Adhyaya 64
આ અધ્યાયમાં માર્કંડેય રાજાને સંબોધીને અવંતી ખંડના અત્યંત શુભ “અગસ્ત્યેશ્વર” તીર્થનું મહાત્મ્ય જણાવે છે. આ તીર્થને પાપક્ષય અને નૈતિક દોષનિવારણ માટે સ્થાનઆધારિત સાધન તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. અહીં મુખ્ય વિધાન તીર્થસ્નાનનું છે; સ્નાનથી બ્રહ્મહત્યાદિ મહાપાતકોની પણ નિવૃત્તિ થાય છે એમ સ્પષ્ટ કહેવામાં આવ્યું છે. સમયનિર્દેશ પણ છે—કાર્તિક માસ, કૃષ્ણપક્ષ, ચતુર્દશીએ સ્નાન કરવું; જેથી કાળ-સ્થળ-ક્રિયા એક જ ધાર્મિક નિયમમાં એકત્ર થાય. આગળ સમાધિસ્થ અને જિતેન્દ્રિય રહી ઘીથી દેવનો અભિષેક કરવો એવી આજ્ઞા છે. દાનવિધિમાં ધન, પાદુકા, છત્ર, ઘી-કંબળ અને સર્વને અન્નદાન—આ બધાથી પુણ્યફળ બહુગુણું વધે છે એમ જણાવે છે. સંદેશ એ છે કે તીર્થયાત્રા માત્ર ગમન નથી; નિયમ, ભક્તિ અને દાનના સંયોજનથી જ શુદ્ધિ સિદ્ધ થાય છે.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् । नराणां पापनाशाय अगस्त्येश्वरमुत्तमम्
શ્રીમાર્કંડેયે કહ્યું—હે રાજેન્દ્ર! ત્યાર પછી તે પરમ શોભન તીર્થમાં જવું જોઈએ—માનવોના પાપનાશ માટે ઉત્તમ એવા અગસ્ત્યેશ્વર પાસે જવું જોઈએ.
Verse 2
तत्र स्नात्वा नरो राजन्मुच्यते ब्रह्महत्यया । कार्त्तिकस्य तु मासस्य कृष्णपक्षे चतुर्दशी
હે રાજન! ત્યાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય બ્રહ્મહત્યાના પાપથી પણ મુક્ત થાય છે; ખાસ કરીને કાર્તિક માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ.
Verse 3
घृतेन स्नापयेद्देवं समाधिस्थो जितेन्द्रियः । एकविंशतिकुलोपेतो च्यवेदैश्वरात्पदात्
સમાધિમાં સ્થિત અને ઇન્દ્રિયજિત સાધકે દેવને ઘીથી સ્નાન કરાવવું જોઈએ. તેથી એકવીસ કુળોના ઉદ્ધારનું પુણ્ય મેળવી તે ઐશ્વર્યપદથી કદી ચ્યૂત થતો નથી.
Verse 4
धनं चोपानहौ छत्रं दद्याच्च घृतकम्बलम् । भोजनं चैव सर्वेषां सर्वं कोटिगुणं भवेत्
ધન, પાદુકા/જૂતાં, છત્ર અને ઘીથી ભીંજવેલ કમ્બળ દાન કરવું, તેમજ સૌને ભોજન કરાવવું; આ બધું પુણ્યમાં કોટિગુણું બને છે.
Verse 64
। अध्याय
॥ ઇતિ અધ્યાય-સમાપ્તિ-સૂચક ॥