Adhyaya 51

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । काले तत्क्रियते कस्मिञ्छ्राद्धं दानं तथेश्वर । यात्रा तत्र प्रकर्तव्या तिथौ यस्यां वदाशु तत्

ઉત્તાનપાદ બોલ્યો— હે ઈશ્વર! શ્રાદ્ધ અને દાન કયા કાળે કરવાં જોઈએ? અને ત્યાંની યાત્રા કઈ તિથિએ કરવી? કૃપા કરીને શીઘ્ર કહો।

Verse 2

ईश्वर उवाच । पितृतीर्थं यथा पुण्यं सर्वकामिकमुत्तमम् । इदं तीर्थं तथा पुण्यं स्नानदानादितर्पणैः

ઈશ્વરે કહ્યું— જેમ પિતૃતીથ પરમ પુણ્યદાયક અને સર્વકામપ્રદ છે, તેમ આ તીર્થ પણ સ્નાન, દાન અને તર્પણ આદિથી પુણ્યદાયક બને છે।

Verse 3

विशेषेण तु कुर्वीत श्राद्धं सर्वयुगादिषु । मन्वन्तरादयो वत्स श्रूयन्तां च चतुर्दश

યુગોના આરંભ વગેરે સર્વ પવિત્ર સંધિકાળોમાં વિશેષ રીતે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ. વત્સ! મન્વંતર આદિ ચૌદ પવિત્ર કાળ સાંભળ।

Verse 4

अश्वयुक्छुक्लनवमी द्वादशी कार्त्तिकस्य च । तृतीया चैत्रमासस्य तथा भाद्रपदस्य च

આશ્વયુજ શુક્લ નવમી, કાર્તિક દ્વાદશી, ચૈત્ર માસની તૃતીયા તથા ભાદ્રપદની પણ તૃતીયા— આ શુભ તિથિઓ છે।

Verse 5

आषाढस्यैव दशमी माघस्यैव तु सप्तमी । श्रावणस्याष्टमी कृष्णा तथाषाढस्य पूर्णिमा

આષાઢની દશમી, માઘની સપ્તમી, શ્રાવણ કૃષ્ણ અષ્ટમી તથા આષાઢ પૂર્ણિમા— આ પણ પુણ્ય તિથિઓ છે।

Verse 6

फाल्गुनस्य त्वमावास्या पौषस्यैकादशी सिता । कार्त्तिकी फाल्गुनी चैत्री ज्यैष्ठी पञ्चदशी तथा

ફાલ્ગુનની અમાવાસ્યા, પૌષ શુક્લ એકાદશી, તેમજ કાર્તિકી, ફાલ્ગુની, ચૈત્રી અને જ્યૈષ્ઠી પૂર્ણિમા—આ બધાં પણ પુણ્યકાળ ગણાય છે.

Verse 7

मन्वन्तरादयश्चैते अनन्तफलदाः स्मृताः । अयने चोत्तरे राजन्दक्षिणे श्राद्धमाचरेत्

મન્વંતર વગેરે આ બધા અવસર અનંત ફળ આપનારાં કહેવાય છે. હે રાજન, ઉત્તરાયણ અને દક્ષિણાયણ—બન્ને કાળે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.

Verse 8

कार्त्तिकी च तथा माघी वैशाखस्य तृतीयिका । पौर्णमासी च चैत्रस्य ज्येष्ठस्य च विशेषतः

કાર્તિકી તથા માઘી પૂર્ણિમા, વૈશાખની તૃતીયા, ચૈત્રની પૂર્ણિમા અને વિશેષ કરીને જ્યૈષ્ઠની પૂર્ણિમા—આ પણ પુણ્યકાળ તરીકે પ્રશંસિત છે.

Verse 9

अष्टकासु च संक्रान्तौ व्यतीपाते तथैव च । श्राद्धकाला इमे सर्वे दत्तमेष्वक्षयं स्मृतम्

અષ્ટકા તિથિઓમાં, સંક્રાંતિએ અને વ્યતીપાત યોગે—આ બધાં શ્રાદ્ધકાળ છે. આ સમયે આપેલું દાન અક્ષય ફળદાયક કહેવાય છે.

