Adhyaya 32

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पत्त्रेश्वरं ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशनम् । यत्र सिद्धो महाभागश्चित्रसेनसुतो बली

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—ત્યારબાદ સર્વપાપ-પ્રણાશક પત્ત્રેશ્વર તરફ જવું જોઈએ; જ્યાં મહાભાગ્યશાળી અને બલવાન ચિત્રસેનનો પુત્ર સિદ્ધિ પામ્યો હતો.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कोऽसौ सिद्धस्तदा ब्रह्मंस्तस्मिंस्तीर्थे महातपाः । पुत्रः कस्य तु को हेतुरेतदिच्छामि वेदितुम्

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું— હે પૂજ્ય બ્રાહ્મણ! તે તીર્થમાં મહાતપસ્વી એવો તે સિદ્ધ પુરુષ કોણ હતો? તે કોનો પુત્ર હતો અને તેની સિદ્ધિનું કારણ શું હતું? આ હું જાણવા ઇચ્છું છું।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । चित्रोनाम महातेजा इन्द्रस्य दयितः पुरा । तस्य पुत्रो नृपश्रेष्ठ पत्त्रेश्वर इति श्रुतः

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું— પૂર્વકાળે ‘ચિત્ર’ નામનો એક મહાતેજસ્વી હતો, જે ઇન્દ્રનો અતિપ્રિય હતો. હે નૃપશ્રેષ્ઠ! તેનો પુત્ર ‘પત્ત્રેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ છે એમ સાંભળવામાં આવે છે।

Verse 4

रूपवान् सुभगश्चैव सर्वशत्रुभयंकरः । इन्द्रस्य दयितोऽत्यर्थं जय इत्येव चापरः

તે રૂપવાન અને સુભાગ્યશાળી હતો, સર્વ શત્રુઓને ભયંકર; ઇન્દ્રનો અત્યંત પ્રિય હતો અને ‘જય’ નામથી પણ ઓળખાતો હતો।

Verse 5

स कदाचित्सभामध्ये सर्वदेवसमागमे । मेनकानृत्यगीतेन मोहितः सुचिरं किल

એક વખત, સર્વ દેવોના સમાગમની સભામાં, મેનકાના નૃત્ય અને ગીતથી તે લાંબા સમય સુધી મોહિત થઈ ગયો, એમ કહેવાય છે।

Verse 6

तिष्ठते गतमर्यादो गतप्राण इव क्षणात् । तावत्सुरपतिर्देवः शशापाथाजितेन्द्रियम्

ક્ષણમાં જ તે મર્યાદા ગુમાવી પ્રાણહીન સમો ઊભો રહી ગયો. ત્યારે ઇન્દ્રિયોને જીત ન શકવાને કારણે દેવાધિપતિ ઇન્દ્રએ તેને શાપ આપ્યો।

Verse 7

यस्मात्त्वं स्वर्गसंस्थोऽपि मर्त्यधर्ममुपेयिवान् । तस्मान्मर्त्ये चिरं कालं क्षपयिष्यस्यसंशयम्

તમે સ્વર્ગમાં સ્થિત હોવા છતાં મર્ત્યધર્મ અપનાવ્યો છે; તેથી નિઃસંદેહ તમને મર્ત્યલોકમાં દીર્ઘ સમય વિતાવવો પડશે.

Verse 8

एवमुक्तः सुरेन्द्रेण चित्रसेनसुतो युवा । वेपमानः सुरश्रेष्ठः कृताञ्जलिरुवाच ह

સુરેન્દ્રે આમ કહ્યે ત્યારે ચિત્રસેનનો યુવાન પુત્ર—કંપતો હોવા છતાં દેવશ્રેષ્ઠ—હાથ જોડીને બોલ્યો.

Verse 9

पत्त्रेश्वर उवाच । मया पापेन मूढेन अजितेन्द्रियचेतसा । प्राप्तं वै यत्फलं तस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि

પત્ત્રેશ્વરે કહ્યું—હું પાપી, મૂઢ અને ઇન્દ્રિયોને ન જીતનાર ચિત્તવાળો છું; મારા કર્મનું ફળ મને મળ્યું છે. છતાં તમે કૃપા કરીને મને અનુગ્રહ આપો.

Verse 10

शक्र उवाच । नर्मदातटमाश्रित्य द्वादशाब्दं जितेन्द्रियः । आराधय शिवं शान्तं पुनः प्राप्स्यसि सद्गतिम्

શક્રે કહ્યું—નર્મદાના તટનો આશ્રય લઈને બાર વર્ષ ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખી શાંત શિવની આરાધના કર; ત્યારબાદ તું ફરી સદ્ગતિ પ્રાપ્ત કરશી.

Verse 11

सत्यशौचरतानां च धर्मिष्ठानां जितात्मनाम् । लोकोऽयं पापिनां नैव इति शास्त्रस्य निश्चयः

આ લોક સત્ય અને શૌચમાં રત, ધર્મનિષ્ઠ અને આત્મજયી જનનો છે; પાપીઓનો નથી—આ શાસ્ત્રનો દૃઢ નિશ્ચય છે.

