Adhyaya 229

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं ते कथितं राजन्पुराणं धर्मसंहितम् । शिवप्रीत्या यथा प्रोक्तं वायुना देवसंसदि

શ્રીમાર્કંડેયે કહ્યું—હે રાજન, ધર્મસંહિતા-રૂપ આ પુરાણ મેં તને એમ જ કહેલું છે, જેમ દેવસભામાં વાયુએ શિવપ્રસન્નતા માટે પ્રોક્ત કર્યું હતું।

Verse 2

षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोटिस्तथैव च । आदिमध्यावसानेषु नर्मदायां पदे पदे

નર્મદાના આરંભ, મધ્ય અને અંતે—પગલે પગલે—સાઠ હજાર તીર્થો અને એ જ રીતે સાઠ કરોડ પવિત્ર સાન્નિધ્યો વિદ્યમાન છે।

Verse 3

मया द्वादशसाहस्री संहिता या श्रुता पुरा । देवदेवस्य गदतः साम्प्रतं कथिता तव

દેવદેવના વચનથી મેં પૂર્વે સાંભળેલી દ્વાદશ-સાહસ્રી સંહિતા, એ જ હવે મેં તને વર્ણવી છે।

Verse 4

पृष्टस्त्वयाहं भूपाल पर्वतेऽमरकण्टके । स्थितः संक्षेपतः सर्वं मया तत्कथितं तव

હે ભૂપાલ, અમરકંટક પર્વત પર તું મને જે પૂછ્યું, ત્યાં સ્થિત રહીને મેં સંક્ષેપમાં બધું તને કહી દીધું।

Verse 5

नर्मदाचरितं पुण्यं शृणु तस्यास्ति यत्फलम् । यत्फलं सर्ववेदैः स्यात्सषडङ्गपदक्रमैः

નર્મદાનું પુણ્યચરિત સાંભળો અને તેનું ફળ જાણો—ષડંગો સહિત સર્વ વેદોનું પદક્રમથી પાઠ કરવાથી જે ફળ થાય, એ જ ફળ આ શ્રવણથી મળે છે।

Verse 6

पठितैश्च श्रुतैर्वापि तस्माद्बहुतरं भवेत् । सत्रयाजी फलं यत्र लभते द्वादशाब्दिकम्

આનું પઠન કે શ્રવણ કરવાથી તેનાથી પણ વધુ ફળ થાય છે. અહીં બાર વર્ષ સત્રયજ્ઞ કરનાર યજમાનને જે પુણ્યફળ મળે તે જ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 7

चरिते तु श्रुते देव्या लभते तादृशं फलम् । सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं स्नात्वा सागरमादितः

દેવીનું ચરિત્ર શ્રવણ કરવાથી એવો જ ફળ મળે છે—સમુદ્રથી આરંભ કરીને સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન કરવાથી જે પુણ્ય મળે તે સમાન.

Verse 8

सकृत्स्नात्वा तथा श्रुत्वा नर्मदायां फलं हि तत् । आदिमध्यावसानेन नर्मदाचरितं शुभम्

નર્મદામાં એકવાર સ્નાન કરવાથી જે ફળ મળે છે, તે જ તેની મહિમા શ્રવણ કરવાથી પણ મળે છે. આદિ-મધ્ય-અંત સુધી સાંભળેલું આ શુભ નર્મદા-ચરિત્ર એ જ પુણ્ય આપે છે.

Verse 9

यः शृणोति नरो भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु । स प्राप्य शिवसंस्थानं रुद्रकन्यासमावृतः

જે મનુષ્ય ભક્તિથી શ્રવણ કરે છે, તેનું પુણ્યફળ સાંભળો. તે શિવધામને પામી રુદ્રકન્યાઓથી પરિભ્રમિત થઈ સન્માનિત થાય છે.

Verse 10

रुद्रस्यानुचरो भूत्वा तेनैव सह मोदते । एतद्धर्ममुपाख्यानं सर्वशास्त्रेषु सत्तमम्

રુદ્રનો અનુચર બની તે તેની સાથે જ આનંદ કરે છે. આ ધર્મોપાખ્યાન સર્વ શાસ્ત્રોમાં શ્રેષ્ઠતમ તરીકે કીર્તિત છે.

