Adhyaya 37

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत राजेन्द्र देवतीर्थमनुत्तमम् । येन देवास्त्रयस्त्रिंशत्स्नात्वा सिद्धिं परां गताः

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—હે રાજેન્દ્ર! ત્યારબાદ અનुत્તમ દેવતીર્થમાં જા; જ્યાં ત્રયસ્ત્રિંશ દેવોએ સ્નાન કરીને પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं तात सुराः सर्वे दानवैर्बलवत्तरैः । निर्जितास्तत्र तीर्थे च स्नात्वा सिद्धिं परां गताः

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—તાત! વધુ બલવાન દાનવોએ સર્વ દેવોને કેવી રીતે જીત્યા, અને છતાં તેઓ એ જ તીર્થમાં સ્નાન કરીને પરમ સિદ્ધિ કેવી રીતે પામ્યા?

Verse 3

मार्कण्डेय उवाच । पुरा दैत्यगणैरुग्रैर्युद्धेऽतिबलवत्तरैः । इन्द्रो देवगणैः सार्द्धं स्वराज्याच्च्यावितो नृप

માર્કંડેયે કહ્યું—હે નૃપ! પ્રાચીન કાળે અતિબલવાન અને ઉગ્ર દૈત્યગણો સાથેના યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર દેવગણો સહિત પોતાના રાજ્યમાંથી ચ્યૂત થયો।

Verse 4

हस्त्यश्वरथयानौघैर्मर्दयित्वा वरूथिनीम् । विध्वस्ता भेजिरे मार्गं प्रहारैर्जर्जरीकृताः

હાથી, ઘોડા, રથ અને વાહનોના પ્રવાહે તેમની સેના દબાઈ ગઈ; પ્રહારોથી ચુરચુર થઈ, વિધ્વસ્ત બની તેઓ માર્ગ પકડી પલાયન કર્યા।

Verse 5

जम्भशुम्भैश्च कूष्माण्डकुहकादिभिः । वेपमानार्दिताः सर्वे ब्रह्माणमुपतस्थिरे

જંભ, શુંભ તથા કૂષ્માંડ, કુહક આદિથી પીડિત અને કંપતા તેઓ સૌ શરણ અને સહાય માટે બ્રહ્માને શરણ ગયા।

Verse 6

प्रणम्य शिरसा देवं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । तदा विज्ञापयामासुर्देवा वह्निपुरोगमाः

પરમેષ્ઠી દેવ બ્રહ્માને શિર નમાવી પ્રણામ કરીને, અગ્નિ આગેવાન બની દેવતાઓએ ત્યારે પોતાની વિનંતી રજૂ કરી।

Verse 7

पश्य पश्य महाभाग दानवैः शकलीकृताः । वियोजिताः पुत्रदारैस्त्वामेव शरणं गताः

જુઓ, જુઓ, હે મહાભાગ! દાનવોએ અમને ચુરચુર કરી નાખ્યા છે; પુત્ર-દારાથી વિયોગ પામી અમે માત્ર તમારી જ શરણમાં આવ્યા છીએ।

Verse 8

परित्रायस्व देवेश सर्वलोकपितामह । नान्या गतिः सुरेशान त्वां मुक्त्वा परमेश्वर

હે દેવેશ, સર્વલોકપિતામહ! અમારું રક્ષણ કરો; હે સુરેશાન પરમેશ્વર, તમને છોડીને અમારી બીજી કોઈ ગતિ નથી।

Verse 9

ब्रह्मोवाच । दानवानां विघातार्थं नर्मदातटमास्थिताः । तपः कुरुध्वं स्वस्थाः स्थ तपो हि परमं बलम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—દાનવોના વિનાશ માટે નર્મદા-તટે સ્થિત થાઓ. સ્વસ્થ રહી દૃઢપણે તપ કરો; કારણ કે તપ જ પરમ બળ છે.

Verse 10

नान्योपायो न वै मन्त्रो विद्यते न च मे क्रिया । विना रेवाजलं पुण्यं सर्वपापक्षयंकरम्

મારે પાસે બીજો કોઈ ઉપાય નથી—ના મંત્ર, ના કોઈ ક્રિયા; રેવા (નર્મદા)નું પુણ્ય જળ સિવાય, જે સર્વ પાપનો ક્ષય કરે છે.

Verse 11

दारिद्र्यव्याधिमरणबन्धनव्यसनानि च । एतानि चैव पापस्य फलानीति मतिर्मम

દારિદ્ર્ય, વ્યાધિ, મરણ, બંધન અને વિવિધ આપત્તિઓ—આ બધાં પાપનાં ફળ છે; એવી મારી દૃઢ માન્યતા છે.