Verse 10

मधुमासे सिते पक्ष एकादश्यामुपोषितः । निशि जागरणं कुर्याद्विष्णुपादसमीपतः

મધુમાસ (ચૈત્ર)ના શુક્લ પક્ષની એકાદશીએ ઉપવાસ કરીને, વિષ્ણુપાદના સાન્નિધ્યમાં રાત્રિ જાગરણ કરવું જોઈએ.

Verse 11

धूपदीपादिनैवेद्यैः स्रङ्मालागुरुचन्दनैः । अर्चां कुर्वन्ति ये विष्णोः पठेयुः प्राक्तनीं कथाम्

ધૂપ, દીપ, નૈવેદ્ય, પુષ્પમાળા, સુગંધ અને ચંદનથી જે શ્રીવિષ્ણુની અર્ચના કરે છે, તેમણે પ્રભુની પ્રાચીન પુણ્યકથા પાઠ કરવી જોઈએ.

Verse 12

ऋग्यजुःसाममन्त्रोक्तं सूक्तं जपति यो द्विजः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

ઋગ્, યજુઃ અને સામવેદના મંત્રોમાં ઉપદેશિત સૂક્તનો જે દ્વિજ જપ કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ વિષ્ણુલોકમાં જાય છે.

Verse 13

प्रातः श्राद्धं प्रकुर्वीत द्विजान् सम्पूज्य यत्नतः । दानं दद्याद्यथाशक्ति गोहिरण्याम्बरादिकम्

પ્રાતઃકાળે શ્રાદ્ધ કરવું અને દ્વિજોને (બ્રાહ્મણોને) પ્રયત્નપૂર્વક સન્માનપૂર્વક પૂજવા જોઈએ. પોતાની શક્તિ મુજબ ગાય, સોનું, વસ્ત્ર વગેરે દાન આપવું જોઈએ.

Verse 14

पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावदाभूतसम्प्लवम् । श्राद्धदस्तु व्रजेत्तत्र यत्र देवो जनार्दनः

તેના પિતૃઓ મહાપ્રલય સુધી તૃપ્ત રહે છે. અને શ્રાદ્ધ કરનાર તે ધામને પામે છે જ્યાં દેવ જનાર્દન (વિષ્ણુ) નિવાસ કરે છે.

Verse 15

त्रयोदश्यां ततो गच्छेद्गुहावासिनि लिङ्गके । दृष्ट्वा मार्कण्डमीशानं मुच्यते सर्वपातकैः

પછી ત્રયોદશીએ ગુહામાં સ્થિત લિંગના દર્શન માટે જવું જોઈએ. માર્કંડ (માર્કંડેશ્વર) સ્વરૂપ ઈશાનના દર્શનથી સર્વ પાતકોથી મુક્તિ મળે છે.

Verse 16

उत्तानपाद उवाच । गुहामध्ये महादेव लिङ्गं परमशोभितम् । येन प्रतिष्ठितं देव तन्ममाख्यातुमर्हसि

ઉત્તાનપાદે કહ્યું—હે મહાદેવ! આ ગુહામાં પરમ શોભાયમાન લિંગ વિરાજે છે. હે દેવ! આ લિંગ કોને પ્રતિષ્ઠિત કર્યું? કૃપા કરીને મને કહો.

Verse 17

ईश्वर उवाच । त्रिषु लोकेषु विख्यातो मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । दिव्यं वर्षसहस्रं स तपस्तेपे सुदारुणम्

ઈશ્વરે કહ્યું—ત્રણેય લોકમાં વિખ્યાત મુનિ-ઈશ્વર માર્કંડેય છે. તેમણે એક હજાર દિવ્ય વર્ષો સુધી અતિ કઠોર તપ કર્યું.