Verse 11

देशे वा मण्डले वापि वा ग्रामे नगरेऽपि वा । गृहे वा तिष्ठते यस्य चातुर्वर्ण्यस्य भारत

હે ભારત! દેશમાં હોય કે મંડળમાં, ગામમાં હોય કે નગરમાં, અથવા ઘરમાં પણ—જ્યાં ચાતુર્વર્ણ્ય ધર્મપૂર્વક સુસ્થાપિત થઈ સ્થિર રહે છે…

Verse 12

स ब्रह्मा स शिवः साक्षात्स च देवो जनार्दनः । त्रिविधं कारणं लोके धर्मपन्थानमुत्तमम्

એ જ બ્રહ્મા છે, એ જ સాక్షાત્ શિવ છે, એ જ દેવ જનાર્દન છે. લોકમાં આ જ ત્રિવિધ કારણ—ધર્મનો સર્વોત્તમ માર્ગ છે.

Verse 13

देवतानां गुरुं शास्त्रं परमं सिद्धिकारणम् । श्रुत्वेश्वरमुखात्पार्थ मयापि तव कीर्तितम्

આ શાસ્ત્ર દેવતાઓનો ગુરુ છે અને સિદ્ધિનું પરમ કારણ છે. હે પાર્થ! ઈશ્વરના મુખેથી સાંભળી મેં પણ તને તેનું કથન કર્યું છે.

Verse 14

दक्षिणे चोत्तरे कूले यानि तीर्थानि कानिचित् । प्रधानतः सुपुण्यानि कथितानि विशेषतः

દક્ષિણ અને ઉત્તર કાંઠે જે જે તીર્થો છે, તેમાંના મુખ્ય અને અતિ પુણ્યદાયક તીર્થો વિશેષ રૂપે વર્ણવાયા છે.

Verse 15

स्पर्शनाद्दर्शनात्तेषां कीर्तनाच्छ्रवणात्तथा । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

તેમનો સ્પર્શ કરવાથી, દર્શન કરવાથી, તેમજ તેમની મહિમાનું કીર્તન અને શ્રવણ કરવાથી મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ રુદ્રલોકને પામે છે.

Verse 16

इदं यः शृणुयान्नित्यं पुराणं शिवभाषितम् । ब्राह्मणो वेदविद्यावान् क्षत्रियो विजयी भवेत्

જે નિત્ય શિવભાષિત આ પુરાણનું શ્રવણ કરે છે, તે બ્રાહ્મણ વેદવિદ્યામાં નિપુણ બને છે અને ક્ષત્રિય વિજયી બને છે.

Verse 17

धनभागी भवेद्वैश्यः शूद्रो वै धर्मभाग्भवेत् । सौभाग्यं सन्ततिं स्वर्गं नारी श्रुत्वाप्नुयाद्धनम्

વૈશ્ય ધનભાગી બને છે; શૂદ્ર ધર્મનો ભાગીદાર બને છે; અને સ્ત્રી શ્રવણથી સૌભાગ્ય, સંતાન, સ્વર્ગ તથા ધન પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 18

ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः । माहात्म्यं नर्मदायास्तु श्रुत्वा पापबहिष्कृताः

બ્રહ્મઘ્ન, સુરાપાન કરનાર, ચોર અને ગુરુતલ્પગ—નર્મદાના માહાત્મ્યનું શ્રવણ કરતાં જ તેઓ પાપોથી બહિષ્કૃત થાય છે.

Verse 19

पापभेदी कृतघ्नश्च स्वामिविश्वासघातकः । गोघ्नश्च गरदश्चैव कन्याविक्रयकारकः

ધર્મભંગ કરનાર, કૃતઘ્ન, સ્વામીના વિશ્વાસનો ઘાત કરનાર, ગોહંતક, વિષ આપનાર અને કન્યા-વિક્રય કરનાર પણ.

