ્વર, તારા પ્રસાદથી તેઓ સર્વ દેવતાઓને પણ અજય બની ગયા છે।”
Verse 4
तीर्थमत्र विधानेन प्रख्यातं वसुधातले । एवं भवतु योगिन्य इत्युक्त्वान्तरधाच्छिवः
“અહીંનું આ તીર્થ યોગ્ય વિધાનથી પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ થાઓ.” એમ કહી— “એવું જ થાઓ, હે યોગિનીઓ!”— શિવ અંતર્ધાન થયા।
Verse 5
श्रीमार्कण्डेय उवाच । तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या नवम्यां नियतः शुचिः । उपोष्य परया भक्त्या पूजयेन्मातृगोचरम्
શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું— જે કોઈ તે તીર્થમાં નવમીના દિવસે નિયમિત અને શુચિ રહી ઉપવાસ કરે અને પરમ ભક્તિથી માતૃગોચર (માતૃમંડળ)ની પૂજા કરે,
Verse 6
तस्य स्युर्मातरः प्रीताः प्रीतोऽयं वृषवाहनः । वन्ध्याया मृतवत्साया अपुत्राया युधिष्ठिर
તેના પર માતૃદેવીઓ પ્રસન્ન થાય છે અને આ વૃષવાહન (શિવ) પણ પ્રસન્ન થાય છે. હે યુધિષ્ઠિર! વંધ્યા, મૃતવત્સા અથવા અપુત્રા સ્ત્રી માટે—
Verse 7
स्नापनं चारभेत्तत्र मन्त्रशास्त्रविदुत्तमः । सहिरण्येन कुम्भेन पञ्चरत्नफलान्वितः
ત્યાં મંત્રશાસ્ત્રના ઉત્તમ જાણકારએ સ્નાપનવિધિ આરંભવી જોઈએ— સોનાસહિત કુંભ વડે, પંચરત્નફલયુક્ત।
Verse 8
स्नापयेत्पुत्रकामायाः कांस्यपात्रेण देशिकः । पुत्रं सा लभते नारी वीर्यवन्तं गुणान्वितम्
પુત્રકામનાવાળી સ્ત્રી માટે દેશિક આચાર્યે કાંસ્યપાત્રથી સ્નાનવિધિ કરાવવી. તે નારી વીર્યવાન અને ગુણસમ્પન્ન પુત્રને પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 9
यो यं काममभिध्यायेत्ततः स लभते नृप । मातृतीर्थात्परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति
હે નૃપ! અહીં જે જે કામનાનું ચિંતન કરે છે, તે તેને પ્રાપ્ત કરે છે. માતૃતીર્થથી પરે કોઈ તીર્થ ન ક્યારેય હતું, ન ભવિષ્યમાં થશે.
Verse 66
। अध्याय
અધ્યાય સમાપ્ત.