Verse 18

गुहामध्यं प्रविष्टोऽसौ योगाभ्यासमुपाश्रितः । लिङ्गं तु स्थापितं तेन मार्कण्डेश्वरसंज्ञितम्

તે ગુહાના અંતરમાં પ્રવેશ કરીને યોગાભ્યાસનો આશ્રય લીધો. ત્યાં તેણે લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી; તે ‘માર્કંડેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું.

Verse 19

तत्र स्नात्वा च यो भक्त्या सोपवासो जितेन्द्रियः । तत्र जागरणं कुर्वन् दद्याद्दीपं प्रयत्नतः

જે ત્યાં ભક્તિપૂર્વક સ્નાન કરે, ઉપવાસ રાખે અને ઇન્દ્રિયોને જીતે—ત્યાં જાગરણ કરતાં—તે પ્રયત્નપૂર્વક દીપદાન પણ કરે.

Verse 20

देवस्य स्नपनं कुर्यान्मृतैः पञ्चभिस्तथा । यथा शक्त्या समालभ्य पूजां कुर्याद्यथाविधि

દેવનું સ્નપન પાંચ ‘મૃત’ દ્રવ્યો વડે પણ કરવું જોઈએ. પછી પોતાની શક્તિ મુજબ સામગ્રી એકત્ર કરીને વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી.

Verse 21

स्वशाखोत्पन्नमन्त्रैश्च जपं कुर्युर्द्विजातयः । सावित्र्यष्टसहस्रं तु शताष्टकमथापि वा

દ્વિજાતિઓ પોતાની પોતાની વેદશાખામાંથી ઉત્પન્ન મંત્રોથી જપ કરે. વિશેષ કરીને સાવિત્રીનો આઠ હજાર વાર, અથવા એકસો આઠ વાર જપ કરી શકે છે.

Verse 22

एतत्कृत्वा नृपश्रेष्ठ जन्मनः फलमाप्नुयात् । चतुर्दश्यां तु वै स्नात्वा पूजां कृत्वा यथाविधि

હે નૃપશ્રેષ્ઠ! આ કરીને મનુષ્ય જન્મનું સાચું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. અને ચતુર્દશીએ સ્નાન કરીને નિયમ મુજબ પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 23

पात्रं परीक्ष्य दातव्यमात्मनः श्रेय इच्छता । पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दान्यसंशयम्

જે પોતાનું પરમ શ્રેય ઈચ્છે છે, તેણે પાત્રની તપાસ કરીને જ દાન આપવું જોઈએ. તે દાતાના પિતૃઓ નિઃસંદેહ બાર વર્ષ સુધી તૃપ્ત રહે છે.

Verse 24

दाता स गच्छते तत्र यत्र भोगाः सनातनाः । गुहामध्ये प्रविष्टस्तु लोटयेच्चैव शक्तितः

એ દાતા ત્યાં જાય છે જ્યાં ભોગો સનાતન છે. અને ગુહાની અંદર પ્રવેશ કરીને પોતાની શક્તિ મુજબ ત્યાં લોટવું જોઈએ.

Verse 25

नीले गिरौ हि यत्पुण्यं तत्समस्तं लभन्ति ते । शूलभेदे तु यः कुर्याच्छ्राद्धं पर्वणि पर्वणि

નીલગિરીમાં જે પુણ્ય છે, તે સર્વ પુણ્ય તેમને મળે છે—જે શૂલભેદે દરેક પર્વ-તિથિએ વારંવાર શ્રાદ્ધ કરે છે.

Verse 26

विशेषाच्चैत्रमासान्ते तस्य पुण्यफलं शृणु । केदारे चैव यत्पुण्यं गङ्गासागरसङ्गमे

વિશેષ કરીને ચૈત્રમાસના અંતે જે પુણ્યફળ થાય છે તે સાંભળો. કેદારમાં જે પુણ્ય અને ગંગાસાગર-સંગમે જે પુણ્ય—

Verse 27

सितासिते तु यत्पुण्यमन्यतीर्थे विशेषतः । अर्बुदे विद्यते पुण्यं पुण्यं चामरपर्वते

શુક્લ અને કૃષ્ણ પક્ષમાં અન્ય તીર્થોમાં જે વિશેષ પુણ્ય હોય છે, તે જ પુણ્ય અર્બુદમાં છે; અને અમર-પર્વતમાં પણ પુણ્ય છે.