Verse 12

एवमुक्ते महाराज सहस्राक्षेण धीमता । गन्धर्वतनयो धीमान्प्रणम्यागात्तु भूतलम्

હે મહારાજ! બુદ્ધિમાન સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર) એ આમ કહ્યા પછી, બુદ્ધિશાળી ગંધર્વપુત્રે પ્રણામ કર્યો અને પછી ભૂતલ (પૃથ્વી) તરફ ગયો।

Verse 13

रेवाया विमले तोये ब्रह्मावर्तसमीपतः । स्नात्वा जप्त्वा विधानेन अर्चयित्वा च शङ्करम्

બ્રહ્માવર્તની નજીક રેવા નદીના નિર્મળ જળમાં તેણે સ્નાન કર્યું, વિધાનપૂર્વક જપ કર્યો અને શંકરની પૂજા-અર્ચના કરી।

Verse 14

वाय्वम्बुपिण्याकफलैश्च पुष्पैः पर्णैश्च मूलाशनयावकेन । तताप पञ्चाग्नितपोभिरुग्रैस्ततश्च तोषं समगात्स देवः

વાયુ, જળ, પિણ્યાક, ફળ, પુષ્પ, પર્ણ, મૂળ અને યવક (યવની પાતળી ખીર) પર નિર્વાહ કરીને તેણે પંચાગ્નિનું ઉગ્ર તપ કર્યું; ત્યાર પછી તે દેવ (શિવ) પ્રસન્ન થયા।

Verse 15

पिनाकपाणिं वरदं त्रिशूलिनमुमापतिं ह्यन्धकनाशनं च । चन्द्रार्धमौलिं गजकृत्तिवाससं दृष्ट्वा पपाताग्रगतं समीक्ष्य

પિનાકપાણિ, વરદ, ત્રિશૂલધારી, ઉમાપતિ, અંધકનાશક, અર્ધચંદ્રમૌલિ અને ગજચર્મવાસી પ્રભુને સામે સ્થિત જોઈ, દર્શન કરીને તે ભક્તિપૂર્વક દંડવત્ પડી ગયો।

Verse 16

ईश्वर उवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते वरदोऽहं तवानघ । यमिच्छसि ददाम्यद्य नात्र कार्या विचारणा

ઈશ્વરે કહ્યું—હે અનઘ! તારો મંગલ થાઓ. વર માગ; હું તારો વરદાતા છું. તું જે ઇચ્છે તે આજે જ આપું છું; અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી।

Verse 17

पत्त्रेश्वर उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । अत्र त्वं सततं तीर्थे मम नाम्ना भव प्रभो

પત્ત્રેશ્વરે કહ્યું—હે દેવેશ! જો તમે પ્રસન્ન હો અને જો મને વર આપવો હોય, તો હે પ્રભુ, આ તીર્થમાં મારા નામે સદા નિવાસ કરો।

Verse 18

एतच्छ्रुत्वा महादेवो हर्षगद्गदया गिरा । तथेत्युक्त्वा ययौ हृष्ट उमया सह शङ्करः

આ સાંભળીને મહાદેવ આનંદથી ગદગદ વાણીમાં ‘તથાસ્તુ’ કહી, ઉમા સાથે હર્ષિત શંકર પ્રસ્થાન કર્યા।

Verse 19

सोऽपि तत्तीर्थमाप्लुत्य गते देवे दिवं प्रति । स्नात्वा जाप्यविधानेन तर्पयित्वा पितॄन् पुनः

તે પણ તે તીર્થમાં અવગાહન કરીને, દેવ સ્વર્ગે ગયા પછી, જપવિધાન મુજબ સ્નાન કરી, ફરી પિતૃઓને તર્પણ કર્યું।

Verse 20

स्थापयामास देवेशं तस्मिंस्तीर्थे विधानतः । पत्त्रेश्वरं तु विख्यातं त्रिषु लोकेषु भारत

હે ભારત! ત્યારબાદ તેણે વિધાનપૂર્વક તે જ તીર્થમાં દેવેશની સ્થાપના કરી; અને તે ‘પત્ત્રેશ્વર’ નામે ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ થયું।

Verse 21

इन्द्रलोकं गतः शापान्मुक्तः सोऽपि नरेश्वर । हृष्टः प्रमुदितो रम्यं जयशब्दादिमङ्गलैः

હે નરેશ્વર! તે પણ શાપથી મુક્ત થઈ ઇન્દ્રલોકમાં ગયો; હર્ષિત અને પ્રમુદિત થઈ ‘જય’ શબ્દથી આરંભતા મંગલોત્સવોનો રમ્ય આનંદ માણ્યો।

Verse 22

एष ते कथितः प्रश्नः पृष्टो यो वै युधिष्ठिर । तत्र स्नानेन चैकेन सर्वपापैः प्रमुच्यते

હે યુધિષ્ઠિર, તારો પૂછેલો પ્રશ્ન આ રીતે કહ્યો; ત્યાં એક જ વાર સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 23

यस्त्वर्चयेन्महादेवं तस्मिंस्तीर्थे युधिष्ठिर । स्नात्वाभ्यर्च्य पित्ःन् देवान् सोऽश्वमेधफलं लभेत्

હે યુધિષ્ઠિર, જે તે તીર્થમાં મહાદેવનું અર્ચન કરે—સ્નાન કરીને પિતૃઓ અને દેવતાઓનું પૂજન કરે—તે અશ્વમેધ યજ્ઞ સમાન ફળ પામે છે.

Verse 24

मृतो वर्षशतं साग्रं क्रीडित्वा च शिवे पुरे । राजा वा राजतुल्यो वा पश्चान्मर्त्येषु जायते

મૃત્યુ પછી તે શિવપુરીમાં પૂર્ણ સો વર્ષ ક્રીડા-સુખ ભોગવી, પછી મનુષ્યલોકમાં રાજા અથવા રાજતુલ્ય જન્મ લે છે.

Verse 25

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जीवेच्च शरदः शतम् । व्याधिशोकविनिर्मुक्तः पुनः स्मरति तज्जलम्

તે વેદો અને વેદાંગોના તત્ત્વનો જ્ઞાતા બને છે, સો શરદ સુધી જીવે છે, રોગ-શોકથી મુક્ત રહી ફરી તે પવિત્ર જળનું સ્મરણ કરે છે.

Verse 32

। अध्याय

અધ્યાય સમાપ્ત.