Verse 20

एते श्रुत्वैव पापेभ्यो मुच्यन्ते नात्र संशयः । ये पुनर्भावितात्मानः शृण्वन्ति सततं नृप

આ લોકો માત્ર શ્રવણથી જ પાપોથી મુક્ત થાય છે—એમાં સંશય નથી; અને હે નૃપ, શુદ્ધચિત્તવાળા તો સદા શ્રવણ કરે છે.

Verse 21

पूजयन्त इदं देवाः पूजिता गुरवश्च तैः । नर्मदा पूजिता तेन भगवांश्च महेश्वरः

આ શાસ્ત્રનું જે પૂજન કરે છે, તેમના દ્વારા દેવતાઓ પૂજાય છે અને ગુરુજનો પણ પૂજાય છે. તેનાથી નર્મદા દેવીની પૂજા થાય છે અને ભગવાન મહેશ્વર (શિવ)ની પણ.

Verse 22

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गन्धपुष्पविभूषणैः । पूजितं परया भक्त्या शास्त्रमेतत्फलप्रदम्

અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી—સુગંધ, પુષ્પ અને અલંકારોથી—પરમ ભક્તિપૂર્વક આ શાસ્ત્રનું પૂજન કરવું જોઈએ; કારણ કે આ શાસ્ત્ર ફળપ્રદ છે.

Verse 23

लेखापयित्वा सकलं नर्मदाचरितं शुभम् । उत्तमं सर्वशास्त्रेभ्यो यो ददाति द्विजन्मने

જે સમગ્ર શુભ નર્મદા-ચરિત્ર લખાવીને, અને તેને—સર્વ શાસ્ત્રોમાં ઉત્તમ—દ્વિજ (બ્રાહ્મણ)ને દાન આપે છે…

Verse 24

नर्मदासर्वतीर्थेषु स्नाने दाने च यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति स नरो नात्र संशयः

નર્મદાના સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન અને દાનથી જે ફળ મળે છે, તે જ ફળ તે મનુષ્ય પ્રાપ્ત કરે છે; તેમાં કોઈ સંશય નથી.

Verse 25

एतत्पुराणं रुद्रोक्तं महापुण्यफलप्रदम् । स्वर्गदं पुत्रदं धन्यं यशस्यं कीर्तिवर्धनम्

આ પુરાણ રુદ્રપ્રોક્ત છે અને મહાપુણ્યફળપ્રદ છે—સ્વર્ગદાયક, પુત્રદાયક, મંગલકારી, યશપ્રદ અને કીર્તિવર્ધક છે.

Verse 26

सर्वपापहरं पार्थ दुःखदुःस्वप्ननाशनम् । पठतां शृण्वतां राजन् सर्वकामार्थसिद्धिदम्

હે પાર્થ, આ સર્વ પાપોનું હરણ કરનારું અને દુઃખ તથા દુષ્પ્નનો નાશ કરનારું છે. હે રાજન, જે તેનો પાઠ કરે અને જે તેને શ્રવણ કરે, તેમને સર્વ ઇચ્છિત કામનાઓ અને હેતુઓની સિદ્ધિ આપે છે.

Verse 27

शान्तिरस्तु शिवं चास्तु लोकाः सन्तु निरामयाः । गोब्राह्मणेभ्यः स्वस्त्यस्तु धर्मं धर्मात्मजाश्रयः

શાંતિ થાઓ, શિવમય મંગળ થાઓ. લોકોએ નિરામય રહે. ગાયો અને બ્રાહ્મણોને સ્વસ્તિ થાઓ. ધર્માત્માઓનો આશ્રય એવા ધર્મનું સંરક્ષણ અને સ્થાપન થાઓ.

Verse 28

नरकान्तकरी रेवा सतीर्था विश्वपावनी । नर्मदा धर्मदा चास्तु शर्मदा पार्थ ते सदा

નરકનો અંત કરનારિ, તીર્થોથી યુક્ત, સમગ્ર વિશ્વને પાવન કરનારિ રેવા—નર્મદા સ્વરૂપે—હે પાર્થ, તને સદા ધર્મદાયિની અને શાંતિ-સુખદાયિની થાઓ.