Verse 12

एवं ज्ञात्वा ततश्चैव तपः कुरुत दुष्करम् । तथा चैव सुराः सर्वे देवा ह्यग्निपुरोगमाः

આ રીતે જાણી પછી કઠિન તપ કરો. અને એ જ રીતે અગ્નિના નેતૃત્વમાં સર્વ દેવોએ પણ તેમ જ કર્યું.

Verse 13

तच्छ्रुत्वा वचनं तथ्यं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । नर्मदामागताः सर्वे देवा ह्यग्निपुरोगमाः

પરમેષ્ઠી બ્રહ્માના સત્ય વચનને સાંભળી, અગ્નિના નેતૃત્વમાં સર્વ દેવો નર્મદા પાસે આવ્યા.

Verse 14

चेरुर्वै तत्र विपुलं तपः सिद्धिमवाप्नुवन् । तदाप्रभृति तत्तीर्थं देवतीर्थमनुत्तमम्

ત્યાં તેમણે અતિ વિશાળ તપ કર્યું અને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી. તે સમયથી તે તીર્થ ‘દેવતીર્થ’ નામે અનુત્તમ પવિત્ર સ્નાનસ્થાન તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું.

Verse 15

गीयते त्रिषु लोकेषु सर्वपापक्षयंकरम् । तत्र गत्वा च यो मर्त्यो विधिना संयतेन्द्रियः

તે તીર્થ ત્રિલોકમાં સર્વ પાપનો ક્ષય કરનારું તરીકે ગવાય છે. જે કોઈ મર્ત્ય ત્યાં જઈ વિધિપૂર્વક ઇન્દ્રિયો સંયમિત કરે—

Verse 16

स्नानं समाचरेद्भक्त्या स लभेन्मौक्तिकं फलम् । यस्तु भोजयते विप्रांस्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

જો તે ભક્તિપૂર્વક ત્યાં સ્નાન કરે તો તેને મોતી સમાન અતિ મૂલ્યવાન ફળ મળે. અને જે તે જ તીર્થમાં બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવે, હે નરાધિપ—

Verse 17

स लभेन्मुख्यविप्राणां फलं साहस्रिकं नृप । तत्र देवशिला रम्या महापुण्यविवर्धिनी

તે, હે નૃપ, મુખ્ય બ્રાહ્મણસેવાના ફળ સમાન સહસ્રગણું ફળ મેળવે છે. ત્યાં રમણીય ‘દેવશિલા’ પણ છે, જે મહાપુણ્ય વધારનાર છે.

Verse 18

संन्यासेन मृता ये तु तेषां स्यादक्षया गतिः । अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

જે સન્ન્યાસભાવથી દેહત્યાગ કરે છે તેમને અક્ષય ગતિ મળે છે. અને જે તે તીર્થમાં અગ્નિપ્રવેશ કરે, હે નરાધિપ—

Verse 19

रुद्रलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसंप्लवम् । एवं स्नानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम्

તે મહાપ્રલય સુધી રુદ્રલોકમાં નિવાસ કરે છે. એ જ રીતે સ્નાન, જપ, હોમ, સ્વાધ્યાય અને દેવતાર્ચન (ફળદાયક થાય છે).

Verse 20

सुकृतं दुष्कृतं वाऽपि तत्र तीर्थेऽक्षयं भवेत् । एष ते विधिरुद्दिष्ट उत्पत्तिश्चैव भारत

તે તીર્થમાં કરેલું પુણ્ય હોય કે પાપ—બન્નેનું ફળ અક્ષય બને છે. હે ભારત, તેનો વિધાન અને તેની ઉત્પત્તિનું વર્ણન તને જણાવાયું છે.

Verse 21

देवतीर्थस्य निखिला यथा वै शङ्कराच्छ्रुता । पठन्ति ये पापहरं सर्वदुःखविमोचनम्

શંકર પાસેથી જેમ સાંભળ્યું તેમ દેવતીર્થનું સંપૂર્ણ ચરિત્ર જે પઠે છે, તે પાઠ પાપહર અને સર્વ દુઃખથી મુક્તિ આપનાર બને છે.

Verse 22

देवतीर्थस्य चरितं देवलोकं व्रजन्ति ते

દેવતીર્થનું પવિત્ર ચરિત્ર સાંભળનાર કે પઠનાર દેવલોકને પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 37

। अध्याय

“અધ્યાય”—આ અધ્યાય-સમાપ્તિ અથવા શીર્ષક દર્શાવતું ચિહ્ન છે.