Adhyaya 35

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । जलमध्ये महादेवः केन तिष्ठति हेतुना । उत्तरं दक्षिणं कूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तम

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—હે દ્વિજોત્તમ! મહાદેવ જળના મધ્યમાં કયા હેતુથી સ્થિત રહે છે? ઉત્તર અને દક્ષિણ કાંઠા છોડીને તે મધ્યમાં કેમ વસે છે?

Verse 2

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतदाख्यानमतुलं पुण्यं श्रुतिमुखावहम् । पुराणे यच्छ्रुतं तात तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—આ અતુલ કથા પરમ પુણ્યદાયી અને શ્રવણયોગ્ય છે. હે તાત! પુરાણોમાં મેં જે કંઈ સાંભળ્યું છે, તે બધું હું તને કશુ પણ છોડ્યા વિના સંપૂર્ણ કહું છું.

Verse 3

त्रेतायुगे महाभाग रावणो देवकण्टकः । त्रैलोक्यविजयी रौद्रः सुरासुरभयंकरः

હે મહાભાગ! ત્રેતાયુગમાં રાવણ દેવોનો કંટક હતો—રૌદ્ર સ્વભાવવાળો, ત્રિલોકવિજયી અને દેવ-અસુર બંને માટે ભયંકર।

Verse 4

देवदानवगन्धर्वैरृषिभिश्च तपोधनैः । अवध्योऽथ विमानेन यावत्पर्यटते महीम्

દેવો, દાનવો, ગંધર્વો અને તપોધન ઋષિઓ દ્વારા પણ તે અવધ્ય માનવામાં આવતો; પછી તે પોતાના વિમાનમાં બેસી ઇચ્છાનુસાર પૃથ્વી પર સર્વત્ર ફરતો રહ્યો.

Verse 5

तावद्धिन्ध्यगिरेर्मध्ये दानवो बलदर्पितः । मयो नामेति विख्यातो गुहावासी तपश्चरन्

ત્યારે વિંધ્ય પર્વતોની વચ્ચે બળના દર્પથી મત્ત થયેલો ‘મય’ નામે પ્રસિદ્ધ દાનવ ગુહામાં વસીને તપશ્ચર્યા કરતો હતો।

Verse 6

तस्य पार्श्वगतो रक्षो विनयादवनिं गतः । पूजितो दानसन्मानैरिदं वचनमब्रवीत्

તેની પાસે ગયેલો રાક્ષસ (રાવણ) વિનયથી ધરતી પર ઉતર્યો; દાન અને સન્માનથી પૂજિત થઈ તેણે આ વચન કહ્યાં।

Verse 7

कस्येयं पद्मपत्राक्षी पूर्णचन्द्रनिभानना । किंनामधेया तपति तप उग्रं कथं विभो

આ પદ્મપત્રાક્ષી, પૂર્ણચંદ્ર સમાન મુખવાળી કન્યા કોની છે? તેનું નામ શું છે, અને હે વિભો, તે કેમ ઉગ્ર તપ કરે છે?

Verse 8

मय उवाच । दानवानां पतिः श्रेष्ठो मयोऽहं नाम नामतः । भार्या तेजोवती नाम तस्यास्तु तनया शुभा

મય બોલ્યો—હું નામથી ‘મય’, દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ અધિપતિ છું. મારી પત્નીનું નામ તેજોવતી છે, અને તેને એક શુભ પુત્રી છે।

Verse 9

मन्दोदरीति विख्याता तपते भर्तृकारणात् । आराधयन्ती भर्तारमुमाया दयितं शुभम्

તે ‘મંદોદરી’ તરીકે વિખ્યાત છે; પતિપ્રાપ્તિ માટે તપ કરે છે અને ઉમાના પ્રિય શુભ પ્રભુ (શિવ)ને જ વર માની આરાધના કરે છે।

Verse 10

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य रावणो मदमोहितः । प्रसृतः प्रणतो भूत्वा मयं वचनमब्रवीत्

તેના વચન સાંભળી ગર્વમોહિત રાવણ આગળ વધ્યો; અને નમસ્કાર કરીને મયને આ વચન બોલ્યો।

Verse 11

पौलस्त्यान्वयसंजातो देवदानवदर्पहा । प्रार्थयामि महाभाग सुतां त्वं दातुमर्हसि

હું પૌલસ્ત્ય વંશમાં જન્મેલો, દેવો અને દાનવોના દર્પનો હર્તા છું. હે મહાભાગ! વિનંતી કરું છું—તમારી પુત્રી મને આપો।