Verse 28

गयादिसर्वतीर्थानां फलमाप्नोति मानवः । विधिमन्त्रसमायुक्तस्तर्पयेत्पितृदेवताः

ગયા વગેરે સર્વ તીર્થોનું ફળ મનુષ્ય પામે છે, જ્યારે તે વિધિ અને મંત્રોથી યુક્ત થઈ પિતૃ-દેવતાઓને તર્પણ અર્પે છે.

Verse 29

कुलानां तारयेद्विंशं दश पूर्वान् दशापरान् । दक्षिणस्यां ततो मूर्तौ शुचिर्भूत्वा समाहितः

તે કુળની વીસ પેઢીઓને તારવે છે—દસ પૂર્વજ અને દસ અનુગામી. પછી શુદ્ધ અને સમાધાનચિત્ત થઈ દક્ષિણાભિમુખ (પિતૃ-દિશા) કર્મ કરવું.

Verse 30

न्यासं कृत्वा तु पूर्वोक्तं प्रदद्यादष्टपुष्पिकाम् । शास्त्रोक्तैरष्टभिः पुष्पैर्मानसैः शृणु तद्यथा

પૂર્વોક્ત ન્યાસ કરીને ‘અષ્ટપુષ્પિકા’ અર્પણ કરવી. શાસ્ત્રોક્ત આઠ માનસિક પુષ્પોથી આ પૂજા થાય છે—તે કેવી રીતે, સાંભળો.

Verse 31

वारिजं सौम्यमाग्नेयं वायव्यं पार्थिवं पुनः । वानस्पत्यं भवेत्षष्ठं प्राजापत्यं तु सप्तमम्

માનસિક પુષ્પો આ છે—વારિજ (જલજ), સૌમ્ય (ચંદ્રતત્ત્વ), આગ્નેય, વાયવ્ય અને ફરી પાર્થિવ. છઠ્ઠું વાનસ્પત્ય અને સાતમું પ્રાજાપત્ય (પ્રજાપતિસંબંધિત) કહેવાય છે.

Verse 32

अष्टमं शिवपुष्पं स्यादेषां शृणु विनिर्णयम् । वारिजं सलिलं ज्ञेयं सौम्यं मधुघृतं पयः

આઠમું ‘શિવપુષ્પ’ છે; એનો નિર્ધાર સાંભળો. વારિજ પુષ્પ જલ છે; અને સૌમ્ય પુષ્પ મધુ, ઘૃત તથા પયઃ (દૂધ) છે.

Verse 33

आग्नेयं धूपदीपाद्यं वायव्यं चन्दनादिकम् । पार्थिवं कन्दमूलाद्यं वानस्पत्यं फलात्मकम्

અગ્નિતત્ત્વના અર્પણ ધૂપ, દીપ વગેરે છે; વાયુતત્ત્વના અર્પણ ચંદન વગેરે સુગંધદ્રવ્યો છે. પાર્થિવ અર્પણ કંદ-મૂળ વગેરે છે; અને વાનસ્પત્ય અર્પણ ફળસ્વરૂપ છે.

Verse 34

प्राजापत्यं तु पाठाद्यं शिवपुष्पं तु वासना । अहिंसा प्रथमं पुष्पं पुष्पमिन्द्रियनिग्रहः

પ્રાજાપત્ય અર્પણ પાઠ વગેરે છે; અને ‘શિવપુષ્પ’ વાસના (શુદ્ધ સુગંધમય સ્વભાવ) છે. અહિંસા પ્રથમ પુષ્પ છે, અને ઇન્દ્રિયનિગ્રહ પણ પુષ્પ છે.

Verse 35

तृतीयं तु दया पुष्पं क्षमा पुष्पं चतुर्थकम् । ध्यानपुष्पं तपः पुष्पं ज्ञानपुष्पं तु सप्तमम्

ત્રીજું પુષ્પ દયા છે, અને ચોથું પુષ્પ ક્ષમા છે. ધ્યાન પણ પુષ્પ છે, તપ પણ પુષ્પ છે; અને જ્ઞાનને સાતમું પુષ્પ કહેવાયું છે.

