Adhyaya 40

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र करञ्जेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महाभागो दैत्यो लोकेषु विश्रुतः

શ્રીમાર્કંડેયે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે રાજેન્દ્ર, ઉત્તમ કરંજયેશ્વર પાસે જવું જોઈએ; જ્યાં લોકોમાં પ્રસિદ્ધ મહાભાગ દૈત્યે સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી હતી.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । योऽसौ सिद्धो महाभाग तत्र तीर्थे महातपाः । कस्य पुत्रः कथं सिद्धः कस्मिन्काले वद द्विज

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—હે મહાભાગ, તે તીર્થમાં જે મહાતપસ્વી સિદ્ધ થયો, તે કોનો પુત્ર હતો? કેવી રીતે તેને સિદ્ધિ મળી, અને કયા કાળમાં આ બન્યું? હે દ્વિજ, કહો.

Verse 3

मार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगे राजन्मानसो ब्रह्मणः सुतः । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो मरीचिर्नाम नामतः

માર્કંડેયે કહ્યું—હે રાજન, પ્રાચીન કૃતયુગમાં બ્રહ્માના માનસપુત્ર, વેદ અને વેદાંગોના તત્ત્વજ્ઞ ‘મરીચિ’ નામે મહર્ષિ હતા.

Verse 4

तस्यापि तपसो राशेः कालेन महतानघ । पुत्रोऽथ मानसो जातः साक्षाद्ब्रह्मेव चापरः

હે નિષ્પાપ, તે તપોરાશિના પ્રભાવથી, દીર્ઘ કાળ પછી, તેનો એક માનસપુત્ર જન્મ્યો—જાણે સాక్షાત્ બીજો બ્રહ્મા જ હોય તેમ.

Verse 5

क्षमा दमो दया दानं सत्यं शौचमथार्जवम् । मरीचेश्च गुणा ह्येते सन्ति तस्य च भारत

ક્ષમા, દમ, દયા, દાન, સત્ય, શૌચ અને આર્જવ—આ મરીચિના ગુણો છે; હે ભારત, તે ગુણો તેમાં પણ વિદ્યમાન હતા.

Verse 6

एवं गुणगणाकीर्णं कश्यपं द्विजसत्तमम् । ज्ञात्वा प्रजापतिर्दक्षो भार्यार्थे स्वसुतां ददौ

આ રીતે ગુણસમૂહોથી પરિપૂર્ણ દ્વિજશ્રેષ્ઠ કશ્યપને જાણી પ્રજાપતિ દક્ષે લગ્નાર્થે પોતાની પુત્રી તેને અર્પણ કરી.

Verse 7

अदितिर्दितिर्दनुश्चैव तथाप्येवं दशापराः । यासां पुत्राश्च संजाताः पौत्राश्च भरतर्षभ

અદિતિ, દિતિ, દનુ અને તેમ જ બીજી દસ—હે ભરતશ્રેષ્ઠ—જેનાથી પુત્રો અને પૌત્રો ઉત્પન્ન થયા.

Verse 8

अदितिर्जनयामास पुत्रानिन्द्रपुरोगमान् । जातास्तस्य महाबाहो कश्यपस्य प्रजापतेः

અદિતિએ ઇન્દ્ર-પ્રમુખ પુત્રોને જન્મ આપ્યો; હે મહાબાહો, તેઓ પ્રજાપતિ કશ્યપના જ પુત્રો હતા.

Verse 9

यैस्तु लोकत्रयं व्याप्तं स्थावरं जङ्गमं महत् । तथान्यस्य महाभागो दनोः पुत्रो व्यजायत

જેનાથી સ્થાવર-જંગમ સહિત મહાન ત્રિલોક વ્યાપ્ત થયો; તેમજ બીજી (પત્ની)થી દનુનો એક મહાભાગ્યશાળી પુત્ર પણ જન્મ્યો.

Verse 10

सर्वलक्षणसम्पन्नः करञ्जो नाम नामतः । बाल एव महाभाग चचार स महत्तपः

સર્વ શુભલક્ષણોથી યુક્ત તે નામથી ‘કરંજ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ હતો. હે મહાભાગ, બાળ અવસ્થામાં પણ તેણે મહાન તપ કર્યું.

Verse 11

नर्मदातटमाश्रित्य चातिघोरमनुत्तमम् । दिव्यं वर्षसहस्रं च कृच्छ्रचान्द्रायणं नृप

હે નૃપ, નર્મદાના તટનો આશ્રય લઈને તેણે અત્યંત ઘોર અને અનુત્તમ એવા કૃચ્છ્ર-ચાન્દ્રાયણ વ્રતને દિવ્ય એક સહસ્ર વર્ષ સુધી આચર્યું.

Verse 12

शाकमूलफलाहारः स्नानहोमपरायणः । ततस्तुष्टो महादेव उमया सहितः किल

તે શાક, મૂળ અને ફળનો આહાર કરતો અને સ્નાનવિધિ તથા હોમમાં પરાયણ રહી તપ કરતો. ત્યારબાદ, કહેવાય છે કે ઉમાસહિત મહાદેવ પ્રસન્ન થયા.