Verse 12

ज्ञात्वा पैतामहं वृत्तं मयेनापि महात्मना । रावणाय सुता दत्ता पूजयित्वा विधानतः

પૈતામહ વૃત્તાંત જાણી મહાત્મા મયે પણ વિધિપૂર્વક (રાવણનું) પૂજન કરીને પોતાની પુત્રી રાવણને આપી દીધી।

Verse 13

गृहीत्वा तां तदा रक्षोऽभ्यर्च्यमानो निशाचरैः । देवोद्याने विमानैश्च क्रीडते स तया सह

તેણે તેણીને સ્વીકારી તે રાક્ષસ, નિશાચરો દ્વારા પૂજાતો, વિમાનો વચ્ચે દેવઉદ્યાનમાં તેણી સાથે ક્રીડા કરતો રહ્યો।

Verse 14

केनचित्त्वथ कालेन रावणो लोकरावणः । पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठो जनयामास भारत

થોડા સમય પછી, હે ભારત! લોકવિખ્યાત રાવણે એક પુત્રને જન્મ આપ્યો અને પુત્રવંતોમાં શ્રેષ્ઠ બન્યો।

Verse 15

तेनैव जातमात्रेण रावो मुक्तो महात्मना । संवर्तकस्य मेघस्य तेन लोका जडीकृताः

તે મહાત્મા જન્મતાં જ એક પ્રચંડ ગર્જના છૂટી પડી; સંવર્તક મેઘના નાદ સમાન તે ધ્વનિથી સર્વ લોક જડ બની સ્તબ્ધ થયા।

Verse 16

श्रुत्वा तन्नर्दितं घोरं ब्रह्मा लोकपितामहः । नाम चक्रे तदा तस्य मेघनादो भविष्यति

તે ભયંકર નાદ સાંભળી લોકપિતામહ બ્રહ્માએ ત્યારે તેનું નામ રાખ્યું—‘આ મేఘનાદ કહેવાશે’.

Verse 17

एवंनामा कृतः सोऽपि परमं व्रतमास्थितः । तोषयामास देवेशमुमया सह शङ्करम्

આ રીતે નામ પામીને તેણે પણ પરમ વ્રત ધારણ કર્યું અને વ્રતાચરણથી ઉમાસહિત દેવેશ શંકરને પ્રસન્ન કર્યો।

Verse 18

व्रतैर्नियमदानैश्च होमजाप्यविधानतः । कृच्छ्रचान्द्रायणैर्नित्यं कृशं कुर्वन्कलेवरम्

વ્રતો, નિયમો અને દાનોથી, તથા વિધિપૂર્વક હોમ અને જપથી—નિત્ય કૃચ્છ્ર અને ચાન્દ્રાયણ તપથી તેણે પોતાનું શરીર કૃશ કર્યું।

Verse 19

एवमन्यद्दिने तात कैलासं धरणीधरम् । गत्वा लिङ्गद्वयं गृह्य प्रस्थितो दक्षिणामुखः

આ રીતે બીજા એક દિવસે, હે તાત, તે ધરણીધર કૈલાસે ગયો; બે લિંગ લઈને તે દક્ષિણમુખ થઈ પ્રસ્થાન કર્યો।

Verse 20

नर्मदातटमाश्रित्य स्नातुकामो महाबलः । निक्षिप्य पूजयन् देवं कृतजाप्यो नरेश्वर

નર્મદાના તટે પહોંચી સ્નાનની ઇચ્છાથી તે મહાબળવાને તેને ત્યાં મૂકી દેવનું પૂજન કર્યું; હે નરેશ્વર, જપ પૂર્ણ કરીને।

Verse 21

तत्रायतनावासेन स्नातो हुतहुताशनः । कृतकृत्यमिवात्मानं मानयित्वा निशाचरः

ત્યાં તે પવિત્ર આયતનમાં નિવાસ કરીને તેણે સ્નાન કર્યું અને હુતાશનમાં આહુતિ અર્પી; અને તે નિશાચર પોતાને કૃતકૃત્ય માની તૃપ્ત થયો।