Verse 36

सत्यं चैवाष्टमं पुष्पमेभिस्तुष्यन्ति देवताः । भक्त्या तपस्विनः पूज्या ज्ञानिनश्च नराधिप

સત્ય જ આઠમું પુષ્પ છે—આ પુષ્પોથી દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે. હે નરાધિપ! ભક્તિપૂર્વક તપસ્વી અને જ્ઞાનીજનનું પણ પૂજન કરવું જોઈએ.

Verse 37

छत्रमावरणं दद्यादुपानद्युगलं तथा । तेन पूजितमात्रेण पूजिताः पुरुषास्त्रयः

છત્ર, આવરણવસ્ત્ર અને પાદુકાની જોડ પણ દાન કરવી જોઈએ. આ દાનોથી માત્ર સન્માન કરવાથી જ ત્રણે પુરુષ પૂજિત થાય છે.

Verse 38

स्वर्गलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम् । शूलपाणेस्तु भक्त्या वै जाप्यं कुर्वन्ति ये नराः

ભૂતસમ્પ્લવ (મહાપ્રલય) આવે ત્યાં સુધી તે સ્વર્ગલોકમાં વસે છે. જે મનુષ્યો શૂલપાણિ ભગવાનની ભક્તિથી જપ કરે છે, તેઓ એવો ફળ પામે છે.

Verse 39

पञ्चामृतैः पञ्चगव्यैर्यक्षकर्दमकुङ्कुमैः । समालभेत देवेशं श्रीखण्डागुरुचन्दनैः

પંચામૃત, પંચગવ્ય, સુગંધિત લેપ અને કુંકુમથી, તેમજ શ્રીખંડ, અગરુ અને ચંદનથી દેવેશ્વરને અનુલેપન/અભિષેક કરવો જોઈએ.

Verse 40

नानाविधैश्च ये पुष्पैरर्चां कुर्वन्ति शूलिनः । निशि जागरणं कुर्युर्दीपदानं प्रयत्नतः

જે નાનાવિધ પુષ્પોથી શૂલધારી ભગવાનની અર્ચના કરે છે, તેમણે રાત્રે જાગરણ કરવું જોઈએ અને પ્રયત્નપૂર્વક દીપદાન કરવું જોઈએ.

Verse 41

धूपनैवेद्यकं दद्यात्पठेत्पौराणिकीं कथाम् । तत्र स्थाने स्थिता भक्त्या जपं कुर्वन्ति ये नराः

ધૂપ અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરી પૌરાણિક કથા પાઠ કરવી. તે પવિત્ર સ્થાને ભક્તિપૂર્વક સ્થિત રહી જે નર જપ કરે છે, તે જણાવેલ પુણ્યફળના ભાગી બને છે.

Verse 42

श्रीसूक्तं पौरुषं सूक्तं पावमानं वृषाकपिम् । वेदोक्तैश्चैव मन्त्रैश्च रौद्रीं वा बहुरूपिणीम्

શ્રીસૂક્ત, પૌરુષસૂક્ત, પાવમાન સૂક્તો અને વૃષાકપિ સૂક્તનું પાઠ કરવો. તેમજ વેદોક્ત મંત્રો સાથે રૌદ્રી અથવા બહુરૂપિણી સ્તોત્રનો પણ જપ કરવો.

Verse 43

ब्राह्मणान् पूजयेद्भक्त्या पूजयित्वा प्रणम्य च । नानाविधैर्महाभोगैः शिवलोके महीयते

બ્રાહ્મણોને ભક્તિપૂર્વક પૂજવા જોઈએ; પૂજા કરીને પ્રણામ પણ કરવો. ત્યારે તે શિવલોકમાં નાનાવિધ મહાભોગોથી મહિમાવાન બને છે.