Verse 13

वरेण छन्दयामास त्रिपुरान्तकरः प्रभुः । भोः करञ्ज महासत्त्व परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ

ત્રિપુરાંતક પ્રભુએ વરદાન આપી તેને તૃપ્ત કરવા ઇચ્છ્યું—“હે કરંજ મહાસત્ત્વ, હે અનઘ, હું તારા પર પ્રસન્ન છું.”

Verse 14

वरं वृणीष्व ते दद्मि ह्यमरत्वमृते मम

પ્રભુએ કહ્યું—“વર પસંદ કર; હું તને આપીશ—પરંતુ અમરત્વ સિવાય, તે મારા દાનથી પર છે.”

Verse 15

करञ्ज उवाच । यदि तुष्टो महादेव यदि देयो वरो मम । तर्हि पुत्राश्च पौत्राश्च सन्तु मे धर्मवत्सलाः

કરંજ બોલ્યો—હે મહાદેવ! જો તમે પ્રસન્ન હો અને જો મને વર આપવો હોય, તો મારા પુત્રો અને પૌત્રો ધર્મપ્રેમી રહે।

Verse 16

तथेत्युक्त्वा महादेव उमया सहितस्तदा । वृषारूढो गणैः सार्द्धं तत्रैवान्तरधीयत

“તથાસ્તુ” કહી, ઉમાસહિત મહાદેવ તે સમયે વૃષભ પર આરૂઢ થઈ, ગણો સાથે ત્યાં જ અંતર્ધાન થયો।

Verse 17

गते चादर्शनं देवे सोऽपि दैत्यो मुदान्वितः । स्वनाम्नात्र महादेवं स्थापयित्वा ययौ गृहम्

દેવ નજરથી અદૃશ્ય થયા પછી, તે દૈત્ય પણ આનંદિત થયો; તેણે ત્યાં પોતાના નામે મહાદેવની સ્થાપના કરી અને પછી ઘેર ગયો।

Verse 18

तदाप्रभृति तत्तीर्थं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम् । स्नानमात्रानरस्तत्र मुच्यते सर्वपातकैः

ત્યાંથી તે તીર્થ સર્વ તીર્થોમાં અનुत્તમ બન્યું; ત્યાં માત્ર સ્નાન કરવાથી જ મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 19

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । सोऽग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्

જે તે તીર્થમાં સ્નાન કરીને પિતૃઓ અને દેવતાઓને તર્પણ કરે છે, તે નિઃસંદેહ અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ પામે છે।

Verse 20

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । अनिवर्त्या गतिस्तस्य रुद्रलोकं स गच्छति

હે નરાધિપ! જે તે તીર્થમાં ઉપવાસ કરે છે, તેની ગતિ અપરાવર્ત્ય બને છે; તે રુદ્રલોકને પામે છે.

Verse 21

अथवाग्निजले प्राणान्यस्त्यजेद्धर्मनन्दन । अयुतद्वितयं वस्ते वर्षाणां शिवमन्दिरे

અથવા, હે ધર્મનંદન! જે અગ્નિમાં કે જળમાં પ્રાણ ત્યાગે, તે શિવધામમાં વીસ હજાર વર્ષ વસે છે.

Verse 22

ततश्चैव क्षये जाते जायते विमले कुले । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः

પછી જ્યારે તે ક્ષય સમાપ્ત થાય છે, ત્યારે તે નિર્મળ કુળમાં જન્મે છે—વેદ-વેદાંગના તત્ત્વનો જાણકાર અને સર્વ શાસ્ત્રોમાં નિપુણ બને છે.

Verse 23

राजा वा राजतुल्यो वा जीवेच्च शरदः शतम् । पुत्रपौत्रसमोपेतः सर्वव्याधिविवर्जितः

તે રાજા અથવા રાજાસમાન બને છે અને સો શરદઋતુઓ સુધી જીવે છે; પુત્ર-પૌત્રોથી યુક્ત અને સર્વ રોગોથી રહિત રહે છે.

Verse 24

एवं ते सर्वमाख्यातं पृष्टं यद्यत्त्वयानघ । तीर्थस्य तु फलं तस्य स्नानदानेषु भारत

હે અનઘ! તું જે પૂછ્યું હતું તે બધું મેં કહી દીધું. હવે, હે ભારત, સ્નાન અને દાન વિષે તે તીર્થનું ફળ સાંભળ.

Verse 25

एतत्पुण्यं पापहरं धन्यं दुःस्वप्ननाशनम् । पठतां शृण्वतां चैव तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्

આ ઉત્તમ તીર્થમાહાત્મ્ય પરમ પુણ્યદાયક, પાપહર, મંગલપ્રદ અને દુઃસ્વપ્નનાશક છે. જે તેનો પાઠ કરે અને જે શ્રવણ કરે—બન્નેને મહાફળ આપે છે.

Verse 26

यस्तु श्रावयते श्राद्धे पठेत्पितृपरायणः । अक्षयं जायते पुण्यमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

જે પિતૃભક્તિમાં પરાયણ થઈ શ્રાદ્ધકાળે આનું શ્રવણ કરાવે અથવા પોતે પાઠ કરે, તેના માટે અક્ષય પુણ્ય ઉત્પન્ન થાય છે—એવું શંકર (શિવ)એ કહ્યું.

Verse 40

। अध्याय

અહીં અધ્યાય સમાપ્ત થાય છે.