Adhyaya 63
માર્કંડેય રાજશ્રોતાને ઉપદેશ આપે છે કે અગસ્ત્યેશ્વર નજીક નર્મદા-તટ પર આવેલું પ્રસિદ્ધ કુમારેશ્વર તીર્થ જવું. પ્રાચીન કાળમાં ષણ્મુખ (સ્કંદ) એ ત્યાં અત્યંત ભક્તિથી આરાધના કરી સિદ્ધિ મેળવી, દેવસેનાનો નાયક બન્યો અને શત્રુદમનનું સામર્થ્ય પ્રાપ્ત કર્યું; તેથી નર્મદા પર આ સ્થાન મહાશક્તિશાળી તીર્થ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું છે. યાત્રિકો માટે નિયમ જણાવાયા છે—એકાગ્ર ચિત્ત અને ઇન્દ્રિયનિગ્રહ સાથે ત્યાં પહોંચવું; ખાસ કરીને કાર્તિક ચતુર્દશી અને અષ્ટમીના દિવસે વિશેષ વ્રત-આચરણ. ગિરિજાનાથ (શિવ) નો દહીં, દૂધ અને ઘીથી અભિષેક, ભક્તિગીત ગાન, તેમજ શાસ્ત્રોક્ત પિંડદાન કરવું—વિશેષ કરીને વેદવિદ્વાન અને નિત્યકર્મમાં તત્પર બ્રાહ્મણોની ઉપસ્થિતિમાં. ફળશ્રુતિ મુજબ ત્યાં આપેલું દાન અક્ષય બને છે; આ તીર્થ સર્વતીર્થમય કહેવાયું છે અને કુમારના દર્શનથી પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. અંતે કહે છે કે આ પુણ્યકર્મસંબંધમાં ત્યાં દેહત્યાગ કરનાર સ્વર્ગને પામે છે—આ પ્રભુનું સત્ય વચન છે.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र कुमारेश्वरमुत्तमम् । प्रसिद्धं सर्वतीर्थानामगस्त्येश्वरसन्निधौ
શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—પછી, હે રાજેન્દ્ર, સર્વ તીર્થોમાં પ્રસિદ્ધ એવા ઉત્તમ કુમારેશ્વર પાસે જવું; તે અગસ્ત્યેશ્વરના સાન્નિધ્યમાં સ્થિત છે।
Verse 2
षण्मुखेन पुरा तात सर्वपातकनाशनम् । आराध्य परया भक्त्या सिद्धिः प्राप्ता नराधिप
હે તાત, પૂર્વકાળે સર્વ પાતકોનો નાશ કરનાર ષણ્મુખને પરમ ભક્તિથી આરાધીને, હે નરાધિપ, સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થઈ હતી।
Verse 3
देवसैन्याधिपो जातः सर्वशत्रुनिबर्हणः । उग्रतेजा महात्मासौ संजातस्तीर्थसेवनात्
તીર્થસેવનથી તે ઉગ્ર તેજસ્વી મહાત્મા દેવસેનાનો અધિપતિ બન્યો અને સર્વ શત્રુઓનો નાશક થયો।
Verse 4
तदाप्रभृति तत्तीर्थं संजातंनर्मदातटे । तत्र तीर्थे तु यो गत्वा एकचित्तो जितेन्द्रियः
ત્યાંથી તે તીર્થ નર્મદા-તટે પ્રગટ થયું. જે તે તીર્થમાં જઈ એકચિત્ત અને જીતેન્દ્રિય બની…
Verse 5
कार्त्तिकस्य चतुर्दश्यामष्टम्यां च विशेषतः । स्नापयेद्गिरिजानाथं दधिदुग्धेन सर्पिषा
કાર્તિક માસની ચતુર્દશી તથા વિશેષ કરીને અષ્ટમીના દિવસે દહીં, દૂધ અને ઘીથી ગિરિજાનાથ (શિવ)નું સ્નાન/અભિષેક કરવો જોઈએ.
Verse 6
गीतं तत्र प्रकर्तव्यं पिण्डदानं यथाविधि । ब्राह्मणैः श्रोत्रियैः पार्थ षट्कर्मनिरतैः शुभैः
ત્યાં ભજન-કીર્તન કરવું જોઈએ અને વિધાન મુજબ પિંડદાન કરવું જોઈએ—શુભ, શ્રોત્રિય, ષટ્કર્મનિરત બ્રાહ્મણો દ્વારા, હે પાંડુપુત્ર.
Verse 7
यत्किंचिद्दीयते तत्र अक्षयं पाण्डुनन्दन । सर्वतीर्थमयं तीर्थ निर्मितं शिखिना नृप
ત્યાં જે કંઈ દાન અપાય તે અક્ષય બને છે, હે પાંડુનંદન. તે તીર્થ સર્વતીર્થમય છે—શિખિન (કુમાર/સ્કંદ) દ્વારા સ્થાપિત, હે નૃપ.
Verse 8
एतत्ते सर्वमाख्यातं कुमारेश्वरजं फलम् । कुमारदर्शनात्पुण्यं प्राप्यते पाण्डुनन्दन
આ બધું તને જણાવાયું—કુમારેશ્વરથી ઉત્પન્ન થતું ફળ. કુમારના દર્શનમાત્રથી પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે, હે પાંડુનંદન.
Verse 9
मृतः स्वर्गमवाप्नोति सत्यमीश्वरभाषितम्
જે (ત્યાં) મરે છે તે સ્વર્ગને પામે છે—આ સત્ય છે, ઈશ્વરે કહેલું.
Verse 63
। अध्याय
॥ અધ્યાય ॥