Verse 44

अग्निमित्यादि जाप्यानि ऋग्वेदी जपते तु यः । रुद्रान् पुरुषसूक्तं च श्लोकाध्यायं च शुक्रियम्

જે ઋગ્વેદી પુરુષ ‘અગ્નિમ્…’થી આરંભ થતા જપ્ય મંત્રોનો જપ કરે છે, તેમજ રુદ્રસૂક્ત, પુરુષસૂક્ત અને પવિત્ર શુક્રિય શ્લોકાધ્યાયનું પણ પાઠ કરે છે—

Verse 45

इषेत्वा दिकमन्त्रौघं ज्योतिर्ब्राह्मणमेव च । गायत्र्यं वै मधु चैव मण्डलब्राह्मणानि च

—અને ‘ઇષે ત્વા’ વગેરે દિક્-મંત્રસમૂહ, જ્યોતિર્બ્રાહ્મણ, ગાયત્રી, મધુ સૂક્તો તથા મંડલબ્રાહ્મણોનું પણ (પાઠ-જપ કરે છે)।

Verse 46

एताञ्जप्यांस्तु यो भक्त्या यजुर्वेदी जपेद्यदि । देवव्रतं वामदेव्यं पुरुषर्षभमेव च

જો યજુર્વેદી ભક્તિપૂર્વક આ જપો જપે—દેવવ્રત, વામદેવ્ય અને પુરુષર્ષભ પણ।

Verse 47

बृहद्रथान्तरं चैव यो जपेद्भक्तितत्परः । स प्रयाति नरः स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

ભક્તિમાં તત્પર રહી જે બૃહદ્રથાંતરનો જપ કરે છે, તે તે ધામને પામે છે જ્યાં દેવ મહેશ્વર નિવાસ કરે છે।

Verse 48

पादशौचं तथाभ्यङ्गं कुरुते योऽत्र भक्तितः । गोदाने चैव यत्पुण्यं लभते नात्र संशयः

અહીં ભક્તિથી પાદશૌચ અને અભ્યંગ (તેલસ્નાન/મર્દન) કરનારને ગોદાન જેટલું પુણ્ય મળે છે—એમાં શંકા નથી।

Verse 49

ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र मधुना पायसेन च । एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता

ત્યાં મધુ અને પાયસથી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું જોઈએ; એક વિપ્ર ભોજિત થાય તો જાણે કરોડ વિપ્રો ભોજિત થયા।

Verse 50

सुवर्णं रजतं वस्त्रं दद्याद्भक्त्या द्विजोत्तमे । तर्पितास्तेन देवाः स्युर्मनुष्याः पितरस्तथा

ભક્તિપૂર્વક દ્વિજોત્તમને સોનું, ચાંદી અને વસ્ત્ર દાન આપવું જોઈએ; તેનાથી દેવો તૃપ્ત થાય છે, તેમજ મનુષ્યો અને પિતરો પણ।

Verse 51

। अध्याय

॥ અધ્યાય-સમાપ્તિનો સૂચક (અધ્યાય) ॥

Verse 52

अश्वं रथं गजं यानं तुलापुरुषमेव च । शकटं यः प्रदद्याद्वा सप्तधान्यप्रपूरितम्

જે ઘોડો, રથ, હાથી, વાહન અને તુલાપુરુષ-દાન પણ આપે, અથવા સાત પ્રકારના ધાન્યથી ભરેલું शकટ (ગાડી) દાન કરે—

Verse 53

सयोक्त्रं लाङ्गलं दद्याद्युवानौ तु धुरंधरौ । गोभूतिलहिरण्यादि पात्रे दातव्यमर्चितम्

જોતર સાથેનું હળ દાન કરવું અને બે યુવાન, બળવાન ધુરંધર પશુઓ પણ આપવાં. સાથે ગાય, અન્ન-ઉત્પન્ન, સોનું વગેરે—પાત્રને વિધિપૂર્વક પૂજીને—દાનયોગ્ય છે.

