Adhyaya 23

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । तत्रैव सङ्गमे राजन्भक्त्या परमया नृप । प्राणांस्त्यजन्ति ये मर्त्यास्ते यान्ति परमां गतिम्

માર્કંડેયે કહ્યું—હે રાજન, હે નૃપ! તે જ સંગમસ્થાને પરમ ભક્તિથી જે મર્ત્યો પ્રાણ ત્યજે છે, તેઓ પરમ ગતિને પામે છે।

Verse 2

संन्यस्तसर्वसंकल्पो यस्तु प्राणान्परित्यजेत् । अमरेश्वरमासाद्य स स्वर्गे नियतं वसेत्

જે સર્વ સંકલ્પોનો સંન્યાસ કરીને અમરેશ્વરને પ્રાપ્ત થઈ પ્રાણ ત્યજે છે, તે નિશ્ચિતપણે સ્વર્ગમાં વસે છે।

Verse 3

शैलेन्द्रं यः समासाद्य आत्मानं मुञ्चते नरः । विमानेनार्कवर्णेन स गच्छेदमरावतीम्

જે નર શૈલેન્દ્રને પ્રાપ્ત કરીને દેહ ત્યજે છે, તે સૂર્યવર્ણ વિમાને આરોહી અમરાવતીને જાય છે।

Verse 4

नरं पतन्तमालोक्य नगादमरकण्टकात् । ब्रुवन्त्यप्सरसः सर्वा मम भर्ता भवेदिति

અમરકંટક પર્વત પરથી પડતા નરને જોઈ સર્વ અપ્સરાઓ કહે છે—‘આ મારો પતિ બને!’

Verse 5

समं जलं धर्मविदो वदन्ति सारस्वतं गाङ्गमिति प्रबुद्धाः । तस्योपरिष्टात्प्रवदन्ति तज्ज्ञा रेवाजलं नात्र विचारणास्ति

ધર્મવિદો સરસ્વતી અને ગંગાના જળને સમાન કહે છે; પરંતુ તત્ત્વજ્ઞો તેમના કરતાં પણ રેવા (નર્મદા) જળને શ્રેષ્ઠ કહે છે—અહીં વિચાર નથી।

Verse 6

अनेकविद्याधरकिन्नराद्यैरध्यासितं पुण्यतमाधिवासैः । रेवाजलं धारयतो हि मूर्ध्ना स्थानं सुरेन्द्राधिपतेः समीपे

અતિ પવિત્ર લોકોના નિવાસી વિદ્યાધર, કિન્નર વગેરે તે પ્રદેશમાં વસે છે. જે રેવા (નર્મદા)નું જળ મસ્તક પર ધારણ કરે છે, તે દેવોના અધિપતિ ઇન્દ્રની સમીપ સ્થાને પહોંચે છે.

Verse 7

नर्मदा सर्वदा सेव्या बहुनोक्तेन किं नृप । यदीच्छेन्न पुनर्द्रष्टुं घोरं संसारसागरम्

હે નૃપ! નર્મદાની સદા સેવા-પૂજા કરવી જોઈએ; બહુ બોલવાથી શું? જો કોઈ ફરી કદી ભયંકર સંસાર-સાગરને જોવું ન ઇચ્છે તો.

Verse 8

त्रयाणामपि लोकानां महती पावनी स्मृता । यत्र तत्र मृतस्यापि ध्रुवं गाणेश्वरी गतिः

તે ત્રણેય લોક માટે મહાપાવની તરીકે સ્મરાય છે; અને તેની પવિત્રતા સાથે સંબંધ રાખીને જ્યાં ક્યાંય મૃત્યુ પામનારને પણ નિશ્ચિત રીતે ગણેશ્વરી ગતિ—શિવગણોમાં પ્રાપ્તિ—થાય છે.

Verse 9

अनेकयज्ञायतनैर्वृताङ्गी न ह्यत्र किंचिद्यदतीर्थमस्ति । तस्यास्तु तीरे भवता यदुक्तं तपस्विनो वाप्यतपस्विनो वा

અनेक યજ્ઞસ્થાનોથી ઘેરાયેલી તે (રેવા) એવી છે કે અહીં અતીર્થ એવું કશું નથી. તેથી તેના તટ વિષે તમે જે કહ્યું—તપસ્વી માટે હોય કે અતપસ્વી માટે—તે સાચું છે.

Verse 10

म्रियन्ति ये पापकृतो मनुष्यास्ते स्वर्गमायान्ति यथाऽमरेन्द्राः

પાપકર્મ કરનાર મનુષ્યો પણ ત્યાં (તીર્થક્ષેત્રમાં) મરે તો, તેઓ અમરેન્દ્રોની જેમ સ્વર્ગને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 11

एवं तु कपिला चैव विशल्या राजसत्तम । ईश्वरेण पुरा सृष्टा लोकानां हितकाम्यया

હે રાજશ્રેષ્ઠ! લોકહિતની ઇચ્છાથી પરમેશ્વરે પ્રાચીન કાળે કપિલા અને વિશલ્યા—આ બન્નેને સર્જ્યાં.

Verse 12

तत्र स्नात्वा नरो राजन्सोपवासो जितेन्द्रियः । अश्वमेधस्य महतोऽसंशयं फलमाप्नुयात्

હે રાજન! જે મનુષ્ય ત્યાં સ્નાન કરીને ઉપવાસ કરે અને ઇન્દ્રિયોને જીતે, તે નિઃસંદેહ મહાન અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પામે છે.

Verse 13

अनाशकं च यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । सर्वपापविनिर्मुक्तो याति वै शिवमन्दिरम्

હે નરાધિપ! જે તે તીર્થમાં અનાશક વ્રત કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ નિશ્ચયે શિવધામ (શિવમંદિર) પામે છે.

Verse 14

पृथिव्यां सागरान्तायां स्नानदानेन यत्फलम् । विशल्यासङ्गमे स्नात्वा सकृत्तत्फलमश्नुते

સમુદ્રપર્યંત આ પૃથ્વીમાં સ્નાન અને દાનથી જે ફળ મળે છે, વિશલ્યા-સંગમે એકવાર સ્નાન કરવાથી એ જ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 15

एवं पुण्या पवित्रा च कथिता तव भूपते । भूयो मां पृच्छसि च यत्तच्चैव कथयाम्यहम्

હે ભূপતે! આ રીતે તને આ પુણ્યદાયી અને પવિત્ર તીર્થનું વર્ણન કહેલું છે. તું ફરી જે કંઈ પૂછશે, તે પણ હું કહીશ.

Verse 23

। अध्याय

॥ ઇતિ અધ્યાય-સૂચના ॥