Verse 22

गन्तुकामः परं मार्गं लङ्कायां नृपसत्तम । एकमुद्धरतो लिङ्गं प्रणतः सव्यपाणिना

હે નૃપસત્તમ, લંકા તરફ આગળ જવાની ઇચ્છાથી તેણે એક લિંગ ઉઠાવ્યું; પ્રણામ કરતાં ડાબો હાથ નમસ્કારાર્થે ઉંચો કર્યો।

Verse 23

द्वितीयं तु द्वितीयेन भक्त्या पौलस्त्यनन्दनः । तावदेव महालिङ्गं पतितं नर्मदांभसि

પછી પૌલસ્ત્યનંદને એ જ ભક્તિથી બીજું (લિંગ) ઉઠાવ્યું; એ જ ક્ષણે મહાલિંગ નર્મદાના જળમાં પડી ગયું।

Verse 24

याहि याहीति चेत्युक्त्वा जलमध्ये प्रतिष्ठितः । नमित्वा रावणिस्तस्य देवस्य परमेष्ठिनः

‘જાઓ, જાઓ’ એમ કહી તે જળના મધ્યમાં સ્થિર થયો; અને રાવણીએ દેવોના પરમેષ્ઠી એવા તે દેવને નમસ્કાર કર્યો।

Verse 25

जगामाकाशमाविश्य पूज्यमानो निशाचरैः । तदा प्रभृति तत्तीर्थं मेघनादेति विश्रुतम्

તે આકાશમાં પ્રવેશ કરીને પ્રસ્થાન કર્યો, નિશાચરો દ્વારા પૂજિત થયો. ત્યારથી તે તીર્થ ‘મેઘનાદ-તીર્થ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું.

Verse 26

पूर्वं तु गर्जनं नाम सर्वपापक्षयंकरम् । तस्मिंस्तीर्थे तु राजेन्द्र यस्तु स्नानं समाचरेत्

પૂર્વે તેનું નામ ‘ગર્જન’ હતું, જે સર્વ પાપોનો ક્ષય કરનાર છે. હે રાજેન્દ્ર, જે કોઈ તે તીર્થમાં સ્નાન કરે—

Verse 27

अहोरात्रोषितो भूत्वा अश्वमेधफलं लभेत् । पिण्डदानं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

જે ત્યાં એક દિવસ અને એક રાત નિવાસ કરે, તે અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પામે. અને હે નરાધિપ, જે તે તીર્થમાં પિંડદાન કરે—

Verse 28

यत्फलं सत्त्रयज्ञेन तद्भवेन्नात्र संशयः । तेन द्वादशवर्षाणि पितरः संप्रतर्पिताः

સત્ત્રયજ્ઞથી જે ફળ મળે છે, તે જ અહીં નિઃસંદેહ પ્રાપ્ત થાય છે. તે કર્મથી પિતૃઓ બાર વર્ષ સુધી તૃપ્ત રહે છે.

Verse 29

यस्तु भोजयते विप्रं षड्रसात्रेन भारत । अक्षयपुण्यमाप्नोति तत्र तीर्थे नरोत्तम

પરંતુ હે ભારત, જે તે તીર્થમાં બ્રાહ્મણને ષડ્રસયુક્ત ભોજન કરાવે, હે નરોત્તમ, તે અક્ષય પુણ્ય પામે છે.

Verse 30

प्राणत्यागं तु यः कुर्याद्भावितो भावितात्मना । स वसेच्छाङ्करे लोके यावदा भूतसम्प्लवम्

જે શુદ્ધ અને ધ્યાનમય ભાવિત મનથી ત્યાં પ્રાણત્યાગ કરે છે, તે ભૂતસંપ્લવ (પ્રલય) સુધી શંકરના લોકમાં નિવાસ કરે છે।

Verse 31

एषा ते नरशार्दूल गर्जनोत्पत्तिरुत्तमा । कथिता स्नेहबन्धेन सर्वपापक्षयकरी

હે નરશાર્દૂલ! સ્નેહબંધથી મેં તને ગર્જનની આ ઉત્તમ ઉત્પત્તિ કહેલી છે; તે સર્વ પાપોનો ક્ષય કરનાર છે।

Verse 35

। अध्याय

અધ્યાય. (અધ્યાય-શીર્ષક)