Verse 54

अपात्रे विदुषा किंचिन्न देयं भूतिमिच्छता । यतोऽसौ सर्वभूतानि दधाति धरणी किल

સાચી સમૃદ્ધિ ઇચ્છતો વિદ્વાન અપાત્રને કશુંય ન આપે; કારણ કે ધરણિ (પૃથ્વી) જ ખરેખર સર્વ પ્રાણીઓને ધારણ કરે છે.

Verse 55

ततो विप्राय सा देया सर्वसस्यौघमालिनी । अथान्यच्छृणु राजेन्द्र गोदानस्य तु यत्फलम्

અતએવ તે ગાય વિપ્રને દાન કરવી—જે સર્વ ધાન્યસમૃદ્ધિના હારથી શોભિત છે. હવે આગળ સાંભળો, હે રાજેન્દ્ર, ગોદાનનું જે ફળ છે તે.

Verse 56

यावद्वत्सस्य पादौ द्वौ मुखं योन्यां प्रदृश्यते । तावद्गौः पृथिवी ज्ञेया यावद्गर्भं न मुञ्चति

જ્યાં સુધી વાછરડાના બે પગ અને મુખ ગર્ભમાં દેખાય છે, ત્યાં સુધી તે ગાયને પૃથ્વી-સ્વરૂપા જ જાણવી—જ્યાં સુધી તે ગર્ભ છોડતી નથી.

Verse 57

येन केनाप्युपायेन ब्राह्मणे तां समर्पयेत् । पृथ्वी दत्ता भवेत्तेन सशैलवनकानना

જે કોઈ પણ ઉપાયથી શક્ય હોય, તેને બ્રાહ્મણને સમર્પિત કરવી જોઈએ. એ કરવાથી પર્વતો, વનો અને ઉપવનો સહિત પૃથ્વી દાન થયેલી ગણાય છે.

Verse 58

तारयेन्नियतं दत्ता कुलानामेकविंशतिम् । रौप्यखुरीं कांस्यदोहां सवस्त्रां च पयस्विनीम्

આવી ગાય નિશ્ચિત રીતે દાન કરવાથી તે એકવીસ પેઢીઓનો ઉદ્ધાર કરે છે. (દાનમાં) દૂધ આપતી ગાય આપવી—જેના ખુરે ચાંદીનું શોભન, દોહણપાત્ર કાંસ્યનું, અને વસ્ત્ર સહિત હોય.

Verse 59

ये प्रयच्छन्ति कृतिनो ग्रस्ते सूर्ये निशाकरे । तेषां संख्यां न जानामि पुण्यस्याब्दशातैरपि

સૂર્ય કે ચંદ્ર ગ્રહણગ્રસ્ત હોય ત્યારે જે કૃતાર્થ પુણ્યવાન લોકો દાન કરે છે, તેમના પુણ્યની ગણતરી હું સૈકડો વર્ષોમાં પણ જાણતો નથી.

Verse 60

सर्वस्यापि हि दानस्य संख्यास्तीह नराधिप । चन्द्रसूर्योपरागे च दानसंख्या न विद्यते

હે નરાધિપ! આ લોકમાં દરેક દાનનું ફળમાપ હોય છે; પરંતુ ચંદ્ર-સૂર્ય ગ્રહણ સમયે દાનફળની કોઈ ગણતરી રહેતી નથી.

Verse 61

यत्र गौर्दृश्यते राजन् सर्वतीर्थानि तत्र हि । तत्र पर्व विजानीयान्नात्र कार्या विचारणा

હે રાજન, જ્યાં ગાય દેખાય છે ત્યાં જ નિશ્ચયે સર્વ તીર્થોની સન્નિધિ હોય છે. તે સ્થાનને પર્વરૂપ જાણો; અહીં વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી॥

Verse 62

पुनः स्मृत्वा तु तत्तीर्थं यः कुर्याद्गमनं नरः । अथवा म्रियते योऽत्र रुद्रस्यानुचरो भवेत्

જે મનુષ્ય તે તીર્થને ફરી સ્મરીને ત્યાં જવા નીકળે—અથવા જે ત્યાં જ મરણ પામે—તે રુદ્રનો અનુચર બને છે॥